Kulağın esaretine son:İlhan Mimaroğlu elektronik müziğin tarihçesini sunacak

İlhan Mimaroğlu elektronik

müziğin tarihçesini sunacak

Kulağın

esaretine son

İlhan Mimaroğlu festival için

hazırladığı programda, elektronik

müziğin tarihçesini sunacak. Bu

konserde “insan” görünmeyecek.

Böylece kulak, özün yanında ikinci

sınıf bir organ olmaktan kurtulacak.

E

lektronik müzik nedir? İlhan Mimaroğlu diyor ki: “Elektronik Müzik, bestecinin yapıtım ses saptama ve dönüştürme araç­ larıyla somut olarak gerçekleştirdiği bir alandır. Nota kâğıdı üzerinde soyut olarak tasarlanan, seslendiricilerle yorumlanarak somut­ laşması beklenen müziklerin alanı değildir. Böyle­ ce elektronik müzikle bestecilik sanatı kendini bulmuş oluyor. Başka sanatlarla koşutlama söz konusu olduğunda... müzik süre içinde gerçekle­ şen bir sanat olduğuna göre... uygun bir koşutla­ ma, müzikle sinema arasındakidir” .

Başka bir deyişle, elektronik müzikte besteci ve dinleyici araşma giren yorumcu devreden çıkartı­ lır, dolayısıyla besteci için “eserim iyi çalındı, kötü çalındı...” stresi yok edilirken, yorumcunun da “böyle eser olur mu, çalmamaz bu notalar” türün­ den sızlanmaları ve işi yokuşa sürmeleri de sona erdirilmiş olur.

Yorumcular aradan çekilince, elektronik müzik konserine giden dinleyiciler alışkın olmadıkları bir durumla karşılaşıyorlar... yani boş bir sahne. Ilhan Mimaroğlu, karşısında insan görmeye alışmış din­ leyicinin, bu koşullanmadan vazgeçmesini istiyor, diyor ki:

“Dinleyicinin konumu, müziğin kulağı gözeten bir sanat olduğu gerçeğine bağlıdır. Bir konserde müziği göze görünen kişilerin seslendirmesini iste­ me alışkanlığından vazgeçmek, gözün yanında, ku­ lağın ikinci sınıf bir organ sayılmaktan kurtarılma­ sı gerektirir”.

Ilhan Mimaroğlu elektronik müzik alanında da “geleneksel” ve “klasik” terimlerini kullanarak elektronik müziğin...“... gelenekselliğinın, klasik­ liğinin baş koşulu, seslendirici-yorumcu denen ki­ şinin yokluğudur. Bu ara bir yanlış anlaşılmayı da düzeltmek, elektronik çalgılarla canlı olarak Ses­ lendirilen müziğin elektronik müzik olmadığım belirtmek gerekiyor, (ne var ki, ayrık ve özel du­ rumlarda, elektronik ya da geleneksel çalgılarla, geretiğinde sesleriyle, elektronik müziğe canlı kat­ kılarda bulunulabilir, ama amacımız ayrık ve özel durumlar değildir)” diyerek hepimizi uyarıyor.

İlhan Mimaroğlu 19. Uluslararası İstanbul Festi­

Yorumcular aradan çekilince, dinleyiciler bos bir bahneyle karşılaşıyorlar. Ilhan Mimaroğlu. karsısında insan görmeye alı$mı$ dinleyicinin bu koşullanmadan vazgeçmesini İstiyor. 9 temmuzda AKM'de. (Fotoğraf: Ara Güler)

vali için hazırladığı elektronik müzik programında Elektronik Müziğin tarihçesini kronolojik sırayla işleyerek sunacak meraklılara.

Örneğin, elektronik müziğin öncülerinden Pierre Schaeffer (1910) ilik çalışmalarını Fransız Radyo ve Televizyonu RTF için 1948’de gerçekleştirmiş­ tir. “ ... Schaeffer, “Musique Concrète” (Somut Müzik) kuramını geliştirdi ilk çalışmalarında. Bu terim genellikle elektronik olmayan ses kaynakla­ rından yararlanma müzik türü olarak anlaşılmış ve yalnız elektronik kaynaklı seslerin kullanıldığı mü­ ziklere gereksiz bir karşıtlık durumuna yerleştiril­ miştir. Oysa Musique Concrète terimi, başvurulan kaynaklar ne olursa olsun, ses somutluğuna ola­ nak veren bir ortamda yaratılmış yapıtlara uygula­ nır ve gerektiğinde, sırası düştüğünde elektornik müzik yerine kullanılabilir” diyor Mimaroğlu.

Programda, 20. yüzyıl müziğinin büyük öncüle­ rinden Edgard Varese (1883-1965) de yer alıyor doğal olarak. Varese’in 1958 Brüksel Fuarı için Le Corbusier’nin yaptığı Philips pavyonunda sürekli

çalınmak üzere bestelediği “Poeme électronique” adlı eseri elektronik müzik alanının “kla- sik”lerindendİr örneğin.

Elektronik müziğin öncülerinden Bülent Arel (1919-1990) bir söyleşisinde “Benim maksadım ta­ mamen duyulmadık sesler yaratmaktı. En sade ses dalgalarıyla, onları üstüste koyarak, yeni ses renk­ lerine gittim. Ayrıca seslerin başlangıcını, sonunu, sönüşünü değiştirerek, yani sesin zarfını (envelo- pe deriz biz ona) değiştirerek, muhtelif timbre’ler yaratmaya çalıştım.” def. Arel’in “Stereo Electro­ nic Music no.2” adlı eseri, Columbia-Princeton Elektronik Müzik Merkezince, örgütün onuncu yı­ lını kudama konserleri için ısmarlanmış«.

Programm bundan sonraki bölümünde Bülent Arel’in yakın çalışma arkadaşı ve öncülerden Vla­ dimir Ussechevsky’nin “Wirelss Fantasy’si (Telsiz Fantezisi) ile Mimaroğlu’nun “Çılgın Şeytanın Ka­ natları”, “Sing Me a Song o f Song my” den 3 Bö­ lüm ve “Prelüde no. 12”si yer alacak. □

SA YFA 8 F E S T İ V A L E K İ . 1 9 9 1

İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi