Bir ömrün ağır yükü

.£ E O 1 6 L |i £ 0 £ ILL

KAPALICARSI

OCAK-ŞUBAT / JANUARY-FEBRUARY 2002/1 - 191776 -ISSN 1303-1910 # İ S T A N B U L 0 5.000.000TL

OsmanlI’da takı /

Ottoman je w e lr y ^

Çarşı kimden miras

/ Whose legacy is the Bazaar

Kumaşların cenneti

/ A heaven of fabrics

Son hamalın öyküsü /

The story of the last porter

L i

' l l

wk

n

M L ?

■

T r w

B A Ş L A N G I Ç / T HE B E G I N N I N G

En karanlık

anlar

G

Ç o k z o r im kanlarla yo lu m u za d evam etm eye çalıştığım ız bu günlerde im d adım ıza yetişip bizi yüreklendiren şey, şu sözler old u ; "G üneş d og m ad an önceki son dakikalar en karanlık an ­ lardır."

H erşeye rağm en bizi ayakta tutan ve gü cü m ü zü arttıran b ir diğer şey ise, K apalıçarşı’n m ta­ rihini, k ültü rü nü yaşatan, zanaatlarıyla geleceğe k öp rü ler k u ran , giyim iyle, tavrıyla esn af k im ­ liğini k oru yan b u güzel insan lan n dostlukları.

Şunu artık h epim izin iyice anlam ası gerekiyor; K apalıçarşı’nın gerçek sınırları h aritadaki k o ­ n um uyla değil, içindeki barındırdığı tarihsel derinlik, yüzyılların kültü r birikim i ve ev sah ip ­ liğini yaptığı çeşitli din , ırk ve m illiyetten insanların olu ştu rd u ğu dünyayla çizilidir. Bu yüzd en artık K apalıçarşı’nın kapılarını da aşıp çevrem izi de göz atm am ız gerekiyor.

Y o llan tam am en kapatılan, etrafı kuşatılan K apalıçarşı’d an şim dilik h erkese h u zu rlu , b ere­ ketli ve sağlıklı g ü n ler diliyorum .

Atilla Özbey

The darkest

moments

T

Ka-palıçarşı. I thank whole heartedly all those who were there that night.

In these days in which we make pace facing many difficulties a phrase keeps us going: “The last mi­ nutes before sunrise are the darkest.”

Despite all these difficulties yet one more thing gives us hope: Those beautiful merchants o f the Ka-palıçarşı who keep alive the culture and history o f the Bazaar, who with their crafts reach out to the future, and who preserve the identity o f merchantry.

There is one point which must be clear in our minds: The Kapalıçarşı is no longer limited by its physical borders. Its new boundaries are that drawn by its historical depth, centuries o f cultural accu­ mulation and multinational and multicultural social structure. Therefore it is now time to open up the gates o f the Kapalıçarşı and look around.

I wish you all blessings, peace and health from a Kapalıçarşı whose surroinding roads are blocked, who lives under siege.

İ Çİ N D E K İ L E R / C O N T E N T S

G ran d Bazaar-İstanbul

KAPALICARSI

dergisi/magazine

Rifat Dedeoglu Bu sayıda katkıda b ulun anlar /

C o n trib u te rs to th is issue Hasan Coşkun, Oktay Ekinci,

Muhittin Eren, Emin Nedret İşli,

Metin Keskin, Sevin Okyay, Yurdanur Û ndersoy, Güçlü Ûzgan, Işıl Ö zgentürk,

Süleyman O zcan, Nergis Sürücü, Feti Tekeş,

Ç ev iri / T ran slatio n s Regina Auclair, N ur Nirven G örsel u ygu lam a / G rap hic design

Deniz Demiryılmaz P hotograph y Batuhan Kıray Site y ö n eticisi / W eb m a ste r

Batu Jon h Dedeoğlu

Kapalıçarçı, tavla, antika ve mücevher. Yanyana iki dükkan ve gelenekler ijte kocaman bir geçmişin iki dükkanlık bir tavlalık özeti.

K a p a lıça rji, backgam m on, antiques, je w e lry. 7wo shops a dja ce nt a n d custom a nd tra d itio n s . 4 sum m ary o f a g lo rio u s past.

22

Bizans mı? Osmanlı mı? Kimine göre öyle, kimine göre böyle. Bakalım Ethem Hakkı Ayverdi elli yıl önce ne demij.

Is it B yzantine? O r is it O ttom an? Some say it is O ttom an o thers say its B yzantine. L et us see w hat M r. Ethem H akkı A yverdi w rote SO ye ars ago.

70

Renk ayrım ı / C o lo r se p eratio n Grafik Yapım

Baskı ve cilt / P rinted and binded at Mepa A.Ş.

D ağıtım / D istribution Yaysat

H ukuk d anışm an ı / Legal ad viso r Deniz Tavşancıl

A dres / A dd ress Yağlıkçılar Caddesi, tç Cebeci Han,

No: 10 / A, Kapalıçarşı Tel: 0 2 1 2 5 1 3 5 7 3 6 Faks: 0 2 1 2 511 8 7 8 0 E -m ail: h alay @ v eezy .co m

Site ad resi / O nline at w w w .k a p a l i c a r s i d e r g i s i .c o m

(Türkçe/English)

İstanbul sevdalısı, Kapalçarçı’nın romanı kitabının yazarı Çelik Giilersoy, Şark gitti. Garp gelmedi diyor.

A d evo ut lo v e r o f Ista n b u l a n d a u th o r o f the book The S to ry o f th e K apalçarşı M r. Ç e lik G iile rso y says the East went. W est neve r a rrive d .

16

İ Ç İ N D E K İ L E R / C O N T E N T S

İzmirli Kemal gerçek hamallık zanaatının son temsilcisi. 70’lik yadına ragmen mesleğinden vaz geçmiyor.

İz m irli Kem al is the la s t re a l re p rese n ta tive o f h is cra ft, p o rta ra ge . A lthough in h is 70's, he w o n 't g ive up h is profession.

I$il Özgentürk demek renklerin dünyası demek. Özgentürk Kapalıçarşı’yı kumaş röntgeninden geçirdi.

Iş ıl Ö zgentürk m eans a w o rld o f colors. She x-raye d the K apalıçarşı fo r fabrics.

Köşe yazıları / Feature articles:

Rifat Dedeoğlu

Oktay Ekinci

Işıl Özgentürk

Kapalıçarşı bir zamanlar dünyanın kitap merkezlerinden biriydi. Çarşıda şimdi bir tek sahaf yok. işte öyküsü.

K apalıçarşı was once one o f th e im p o rta n t centers o f the w o rld fo r o ld a n d new books. Today no books are so ld there. Here is the story.

