T. Oft. Gaz. 35,191-196,2005
ORiJiNAL MAKALELER
Y a pay Gozya§I ile Refraksiyon Degi§ikligi•
Koray Karadayz (*), Ferda C::iftr;i (**), Tugrul Akzn (*),Tamer F. Yzldzz (*), Ahmet Hamdi Bilge(***)
OZET
Ama~:
Yapay gozya§Jmn refraksiyon lizerine etkisini ara§trrmak.
Yiintem: "GATA Haydarpa§a Egitim Hastanesi Goz Poliklinigi'ne ba§vuran hastalardan 45 giinlillii hasta, geli§igiizel se9ilerek 9ah§maya dahil edildi. Hastalann ilk refraksiyonlan otoref- raktometre ile iilviildiikten sonra, her hastanm bir giiziine tek kullammhk yapay giizya§J damla- tilarak, 5, 15, 30, 40 ve 60. dakikalarda her iki giiziin refraksiyonlan otorefraktometre ile tekrar iil9iildii. Be§, 15, 30, 40 ve 60. dakikalardaki refraksiyon degi§iklikleri Wilcoxon testi ile analiz edildi ve p<0.01 diizeyi istatistiksel olarak anlamh kabul edildi. Hastalann damla damlalilma- yan giizleri kontrol olarak kullamld1.
Sonu~lar:
Yirmi kadm ve 25 erkek hastamn ya§ ortalamas1 29.0±4.1 idi. Yapay giizya§J damlalilan giizlerin otorefraktometre iilviimleri, 5, 15, 30 ve 40. dakikalarda 0. dakika iilviimle- rinden anlamh olarak daha dii§iik -daha miyopik- bulundu. Be§, 15, 30 ve 40. dakikalarda ali- nan sferik e§degerlerin ortalamas1, 0. dakika ortalamasmdan SlfaSJYia, -0.46 ± 0.15 diyoptri (D) (Z= -4.02, p=0.00005), -0.39 ± 0.13 D (Z= -4.02, p=0.00005), -0.28 ± 0.08 D (Z= -5.86, p=0.000000004) ve -0.25 ± 0.09 D (Z= -5.87, p=0.000000004) daha dii§iik bulundu. AltmJ§lilCJ dakika olviimleriyle, 0. dakika iil9iimleri arasmda -0.11±0.10 D fark olup, bu fark istatistiksel olarak anlamh degildi (Z= -0.17, p=0.86). Damla damlatilmayan kontrol giizlerinde; 5, 15, 30, 40 ve 60. dakikadaki sferik e§deger ortalamalannm, 0. dakika sferik e§degerlerin ortalamasm- dan farklan sJras1yla; -0.20±0.19 D (Z= -0.97, p=0.33), +0.1 1±0.2 D (Z= -1.01, p=0.31), +0.15±0.19 D (Z= -1.21, p=0.22), -0.13±0.21 D (Z= -0.53, p=0.59) ve -0.13±0.09 D (Z= -0.63, p=0.69) olup bu farklar istatistiksel olarak anlamh degildi.
Yorum: Yapay giizya§J uygulamas1 giiziin refraktif durumunn ge9ici olarak rniyopiye kay- dJrmaktadJr. Giizliik re9etesi yazarken ve iizellikle de refraktif cerrahi planlarken daha giivenilir sonu9lar i9in, hastamn yapay giizya§J damlas1 kullamp kullanmadJgmm sorgulanmas1 gerek- rnektedir.
Anahtar Kelimeler: Y a pay giizya§J, refraksiyon
(*) Yrd. Do~. Dr., GATA Haydarpa§a E£itim Hastanesi GOz Klini£i, istanbul (**) Dos:. Dr., GATA Haydarpa§a E£itim Hastanesi GOz Klini£i, istanbul (***)Prof. Dr., GATA Haydarpa§a E£itim Hastanesi GOz Klini£i, istanbul + Bu s;ah§ma "Patients On Artificial Tears Might be Prescribed Wrong Glasses or Contacts or Worse, Miscorrected With a Keratorefractive Procedure" ba§hgryla, Haziran 2003'de ispanya'da 14.Avrupa Oftalmoloji Kongresinde (SOE) sOzlti bildiri olarak sunulmu§tur.
