Ankard eni v Vct Fak Derg. 48, 223-229. 2001
Bazı baklagil tanelerine enzim ilavesinin kanatlılarda
gerçek
metabolize olabilir enerji düzeyleri üzerine etkisi*
Ahmet G. ÖNOI}, Sakine YALÇIN
2,Adnan ŞEHU
2iAdnan Menderes Üniversitesi. Veteriner Fakültesi, Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anahilım Dalı. Aydın: 'Ankara Üniversitesi. Vetcriner Fakliltesi, Hayvan Besleme ve Beslenmc Hastalıkları Anabilim Dalı. Ankara.
Özet: Bu ara~lırma: soya fasulyesi (Soja hispida Mihıch), fig (Vicia saıiva L). hurçak (Vicia I:'rvilla L wild) ve mürdümıi~e (Laılırrus sil/ivııs L) iiç degi~ik ticari enzim preparatı (Grindazym™ GP 5000, Bio-Fecd rıus CT, Energex CT) ilavesinin kanatlıarda gerçek metaholize olahilir enerji degerleri üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapıldı. AraşlIrmada i yaşlı, ortalama 2. i kg canlı ağırllgll1da. yumurtacı damızlık Leghorıı horozlar kuııanıldı. Horozlar bireyscl kakslerde harındırıldı. Yem maddelcrinin gerçek metaholize olahilir encrji degerlerinin helirlenmesi için yapılan denemeler. 48 saatlik ön açlık diinemi ile 48 saatlık dışkı toplama döncminden oluştu. Ön açlık döncminden sonra horozlar 40 g deneme yemi ilc mrla ycmlendi. Endojen dışkıyı belirlcmek içın isc dencme ycmi yerinc horozıara 50 g glukoz verildi. Endojen dışkı miktarı. endojcn azot ve cndoJcn enelji kayıpları slr~\SIYld ortalama 3.03 g. 0.58 g ve 9.8 i keal olarak tespit edildi. Soya fasulyesi. fig. burçak vc mürdümük için gcrçck meldbolize Oldhılır cnelji değerlcri sırasıyla 4486.3484. 3574 ve 3352 keal/kg kuru madde olarak hulundu. Grindaıym ™ GP'nin 19ikg. Bıo-Fecd PIILS Crnin O.Sg/kg vc Encrgex Crnin O.Sg/kg oranında bu baklagil tanelerine kalılması, gerçek metabolizc olabilir cncrJi değerlerindc istatisıik açıdan bir farklılık oluşturınadı.
Anahtar kelimeler: Baklagil taneleri, enzim, gerçek metabolize olabilir enerji, kanatlı
The effects of enzyme supplementation
to some legumenous
seeds on the levels of tme
metabolisable
energy in poultry
Summary: This investigation was earried out to deternıine the effects of enzyme supplementation to Icgıımenııııs seeds on the levels of metabolisahle energy in poultry. For this purpose: soybean (Soja hispida Möııch). vctch (Vicia saıi vaL). wild '.cıch (Viclil t'rl'illa L. wild). vetchling (Lmhyrus saıivus L) and three eommercial enzyme preparations (Grindazym'I1\'1 Gl'. Bio-Feed Plııs CT. Energex CT) were mcd. Adult Leghorıı eoekerels. aged 52 week. with a mean wcight of 2. i kg were used. Coekcreh werc individııaııy houscd in wire cages. Each experiment for the deterınination of metaholizahle energy values of feedstulls consisted of a 48 h preliminary fasting period and a 48 h excreta coııeetion period. Af ter the prcliminary fasting period. 40 g of the test feedsllJIl was gı"en by tuhe. The endogenoııs excreta of eoekerels was measured when given SO g of glucose instead of test feedstuffs. The amount of endogenous excrcta, endogenous losses of nitrogen and endogenous losses of energy was found to he 3.03 g. O.S8 g and 9.8
ı
kcal/bird. respecLİvcly. The tnıe metabolisablc energy values of soyhean. vetch. wild veteh and veıchling were 448(ı. 3484. 3574 aııd 3352 keal/kg of dry matler. respeetively. Addition of eommercial enzyınes (GrindazynıT:v1 Gr 19ikg. Bio-Feed plus CT O.Sglkg or Eııcrgex CT 0.5 g/kg) to these legıımenoııs seeds had no detectable cfleet on tnıe metabolisablc energy valııes. Key words: En/yme. leguıııenous secds, poııltry, tnıe mctabolisable energy
Giriş
Enzimler; bitki, hayvan ve mikroorganizmalarda hütün metabolik işlemleri katalize eden proteinlerdir. Sin-dirim enzimleri yemlerdeki nişasta, protein ve lipidleri parçalayabilir. Bununla birlikte, bitkilerin hücre duvarı polisakkaritleri gibi bazı unsurları, kanatlı sindirim sis-teminde oldukça sınırlı bir derecede yıkımlanabilir. Bu polisakkaritlerin dikkate alınmayacak düzeydeki yıkım-lanma,ı. kalın bağırsaklarda fermentasyon şeklinde olur ve kanatlılar bu yıkımlanma ürünlerinden yararlanamaz
(20).
Tane yemlerdeki hücre duvarı polisakkaritleri; pek-tin. arabinoksilan, ~-glukan ve selüloz gibi nişasta
yapı-stllda olmayan polisakkaritlcr (NOP)'den oluşur. NOP'un miktar ve bileşimleri, buğdaygil ve baklagil tanelerinde. hatta aynı türün varyetelerinde bile büyük değişiklik gös-terir. Tane yemlerdeki NOP'un düzeyinin artmasına hağlı olarak, bu yem maddelerinin kanatlılar için metabolize olabilir eneı:ii (ME) düzeyleri olumsuz yönde etkilenir (I I).