ÖZÜR Son sayımızda Bedros Kato’yla yaptığımız söyleşide yanda gördüğünüz eskilere ait fotoğrafı yayınlamış ve kimlerin hayatta olduğunu, kimlerin aramızdan ayrıldığını belirtmiş, bu meyanda Çarşı esnafından Hasan Güneş’i halen sıhhat ve afiyetle Kapalçarşı'da esnaflığını sürdürmesine ragmen xkendimize ait bir hata sonucu "rahmetli” ilan etmiştik. Bu hata ve sonucunda yaşattığımız rahatsızlık nedeniyle özür dileriz. In our last issue, in an interview with Bedros Kato we published this old photograph mentioning who still lives and who have departed from this world. While doing so we by mistake have decleared Mr. Hasan Güneş -who still is a merchant of the Kapalıçarşı and in good health- as deceased. We apologise for this mistake.

Bahtiyari deve heybeleri günümüzde çok gözde. Bu dokumalara somuttan bir soyutlama gözüyle bakılıyor.

The B a h tiy a ri cam el bags are nowadays very p op ular. They are abstra ctio ns fro m concrete.

“Ve Kapalıçarşı’nın

karşısına, ilerlemesi

gereken yolda,

"Gölgenin okkası

kaç para?" diyen

"hödük"lerin

çıkmamasını

diliyorum. Tercih size

ait: Kültürel kimlik

mi istersiniz, yoksa

hödüklük yaftası mı?”

Gölgenin

okkası

kaç para?

S

O gün öyle d em iştim , b u g ü n de aynı şeyi d ah a da a rtan b ir ısrarla söylem eyi sü rd ü rü y o ru m . Ve bunları K apalıçarşı’yla y enid en tan ışm am ın ü zerin e, bir b aşka h eyecan la an latıyorum .

K ültürel kim likler resm i m ak am lard an ed in ilem ez d em iştim . O kim liği ed in m en in yo lu , etra ­ fında olu p biteni sad ece bugün üyle değil, geçm işiyle, geçm işinin d oğrularıyla algılayıp d o ğ ru la ­ rın çoğaltılm ası, m ev cu t d oğ ru ların k orun m ası için çab a g ö sterm ek ten g eçer. Bu çab an ın m ay a­ sı ise insan sevgisi ve o n u n en d oğal so n u cu olan h e r tü r san ata, d ü şü n cey e, em eğe saygıd ır ve geçm işi sah ip len m ek tir.

Rahm etli u sta, ressam , m im ar C ihat Bu rak h ep an latırdı, yeni aldığı evin b ah çesin d e m an za­ rasını k apatan fidanı kesm eye kalkışan zen gin i, o ağ acın b üyüyü p gölge v ereceğ in i ikaz eden a d am a aynı ad am ın "G ölgenin okkası k aç para" diye cevapladığının ö y k ü sü n ü . C ih at U sta bu a n ek to d u an latırken zengin a d am d an “h ö d ü k ” diye b ah sed erd i.

K apalıçarşı artık b enim y u vam . K apalıçarşı’yı T>en artık ço k seviyoru m . O rası b en im için b e­ n im g eçm işim in abidesi. Ben o rad a k endim i O sm an lı h issed iyo ru m ve b en bu hissi ço k seviyo­ ru m . Ve ben b u rad a yaşam ım d a cid d i o larak ilk kez bir kültürel kim lik sahibi olabilm e y o lu n ­ da ad ım lar atm ak ta o ld u ğ u m u h issed iyoru m . Büyük b ir co şk u y la gittiğim K apalıçarşı’d a h e r gün yeni h ayaller k u ru y o ru m , h er gün yeni d ü şler g ö rü y o ru m .

Sandal B e d e ste n in d e m ü zay ed eler izliyorum , m ü zik d in liy o ru m ; İç C eb eci H an ’d a, top lu ya da bireysel san at sergileri gezi­ y o ru m , Ç u k u r H an ’da b ir atölye çalışm ası sey red iy o ru m , b ir halı m ü zesi istiy o ru m , bir Kapalı-çarşı arşivi a rıy o ru m , ve arad ık ­ ça kendim i b u lu y o ru m . Aslım ın O sm an lı, to p rağ ım ın A nad olu old u ğu n u artık h iç tered d ü t ge­ çirm e d e n , gün ahıyla sevabıyla, ve g u ru r d u yarak k en d im e ve h erkese söyleyeb iliyorum .

Ben K apalıçarşı’yı ço k seviyo­ rum .

Ve K apalıçarşı’n ın k arşısına, ilerlem esi g erek en y o ld a, "G öl­ genin okkası k aç para?" diyen "h ödü k"lerin çık m am asın ı dili­ y o ru m .

T ercih size ait: K ültürel k im ­ lik mi istersiniz, yoksa “h ö d ü k ”-lük yaftası m ı?

How much is a

kilogram o f

shadow?

Y

I insist on saying the same words even stronger today. I insist even more so after my recent réintro­ duction to the Kapaliçarp.

I had said that one cannot obtain a cultural identity from official sources. In order to obtain such an identity one must not only live the day but look into the past and find out the rights o f the past and try to bring them to our day and pick up the rights o f today and carry them into future.

The late architect/painter Cihat Burak would always tell the story o f a man who objected to the rich man who was trying to cut a young plant which was obstructing the view o f his newly bought house and told him that the plant would grow and give shadow in hot summer day. The rich man had promptly res­ ponded by asking how much a kilogram o f shadow was. Mr. Burak when telling this story would refer to the rich man as “bum ”.

Kapaltçar$i is now my new home. I am already in love with this place. It is a living monument o f my p a s t . I fe el myself an Ottoman in there and I enjoy that feeling. And there, fo r the first time in my life I fe el that I am taking my initial steps to have a cultural identity. Whenever 1 go there I feel elevated with joy. 1 have new dreams and new visions each day I walk through one o f its gates.

I see auctions at the Sandal Bedesteni, mixed or individual exhibitions o f art in the lç Cebeci Han, workshops at the Çukur Han; I want a carpet museum in Zincirli Han; l am in search o a apaliçarçt arc­ hive. The more I look for, the more I find myself. And I, without any hesitation, with its good and bad de­ eds and with pride can now say to myself and others that my past is Ottoman and my land is Anatolia.

I love this Kapahçarft.

And I pray that no “bum" reciting “How much is a kilogram o f shadow worth”, steps in the right direc­ tion that the Kapaltçarp is supposed to travel.

It is up to you to decide: either be called a “bum ” or recieve a cultural identity.

“And I pray that no

“bum” reciting “How

much is a kilogram of

shadow worth”, steps

in the right direction

that the Kapaliçar§i

is supposed to travel.

It is up to you to

decide: Do you want

to have a cultural

identity or be

labelled as a “bum.”

