Checklist Pediatri. Reinhold Kerbl, Ronald Kurz, Reinhard Roos, Lucas Wessel, Karl Reiter. Bettina Lange nin iş birliğiyle.

(1)

(2)

Checklist Pediatri

Reinhold Kerbl, Ronald Kurz,

Reinhard Roos, Lucas Wessel, Karl Reiter Bettina Lange’nin iş birliğiyle

5. tam güncellenmiş baskı

200 resim

(3)

Checklist Pediatri (5. Baskıdan Çeviri) Çeviren

Dr. Özlem Ekin Namal ISBN: 978-625-7564-18-2

Orijinal Adı: Checkliste Pädiatrie, 5. Auflage

Editörler: Reinhold Kerbl, Ronald Kurz, Reinhard Roos, Lucas Wessel, Karl Reiter Katkıda bulananlar: F. Largiadèr, A. Sturm, O. Wicki

ISBN: 978-3-13-139105-6

Yayına Hazırlayan : Ankara Nobel Tıp Kitabevleri

Yayın Koordinatörü : Mehmet Ali KARACA ([email protected]) Grafik Tasarım

Baskı ve cilt Sertifika No Baskı Tarihi

: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri Grafik Birimi : Vadi Grafik Tasarım ve Reklamcılık Ltd. Şti.

İvedik Org. San. 1420. Cad. No: 58/1 Yenimahalle/Ankara : 47479

: 2022, Ankara

Bu kitabın Türkiye’deki her türlü yayın hakkı ANKARA NOBEL TIP KİTABEVLERİ LTD. ŞTİ.’ne aittir. 5846 ve 2936 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri yayım hükümleri gereğince herhangi bir bölümü, resmi veya yazısı, yazarların ve yayınlayıcısının izni alınmadan tekrarlanamaz, basılamaz, kopyası çıkarılamaz, fotokopisi alınamaz veya kopya anlamı taşıyabilecek hiçbir işlem yapılamaz.

Medikal bilgiler sürekli değişmekte ve güncellenmektedir. Standart güvenlik uygulamaları dikkate alınmalıdır. Yeni araştırmalar ve klinik tecrübeler ışığında, tedavilerde ve ilaç uygulamalarında değişiklikler yapılması gerekli olabilir. Okuyuculara, ilaçlar hakkında üretici firma tarafından sağlanan son bilgileri mutlaka kontrol etmeleri önerilir. Dozaj, uygulama şekilleri ve kontrendikasyonlar; güncel bilgiler ışığında sürekli olarak takip edilmelidir. Her hasta için en iyi tedavi şeklini, en doğru ilaçları ve dozları belirlemek; uygulamayı yapan hekim sorumluluğundadır. Yayıncı ve editörler bu yayından dolayı meydana gelebilecek hastaya ve ekipmanlara ait herhangi bir zarar veya hasardan sorumlu değildir.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from Georg Thieme Verlag KG, Germany.

0 533 511 65 31 0 533511 65 31

(4)

5

5. baskıya önsöz

5. baskıya önsöz

Gözünüzde canlandırın, bir güneş fırtınasıyla tüm bilgisayarlar, tabletler, akıllı telefonlar ve bütün diğer internete ulaşım olanakları devre dışı kalıyor…

Böyle bir durumda klinikte çalışan tüm hekimler, ama aynı zamanda da tüm muayenehane hekimleri hastalarını doğru ve güncel yöntemlerle tedavi etmek için yeniden basılı kaynaklara yönelmek zorunda kalırlar. Çünkü hiç kimse bütün uygulama yöntemlerini, ilaç dozlarını, parametrelerin normal değerlerini ve benzeri pek çok bilgiyi aklında tutamaz. İşte bu durumda Checklist Pediatri birdenbire pediatrik rutin bakımın çok önemli bir parçasına dönüşür. Ama bu kitap elbette yalnızca bu (itiraf etmek gerekirse oldukça imkan dışı) durum için yazılmadı, herşeyden önce çocuk hekimliğindeki rutin görevlerimizde daima elimizin altında olabilecek bir “eşlik edici” olarak yazıldı.