Baklagil tanelerinin içerdiği NOP. buğdaygil ta-nelerindekikrc göre daha karmaşık bir yapıya sahiptir ve daha az hidrolize uğrar. Bunun nedeni, Jmilozlamilo-pektin oranıntil yüksek olması, nişasta granüllerinin et-rafının kalın hücre duvarları ile çevrili hulunması ve ami-laz inhibitörlerinin varlığıdır (2).
224 Ahmet G. Önol - Sakine Yalçın. Adnan Şehıı
Buğdaygil tanelerinde hulunan NOP'un hüyük hir
kısmı arahinoksilan. ~-glukan ve seli.iloz, haklagil ta-nelerinde ise pektin, (X-galaktOl:id ve seWlozdan oluşur. Baklagiııerdeki NOP, -pektik maddeler adı verilen- ga-laktouronan, galaktan ve arahinan içeren koııoidal po-lisakkarit karı~ımlarını, ayrıca ksiloglukan ve galakto-mannan gihi niitral polisakkaritleri de içerebilir. Lüpende
'!r38.0. hezelyede %34.7 ve soya fasulyesinde '!U03
miktarmda NOP hulunmaktadır (2).
Su hağlama kapasitesi yüksek olan NOP'lar düşük
konsantrasyonlarda hile. hağırsak viskozitesini arttırır. Viskl1ZitL:deki artış ince hağırsaklarda hesin maddelerinin sindirimini düşürür. Viskoz.itenin derecesi. NOP'un mo-lekül hüyüklüğü. konsantrasyonu ve yükli.i grupların var-lığı gibi faktiirlere hağlı olarak değişir (2.6).
Baklagiııerde hulunan proteaz inhihitiirleri ve lek-lİnler tanL:nin hesleyici değeri üzerine olumsuz hir etkiye sahiptir. Bu olumsuz etki, haklagil tanelerine mikrobiyal pnıtL:az.ların ilavesi ile ortadan kaldırılahilir (7).
Soya fasulyesi. yemlik hezelye ve Wpen gihi hak-lagil tanelerinin pektik maddeler (ramnogalaktouronan) i(;erdiği. bu polimerin L:ndogalaktouronaz (pektinaz)
en-zimine karşı hassas olduğundan yüksek düzeyde
hak-lagiııeri içeren kanatlı rasyonlarına hu enzim ilavesinin yararlı olacağı helirtilmiştir (2). Castanon ve Marquart (5). yemlik bakla içeren rasyonlara enzim karması (pro-teaz + selülaz + poligalaktouranaz) katılmasının kanatlı perfornıansını olumlu yönde etkilediğini helirlemişlerdir.
Knap ve ark. (14) yaptıkları bir çalışmada,
(X-galakıozidaz enzimi (Novozym 696) ilavesİnin soya
fa-sulyesi küspesinin azota güre düzeltilmiş metabolize ola-bilir enerji (MEN) düzeyini önemli ölçüde arttırdığını güstermi~lerdir. Soya fasulyesi küspesinin 2930 keal/kg
olarak bulunan MEN düzeyi. (X-galaktozidaz enziminin
1500 GALU/kg oranında katılması ilc 3187 kcal/kg
dü-zeyine ('If;+8.8) yükselmi~tir.
Eri~kin horozlar üzerinde yürütülen diğer hir ça-lı~nıada (15), hezelyenin azota göre düzeltilmiş gerçek ME (;MEN) değerinin (2790 kcallkg), selülaz enzimi ilavesi (50 g bezdyel!.5 g seli.ilaz) ile değişmediği hildirilmiştir.
McNah (16), pektinaz. CMCaz. ksilanaz,
glu-kozidJz. PGAaz, ~- i ,4-galaktanaz, glukanaz, ksilozidaz, avisdaz içeren enzim karışımının, hezelyenin 2720 kc all
kg olan GMF.N değerini, LS ml/kg miktarında
kul-lanıldığında 2830 kcallkg'a yükselttiğini (p>O.05) tespit etmiştir.
Annis(m ve ark.
n).
Bio-feed rıus CT (ksilanaz.pentozonaz. hemiseWlaz) ve Energex MG (~-glukanaz.
pektinaz, hemiselülaz) isimli ticari enzim preparatlarınııı. kahuğu alınmış li.ipenin ME düzeyi ve NOP'inin sindirimi üzerine etkisini araştırmtşlardır. Bio-Feed Plus CT ilavesi
ilc Wpenin ME düzeyinin 2390 kcallkg'dan 2780 kcal/
kg'a yükseldiğini, dışkıda erimeyen NOP'in
kon-santrasyonunun azaldığını. Energex MG ilavesinin ise lli-penin ME düz.eyini etkilemediğini. civcivlerin ileuııı ıı;e-riğinde eriyebilir NOP'in miktarını arttırdığını saptamış lardır.
Bu araştırma; soya fasulyesi. fiğ. hurçak ve nıür-dümüğe farklı ticari enzim preparatları ilavesinin ka-natlılarda gerçek metabolize olahilir enerji (GM E) dii/eyi
üzerine etkisi olup olmadığını incelemek amacıyla ya
pılmıştır.
Materyal ve Metot
Araştırmada ortalama 2.1 kg canlı ağırlığında, 52 haftalık, yumurtacı damızlık Leghorn (l-Iy line) horııılar kuııanıldı. Horozlar hireysel yem vc Sll tükL:ıehilecekleri kafeslerde harındırıldı. Deneme süresince denenıe yerinin sıcaklığı 16-28cC arasında değişiklik gösterdi ve gün ışığı
dtşında hir ışıklandırma programı uygulanmadı.