G E L E N E K / T R A D I T I O N S

G E L E N E K / T R A D I T I O N S

Çarşı’da

iftar keyfi

Joy of Ramazan at the Bazaar

K a p a lıç a rş ı b ir R a m a z a n a y ın ı d a h a g e rid e b ır a k tı. Y a p tığ ım ız s o h b e tle r d e y a b a n c ıla r ın h o ş u n a en ç o k g id e n ş e y le rin b a ş ın d a K a p a lıç a r ş f d a k i ifta r v a k ti o ld u ğ u o r ta y a çık tı. R a m a z a n a y ı b o y u n c a e s n a fım ız ve ç a lış a n la rı to p lu ifta r g e le n e ğ in i s ü r d ü r ü y o r , k im ile ri y e m e k le r i h a z ır la r k e n k im ile ri m a s a la r ı d ü z e n liy o rd u . K ıs a c a s ı K a p a lıç a rş ı’d a R a m a z a n s a d e c e b ir ib a d e t ta rz ı o lm a k ta n ç ık ıy o r , b ir y a ş a m ta rz ı, b ir y a ş a m a s e v in c i h a lin e g e liy o rd u . B u g ü z e l ta b lo y u s iz in iç in g ö r ü n tü le d ik . G ü z e l o la n h e r tü r g e le n e ğ im iz in y a ş a tılm a s ı te m e n n is i ile. K a p a h ç a rç i left a n o th e r R am azan se a so n beh in d . In the

con v ersation s w e h a d with fo r e ig n e r s visiting th e B a z a a r w e

n oticed o n e o f th e things they en jo y ed th e m ost w as iftar tim e at th e K apcdiçarst. O u r m erch an ts an d assistan ts c a n y on th e tradition al ifta r ta b les to w h ich ev ery b od y con tribu tes som ethin g. In short R am azan in K ap aliçar§ i is not ju s t a tim e o ffa s t in g but a tim e o f j o y as w ell. W e h o p e K a p a h ça rçi lives w ith all its traditions.

10 KAPALIÇARŞI

E T K İ N L İ K / A C T I V I T Y

Kapalıçarşı Dergisinin düzenlediği iftar yemeği bir çok tatlı sohbete sahne oldu. Önde: İstanbul Emniyet Müdürü Hasan Özdemir (solda) ve İstanbul Valisi Erol Çakır (sağda). Arkada: Doğan Hızlan (solda), yazarımız Işıl Özgentürk ve Kültür Bakanı Istemihan Talay.

The Ramazan d in n e r given b y the K apal/çarşı D e rg isi was the scene o f m any conversations, fro n t: The C h ie f o f P olice o f Ista n b u l (le ft), M ayor o f Ista n b u l E ro l Ç akır. S tanding: Doğan H ızlan (le ft), Iş ıl Ö zgentürk (ce n te r) and M in iste r o f C u ltu ra l A ffa irs Istem iha n Talay (rig h t).

İlk birliktelik

The first union

K

Basın kanadından katılanlar arasında bir isimin varlığı herkesi çok mutlu etti. Kültür yaşamımızın en önemli isimlerinden, basın duayeni Doğan Hızlan yemeğe katılarak ve daha sonra Hürriyet Gazetesi’ndeki köşesinde yazdığı bir yazıyla dergimize destek ver­ di. Yemekte Sevin Okyay, Işıl Özgentürk, Azer Börteçene, Güldal Kızıldemir, Emin Nedret İşli, Sabri Koz gibi dergimize destek veren önemli yazar ve araştırmacılar da hazır bulunuyorlardı. Dergimize ilk gününden itibaren destek veren ÇEK Ü L Vakfını ise karikatü-rist/m im ar Tan Oral ve belgesel film yapımcısı Haşan Özgen tem ­ sil ediyordu.

Yemek, esnaf ve diğer davetlilerin neşeli sohbetleriyle geçti. Ya­ pılan konuşmalann arasında gösterilen Haşan Özgen’in daha önce çektiği İstanbul belgeselinin sonunda yer alan Sandal Bedesteni’nde artık yapılmayan müzayedelerin görüntüleri büyük ilgi çekti. ■

T

Pttendance o f a name from the press made everybody very happy. One o f the most important names o f our cultural lives Mr. Doğan Hız­ lan supported our magazine both by attending the dinner and later an article in the Hürriyet daily. Also attending the dinner were other outstanding members o f the press like Sevin Okyay, Işıl Özgentürk, Azer Börteçene, Güldal Kızıldemir, Emin Nedret işli, Sabri Koz who have contributed to our magazine. Representing the ÇEKÜL founda­ tion were cartoonist and architect Tan Oral and documentary film producer Hasan Özgen.

A short documentary film shot by Hasan özgen on Istanbul, sho­ wing scenes from the auctions held at the Sandal Bedesteni in the past drew great attention. The dinner ended with different groups enjoying friendly conversations. ■

E T K İ N L İ K / A C T I V I T Y

Kapalıçarşı Dergisinin fikir babası, sahibi ve Kapalıçarşı esnafı Atilla Özbey (sağda) gece boyunca heyecanını gizleyemedi. Konuşmasında "Bu dergi bana ait değildir, çünkü Kapalıçarşı benim malım değil. Bu dergi Kapalıçarşı insanlarına ve buraya gönül verenlere aittir,” diyen Özbey esnafı ilk kez bir araya getirmekten gurur duyuyordu. Gecenin ilk konuşmasını Kültür Bakanı Istemihan Talay yaptı: “Kapalıçarşıyla birlikte yaşayan, onu toplum adına en güzel şekilde koruyan ve bu çerçevede bir dergi aracılığıyla çarşının güzelliklerini toplumla paylaşan insanların varlığı çok önemli. Kapalıçarşı'nın bilinen özelliklerinin yanısıra, çok özel yanlarının topluma tanıtılması ve Kapalıçarşı'nın yaşayan bir kültür merkezi gibi tüm topluma ve dünyaya gösterilmesi amacıyla, bir dergi aracılığıyla yapılan çalışmalar dikkat çekici. İnanıyorum ki, bu dergi Kapalıçarşı'ya başka bir anlamla, başka bir bakışla Türk toplumunun ilgisini çekecektir. Yani bugüne kadar bildiğimiz, tanıdığımız yanlarının dışında bir yeni Kapalıçarşı'yı da tanıma imkanı bulacağız.”

The founder, o w ne r o f o u r m agazine a n d a K apalıçarşı m erchant A tilla Özbey was very e xcite d th ro u g h o u t the n ig h t. Özbey who sa id “ This m agazine is n o t m ine as the K apalıçarşı is n o t m ine. This m agazine belongs to the people o f th is p lace a n d to its frie n d s ," in h is speech was p ro u d to have b ro u g h t the m erchants to g e th e r fo r th e firs t tim e. The firs t speech o f the n ig h t was the M in iste r o f C u ltu ra l A ffa irs, Istem han Talay: “ The presence o f p eople who liv e w ith K apalıçarşı; who p ro te c t it on b e h a lf o f the so ciety; a n d who share its beauties w ith the re s t o f the so ciety throu g h a m agazine is very im p o rta n t. I t is also very im p o rta n t (h a t w ork is b ein g ca rrie d o u t throu g h th is m agazine to in tro du ce the know n sides o f the K apalıçarşı along w ith its very sp ecia l aspects to th e so ciety a n d th e re st o f the w orld. I t is m y b e lie f th a t th is m agazine w ill d ra w a tte n tio n o f the Turkish so ciety w ith its d iffe re n t w ievpoint. In o th e r words we w ill g e t the chance to m eet a new K ap a lıçarşı."