Tıbbi bilgiler her dört yılda bir (!) ikiye katlandığı için, içerikte gerekli güncellemelerin yapılmasının zamanı gelmişti. Temel konsept değiştirilmeden elinizdeki bu 5.

Baskıya yeni yöntemler, bilgiler ve tedaviler dahil edildi. Bunu yaparken özellikle kitabın pratiklik özelliğine büyük bir özen gösterildi. Son baskı gibi bu yeni baskı da özellikle aşağıda belirtilen okuyucu gruplarına hitap etmektedir:

• Önlük cebi formatında bir kitap olduğu için pediatri alanında eğitim gören ve çalışan herkese (tıp öğrencileri, stajyer doktorlar ve intern doktorlar, asistan hekimler ve doktora öğrencilerine, ama aynı zamanda uzmanlara)

• Başvurulacak bir kaynak olarak bir pediatri servisinde ya da polikliniğinde çalışan herkese, ama aynı zamanda tüm muayenehane hekimlerine ve aile hekimlerine, pratisyen hekimlere

• Kapsamlı bir bilgi kaynağı olarak, pediatriyle herhangi bir biçimde ilgisi bulunan herkese (psikologlar, hasta bakıcılar, sosyal hizmet uzmanları ve diğerleri).

Alman dilinde yazılmış pek çok kapsamlı pediatri ders kitabı bulunmaktadır ve Checklist Pediatri bu kitaplarla hem rekabette olamaz hem de olmayı amaçlamamaktadır. Ancak Checklist Pediatri elbette pediatrik teşhis ve tedavinin, genetikle ilgili temel bilgilerden ilaç dozu ayarlarına ve prognoza kadar tüm hususları kapsayacak şekilde, bütünsel bir tanımını yapmayı amaçlamaktadır.

Ne yazık ki pediatri pek çok kez yanlış bir bakış açısıyla “dar bir alan” olarak görülmektedir. Açıkça görülen o ki (bazı) hastalarımızın boy uzunluğundan yola çıkarak, alanımızın büyüklüğü hakkında yanılgıya düşülmektedir. Gerçekte ise çocuk ve ergen hekimliği rahatlıkla dahiliye alanıyla boy ölçüşebilecek kapsamdadır!

Pediatride bilgi kapsamının aşırı derecede ve sürekli artmakta olduğu gerçeğini ve buna paralel olarak tüm detayları kitabın basıldığı cep formatına dahil etmenin mümkün olmayışını editörler olarak bu yeni baskıda da dikkate almak zorundaydık.

Bu nedenle bazı kısaltmalar yapmak ve bazı detaylardan vazgeçmek kitabın kapasitesi bakımından, cep formatı için “kritik sınır” olan 1000 sayfayı aşmamak için gerekliydi.

Thieme Yayınevine ve özellikle sayın Dr. med. Janna Fischer ve Eva Wacker’e en özel teşekkürlerimizi sunarız. Kitabın bu yeni baskısını mümkün kılmış olmalarına ve böylelikle Checklist Pediatri’nin 20 yıllık bir kitap oluşuna çok seviniyoruz.

Olabildiğince çok meslektaşımızın çalışmamızdan ve Checklist Pediatri’den yararlanmasını ve kitabın içindeki bilgilerin eğitime ve gündelik tıbbi çalışmalara pek çok durumda yardımcı olmasını diliyoruz.

Leoben/Graz/München/Mannheim Reinhold Kerbl, Ronald Kurz, Karl Reiter, Aralık 2015 Reinhard Roos, Lucas M. Wessel

(5)

Çevirenin önsözü

Çevirenin önsözü

ÇOCUKLARDAN ÖĞRENİN HER YER HARİKALAR ÜLKESİ Çocuklar, körleştiklerimizi gören gözlerdir Çocuklar sağırlaştıklarımızı duyan kulaklardır Çocuklar, hissizleştiklerimizi hisseden ruhlardır Çocuklar, saklamak istediklerimizi gösteren aynalardır.