Deneme yemi olarak baklagil tanelerinden soya fa-sulyesi (tam yağlı soya). fiğ, hurçak ve mürdüıııük kul-lanıldı. Deneme yemierinin hesin madde hileşimi ve haııı enerji değerleri Tablo I' de verilmiştir.
Denemeler arasında horozlara, 'il-i5 ham protein. 2900 kcal/kg ME ve ~,0.75 kalsiyum içeren ıemel rasyon (%40 mısır, %20 buğday, %20 arpa. 'ii 10 soya faSülyesi küspcsi, %7.5 huğday kepeği, % 1.15 mermer IOZll. 'lı 0.5 dikalsiyum fosfat, %0.1 tuz, Cj(l0.25 vitamin-mineral kar-ması. (!i,0.1 DL-metiyonin) verildi.
Yem sanayiinde yaygın olarak kuııanılan Grin.
dazym™ GP 5000 (endo-ı.4-~-D ksilana! 12000 FXLJ/g.
~-D-glukonaz 5000 BGU/g) 19ikg. Bio-Feed Plus CT
(fungal ksilanaz 800 FXU/g, pentozonaı 2500 PTU/g. hc-miselülaz 20000 VHCU/g, sellilaz 800 NClJIg) 0.5. g/kg ve Energex CT (fUligal-~-glukanal SO FBCi/g. pektinaı
5(X)0 PSU/g, endo-~-glukanaz 200 EGU/g. hemisclülaı
120 VHCU/g) 0.5 g/kg oranında kullanıldı.
Tablo I. Baklagillane yemierinin kimyasal bilc~imi (doğal halde). Table i. Chemical composiıioıı of the legumenous seeds (as red basis).
Kuru Ham Ham Ham Ilam Azotsuz öz ildm
Deneme madde protein yağ selüloz kül madde enerji
yemleri g/kg g/kg g/kg g/kg g/kg g/kg kc al/kg
Soya fdsulyesi 946.1 375.0 20R.7 64.5 57.R 240.1 549()
Fiğ 918.() 295.2 5.4 54.4 36.5 526.5 4317
RurÇ,lk 922.2 243.7 8.6 50.5 42.4 5770 41<)6
Ankara L:niv Vet Fak Derg. 48. 2001 225
Soya fasulyesi (tam yağlı soya) hariç fiğ. hurçak ve
mürdümük 3 mm çaplı eleğe sahip kıncıdan geçirildi.
Baklagil tanelerinden ağzı kapaklı plastik kapların içine
hassas terazide 40 g tartıldı. Kullanım oranına uygun
miktarda enzim tartılarak homojen olaeak şekilde deneme yemIerine karıştınldı.
Zorla yemlcme için 45 cm uzunluğunda olan bir
hunİ i!e 55 cm uzunluğunda olan hir itici çubuk, dı~kı toplaımı için ise kauçuk halka. pamuk ip ve naylon tor-badan yapılmış dı~kı toplanıa takımı kullanıldı.
Deneme öncesi horozlara gaga kesimi uygulandı.
Hcl' dencme öncesi olası dı~kı bulaşıklığını önlemek için kloaka çevresindeki tüyler kesildi.
Deneme yemlerinin GME düzeyleri, Sibbald (23) ta-rafından ortaya koyulan, McNab ve Blair (18) tarafından Ilıodifiyc edilen metoda göre zorla yemleme tekniği (25)
uygulanarak saptandı. Denemeye alınacak horozlar tek
tck tartılarak önünde yemlik bulunmayan kafeslere
hi-reysel 'Jlarak kondu ve 48 saat aç bırakıldı. Önlerinde
sü-rekli olarak su bulunduruldu. Ön açlık döneminin
haş-langlClııdan sonraki 8. ve 32. saatlerde her birine lI'o50'lik glukoz (Cr,H 120r,H20) çözeltisinden 50 ml huni ile ve-rildi. Aç hırakma süresi bitiminde tartılan horoza 40 g
de-neme yemi zorla yemleme tekniği ile verildi ve hemen
dışkı toplama takımı bağlandı. Kafes tabanının tümünü
kaplayacak büyüklükteki tepsiler karesin altına
yer-leştirildi. i[arazların önünde sürekli su bulundurulması yanında sindirim sistemindeki yem artıklarının tamamen boşalması için zorla yemlemeden sonraki 32. saatte her horoza 50 ml .su huni ile verildi. Metabolik ve endojen dışkı miktarının (Dm+c) belirlenmesi amacıyla yem ham-madde~i yerine 'klOO'lük glukoz çözeltisinden 50 ml (50 g glukoz) zorla yemleme tekniği ile horozlara verildi. Dışkı t'Jplama takımları 48. saatte çözülerek, dışkı top-lama torbaları numaralandınldı, horozlar tartıldı, tep-silerde regurgite yem veya dışkı olup olmadığına bakıldı. Tepsile:'inde regurgite yem olan horodar deneme dışı bı-rakıldı. Deneme sonunda horozlaratemel rasyon verildi.
Denemeden çıkan horozlar hireysel olarak temel
rasyon1a (95-105 g/gün) yemlendi. Deneme başındaki
canlı a~~ırlıklarına ulaştıktan (23 gün) sonra yeni bir de-nemeye alındılar.
B~'.klagil tanelerinin GME değerlerini belirlenmesi için 12. Dm+e' nin helirlenmesi için ise 23 horoz kul-lanıldı.