Erol Çakır (Istanbul Valisi/Mayor of Istanbul)

"Kapalıçarşı da kültürümüzün önemli parçalarından bir tanesi. Bizim kültürümüz orada yaşıyor. Hem yapısal özellikleriyle, hem de içinde çalışanların oluşturdukları gelenekler ile. Bizim yapmamız gereken çarşının ve diğer tarihi mekanların tanıtımını yaparak, ekonomik alanda başarılar için kullanmaktır. Kapalıçarşı'nın sorunları var. Biz bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da elimizden geleni yapacağız. Ama tek sorun çarşının içindeki sorunları çözmek değildir. Asıl sorun çevresiyle ilgili yeni çalışmalar yapmaktır. Yanı başarılı bir çevre düzenlemesiyle, daha iyi tanıtılacak bir Kapalıçarşı, ismini daha iyi duyuracaktır."

“K apalıçarşı is one o f the m o st im p o rta n t co nstitu en ts o f o u r cu ltu re . O ur cu ltu re live s in th e re ; b o th w ith its s tru c tu ra l ch aracte ristics a n d its tra d itio n s se t b y the people who w orked there. W hat we have to do is to p ro m o te these h is to ric a l places a n d pave the way fo r econom ical gains. The K apalıçarşı has its problem s. We w ill do o u r b est to solve these problem s as we have alw ays done. H ow ever so lvin g the in te rn a l problem s is n o t enough. The re a l p ro b le m lie s in th e area th a t su rrounds the Kapalıçarşı. A K apalıçarşı w ith a new envirom en t w ill recieve a b e tte r nam e a n d fa m e ."

E T K İ N L İ K / A C T I V I T Y

Işıl Özgentürk

"Kapalıçarşı, adı gibi ama gerçekten adı gibi kapalı bir kutu. Ama içine grildiğinde müthiş bir zenginlikle karşılaşıyoruz."

“K apalıçarşı, ju s t as the nam e im p lie s is a re a l sealed box. B u t once yo u w alk in to it yo u fin d o u t th a t it is a re a l tre a su re ."

Doğan Hızlan

Gecemize katılan Doğan Hızlan Hürriyet gazetesinin 16 Aralık tarihli sayısında Bugün Pazar isimli köşe yazısında yemeğimiz hakkında şöyle diyordu:

“Kapalıçarşı esnafıyla birlikte iftar sofrasında, lonca bağının atmosferini yaşadım. Kapalıçarşı Dergisi’nin sayfalarındaki kişiler birer birer yemek salonuna geliyor, yerlerini alıyordu. Birinin yüzüne altının parlaklığı vurmuş, diğerine marpuç yapmanın sevinci yansımıştı, bir diğeri de halısını okşar gibi onarıyordu.”

Doğan H ızlan who a tte n d e d o u r d in n e r w rote in h is colum n in H ü rriy e t d a ily on 1 6 th o f D ecem ber o f the d in n e r.

7 liv e d the atm osphere o f th e days o f the g u ild system a t the

d in n e r w ith the K apalıçarşı m erchants. Jhe characters fro m the pages o f the K apalıçarşı M agazine were com ing in one b y one a nd ta k in g th e ir seats. One h a d the shine o f g o ld on h is face, w hile a n o th e r's face re fle cte d the jo y o f m a kin g w aterpjpes a n d a n o th e r seem ed to m end a ca rp et as i f n u rsin g i t ”

Rifat Dedeoğlu

(Kapalıçarşı Dergisi editörii/Editor of the Kapalıçarşı Magazine)

“Bu dergi Kapalıçarşı ile ve Kapalıçarşı için vardır. Bu dergi bir amaç değil Kapalıçarşfnın layık olduğu kültürel zemine oturtulması amacına yönelik bir araçtan ibarettir."

"This m agazine exists fo r a n d w ith the Kapalıçarşı. The m agazine is n o t an end b u t a m ean tow ards an e nd where the K apalıçarşı reaches the c u ltu ra l p la tfo rm it deserves. ”

Hasan Özgen (ÇEKÜL)

“ÇEKÜL bir sivil toplum örgütü. Bir para vakfı değiliz. Emeğimizi, bilgimizi, yurtseverlik inancımızı çeşitli çalışmalarla paylaşmak isteyen insanlarız. Eğer Kapalıçarşı esnafı, kendi dinamiğini ortaya koyar, öne çıkar, ‘Ben Kapalıçarşı'nın gerçek sahibiyim ve bunun için şunları yapacağım’ derse yanlarında bizim gibi sivil toplum örgütlerini bulacaklardır. Bu açıdan Kapalıçarşı önemli bir sembol olacaktır.”

“ ÇEKÜL is a non-g ove rn m e nta l o rg an iza tion . O ur fo u n d a tio n has n o th in g to do w ith m oney. We are people who w ant to share o u r la b o r, o u r experiences, o u r know ledge a n d o u r b e lie f o f p a trio tis m throu g h various a c tiv itie s . I f the m erchants o f K apalıçarşı come fo rw a rd a n d say W e are the re a l ow ers o f the K apalıçarşı a n d we w a nt to do these fo r th e p la c e ’ th e y w ifi fin d the HOO’s on th e ir sides. From th is p o in t o f w iev K apalıçarşı m ay tu rn o u r to be a sym b o l."

Oriental Carpets + Kilims

Belly Dance Costume

Cobre y Laton

Old & New Copper & Brass

Kupfer und Messing

Cuivre et Laiton

TOMBAK

Kolancılar Sokak, No 12, Kapalıçarşı, İstanbul, Türkiye

Tel/Fax: (0212) 527 64 09

K A H V E V A K T İ / C O F F E E T İ M E

Şark gitti,

Garp gelmedi

East went, West never arrived

K A H V E V A K T İ / C O F F E E T I M E

diyor Kapalıçarşı’nm Romanı’nı yazan,

İstanbul sevdalısı Çelik Gülersoy.

Bu teşhisinin Kapalıçarşı için de geçerli

olduğunu anlatan Gülersoy’a göre yine de

Kapalıçarşı için iş işten geçmiş değil.

Rifat D edeoglu

İ

Kadıköy’de vapur seferlerinin iptal olunduğunu öğrendiğimizde telefon edip, benim ve dergimizin fotoğrafçısı Batuhan Kıran’ın ran­ devumuza, ulaşımdaki aksamalardan dolayı icabet edemeyeceğimi­ zi de haber vermiştik. Çelik Bey "Ben bütün gün buradayım. Nasıl isterseniz," demişti. "Ben buradayım, ya siz nerelerdesiniz," gibile­ rinden bir serzeniş mi vardı acaba bu sözlerde? Bilemedik ama kamçılandık.

