Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Bölümü, COG 129 Bilimsel Araştırma Yöntemleri
Araştırma Tasarımı
II
Ders Notları (Hafta 13)
Araştırma Tasarımı II
Genel olarak değerlendirildiğinde, araştırma metodunun iki büyük kategorisinden birincisi olan nicel teknikler pozitivist, ikincisi olan nitel teknikler ise post-pozitivist yaklaşımlar tarafından kullanılır1. Nicel ve nitel tekniklerin en genel özellikleri şu şekilde özetlenebilir:
Tablo 1. Nicel ve nitel tekniklerin karşılaştırmalı temel özellikleri
Nicel Teknik Nitel Teknik
Nesnel olguları ölçer. Toplumsal gerçeklik , kültürel anlam inşa eder.
Değişkenlere odaklanır. Etkileşim içerisindeki süreçlere, olaylara
odaklanır.
Güvenilirlik kilit önemdedir. Hakiki olma kilit önemdedir.
Değerden bağımsızdır. Değerler vardır ve açıkça görünür.
Kuram ve veri ayrıdır. Kuram ve veriler kaynaşmıştır.
Bağlamdan bağımsızdır. Durumla sınırlıdır.
Çok sayıda olay-özne söz konusudur. Az sayıda olay, özne söz konudur. İstatistiksel analiz gerektirir. Tema analizi gerektirir.
Araştırmacı tarafsızdır. Araştırmacı araştırılanla ilişki içindedir.
Kaynak: Neuman, 2013: 21 (ve oradaki referanslar).
Nicel bir çalışmanın temel adımları şu şekildedir: 1- Konu seçimi, 2- Araştırma probleminin ifadesi, 3- Çalışmanın genel tasarımı, 4- Veri toplanması, 5- Veri analizi, 6- Verilerin yorumlanması, 7- Elde edilen neticenin kuramla ilişkili olarak sunulması.
Nicel araştırmalar bilimsel yöntemi kullandığından, buradaki tasarım nitel teknikleri kullanan araştırmalara göre çok daha belirgin ve açıktır. Araştırmacı, ilgi duyduğu bir konuda araştırmaya değer gördüğü bir problemden yola çıkar. Problem kesin ve net ifadelerle belirlenir. Daha sonra söz konusu problemin çözülmesi için yapılacak çalışma genel olarak tasarlanır. Problemi ele almak ve analiz etmek için gereken veri belirlenir, elde edilir ve analize tabi tutulur. Ortaya çıkan netice, konunun ele alındığı kapsamda (kuramsal perspektifte) yorumlanır ve temel çıkarımlar sunulur.
Nitel bir çalışmanın ise temel adımları şu şekildedir: 1-Toplumsal benliğin kabul edilmesi, 2- Bir perspektifin benimsenmesi, 3- Çalışmanın tasarlanması, 4- Veri toplanması, 5- Veri analizi, 6- Verilerin yorumlanması, 7- Elde edilen neticenin kuramla ilişkili olarak sunulması.
1
Her ne kadar bazı benzerlikler bulunsa da, nitel teknikle yapılan çalışma doğası itibariyle nicel bir teknikle yapılmış çalışmadan farklılaşır. Nitel bir araştırmada araştırmacı öncelikle toplumsal benliğin kabulüyle işe başlar (cinsiyet, renk, sınıfsal statü vb.). Araştırmacı, ele aldığı soruna bir yaklaşım yapar ve bu aşamada çeşitli felsefi pozisyonları sorgular. Bundan sonra çalışmanın yürütülmesi açısından bir plan yapılır, veri toplanır, analiz edilip yorumlanır. Nitel araştırma yürüten bir bilimci, genellikle, verileri toplarken hem analiz etmeye hem de yorumlamaya başlar. Yani, nicel araştırmacının veri toplaması ve onun analizinden sonra hipotez testine geçmesinin tersine, nitel araştırmacı kullandığı kuramsal çerçeve, veri, analiz ve yorum arasında gidip gelerek yeni perspektifleri keşfetmeye çalışır. Bu karmaşık süreci, elde edilen nihai nitecelerin sunulması takip eder.
Nicel bir çalışmanın yazılması sürecinde genel olarak uygulanan standart bir yapının varlığından bahsedilebilir. Söz konusu standart yapı 1) Giriş, 2) Literatür değerlendirmesi (opsiyoneldir), 3) Yöntem, 4) Bulgular, 5) Tartışma, 6) Sonuç, 7) Referanslar olarak sıralanan kısımlardan oluşmaktadır.
Giriş kısmı, çalışmanın en önemli bölümlerinden biridir ve içerisinde şu elemanları barındırmalıdır: Araştırma probleminin ifadesi, çalışmanın amacı, araştırma soruları ya da hipotezler, teorik perspektifin vurgulanması, terimlerin tanımlanması, çalışmanın sınırlılıkları, çalışmanın önemi. Yapılan çalışmanın muhteviyatına göre giriş kısmında bu elemanlar net ifadelerle belirtilir. Bazen giriş bölümü içerisinde yer verilen literatür değerlendirmesi ise, bazı çalışmalarda görülen lüzum üzerine ayrı bir bölüm halinde yazılır. Burada, araştırmacının ele aldığı konuda daha önce yapılmış çalışmalar değerlendirilir ve şimdiki çalışmanın literatürdeki hangi boşluğu doldurma amacını taşıdığı araştırma problemi doğrultusunda vurgulanır. Yöntem bölümünde ise araştırma tasarımı genel olarak sunulur; evren, örneklem tanıtılır; veri kaynakları belirtilir ve yapılan analiz hakkında bilgi verilir. Yöntem bölümünde açıklanan prosedürün uygulanmasıyla elde edilen neticeler bulgular bölümünde sunulur (ne ortaya çıktı?). Bulguların, çalışmada kullanılan kuramla, literatürle ve araştırma problemiyle ilişkilendirilerek derinleştirildiği yer tartışma bölümüdür (ortaya çıkan şey ne anlama gelmektedir?). Çalışmanın sonuç kısmında ise vargılar sistematik bir şekilde ifade edilir. Çalışma sırasında kullanılan kaynaklar ise referanslar bölümünde, referans yazım kurallarına uygun olarak listelenir. Nicel bir araştırmanın yazımında takip edilen standart çerçeve bu şekildedir.
olarak verilebilir: 1) Giriş ve sorunun tanımlanması, 2) Araştırmanın önemi, 3) Örneklem seçimi (eğer veri kullanılmışsa), 4) Araştırmacının rolü, 5) Araştırma statejileri, 6) Veri toplama teknikleri (eğer veri kullanılmışsa), 7) Verinin yönetimi, 8) Veri analizi, 9) Bulguların yorumlanması, 10) Sonuç, 11) Referanslar.
Yararlanılan Kaynak: Neuman, W. L. 2013. Toplumsal Araştırma Yöntemleri: Nicel ve Nitel