Dı~kılar hava akımlı kurutma dolabında 60-65°C'dc kurutuldu. Atmosferik nemde dengeye getirildikten sonra tartıldı vc öğütüldü.
Temel rasyonun ve deneme yemlerinin ham besin
madde miktarları ile dışkı numunelerinin kuru madde ve ham prc,tein miktarları AOAC'de (4) bildirilen analiz
me-totlarına göre helirlendi. Yem maddeleri ve dışkı
nu-munelerinin ham enerjileri ise standart olarak henzoik asiı
kullanılıp kalorimetre (Gallenkamp Balıistic Bomh
Ca-lorimeter) ilc kc al olarak tayin edildi.
Yem ham maddelerinin GME ve GMEN değerlerinin
hesaplanmasında aşağıdaki formüller kullanıldı (26)
GME = [(YE - DE) + (GEm +IEc)
1/
YTGME Gerçek metaholize olahilir enerjı. kcal/g
YE Tüketilen ycmin ham cnerıisi. kca!
DE Atılan dışkı enerjisi. kcal
GEm+1Ee: Metabolik gühre enerjisi + endojen idrar enerjisi, kc al
YT : Yem tüketimi, g
GMEN = [YE - «DEN - (GEm +IE,')N) J / YT
GME:--; : Azata güre düzeltilmiş gerçek metabolil.e olahilir enerji, kcal/g
DEp; Azota göre düzeltilmiş dı~kı enerjisı, kcal
DEN = DE. kcal + K (Tüketilen N. g - Atılan N. g) K= 8.22 kc aL. kanatlı tarafından tutulan veya atılan
1 g azot karşılığı enerji miktarı
(GEm +IE,)l': : Azota göre düzeltilmi~ metabolik gühre + endojen idrar enerjisi. kca! (GEın +1E,JN = (GEm +1E,.) + K (-GNın +IN,)
GNın + INe: Metabolik gühre + endojen idrar azotu. g
Grup ortalamaları arasındaki farklılıkların ortaya ko nu1ması için varyans analizi. gruplar arası farklılıkların önem kontrolü için de Duncan testi uygulandı (28).
Bulgular
Ön açlık dönemi sonrası enerJI kaynağı olarak glu-koz verilen horozların ortalama canlı ağırlık. canlı ağırlık kaybı, Dm+c miktarı. GEI1l+IE, ve GNI1l+IN, kayıpl;.ırı
Tablo 2'de verilmiştir. Dm+c'nın miktarı
:nn
g. içerdiği enerji ve azot miktarı ise sırasıyla 9.81 kcal ve 0.58 g ola rak bulunmuştur.Tablo 2. Horozların D",,,.. GE", +1£" ve Gi\", +IN,. alım mık-tarları (kuru maddede) ilc canlı agırlık ve c~lııl1 ağırlık b-yıplarıi.
Tabk 2. Endogenous los.~es of encrgy and nitrogen ın cxcrela (dry matter hasis). body weight and weight losses of cockere!s'.
En az - En ,,'ok x Sx
DnH, atımı, g/horoz 198 -4.63 303 0.18
GE", +IE, atımı
GEm +İEc. kcallhoroz 6.iO -14.4l1 9.81 0.50
(GE", +IE..)N. kcal/horoz 3.32 -7.31 5.m 025
GEm +IEc. kral/kg canlı ağırlık 2.70 - 7.74 4.90 O.3l1
GNll1 +1N, atımı, glhoroz 0.23 - 1.15 lI.5S 0.06
Canlı ağırlık. g/horoz
ı
590 - 2470 2044 53.92Canlı ağırlık kaybı". glhorol. 100 - 250 180 7.74
i:Her ortalama değer 23 gözlemin ortalamasıdır. 2: Deneme süresince (Ön açlık + dı~kı toplama. 96 saal)
226 Ahmet G. Önal - Sakine Yalçın - Adnan Şehu
Baklagil tanelerinin in vivo yüntem ilc GME
de-ğerlerinin belirlenmesinde horozların ortalama canlı ağır-lık ve canlı ağırlık kayıpları ilc azot ve enerji dengesine ilişkın değerler ise Tablo 3'te gösterilmiştir. Soya fa-sulyesi için yapılan denemelerde zorla yemleme sonrası bir horozun tepsisinde regıırgite yem gözlendi ği içİn de-nemeden çıkartılmıştır.
Tablo 4'te enzimsiz ve enzim kullanılarak soya fa-sulyesi, fiğ, burçak ve mürdümük için belirlencn GME ve GM EN değerleri verilmiştir. GME değerlerinin azota gürc düzeltilmesi enzimsiz veya enzimli denenıelerde elde edi-len değerlerin standart sapma oranını aıaltmı~tır.
Tablo 3. Zorla yemIenen horozların azot ve enerji dengesi değerleri (ortalama:t Sx). 'I'<,hle 3. Niırogen and energy balanee values of force feeding coekerels (mean:t Sx).