İstanbul gelinlik giymişti bir kez. Devletin vapurunun seyrü se­ ferini engelleyen hava koşullannda Boğaz’ı geçebilen, nasıl geçm e­ sine izin verildiği kimselerce bilinmeyen, devletinkilerle neredeyse aynı cesamette bir dolmuş teknesiyle Em inönü’ne, oradan da Sul­ tanahmet Meydanı’na, Çelik Bey’in Sogukçeşme Sokağı’ndaki evi­ ne, biraz taksi biraz da taban yordamıyla varabildik.

Çelik Bey’in kabul salonuna girdiğimizde üzerimizde hâlâ karlar geziniyordu. Önümüze konulan sıcacık çaylar tüm soğuklan anın­ da unutturdu. Sonra Çelik Bey’in sıcak

beyefendiliği sardı salonu. Çelik Bey’e sorm aya gerek duymadım İstanbul’un bedenini saran beyaz örtü hakkında ne düşündüğünü; beyazın mutluluğu yü­ züne yansımıştı, arife tarif gerekmez kabilinden.

Kapalıçarşı’m n romancısı Çelik Bey bizi evinin hemen yanındaki Turing’e ait restoranda ağırladı. Yem ek boyunca sohbet elbette Istanbuldu, OsmanlIydı, Kapalıçarşıydı. Anlatıyordu Çelik Bey:

"Şark gitti, Garp gelmedi" diye gi­ rizgahını yaptı. "Batılılaşmaya, ya da bir diğer tabirle frenkleşmeye O s-m anlılann kapılan 1 8 3 9 ’da açıls-mış. Am a Batılılaşma akımı bu kapıdan bir sel gibi hem en dolm am ış içeriye. Yavaş yavaş sızmış," diye sürdürdü sözlerini. Bu akıntının getirdiği sosyal değişiklik, Kapalıçarşı’ya yansım akta da gecikm em iş elbette. 1 8 9 4 ’deki Bü­ yük D eprem ise bu değişikliğe vesile yaratm ış. Satılan m allar, Ç arşı’nın

scrys Çelik Gülersoy, the devout lover of Istanbul

and author of the book The Story of the

Kapalıçarşı. According to Mr. Gülersoy the same

assessment is valid fo r the Kapalıçarşı

but time is not too late to revert the course.

İ

As soon as we arrived at Kadıköy only to find out that the ferri­ es were not running due to bad weather conditions, me and Batu­ han Kıran, our photographer, phoned Mr. Gülersoy to let him no we could not m ake it to our appointment. Mr. Gülersoy’sanswer was short: "I’ll be avilable all day long. Please yourselves." We wondered if he was being sarcastic but had no way o f telling. Pep­ ped by this possible sarcasm we decided to look fo r alternative cros­ sings o f the Bosphorus.

Istanbul had put on its wedding gown and looked beautiful. Priva­ te enterprize had beaten state to transport and was operating almost ferry sized boats. This was an amazing and an amusing situation. How come, when the state had decided ferry crossing was dangere-ous, these boats were allowed to operate? Or if in reality crossing was not dangerous, why the ferries were all tied up at peers? Anyway we made the crossing and reached the other side, took a taxi, and wal­ ked the last few hundred yards and made it to Mr. Gülersoy’s house. Snow was still all over us when we stepped into Mr. Gülersoy’s reception hall. But hot tea soon left the cold behind and Mr. Gülersoy’s gentle warmth soon filled the air. I did not ask Mr. Gülersoy what he thought o f the snow as the joy o f the whiteness o f Istanbul was appearent from his face.

The stoyteller o f the Kapalıçarşı tre­ ated us to a delicious lunch in the neigh­ boring restauran which belonged to the Touring Club o f Istanbul, an institution which Mr. Gülersoy had presided over fo r a very long period o f time. Throug­ hout the dinner the subject was indeed Istanbul, Ottomans and Kapalıçarşı. Mr. Gülersoy was explaining:

"The East went and West never arri­ ved" he started off saying. "The doors o f the Ottomans were opened up to West 1839. But do not think that Westerniza­ tion flooded in immediately. It infiltrated slowly," he carried on. This infiltration of social change has indeed had its

K A H V E V A K T İ / C O F F E E T I M E

adetleri, gelenekleri değişikliğe uğramış. Kapalıçarşı’da eskiden dükkanlara dolap denirm iş. İsmi üstünde, dolap gibi am a kapağı üstten inen, kalkan, sabah geldiğinizde kapağı kaldırdınız mı anında alış verişe hazır, dükkana göre ufak, bir dolaptan biraz büyük b ir hazneym iş dolaplar.

"İçerde, üstünde dükkan sahibinin bağdaş kurup oturduğu, diz boyu yüksekliğinde bir peyke bulunuyor. Mallar dükkan ya da do­ lap sahibinin ardında duran raflarda dizili ya da asılı. Müşteri geldi­ ğinde dolap sahibi yerinden kalkmadan ardına uzanıp istediği malı müşterisine gösterebiliyor. Dolap sistemi m al pazarlama teknikleri açısından Batı’ya üstün; teşhir kolaylığı sağlıyor. Müşteri de kendini rahat hissediyor. Am a işte ne yaparsınız ki, Batılılaşmayla beraber dolaplar da eriyip gidiyor." Çelik Bey’in ünü belli. O, eski Osmanlı yapılannı yaşama iade etmek konusunda kendisini kanıtlamış bir insan. Fırsatı kaçırm ıyor ve vereceği cevabı doğru tahm in ettiğimi sandığım bir soruyu hem en soruyorum :

"Çelik Bey. Elinizde bugün imkan olsa, Kapalıçarşı’da nasıl bir düzenleme ya da nasıl bir restorasyon gerçekleştirmek isterdiniz?"

Ö nce kısa bir düşünm e faslı geçiriyor Çelik Bey; sonra düşünür­ ken hiçbir tereddüt içinde bulunmadığım gösteren kesin bir ifadey­ le "Bir sokağı alır, olduğu gibi

dolap sistem ine d ön ü ştü rü r­ düm ," diyor ve devam ediyor:

"Kapalıçarşı’da Osmanlı İmpa-ratorlugu’nun debdebesi gözü­ küyordu. Ama bugünkü haliyle bile turizmde tek adres Kapalı-çarşı. Devletin turizmi buraya yönlendirmesi gerekiyor. Kapalı-çarşı’m n düzenleme itiban ile bir Burlington Arcade düzeyine çı-kanlması gerekiyor. Ürünlerde kalitenin arttınlması da şart."