Yazt§ma adresi: Dr. Koray Karaday1, Emin Onat sk. 7/4,34710 Moda, istanbul E-posta: [email protected], [email protected]
Mecmuaya Geli§ Tarihi: 15.08.2004 Diizeltmeden Geli§ Tarihi: 21.12.2004 Kabul Tarihi: 27.01.2005
192
GiRiS
Koray Karadayt, Ferda <;iftgi, Tugrul Akm, Tamer F. Yild1z, Ahmet Hamdi Bilge
SUMMARY
Change in Refraction by Artificial Tears
Purpose: To investigate the effect of artificial tears on refraction.
Methods: Fourty-five volunteer patients selected randomly from "GATA Haydarpa§a Te- aching Hospital Ophthalmology Outpatient Center" were included in the study. Disposable arti- ficial tears were instilled
inone eye of each patient after recording their initial autorefractometer readings. At 5, 15, 30, 40 and 60 minutes after the initial instillation, additional autorefractome- ter examinations were done for both eyes. Changes in refraction at each 5, 15, 30, 40 and 60 mi- nutes were analyzed with Wilcoxon test, accepting p<O.Ol significant. Other eyes of the pati- ents which did not receive any artificial tears were used as controls.
Results: The mean age of the 20 female and 25 male cases was 29.0±4.1. The autorefracto- meter readings from the artificial tear-instilled eyes at 5, 15, 30 and 40 minutes were signifi- cantly lower -more myopic- than the 0. minute readings. The means of the spheric equivalents at 5, 15, 30, 40 and 60 minutes were -0.46 ± 0.15 diopters (D) (Z= -4.02, p=0.00005), -0.39 ± 0.13 D (Z= -4.02, p=0.00005), -0.28 ± 0.08 D
(Z=-5.86, p=0.000000004), and -0.25 ± 0.09 D (Z= -5.87, p=0.000000004) lower than the 0. minute mean respectively. The difference between the mean spheric equivalents at 60 minutes and 0. minute was -0.11±0.10 D, and this difference was not statistically significant (Z= -0.17, p=0.86). In the control eyes that did not received the drops; the differences between the mean spheric equivalents at 0. minute and at 5, 15, 30, 40 ve 60. minutes were -0.20±0.19 D (Z= -0.97, p=0.33), +0.11±0.2 D (Z= -1.01, p=0.31), +0.15±0.19 D (Z= -1.21, p=0.22), -0.13±0.21 D (Z= -0.53, p=0.59) and -0.13±0.09 D (Z=- 0.63, p=0:6.9) respectively, and these differences were not statistically significant.
Conclusion: Instillation of artificial tear temporarily changes the refractive state of the eyes towards myopia. The patients should be sought for any use of artificial tears when prescri- bing glasses and especially when planning refractive surgery for more reliable outcomes.
Key Words: Artificial Tear, refraction
"-'A,~,
Son yrllarda kuru goz tam kriterlerinin yaygm bir
§ekilde kullamlmasr, iklim §artlanmn kuru goz semp- tomlanm belirginle~tirmesi ve hekimlerin de kuru gOz semptomlanm daha qok dikkate alarak srklrkla yapay gozya§I preparatlanm reqetelendirmesi nedeniyle, bu damlalar srk kullamlmaktadrr (1-4). Aynca gozya§I damlalarmm qe§itliligi de artmaya ba§lami§ olup yan et- kilerinden armdrrmak lizere koruyucu madde iqermeyen preparatlar tercih edilmektedir (5,6). Toplumda yapay gozya§I damlasr kullammrmn giderek yaygmla§masryla, bu damlalann On segmente etkilerinin ara§tlnlmasma gerek duyulmaktadrr. Bu qalr§mada amacrmrz; yapay gOzya§I preparatlannm refraksiyon iizerine etkisi olup olmadigmi ara§tirarak, g6zli.ik re~etelendinnesi s1rasmda ve refraktif cerrahi planlarken bu etkilerin gOz Online almmasm1 vurgulamaktlr.