Soya fasulyesi Soya fasulyesi Soya fasul yesi Soya fasulyesi
+ Enzim A + Enzim B + Enzim C
n! IL 12 12 12
Canlı ağırlık'. g 2125:t55.01 2133 :t47.40 2107 :t 39.59 2033 :t 49.04
Caıılı ağırlık kaybı'. g 190:t12.21 186 :t 7.53 179 :t 981
ı
82 :t 1 1.27A/.ot alımı". g 2.40 2.40 2.40 2.40
Enerji alıml4. keal 219.59 219.59 21959 21').59
Aıılan dl~kI4. g 1559 :t 0.48 15.14 :t 0.40 14.83 :t 0.55 16.13:t061
Aııl~ın azot4. g 1.93 :t 0.13 1.85 :t
o.m
1.74:tO.13 2.10 :t 0.13ALIlan enerji4. keal 59.66 :t 2. i O 5S.69 :t 1.22 57.66:t 1.87 61.54 :t 2.50
fiğ Fiğ + Fiğ + Fiğ +
Enzim A Enzim B Eıwm C
ni 12 12 12 12
Canlı ağırlık'. g 2 1OS :t 69. 1O 2040:t 58.44 20S8 :t 54.55 2066 :t 54.61
ClI1lı ağırlık kaybı'. g 205a :t 10.19 173b :t 8.38 165b :t 6.57 189ab:t i 1.65
ll/OI alıml4• g 1.89 1.89 1.89 1.89
Enerji a11m14. kcal 172.69
ı
72.69 172.69 172.69AtlLII1 dı~kr'. g
ı4.06 :t 0.50
13.55 :t 0.51 12.70 :t 0.46 13.50 :t 0.57Atll~1I1a/.O(4. g I.S0 :t 0.12
ı
.60:t 009 1.54 :t 0.1 1 1.69 :t 0.1 iAıılan enerji •. kea1 54.58:t 1.87 57.53 :t 266 52.86:t 158 53.22:t 2.50
Burçak Burçak + Burçak + Burçak +
Enzim A Enzim B Enzim C
ni 12 12 12 12
Caıılı ağırlık'. g 2127 :t 23.04 2151 :t 57.46 2159 :t 622
ı
2143:t528SCınlı ağırlık kaybı'. g 151 :t 8.1 i 156:t 4.66 155:t7.83 179:t 13.215
Au,! alım!". g 1.56 1.56 156 1.56
Enerjı a1111l14•kea1 167.85 167.85 167.85 16785
Atılan dı~kl". g 12.42 :t 0.70 12.S2 :t 0.52 10.97 :t (U5 11.88:t 0.77
ALIlan azol4• g 2.2Sab :t 0.09 2.44a :t O. 1ı 2.20ab :t O. iO 2.06b:t O. i O
Atılan enerji". keal 45S 1 :t \05 44.99 :t 2.05 38.87:t 1.34 42.52:t 3.39
MUrdlimUk MUrdUmUk MUrdlimUk :YIUrdUmiik
+Enzim A +Enzim B +Elllim C
ni 12 12 12 12
Cııı11 ağırlık'. g 2097 :t 65.89 2036:t 57.77 2097 :t 33.65 2097 :t 3H,,)
Canlı ~\,i:;ırlık bıybı'. g 169 :t 5.29 153:t 12.45 171 :t 10.03 211:t10.55
;\/01 alımı •. g 1.95 1.95 1.95 1.95
En('J'ji alıml4. kea1 16889 168.89 16889 16S.89
Atılan dı~kr'. g 13.76:t 1.06 12.94:tO.73 13.17:t 1.24 12.82 :t 0.75
Aıılan azot". g I.S6 :t 0.12 1.S6 :t O. 12 1.70 :t 0.12 1.72 :t O. 16
Aıılan encIJi'. keal 54.86 :t 4.56 50.54 :t 2.94 51.38 :t 5.24 48.97:t 3.06 ,. (,iizlem sayısı. ': Deneme ba~Ll1lgleı. ': Deneme sUresinec (Ön açlık + dı~kı toplama. 96 saat).': Kuru maddede Ayııı saLIrda farklı harf ıa~ıyan grup ortalamaları arası fark önemlidir. '" : p<O.05.
091 0.21 1.22 16~ Il./:' F (U:' 3.55 1.21 i . i ,~ 0.93 F il 07 1')9 1.71 251i)" 1.45 F il 3(, 6.0~ 0.19 ()45 1l]7
Ankara Üniv Vet Fak Derg, 48. 2001
Tablo L .. Baklagil tanelerinin GME ve GME:-.ı degerleri (ortalama :t Sx. kcallkg kuru maddede).
Table 4. TME and TMEr-; values of legumenous seeds (mcan :t Sx. krallkg dry matter).
Soya fasulyesi Soya fasulyesi + Soya fasulyesi + Soya fasulyesi + F
Enzim A* Enzim B* Enzim C*
GME 4486 :t55.4 451i:t32.2 4539 :t49.4 4436 :t65.9 0.72
G 'viE, 4258 :t53.2 4265 :t26.6 4269 :t36.2 4244 :t51.i 065
Fig + Fiğ + Fiğ + F
fiğ Enzim A Enzim B Enzim C
GME 3484 :t50.9 3403 :t72.3 3531 :t430 352
ı
:t68.2 O'J3GME" 3346 :t30.5 3209 :t68.i 3321 :t37.7 3347 :t54.9 1.62
Burçak + Burçak + Burçak + F
Burçak Enzim A Enzim B Enzim C
GME 3574 :t82.8 3597 :t55.7 3762 :t36.4 3663 :t91.8 1.45
G'vIE;; 3606 :t70.9 3663 :t42.0 3776 :t34.2 3647 :t78.0
ı
.50Mürdümük Mürdümük Miirdümiik
Miirdiimük +EnzimA +Enzim B +Enzim C F
GME 3352 :t1236 3469 :t79.6 3447 :tl 4 1.9 35 12 :t82.7 037
GME~; 3202 :tım.7 332i:t68.0 3261 :t120.5 3333 :t6fı.1 OA2
Gruplar arasındaki fark istatistik olarak önemsizdir (p>O.05).