Sıra kahvelerimize gelmişti. Kahve, yenilen güzel bir yemeğin şahadetnamesi gibidir, damağa takılan lezzetleri bir araya m ü ­ hürler. Çelik Beyin sözleri de kahve lezzetindeydi anık:

"Şark gitti demiştim. Giderken de götürdüğü görgü oldu, hatır ol­ du, gönül bağlan oldu. Bunlann yerine Garp’tan ise aldığımız bir şeyler olduysa da yozlaştınldığından gidenlerin yerini doldurmala-n m bir yadoldurmala-na bırakıdoldurmala-n, daha da büyük boşluklar yarattı. Garp’dadoldurmala-n ya­ ni batıdan bir mim ari disiplin terbiyesi alabilmiş olsaydık, Kapalı-çarşı’m n 1 9 5 4 yangım sonrası damı onanlırken kurşunlan yok edil­ mezdi. Çarşı’da kimse zemine bir kazm a bile vuramaz, dükkanlan birleştiremezdi."

Çelik Bey’in müstehzi bakışı değişti. "Kapalıçarşı için henüz za­ m an geçmiş değil. Ama yapılması gereken çok iş var. Öncelikle çev­ resindeki anarşinin ortadan kaldmlması şan. içerisinde ise kültür ve alış verişin el ele yürütülmesi gerekiyor. Sergiler açılması, konfe­ ranslar düzenlenmesi, müzik dinletilerinin verilmesi gerekiyor. Bir zamanlar sahaflık mesleğinin merkezi olan Kapalıçarşt’ya kitaplann dönmesi anık önemli bir ihtiyaç."

Akşamüzeri eve dönerken kar durm uş, trafik insanlann sokağa çıkm aya korkm alanndan normale dönmüştü. Vapurda, buz gibi kesen ayaza rağm en güvene durup Em inönü, Sirkeci sınlannı sey­ rettim. İstanbul kardan gelinliğinin içinde ne kadar güzeldi. Çelik Bey’in İstanbul aşkına bir kez daha hak verdim. ■

ons in [he KapaliQar$i. The Great Earthquake o f 1894 had provided the necessary grounds fo r this change. The goods sold or made, the cus­ toms, the traditions had all transformed. Mr. Gülersoy carries on desc­ ribing the old days at the Bazaar: "The shops were called dolaps or cup­ boards in the old days. As the name implies they were like cupboards slightly larger, with a single door hinged from the top o f the cupboard. They were in a way cells doors o f which you could just pull up in the morning and the shop was ready fo r service.

“Inside tne dolap was a raised platform on which the shopkeeper sat. Merchandise was stacked or hanged on or from the shelves behind the shopkeeper. When a customer arrives he merely turns back and hand over the item which his customer points out to. As a marketing technique it is superior to present day techniques. Everything is disp­ layed and the customer feels comfortable. But with Westernization the dolaps went as well." Mr. Gülersoy is known fo r his efforts to res­ tore old Ottoman buildings back to life. I seize the opportunity and ask:

"Mr. Gülersoy, if you had the opportunity, what sort o f a restora­ tion would you envisage fo r the Kapah(ar$i?" He pauses and then with a sharp tone which indicates that there was no doubt in is pause,

he replies:

"I would take one o f the small streets and restore it back to the dolap system," and carries on with no haste.

"One could see the magnifican-ce o f the Ottomans in the Kapali-(ar$i. We cannot return to those days now. But even in its present day condition it is still the only address in tourism. The state must chanellize tourists to here. The Kapah<;ar$i should be as organi­ zed as Burlington Arcade. The qu­ ality o f the products sold must be increased.”

It was time fo r coffee. Coffee is the registration o f a good meal and seals in the taste remaining in the palate. Mr. Gülersoy’s words tasted o f coffee. "I said the East had go­ ne. It took with itsself respect, humbleness and refinement. As what we took from the West was soon deformed, even bigger holes were left in the social structure. To give you an example, if we had adopted architectural discipline from the West they could not take away the lead when they reconstructed the roof. Neither could anybody in the Bazaar dig an inch in the ground or join two shops together."

We were having our last sips o f coffee. Mr. Gülersoy paused yet on­ ce more, rid o f his cheeky smile he put on when he talked o f the mis­ takes o f the past and spoke in a serious tone: "It is not too late fo r the Kapahcar$t. But there is a lot to be done. Surroinding areas must im­ mediately be cleared and the anarchy around the Bazaar stopped. In­ side, culture must flow alongside trade. There must be conferences, exhibitions, concerts organized in the Bazaar. And books which were once among the most important o f merchandise must return."

While returning home in the late afternoon the snow had stopped falling and traffic had returned to normal as everybody had fled home early. I stood outside on the ferry and gazed at Istanbul under the freezing cold. Istanbul looked beautiful in its wedding gown. How jus­ tified was Mr. Gülersoy in his love fo r this city. ■

B İ L E N İ N G Ö Z Ü Y L E / I N T H E E Y E S O F . . .

Bir insanlık

okulu:

Kapalıçarşımız...

H

Şöyle bir gözünüzün önüne getirin. Her şeyin bol ve ucuz olduğu, hatta toptan fiyatına satıldığı, bazı mal­ lar için de ifade bir "promosyon" yapılıp fiyat düşürülerek stoklann eritildigi dev mağazalardan birindesiniz. Bir el arabasını iterek, mallann istiflendiği raflann arasında dolaşıyorsunuz... Karşınızda sadece mallar, raflar ve fiyatlar var... Ancak bunlar acaba nasıldır?... Özellikleri nelerdir?... Hangisi daha farklıdır?... Bütün bunla-n sorup kobunla-nuşabileceğibunla-niz hiç kimse yok!... Çübunla-nkü karşıbunla-nızda "ibunla-nsabunla-n" yok... Hatta, beğebunla-ndiğibunla-niz bir mal içibunla-n; "onu alma, şu daha iyi ve hesaplı" diye gülerek yüzünüze bakan bir çift göz bile yok... Ama, geleneksel çarşı-lanmız öyle mi?... Kapalıçarşı da öyle mi?... Orada, insan olduğunuzu hatırlarsınız, alış-verişinizi de raflara ba­ kıp durarak değil, insanlarla konuşarak yaparsmız.Size çay bile ikram edebilirler; isterseniz hiçbir şey satın al-:, bu geleneğe o kadar önem verilir fa, en ünlü başkentlerde bile çarşı-pazar hâlâ vardır... Hatta, süpermarketler kent içine artık sokulmuyorlar ve toplumun "insan insana" alışveriş yapma kültürünün devam etmesi için "semt pazarlannı" bile teşvik ediyorlar... Bizde ise ne yazık fa çeşitli bahanelerle pazarlann, eski çarşılann kalkması ve yerine, insanlan alış-veriş kültürüne değil, el arabalannı doldurmaya tutsak eden dev marketlerin gelmesi için inanılmaz bir duyarsızlık gösterisi içinde yoğun çabalar var... Kapalıçarşı, böylesi bir kültür yozlaşmasına karşı da tarihten gelen insancıl ve her yönüyle kent uygarlığını yansıtan geleneklerimizin en güçlü "kalesi" olarak, şimdi çok daha önemli bir misyon üsdenmiş durumda...