jisi ve enfeksiyon hastahklan gibi on segment problem- led alan ve herhangi bir goz damlasr veya kontakt lens kullamcrsr alan hastalar qah§maya dahil edilmedi. Ayn- ca otorefraktometre Ol<;iim hatalanm en aza indirmek amacryla 1 diyoptri (D) ve lizerinde astigmatizmasr olanlar,
±
3 D tizerinde sferik kudma kusuru alan basta- tar qah§ma dr§rnda brrakrldr. Hastalann rutin poliklinik muayenesi yaprhrken alrnan ilk otorefraktometre olqtim- lerini (0. dakika) takiben, her hastamn bir gozline (top- lam 45 goz), %2 polivinil prolidon iqerikli (Protagent SE®) steril tek kullammhk yapay gozya§mdan 2 damla damlatrldrktan sonra, 5, 15, 30, 40 ve 60. dakikalarda aym otorefraktometre ile refraksiyonlan tekrar Olqlildli.TUm olqlimler Nikon NRK-8000 model otorefraktomet- re ile liqer defa yaprldr ve bu olqtimler arasmda cihazrn verdigi en ytiksek gtivenilirlikli (en az %90 ve tizeri gii- venirlikli olacak §ekilde) refraksiyon degeri kaydedildi.
Olqtimleri yapan hekim hangi goze damla damlatrldrgmr bilmiyordu. BO§, 15, 30, 40 ve 60. dakikalardaki refrak- siyonlarm sferik e§degerleri (Sferik deger +
If2
Silindirik deger) kaydedilerek, bu sferik e§deger!erin dam[a Oncesi sferik e§degerlerden (0. dakika) farklan istatistiksel ola- rak analiz edildi. Hastalann damla damlal!lmayan gozle- ri kontrol olarak kullamldr.GERE<; ve YONTEM
<;alr§ma; "GATA Haydarpa§a Egitim Hastanesi Goz Poliklinigi"ne ba§vuran 45 gonlillli hastaya uygu- landr. Daha once goz cerrahisi geqirenler, komea patolo-
Yapay GOzya§I ile Refraksiyon DeE;i§ikliE;i 193
Elde edilen sferik e§deger farklan, Wilcoxon testi ile analiz edildi ve p<O.OI degeri istatistiksel olarak an- Iamb kabul edildi.
SONU(:LAR
(:ah§maya dahil edilen 20 kadm ve 25 erkek hasta- nm ya§lan 18-49 arasmda olup ortalama ya§ 29.0 ± 4.1 idi. Yapay gozya§I damlati!an gozlerde, 0. dakikaya go- re 5, 15, 30, 40 ve 60. dakika!ardaki ortalama sferik e§- deger degi§imleri ~ekil !'de gortilmektedir. Be§inci da- kikada ahnan sferik e§degerlerin ortalamasi, yapay gozya§l damlasmdan once ahnan (0. dakika) sferik e§degerlerin ortalamasmdan -0.46 ± 0.15 diyoptri (D) daha dti§tik olup; bu fark istatistiksel olarak anlamhydi (Z= -4.02, p=0.00005). Aym §ekilde, 15, 30 ve 40. daki- kalarda ahnan sferik e§degerlerin ortalamast, 0. dakika ortalamasmdan mas1yla -0.39 ± 0.13 D (Z= -4.02, p=0.00005), -0.28 ± 0.08 D (Z= -5.86, p=0.000000004) ve -0.25 ± 0.09 D (Z= -5.87, p=0.000000004) daha dti-