8 .En/.İm A: Grindazym™ GP 5000. Enzim B: Bio-Feed Plus CT. Enzim
c:
Energex CT227
Tartışma ve Sonuç
Bazı baklagil tanelerine enzim ilavesinin
ka-naılılarda GME değerleri üzerine etkisini belirlemek için yapılan bu araştırmada, GEın+IE< atımı 9.8 i kc al/horoz ve G;-.,ıın+IN< atımı 0.58 g/horoz olarak saptanmıştır (Tablo
2) Benzer yöntemin kullanıldığı bir araştırmada (8), 48
saat <in açlığı takip eden ve günlük 30 g dekstrozun zorla yemlemc tekniği ile verildiği ortalama 3.3 kg canlı ağır-lığındaki horozlardan 48 saat süresince toplanan Dm+< ile
12.91 kral/horoz enerji ve 0.77 g/horoz azot atımı olduğu belirlcl1mi~tir. McNab ve Blair (18) ise Dın+cile enerji atı-mını 14.1\6 kcal/horoz ve azot alımını 1.02 g/horoz olarak tespit etmişlerdir. Ara~tırmada bulunan sonuçlar, bu ça-lışmalarda bildirilen değerlerden daha düşüktür.
GME denemelerinde belirlenen Dnı+c'nın miktarı ve bile~iıni: kanatlının canlı ağırlığı. bazal metabolik hız enerji ihtiyacı (1<),24,27), çevre ısısı (32) ve ön açlık-C1ışkl t(ıplama dönemlerinin süresi (24) gibi çe~itli fak-törlere bağlı olarak deği~iklik gösterdiği bildirilmiştir.
Baklagil tanelerine enzim /\, B veya C ilavesi; atılan dışkL atılan azot ve atılan enerji değerleri açısından is-tatistiki bir farklılığa neden olmamıştır (Tablo 3).
Soya fasulyesi, fiğ, burçak ve mürdümük için
GMEN değerleri sırasıyla 4258, 3346. 3606 ve 3202
ola-rak bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar çeşitli
araş-lırmalarda (9,21,30,3 ı) baklagil taneleri için belirlenen değerlerle benzerlik göstermektedir. Soya fasulyesi, fiğ, burçak ve mürdümüğe üç farklı ticari enzim preparatının ilavesi ise enerji değerlerinde istatistik açıdan önemli bir
farklılığa yol açmamı~tır (Tablo 4). B:ızı araştırıcılar (15,16) enzim ilavesinin baklagil tanelerinin GME~ de-ğerlerini etkilemediğini hildirirken. halIları (i0.13.14) is-tatistik açıdan önemli derecede arttırdığını rapor etıııi~ler-dir.
Pektinaz, CMCase, ksilanaz, glukosidaz. PG/\ase.
13-
1,4 galaktanaz, glukanaz, ksilosidaz. avisdaz içeren enzim karışımının farklı düzeylerinin, değişik oranlarda su ile ıslatılmış arpa, yemlik huğday, ayçiçeği tohumu ve bezelyenin GMEN değerleri üzerine etkisi incdenmiitir(16). Horozlar üzerinde yürütülen bu çalışmada (16).
enzim karışımı ilavesinin yem maddelerinin CiMbJ
de-ğerlerinde istatistik açıdan önemli bir artışa yol açnı:.ıdığı belirlenmiştir. Horozlann kullanıldığı haşka hir çalışmada
(15), bezelyeye selülaz ilavesinin GMEN değerinde bir
farklılık olu~turmadığı bildirilmiştir.
Değişik miktarlarda '(x-galakto/.ida/ .. proteaz veya
CI.-galaktozidaz + proteaz ilave edilmi~ soya fasulyesj
klis-pesinin GMEN değerleri zorla yeıııleme tekniği
uy-gulanarak 3 haftalık broylerler üzerinde belirlenmiştir.
Enzim ilaveleri, soya fasulyesi küspesinin GME:.ı
de-ğerini (2747 kcal/kg KM). istatistik açıdan önemli
de-recede (2915-3225 kcal/kg KM arasında değişen
de-ğerlerde) artırmıştır (10). Aynı yem ve enzimk
(CI.-galaktozidaz) horozlar kullanılarak yapılan ha~ka bir arai-tırmada (14) da benzer sonuç elde edilmi~ıir. Kar:ıka~ ve Ergün (13) de soya fasulyesi hispesine Biofecd Plus CT ve Energex CT enzimi ilavelerinin horozlarla yapılan de-nemelerde GMEN değerlerinde istatistiksel açıdan ünemli (p<O.O i) bir artış meydana getirdiğini kaydetmişlerclir.
22X Ahmct G. Önal - Sakine Yalçın - Adnan Şchıı
Baklagil tanelerine enzim ilavesinin ME ve GME
değerleri üzerine etkisini helirlemeye yönelik çeşitli araş-tırmalarda çelişkili sonuçlar elde edilmesi veya beklenen enzim etkinliğinin gözlenememesi. kanatlı yaşı ile me-todoloiik açıdan ele alınarak açıklanahilir.
Yemlere katılan enzimierin ME değerleri üzerine et-kinliği açısından yapılan çalışmalarda; 3 haftalık broy-lerler üzerinde genellikle serhest yemlcmeye dayalı ola-rak helirlenen MEN değerlerinin enzimli gruplarda daha
yüksek bulunduğu. huna karşın erişkin horozların veya
yumurta tavuklarının kullanıldığı yöntemıerde ise. en-zinıli ve enzimsiz gruplar arasında MEN değerleri açı-sınelan önemli bir farklılık oluşmadığı bildirilmiştir (12.29)
Roııer ve ark. (22). enzim ekleme ile yemlerin MEN değerlerinde önemli bir artış bulunması, fakat erişkin
ho-roılarda belirlenen GMEN değerleri arasında böyle bir
farkın bulunmaması şeklindeki etki yokluğunu yaşa bağ-lamışlardır. Diğer bir çalışmada (ı), yüksek oranda arpa içeren enzim kaıkılı rasyonların horozlaı'a verilmesinin. sindirim enzimleri (tripsin. amilaz, lipaz) aktivitesinde ve ileal sindirilebilirlikte bir farklılık oluşturmadığı kay-dedilmiştir.