Bu nedenle, Kapalıçarşı’yı yaşatmak, sadece bu tarihsel değerlerimize yıllardır özveriyle ve sevgiyle yaşam ve canlılık katan çarşı esnafımızın soru­ nu ve görevi olabilir mi?... Kapalıçarşı’yı çok daha güçlü, renkli, heyecanlı ve çekici olarak yaşatıp, gelecek kuşaklara da bir "uygarlık mirası" olarak aktarmak, y a n l ı ş l a r ı n ı terketmekte artık gecikmemesi gereken bu toplum için ulusal bir borçtur; hatta evrensel bir insanlık görevidir... Değerli dos­ tumuz ve İstanbul sevdalısı Çelik Gülersoy’un İstanbul Ansiklopedisindeki Kapalıçarşı makalesini okurken, dikkatimi en çok şu çekti; Fransız Aka­ demisinden Michaud, 1 8 3 0 ’lardaki İstanbul ziyaretinde Kapalıçarşı’yı da gezmiş... Dükkanlar açıkken ve kapılan kilitli değilken, hatta dolaplar, ke­ revetler bile açıkken, sahiplerinin uzun süre aynlmalanna rağmen kimsenin dönüp bakmamasına, yani hırsızlığa yeltenilmemesine "hayret" etmiş... Bunu da izlenimlerine yine hayret duygulanyla yazmış... Ben ise elbette ki buna hayret etmedim... Çünkü, bugün bile Anadolu kentlerindeki "aras­ ızlarda, namaza gitmek ya da bankaya uğramak veya başka nedenlerle dükkandan aynlmak zorunda kalan bizim esnafımızın hangisi kapısını kilit­ ler?... Belki bir tabure konur, bazen kapıya çapraz konulmuş bir süpürge sopasıyla yetinilir, bazen de bunlara bile gerek kalmadan, dükkan uzun süre açık ve sahipsiz kalabilir... Asla hırsızlık olmaz, akla bile gelmez... Bizim şimdi aynı arastalanmızda 2 1 .yüzyıla da taşıdığımız bu tarihten gelen insanlık kültürümüzü, Fransız Michaud 19.yüzyılın başlannda Kapalıçarşı’da görmüş ve "şaşırmış".-..

Şu nedenle bu dikkatimi çekti: Birincisi; demek fa o çağda bile , üstelik Fransa gibi kültürlü bir ülkede bile bu mümkün değilmiş... Yoksa adam niye şaşırsın?... İkincisi; demek ki İstanbul’da tıpkı Anadolu gibiymiş... Üstelik, bugünkü gibi nüfusunun _ ’ünü Anadolu’dan göç edenler oluştur-muyorken... Peki, şimdi bu gelenek neden bozuldu?... İstanbul’a Anadolu’dan gelenler bile dükkanlannı açık bırakmak bir yana, neredeyse içerde olduklannda bile "kitleyecek" dürümdalar... işte bunun da nedeni, tüm arastalanmız ve tarihi çarşılanmız gibi Kapalıçarşı’mıza da karşı gösterilen vefasızlıktır. Ve buradaki insanlığın asla yaşanmadığı, sadece markalann ve etiketlerin dünyası olan sözde modem ve "süper" çarşılann yaygınlaşma­ sıdır...Bir şeyi daha gözden hiç kaçırmayın... Çebinizde paranız yoksa bile Kapalıçarşı’yı gezebilirsiniz, kent yaşamını soluyabilirsiniz...Ama, cebiniz­ de para olsa bile, o süper alış-veriş merkezlerinde huzurlu dolaşabilir misiniz? Ya, arabadakiler, cüzdanı aşmışsa?...

Yazımı, bir öneriyle bitireyim. Ya bunu belediye düşünüp yapmalı, ya da Kapalıçarşı esnafı mutlaka önayak olup sağlamalı... İstanbul’un değişik yerlerinden, sadece Kapalıçarşı’ya özel otobüs seferleri konmalı... Üzerinde de sadece "Kapalıçarşı’ya gider" yazmalı... Yeter anık şu ruhsuz ve sev­ gisiz alış-veriş merkezlerine olan "yakınlığımız"... Kapalıçarşı, hepsinden daha fazla İstanbullulara yakın olmalı...

Herkese, o mekanik kasalann önünde kuyruğa girmek ve makine ya da robot gibi mallan kasadan geçirip para ödeyerek ruhsuz ve cansız bir tü­ ketim hastalığıyla ömür tüketmek yerine, başta Kapalıçarşımız olmak üzere geleneksel ve tarihi çarşı-pazarlanmızda alış-veriş kültürüne yeniden ka­ vuşacaktan güzel ve anlamlı günler diliyorum...

Oktay EKİNCİ Mimarlar Odası Genel Başkanı

maz, sadece muhabbet edersiniz... İste, özellikle Avrupa kentlerindi

B İ L E N İ N G Ö Z Ü Y L E / I N T H E E Y E S O F . . .

A school

of humanity:

Kapalıçarşı of ours

D

Just imagine for a moment that you are in a giant store where eerything is abundant and cheap and even sold at wholesale prices, where every now and then goods are put on "promotion" at cut prices to eliminate stocks. Pus­ hing a trolley, you walk around stands on which goods are stacked. There stand in front of you just goods, shel­ ves and prices. But what are they like? What is their quality? Which one is different? No one there to discuss all these. Simply because there is no "human" in front of you. Not even a pair o f smiling eyes saying "Don’t buy that one, the other one is better and cheaper". But are the traditional market places the same way? Is Kapalıçarşı that way? There you remember you are a human being and do your shopping not against stands but talking to hu­ mans. They will even offer you a cup of tea, and you may buy nothing but just have a chat.

Especially in European cities this tradition is attached such great importance that even the most famous capitals of today have such market places. Even further, supermarkets are no longer allowed in the cities and "local market places" in the cities are supported to keep alive the "human-to-human” shopping culture. It is however a shame that in our country some hide behind various artificial arguments and advocate the development of giant shop­ ping malls which enslave human beings to filling up their trolleys and which alienate from a proper shopping culture. Kapalıçarşı, being the strongest "castle" of our humane traditions which reflect an urban civilisation in all dimensions, now has an important mission against such a cultural erosion.