§tik (miyopik) olup, bu farklar da istatistikse1 olarak an- lamhydi. Altmi§mCI dakika sferik e§deger ortalamasi ile 0. dakika sferik e§deger ortalamas1 arasmdaki fark ise -0.11±0.10 D olup bu fark istatistiksel olarak anlamh degildi (Z= -0.17, p=0.86) (Tablo 1). Damla damlatii- mayan kontrol gozlerinde; 5, 15, 30, 40 ve 60. dakikada- ki sferik e§deger ortalamalannm, 0. dakika sferik e§de- gerlerin ortalamasmdan farklan sirasiyla; -0.20±0.19 D (Z= -0.97, p=0.33), +0.11±0.2 D (Z= -1.01, p=0.31), +0.15 ± 0.19 D (Z= -1.21, p=0.22), -0.13 ± 0.21 D (Z= -0.53, p=0.59) ve -0.13±0.09 D (Z= -0.63, p=0.69) olup, bu farklar istatistiksel olarak anlamh degildi (Tab-
lo 1). C)]~:umlerin sadece sferik komponentleri dikkate almd1gmda; damla damlati!an gozlerin %1l.l'inin (5 goz) be§inci dakika Ol~:timleri, 0. dakika Ol~:umlerin
den -0.75 D daha miyopik iken, %62.2'sinin (28 goz) be§inci dakika Ol~:timleri -0.50 D, ve %26.7'sinin (12 goz) be§inci dakika ol~:umleri -0.25 D daha miyopik bu- lundu. Onbqinci dakika Ol~:umlerinde ise, damla damla- lllan gozlerin %55.6'si (25 goz), ·0. dakikaya gore -0.50 D daha miyopik iken, %44.4'ti (20 goz) -0.25 D daha miyopik bulundu. Otuzuncu dakikada -0.50 D degi§im gosteren gozlerin oram %11.1'e (5 goz) dti§erken, -0.25 D degi§im gosteren gozlerin oram %88.9 (40 goz) idi.
K1rkmc1 dakikada ise gozlerin %100'ti, 0. dakika oi~:um
lerinden -0.25 D daha miyopik bulundu (~ekil 2, 3, ve 4).
TARTISMA
Son yiiiarda yap1lan epidemiyolojik ~:ah§malarda
kuru goz semptomlarmm toplumlann %I 0 ile %25'inde gortildtigti bildirilmektedir (1,2,7-9). Bu konuda ara§IIr- ma yapanlardan Brewitt ve Doughty, goz hekimlerine ba§VUran her d6rt hastadan birinin kuru g6z semptomla- nndan yakmmakta oldugunu ve oftalmolojide en stk gO- rtilen hastahklardan birinin kuru g6z sendromu oldugu- nu bildirmektedirler (1,3).
Mendell ve arkada§)an; ofislerde ~:ah§anlann goz semptomlan ile ortamlannln havalandtrma sistemi ara- smdaki ili§kiyi ara§tirarak kuru goz belirtilerini, dogal ortamda ~:ah§anlara gore daha fazla bulmu§lar, Hikichi ve arkada§lan da, merkezi yerlerde ya§ayanlarda kuru goz semptomlanmn, kirsal kesimden daha s1k gortildti-
Tablo 1. Siftruicl dakikaya gore 5, 15, 30,40 ve 60. dakika/ardaki ortalama sferik qdeger defii§imleri
Dakika O.Dk.
Ort±SS
Dam Ia (D) 0
damlatilan
gOzler Z* .
(n=45)
..
·" p* .
Ort±SS
Dam! a (D) 0
damlattlmayan
gOzler (kontrol) Z* .
(n=45)
p* .
Ort±SS : Ortii!ama ± Sta11dart sapma.
D : Diyoptri.
* :
Wilcoxon testi.S.Dk.