GME değerinin helirlenme metodolojisinde tüplc
verilen yemin miktarı ve yemsiz geçen zaman; geçiş
sü-resini ve nıuhtemelen enzim eklemenin etkisini
et-kilcycbilen bağırsak içeriği vizkositesini değiştirebildiği
ve bu yüzden enzim eklemenin etkisinin. harozlar
üze-rinde GMEN değerini saptayarak değerlendirilmesinin
uygun olmadığı helirtilnıiştir (29). MeNab ve Bernard
(17) ise horozlar üzerinde yapılan denemelerle elde edi-len GME değerlerini, hroyler rasyonları formülasyonunda kullanmanın uygun olmayaeağını hildirmişlerdir.
Sonuç olarak, baklagil tanelerine enzim ilavesinin GME değerleri üzerine bir etkisi olmamıştır. Ayrıea yem-Icrc enzim ilavesinin GME açısından bir değişiklik oluş-turup oluşturmadığının belirlenmesinde, kullanılan yön-temin ve kanatlı yaşının etkinliği açısından karşılaştırmalı araştırınaların yapılması gerektiği kanısına varılmıştır.
Kaynaklar
i. Almirall M, Brufau .I, Esteve-Garcia E (I 993): EfTecls of ill/esıiıı(/I I'i.ıcosıtı' 011digeslil'e (/ctiviıies oj iıılesıiııal
ClII!-11'111 aııd ile(1! digesıiiJiliıies ot poulırl" fed iJarle." dieıs al
di/fereııı (lges supplelnt'llıed ıı.iıh f3-glucwU/ses. Ellı."mes iıı Al1Im(ll NUlrtliolı. Proccedings of the I" Symposium. 69-72. Kartaııse Ittingen, Switzerland.
2. Annison G, Choct M (I 993): Ellzymes iıı poullry diei.
Enzyıııes in Animal Nııtrition. Proceedings of the i,l
Symposiııııı.
cı
1-68. Kartaııse Iltingen, Switzcrland.3. Annison G, Hughes RJ, Choct M (ı 996): ı~rfecls oj elll-."nıe supplemeıı/{{Iimı 011 ıhe Iluıriıive value of dehulled
lu-piııs. Brit Poııltry Sci. 37. 157- i72.
4. AOAC (I 9X4): Officia/ Meıhods oj Ana/nis oj" ıhe As-soeiaıiOlI of Analyıical Chemisıs. i4lh cd., The Wıll'i,ını Byrd Press. Inc. Richmond. Virgınia.
5. Castanon .JIR, Marquart RR (1989) nlnl ııleneıme wl-diıiOlI, autodave Ire(l(meııı and jel"llıenling on ıhe nuırııil'e value of.lield bewıs (Vicia jalm L) Aııim Feed Sci Tcch. 26.71-89.
6. Choct M, Annison G (I 992): Anıi-/ııııriıiı'ı' e/leel ıı/wheul pentosans in broiler chiekens: roles oj"I'l.ıcosiıl" (lnd guı microl'ora. Brit Poııltry Sci. 33. 82 i -X34.
7. Classen HL (1996): EnzYlnes in aelion. Feed Mıx. 4.
22-2R.
8. FarcIl DJ, Thomson E, du Preez JJ, Hayes .iP (199 i)
The esıimaıion olendogefl(){(s excrel(l and IhC'me!l.\Urel11en/ ol metaboliwble energy in poulıry ji'nls/ul/s usıııg jiillr je. C'ding s\'slems, four a.ısa)" meıhodı and .Iiilir dieıs. Briı 1'0-1I1try Sci. 32. 483-499.
9. Flores MI', Castanım .IIR (i 991): LI/nı ııllel"C'1 ol.leed ifıpuı on ımı' metabolizahle eııe/KI. mlun (lnd ıheir ad-diıiviI)'. Poııltry Sci, 70. 13R i -i 3X5.
iO. Ghazi S, Rookc .lA, Galbraith H, Morgan A (i9971' Et-fecI o( adding pmle(lse and (llpha-gal(lc/osidase enTı.ml' lo soyabewı meal 011 niıı'ogen relenllon (lnd ırue
me-ıaholisahil' enerRY in hroilers. Brit Poıılıry Sci. 3l!. S2R
ii. Henry RJ (I 985): A compari.wıı ol ıhe non.starch car-hoh)"drales in cereal groins. J Seı Food Agric. 36:
1243-1253.
12. Huyghcbacrt G, De Groote G (1995) The e.!li'eI ol spe-eı(ıc enzymes on ıhe ME,,-mlue wıd nlllr/enl uıılisoııon ol larRel.leedsıul.(1 in hroiler and lal"er diels, Worlcl's Poultry Seience Association Proceedings. i 76 i 92,
ı
OLh EiıropeanSymposiıım on Poııltry Nutrition. i 5- i LJOctoher 19LJ5. An-talya.
13. Karakaş F, Ergün A(lOOO): N(o I"em ıııaddeleriııe ene/III ilavesinin gerçek mewholize olalnlir enerjı de/:[erlertlıe el-kisi ve hunlartll hroyler rosyonlartlıda kullwıılahilirli;:[i Proeeedings. 5 i -58. International Aniıııal Nutriıion Cong-ress 2000. 4-6 Septeınber 2000. Isparta.