For this reason, could the the duty of keeping Kapalıçarşı alive, be the responsibility and problem of solely the merchants of the bazaar who have for years contributed to the liveliness and life o f the Kapalıçarşı with so much devotion? It is a national duty, and even a global human responsibility for this society which must no longer waste time making mistakes, to protect the Kapalıçarşı in a much more colorful, much stronger, and much more attracti­ ve framework and to pass it on to future generations as an "heritage of civilisation." While reading Çelik Gülersoy’s -devout lover of Istanbul and our de­ ar friend- article under the heading of Kapalıçarşı in Encyclopedia of Istanbul, I found the following of most interest: Michaud from Academy of Fran­ ce during his journey to Istanbul in 1830 has visited the Kapalıçarşı. He was "highly surprised" to see no one turning an eye to or attempting to steal a merchandise when a shopkeeper has gone away for a while leaving his shop, stall or coffer wide open. And he noted this down in his chronicles in ama­ zement.

And I of course am not surprised with this. As in Anatolian towns at the arastas or cluster of shops of the same trade, even today, merchants locks the­ ir shop doors when they go away for a short while to the bank or to do their prayers or fo r other reasons. May be a stool or a broomstick placed diago­ nally at the door will simply indicate that the owner is away for awhile, or sometimes even these are not necessary; the shop can remain open fo r a long time. Never a robbery, never anything stolen. This historical humane culture which we have carried into the 21st Century in the same arastas, French­ man Michaud had seen in the 19th century and was amazed.

This drew my attention fo r the following reasons: First, even at that time, and even more at a civilised country like France this was not possible at all. Otherwise why should he be amazed.. Secondly, it seems that Istanbul was very much like Anatolia. And that was at a time when three quartes of its po­ pulation was not made up of immigrants from Anatolia. That’s all fine but where has that tradition now gone? Even those who come from Anatolia, let alone leaving their shop doors open when away, are now at a position to "lock" their doors even when they are inside. The reason for all this lack of lo­ yalty to all our arastas and bazaars.as well as our Kapalıçarşı. And it also is the expansion of of "super" markets in which humanity does not exist and where only trademarks and price tags rule. There is another important point which one must understand. You could walk around the Kapalıçarşı wit­ hout a penny in your pocket and still be able to inhale the city life. But at those super shopping centers, even with money in your pocket, can one walk around with ease of mind? What if your load on trolley has exceeded your wallet?Let me finish this article with a proposal. Either the local Government should think of this one and materialise it or the merchants of the Kapalıçarşı must lead the way: There should be bus services from different parts of Is­ tanbul which run specifically fo r the Kapalıçarşı. On them should write "To the Kapalıçarşı". Enough of this affiliation of ours to these shopping cen­ ters of no soul and affection. Kapalıçarşı should stand closer to the habitants of Istanbul then any one of those places.

I wish for all, good and worthwhile days when they will no longer que in front of those mechanical tills and pay for goods like a machine or a robot, wasting a life time on a lifeless consumption virus and for days in which they could once again embrace the shopping culture of our historical markets and bazaars.

M Ü C E V H E R / I E W E L R Y

Osmanlı kadınının

ihtişamı

§ \

Bros: Altın üstüne elmas ve renkli uslarla yapılmıj semsiye modeli, 19. yüzyıl ortalan.

B rooch: D iam onds a nd co lored g erm on g old , u m b rella form , m id 19th Century.

M Ü C E V H E R / J E W E L R Y

Batının zenginlerinin taktığı mücevherlere

gıpta edenlerin bilgisine: O mücevherin daha

da değerlilerini Osmanlı kadım zamanında

takmıştır. İnanmazsanız Kapalıçarşı’ya bir

uğrayın. Arka sayfadaki fotoğrafta gördüğünüz

Simentof El, size gerekli bilgiyi verecektir.

O

İmparatorluklann ihtişamım işte bu tür eşyalar simgeler. M ücev­ herler ise ihtişamı yansıtan en önemli araçlardır; sadece fetih yoluy­ la elde edilenleriyle değil, imparatorluğun önemli merkezlerinde us-talarca imal edilenleriyle de. Padişahlan diğer insanlardan ayıran en önemli özelliklerden biri sanklanna taktıklan sorguçtandır. Sorguç ise en önemli mücevherdir; ihtişamı anlatır.

Ama, m ücevher en çok sultanlara değil kadınlara yakışır. Çünkü mücevheri kadın taktığında m ücevher kudreti değil güzelliği yan­ sıtır. Ne var ki Osmanlı kadınının güzelliğine mücevherin katkısı çok az bilinmektedir. Batı imparatorluklannda bu böyle değildir. Kadınlann imparatoriçe bile olabildiği bu devletlerde eski zam an­ lardan resim ve gravürlerle, 19. yüzyılın ortalamadan itibaren de fo­ toğraflarla imparatorluklann m ücevher ve kadın ilişkisi günüm üze kadar yansımış, hanedanlara ait m ücevherler ise m üzeler ve özel kasalarda günüm üze ulaşabilmiştir ve büyük bir kısmı günüm üzde de giyilmektedir.

To those who envy the jewelry of the western

world: At one time Ottoman women wore even

better ones. If you do not believe it drop in at

Kapalıçarşı. Mr. Simentof who you have met in

the previous page playing backgammon will

provide you the necessary information.

T

It is these objects that symbolize the magnificance o f empires. And among these objects it is the jewelry through which this magnificance is displayed; not only those acquired through conquests but also those ma­ de by masters o f the empire. One o f the material features which distin-quished an Ottoman Sultan from others was the the piece o f jewelry cal­ led sorguç he wore on his turban. And sorguç is a most important je ­ welry displaying might and magnificance.

Still jewelry suits women the best and not the sultans. Because when a piece o f jewelry is worn by women it displays beauty and not might. Unfortunately little is known o f the contribution o f jewelry to the beauty o f the Ottoman women. This however is not so in the western empires. In these empires where women could even be empresses, the relations­ hip between women and jewelry has been reflected to our times through paintings and etchings and through photography from the middle o f the 19th Century onwards. The jewellery belonging to the royal families of the western empires are today either display in important museums or

M Ü C E V H E R / J E W E L RY

Sorguç: Altın üstüne zümrüt, opal, pırlanta ve incilerle bezenmiş sorguç, eski taklidi yeni.

Sorguç: H ead p en da n t decorated w ith diam onds, rubies, em eral a n d p e a rls on g o ld , re p lica , new.

Bro|: Altın ve gümüş üzerine karavana (eski kesim pırlanta) taşlı, 20. yüzyıl.

B rooch: O ld c u t b rillia n ts on g o ld a n d silve r, 2 0 th Century.

G erdanlık: Elm as ta şla rla ya pılm ış, o rtası menekşe m odeli, (1 8 20 -1 86 0). N ecklace: Made o f diam onds w ith v io le t form ce n te r piece, (1 8 20 -1 86 0).

Gerdanlık: Altın üstüne firuze ve elmas taşlardan yapma, 20. yüzyıl başı.

N ecklace: D iam onds a n d turqo u ise on g old , B eginning o f 2 0 th Century.

Cep saati: Altın mineli üstü elmas taşlarla bezenmiş, 19. yüzyıl.

P ocket w atch: G old enam elled, studded w ith diam onds, 19th Century.