Rolf Zuckowski Değerli Meslektaşlarım,

Checklist Pediatri’yi dilimize kazandırma isteğini bende uyandıran, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Tıp Bölümü’nden mezun olduktan sonra, Almanya’da Hekimlik Denklik Sınavı‘nı başarmamın ardından Mannheim, Würzburg ve Bochum Tıp Fakülteleri’nde tamamladığım pediatri ihtisasım sırasında, bu kitabın pediatride klinisyenler ve tıp öğrencileri tarafından en çok kullanılan el kitabı olduğunu gözlemlemiş olmamdır. Asistanlık sürem içinde Checklist Pediatri’den çok yararlandım. İçerik, pediatri alanının kapsamlılığına uygun olacak şekilde 900 sayfayı aşmaktadır. Kitapta normal çocuk gelişimi, beslenme, profilaksi, pediatride rutin hekimlik uygulamaları ve yoğun bakım uygulamaları ile birlikte, çocuk hasta ve ebeveyniyle görüşmeye ilişkin temel bilgiler yer almaktadır. Yaklaşık 100 sayfalık bir bölümde temel semptomlar (gastrointestinal semptomlar, solunum yolu semptomları, kardiyovasküler semptomlar, nöropediatrik semptomlar, cilt bulguları, büyüme ve gelişme) anlatılmıştır. Ardından pediatri alanının tümünü kapsayacak şekilde her bir hastalık tablosu, detaylar üzerinde gereğinden fazla durularak zaman kaybedilmesinin önüne geçilecek şekilde sunulmuş, aynı yaklaşımla çocuk ve ergen psikiyatrisini, psikosomatiği ilgilendiren hastalıklar da tarif edilmiştir. Son olarak kapsamlı şekilde acil vakalardan ve spesifik yoğun bakım uygulamalarından bahsedilmektedir. Bu yeni baskıya ayrıca „çocukluk çağında inme“ konusu dahil edilmiştir. Çocuğun hastalığının ağırlık derecesini değerlendirmede başvurulan kriterler, vital parametrelerin yaşa göre normal değerleri ve acilde kullanılan en önemli ilaçların dozları, kitabın ön ve arka kapağının iç yüzünde yer almaktadır.

Günlük klinik rutinde ve kritik durumlarda hemen elimizin altında olmasını istediğimiz pediatri uygulamalarını kompakt olarak sunması, Checklist Pediatri’nin pediatri asistanları ve tıp öğrencilerinin yanı sıra deneyimli çocuk hekimleri tarafından da tercih edilmesinin en önemli nedenidir. Checklist Pediatri, nöbetlerde vakaları değerlendirirken hızlı bir oryantasyon imkanı sunan temel bir „önlük cebi kitabı“dır.

Thieme Yayınevi’nin tüm kitaplarında olduğu gibi, bu kitapta da tabloların en uygun yerlere yerleştirilmesi ve konu başlıklarının anlatılan bölümün özelliklerine göre renklendirilmiş olması (örneğin acil vakaların kırmızı renkle belirtilmesi) kullanımı kolaylaştırmaktadır.

Kitabın sizlerle buluşmasını sağlayan Ankara Nobel Tıp Kitabevi Sahibi Sayın Mehmet Ali Karaca’ya, dizgideki titiz emeği için Sayın İbrahim Yıkılmaz’a teşekkür ederim.

Yararlı olması dileklerim ve saygılarımla.

Dr. Özlem Ekin Namal Mannheim, 15.03.2022

(6)

7

İçindekiler

İçindekiler

Gri Bölüm: Temel bilgiler

1 Normal Çocuk Gelişimi – Takip ve Destekleme ^ 15 1.1 Rutin muayeneler ^ 15

1.2 Normal gelişim  16 1.3 Normal kemik gelişimi ^ 18 1.4 Normal cinsel gelişim ^ 21

1.5 Normal psikomotor ve ruhsal gelişim ^ 22

1.6 Süt çocuğunun normal beslenmesi (Genel bakış)  29

1.7 Oyun çocukluğu ve okul çağındaki çocukların normal beslenmesi ^ 34 1.8 Özet: Süt çocuğunun ve oyun çocukluğu çağındaki çocuğun beslenmesine