-0.46±0.15
-4.02 0.00005
·0.20±0.19
·0.97 0.33
15. Dk. 30.Dk. 40.Dk. 60Dk.
-0.39±0.13 ·0.28±0.08 -0.25±0.09 -0.11±0.10
·4.02 ·5.86 ·5.87 -0.17
0.00005 0.000000004 0.000000004 0.86 +0.11±0.2 +0.15±0.19 -0.13±0.21 -0.13±0.09
·1.01 ·1.21 -0.53 -0.63
0.31 0.22 0.59 0.69
·'"'
194 Koray Karaday1, Ferda c;ift'!(i, Tugrul Akm, Tamer F. Ytldtz, Ahmet Hamdi Bilge
$ekill. Sifu·, 5, 15, 30,40 ve 60. dakikalarda orta/ama sferik eljdeger degiljimleri
Ortalama Sferik E§deger Degi§imleri
(Diyoptri)
0.5 0.45 0.4 0.35 0.3 0.25 0.2 0.15 0.1 0.05
ol/~ ~
0. Dk.
'
5. Dk.$ekil2. Bqinci dakikada -0.25 D, -0.50 ve -0.75 D miyopik deffi§im g6steren gOzlerin yz7zdeleri
5.Dk
glinli bildirmi§lerdir (4,10). ~ehirle§menin ve klimah or- tamlann artmas1, kuru gOz semptomlannm gOrtilme sik- hgmi ve yapay g6zya§I kullammm1 artl!rmaktadir.
Toplumun kuru g6z ve semptomlan hakkmdaki bil- gilerinin de giderek arttigl ve kendi tamlanna dayanarak g6zya§I damlalan kullandiklan c;ah§malarda g6steril- mektedir (2). Gozya§I damlalannm bu kadar s1k kulla- mlmast, yan etkilerini ara~ttrma geregi dogurmaktadtr.
Yan etkilere neden olan koruyucu maddelerin gOz ytize- yi toksisiteleri fazla olup, koruyucu madde ic;ermeyen
15. Dk. 30. Dk. 40. Dk. 60. Dk.
$ekil3. Onbqinci dakikada -0.25 D ve -0.50 miyopik deffi§im gb'steren g6zlerin yUzdeleri
15.Dk
damlalar liretildiginden beri bu damlalann kullamm Sik- hgi artmaktad!f (5,6). Ancak yapay g6zya§I damlalan g6zya§I film tabakasm1 ve goz ylizeyini de etkilemekte- dir. iskeleli ve arkada§lan, bilgisayarh kornea topografi haritalan topografik modelleme sistemi (Tomey TMS-2) kullanarak, Sjogren sendromlu hastalarda yapay g6zya-
§Imn kornea ylizey dtizgtinlligti tizerine etkisini ara§ttr- ffil§lar ve yapay g6zya§I uygulamas1yla ylizey dlizglinlli- glinlin ve optik kalitenin artt1gm1 bulmu§lardir (11). Hu- ang ve arkada§lan; kornea ytizeyinin dtizgtinltigti, kont- rast duyarhhk ve parlak l§Ikta g6z kama§masi lizerine g6zya§l damlalanmn etkisini ara§tlrarak, kuru g6zlerde kornea ylizeyinin damla ile dlizeldigini, normal gozlerde ise kornea topografisinin bozuldugunu g6stermi§lerdir
Yapay GOzya§t ile Refraksiyon Degi§ikligi 195
!jekil4. Otuzuncu dakikada -0.25 D ve -050 miyopik deii§im gOsteren gOzlerin yUzdeleri
30.Dk
(12). Ancak yapay gozya§mm refraksiyona etkisi bugli- ne kadar hi9 bildirilmemi§tir. Halbuki kornea onlinde gozya§I film tabakasmm konveks ylizeyi, gozlin kmcr ortamlan i'!:inde en Onemli refraktif arayiizeyi olu§tur- maktadrr (12).
GOz yiizeyi ile temas zamamm uzatmak i'!:in g6zya-
§I damlalanna ilave edilen mukoadheziv maddeler goz- ya§I filminin musin tabakasma yapi§arak, musin gibi davramrlar (13). Bizim ku11andrgrmrz povidon (polivinil pirolidon) damla sentetik bir polimer olup, rslatma yete- negini artmnak i9in polivinil alkol ile fornalile edilmi§tir (14). Damlalardaki bu mukoadheziv oze11ik gozya§I film tabakasmm kalmla§masma ve 9ah§mamrzda da gozledi- gimiz gibi miyopik kay maya neden olabilmektedir.