14. Knap IH, Ohmann A, Dale N (I ')<)5): Enhwıcet.! 1)1-oavailahiliıy ol ener}!,-" in soyhewı meul In. adding alp. haRa/actosidase. World's Poııltry Seicnec Assneiatıon Pro-eeedings. 366-367. ıoıh European Syıııposiııın on PO,ulıry NlItrition ..
ı5-1 9 Octoherl995.
Antaly.\.15. Longstall' M, MeNab JM (I 987): Digesllon ıılı/anı< (/nd .Iihre carhohl"draıes in peas hi"({(lull coderels Brıı Poıılıry
Sei. 28. 26 1-285.
16. MeNab JM (I 993): Opıimal use ol eneHlles /iır special inRredienls. Enzymes in Animal NlItriıion. Proeecdings of the i<l Symposium. 97 - i 24. Kartause Ittıngen. Swiı/erlancl.
17. MeNab JM, Bernard K (1')')7): !ncrewinglood inlokı' bı. repe(l( lube-,1eeding ol3-week-old hin!slo imflmı'e ı!ıe pre-cision ol ımı' mt'/al){}lisahle energ\" (lMt-:Ni ı.ullIn wn!ı YOU/IRhroilers. Brit Poultry Sci. 3l!. S33
IR. MeNab MJ, Blair JC (I 9RR): Modilied (lIS{/ı'lor Irtw (lnd
apparenı Jnewholisahle energl" hased lin IlIhe .leedin;.: Briı Poultry Sci. 29. 697-707.
19. Miski AMA, Quazi S (1981) hı/luf'flce o/age and kı: ol I{rowing broiler chich wıd hod\" weiglıl iii rooslers on ıheir endol{enous and metaholic energ\' loıses, Poııltry Sci. 611. 781-785.
Ankara Dniv Vet Fak Dcrg. 48. 2001
20. PlIgh R. Drive C (i9(3): Tlu: Scope j{)r r:ıııymes iııCOIII' I/wrcial Ft't'd Fonııulmioııs. 369.372. In: TP Lyons (Ed). Riotechnology in ıhe Fecd Indusıry. Aıııech Technical Puhl. Kenıııcky.
21. Raharjo YC. Cheeke PR, Arscott GH (I (88): Research ııolt'. Eff"'cls ordiNar\, hutvlalt'd h)'droxywıisole aııd eyste-/Il<'mı ıoücity or Lathyrus odarcllus lo hroiler and Ja. p{/lıese (juail chick.l. Poulıry Sci. 67. i53.i55.
22. Roller HA, Friesen 00, Guenter W, Marquart RR
(1990): 1'1/lueııce or emyme supplemeııwtioıı 011 the hi.
oavailahle merg\' oflmrlt'y. Poulıry Sci. 69. i i74-i181. 23. Sibbald IR (I 976): A hioassay /i))' tml' meta!Jolisah/e
etl~r~.'iııFt'din~stuır,. Poulıry Sci. SS. 303-308.
24. Sibhald IR (i98i): Mt'laho/ic 1,Ius endO~e)IOUS enn~)' t'.r.:reliı)llln-jowl. Poulıry Sei. 60. 2672-2677.
25. Sibhald IR (i (86): The TM.E Sysıem or Feed Evaluaıion: M"lhodologr. Feed Coıııposilioıı Dow {/Iıd Bi!J/io~raphy. Tcch Buıı i986-4E. Res Branch I\gric. Duowa.
2ô. Sibbald IR (ı989): Melaholizahle Eııngr Evalumion or POUlliT Dit'ls. i2-26. In: DJA Cole. W Haresign (Ed). Re. ecU Dcvelapmenıs in Poultry Nutriıion. Anchor Press Ltd. Essex.
27. Sibbald IR, Price K (I (78): The mt'ta!Jolic and nı. dogeııous mngv losst's or adult mosters. Poulıry Sei. S7. 556.557.
28. Sümbüloğlu K, Sümbüloğlu V (1995) 13ivoislaliııık Öz. demir Yayıncılık. 6. Baskı. Ankara.
29. Villamide MJ, Fuente .ıM, Per ez de Ayala P. Florcs A
(ı9(7): Energ)' e\'(/Iuaıioıı of t'i~/ıt harlev calıivan .lin' po-ultry: I~jl"'cı of dit'wry mlYiııe addiıioıı. Poııltry Sci. 76. 834.840.
30. Yalçın S, Önol AG (1994): Tr!1l' metolwlısahle eııerg' va-lues orsomel"'t'dingstu/ts. Rrit Poulı Sei. 3S. i19-122. 31. Yalçın S, Önol AG, Ergün A (1993) I:.wıııaıioıı
0/ןil1'-la!Jo/iw!Jle eııergy Villun o/ SOIllt'.leedsıulis Iili' poulır.' Turk J Vet Anim Sci. IS. 139- 145.
32. Yamazaki M, Zi- Yi Z (I 91\2): A ııote ıhe ell"'cI o/ 11'ןiı-peraıure on tml' and apparent metolwlıwl)l" eııer~v valw's ofa layerdieı. Rriı Poultry Sci. 23. 447-450.
Geli,l' tarihi. IY.4.2001 / Ka Inti torihi . 2542001 Yazışma Adresi:
Doç. Dr. Ahmet G. Öllol
Adnaıı Mendan Oııiı'enitesi Veıeriner Faküllesi Hayvan B"sleme ı'e Beslenme !lastoltklar! A/llıhi/iııı Dalı I,ı'ıklt OYOi