Emde ve arkada§lan, normal gozlere yapay gozya§I damlatarak kornea topografisinde ortaya 91kan degi§ik- likleri ara§IIrmi§lar ve oze11ikle yliksek viskoziteli dam- lalar ile astigmatizmalarda artr§ ve akslarda degi§iklik gormli§lerdir (15). Novak ve arkada§lan aynca, damlat- ma ile Olc;iim arasmdaki siirenin topografideki degi§im- ler a\;ISmdan onemini vurgulamr§lardrr (16).
Lam ve ark. yapay gozya§I damlalanmn komea ol- c;iiffilerine etkisini ara§tlfiTII§lar ve yatar pozisyonda iken g6zya§I damlatildtktan sonra, kornea topografisinin ilk 15 dakika i9inde 9e§itli eksenlerde anlamh derecede de- gi§im gosterdigini bildirmi§lerdir (17). Bu \;Oh§malar ile, yapay gozya§I damlalanmn kornea kurvatur til\;limleri- nin glivenilirligini etkiledigi g6rtilmektedir.
Biz normal gozlerde yapay gozya§I damlat!ldrgmda ilk 15 dakika i9inde %55.6 olguda -0.50 D, digerlerinde -0.25 D, 40 dakika sonra ise tUm olgularda -0.25 D mi-
yopik fark tespit ettik. Yapay gozya§I damlalan, ozellik- le koruyucu madde i9ermeyen preparatlar giin i9inde srk ku11amlm'aktadrr. Goz muayenesine gelmi§ bir hastamn son 40 dakika i9inde damla ku11anmr§ olmasr refraksi- yon ol('iimlerinin ger,ekte oldugundan daha miyopik 91kmasma neden olabilir.
Yapay gozya§I preparatlarr; metilseliiloz gibi suda vOzlinen bir polimerik sistem ya da onun polivinil alkol, povidon (polivinil prolidon-PVP) gibi tlirevlerinden olu§maktadrr (18). Bu sistemler bir 90k goz damlasmda da viskozite arttmcr olarak ku11amlmaktadrr. Dolayrsryla yapay gozya§I damlasryla gozledigimiz bu miyopiye do- nil§ etkisi, diger goz damlalarryla da olabilir; bu yilzden sadece yapay gozya§I ku11anan hastalarda degil, viskozi- tesi yliksek herhangi bir damla ku11anan diger hastalarda da refraksiyon muayenesi yaprhrken bu husus dikkate almmahdrr. Diger damlalarla da boyle bir etkinin olup olmadtgmm g6sterilmesi i'!:in, Ozellikle vizkozitesi artti- nlmi§ damlalarla benzer ,ah§malann yaprlmasr onerile- bilir.
Bizim l'•h§mamrzda uyguladrgrmrz yapay gozya§I, metilsellilozun derivesi povidonu '!:Ok yogun olmayan bir oranda i~ren ve viskozitesi dti§iik bir damla idi. Vis- kozitesi yliksek jel formunda bir yapay gozya§I formli- lasyonu, oktiler yiizeyde daha uzun stire kalacagmdan, kammtzca benzer bir etkiyi daha uzun siire g6sterebile- cektir.
Sonu9 olarak; yapay gozya§I damlatrlmasuu taki- ben ilk 40 dakika i9inde gorlilen miyopiye kayma nede- niyle, gozliik re9etesi yazarken ve oze11ikle de refraktif cerrahi planlarken daha giivenilir sonuc;lar ic;in hastanm damla ku11amp kullanmadrgmm sorgulanmasr gerek- mektedir.
KAYNAKLAR
1. Brewitt H, Sistani F: Dry eye disease: The scale of the problem. Surv Ophthalmol. 2001; 45: 199-202
2. Shimmura S, Shimazaki J , Tsubota K: Results of a popu- lation- based questionnaire on the symptoms and lifest- yles associated with dry eye. Cornea. 1999; 18: 408-411 3. Doughty MJ, Fonn D, Richter D, Simpson T, Caffery B,
Gordon K: A patient questionnaire approach to estimating the prevalence of dry eye symptoms in patients presenting to optometric practices across Canada. Optom Vis Sci.
1997; 74: 624-631
4. Mendell MJ, Fisk WJ, Deddens JA, Seavey WG, Smith AH, Smith DF, Hodgson AT, Daisey JM, Goldman LR:
Elevated symptom prevalence associated with ventilation type in office buildings. Epidemiology. 1996; 7: 583-589 5. Becquet F, Goldschild M, Moldovan MS: Histopathologi~
cal effects of topical ophthalmic preservatives on rat cor~
neoconjunctival surface. Curr Eye Res. 1998; 17: 419-425
196 Koray Karadayr, Ferda (:ift<_ri, Tugrul Akm, Tamer F. Yrldtz, Ahmet Hamdi Bilge
6. Wee WR. Wang XW, McDonnell PJ: Effect of artificial tears on cultured keratocytes in vitro. Cornea. J995; 14:
273-279
7. Albietz JM: Prevalence of dry eye subtypes in clinical op- tometry practice. Optom Vis Sci. 2000; 77: 357-363 8. McCarty CA, Bansal AK, Livingston PM, Stanislavsky
YL, Taylor HR: The epidemiology of dry eye in Melbo- urne, Australia. Ophtholmo1ogy. 1998; 105: 114-119 9. Bandeen-Roche K, Munoz B, Tielsch JM, West SK,
Schein OD: Self-reported assessment of dry eye in a po- pulation-based setting. invest Ophthalmol Vis Sci. 1997;
38: 2469-2475.
10. Hikichi T, Yoshida A, Fukui Y, Hamano T, RiM, Araki K, Horimoto K , Takamura E, Kitagawa K, Oyama M:
Prevalence of dry eye in Japanese eye centers. Graetes Arch Clin Exp Ophthalmol. 1995; 233: 555-558
11. iskeleli G, Ktztlkaya M, Arslan 0~, Ozkan ~: Sjogren sendromlu hastalarda suni g6zya§mm kornea yi.izey di.iz- gtinltigti lizerine etkisi. TOft Gaz 2000; 30: 692-696 12. Huang FC, Tseng SH, Shih MH, Chen FK: Effect of Arti-
ficial Tears on Corneal Surface Regularity, Contrast Sen- sitivity, and Glare Disability in Dry Eyes. Ophthalmo- logy. 2002; 109: 1934-1940
13. Oechsner M, Keipert S: Polyacrylic acid-polyvinylpyrro- lidone bipolymeric systems. I. Rheological and mucoad- hesiye properties of formulations potentially useful for treatment of dry-eye-syndrome. Eur J Pharm Biopharm.
1999; 47: 113-118
14. Margarita Calonge MD: The Treatment of Dry Eye. Sur- vey of Ophthalmology. 2001; 45:227-239
15. Emde CW, Brewitt H, Winter R: Changes in corneaL to- pography after using tear substitutes. Klin Monatsbl Au- genheilk d. 1996; 208: 431-437
16. Novak KD, Kohnen T, Chang-Godinich A: Changes in computerised videokeratography induced by artificial te- ars. J Cataract Refract Surg. 1997; 23: 1023-1028 17. Lam AKC, Chan R, Chiu R: Effect of posture and artifici-
al tears on corneal power measurments with a handheld automated kerometer. J Cataract Refract Surg. 2004; 30:
645-652
18. Barllett JD, Fiscella RG, Ghormley NR, Jaanus SD, Row- sey JJ, Zimmerman TJ: Artificial tear solutions and ocular lubricants. Ophthalmic drug facts, Facts and comparisons.
Cada DJ. ed. St. Louis, Missouri. A Wolters Kluwer comp. 1999; 95-102.