genel bakış ^ 35

1.9 Vitaminler – Genel bakış  37

1.10 Alternatif beslenme biçimleri, zararlı maddeler ve tehlikeleri hakkında ^ 38 1.11 Önemli profilaksiler ^ 39

1.12 Aşılar ^ 40

1.13 Kazalardan korunmaya yönelik bilgilendirme  49 1.14 Cinsel hijyen ^ 52

2 Pediatride Rutin Hekimlik Uygulamaları ^ 54 2.1 Anamnez ^ 54

2.2 Genel fizik muayene ^ 56 2.3 Periferik venlerin ponksiyonu ^ 67 2.4 Kapiller kan alınması  72

2.5 İntrakutan, subkutan ve intramusküler enjeksiyon ^ 73 2.6 Mesane kateterizasyonu ^ 74

3 Pediatride Spesifik Uygulamalar ve Yoğun Bakım Uygulamaları ^ 77 3.1 Periferik arterlerin ponksiyonu ^ 77

3.2 Santral venöz kateter ^ 79

3.3 Prematürelerde Swan-Ganz Kateteri (Silastik kateter)  86 3.4 Santral venöz uzun süreli kateter ^ 87

3.5 Umbilikal ven kateteri ^ 89 3.6 Umbilikal arter kateteri (UAK) ^ 91 3.7 İntraosseöz yol  93

3.8 Lomber ponksiyon ^ 94 3.9 Kemik iliği ponksiyonu ^ 97 3.10 Plevra ponksiyonu ^ 100

3.11 Pnömotoraks ya da plevral sıvı varlığında toraks drenajı  100 3.12 Periton ponksiyonu (Asit ponksiyonu) ^ 103

3.13 Çocuklarda entübasyon ^ 104 3.14 Santral venöz basınç ölçümü ^ 106 3.15 Monitörizasyon  106

3.16 Enteral sondalar ^ 109 3.17 Fototerapi ^ 110

3.18 Özel beslenme biçimlerine karar verilmesi ve bunların uygulanması ^ 110 3.19 Prematürelerin beslenmesi  120

4 Hastalar ve Ebeveynlerle İletişim – Görüşme, Zor Durumların Üstesinden Gelmeye İlişkin Tavsiyeler, Hukuki-Etik Boyutlar ^ 121 4.1 Görüşmenin temel kuralları ve özel durumlarda gerçekleştirilen görüşmeye

ilişkin tavsiyeler ^ 121

4.2 Acilde ve gece nöbetinde ebeveynle iletişim ^ 123 4.3 Ölüm sürecine eşlik edilmesi  124

4.4 Engelli çocuğa yaklaşım ^ 125 4.5 Pediatride hukuki-etik yaklaşımlar ^ 128

(7)

İçindekiler

Yeşil bölüm: Temel semptomlar

5 Gastrointestinal Temel Semptomlar ^ 131 5.1 Karın ağrısı  131

5.2 Akut karın ağrısı ve akut batın ^ 131 5.3 Kronik rekürren karın ağrısı ^ 137 5.4 Kusma ^ 140

5.5 Akut ishalin görüldüğü hastalıklar  147 5.6 Kronik ishaller ^ 150

5.7 Konstipasyon ^ 154

5.8 Hematemez (kan kusma) ^ 158 5.9 Gaitada kan/Melena  160 5.10 İkter ^ 162

5.11 Hepatomegali ^ 166 5.12 Splenomegali ^ 169

6 Solunum Yollarına İlişkin Temel Semptomlar ^ 172 6.1 Öksürük ^ 172

6.2 Nefes darlığı (Dispne)  176 6.3 Stridor ^ 180

6.4. Siyanoz ^ 181 6.5 Epistaksis ^ 185

7 Kardiyovasküler Temel Semptomlar ^ 186 7.1 Siyanoz ^ 186

7.2 Senkop  186

8 Nöropediatrik Temel Semptomlar ^ 188 8.1 Baş ağrısı  188

8.2 Konvülziyon ^ 190 8.3 Ptozis ^ 191

8.4 Musküler hipotoni ve musküler hipertoni ^ 192 8.5 Felçler  193

8.6 Diğer hareket bozuklukları ^ 193 8.7 Bilinç bozukluğu ^ 194

9 Deride Görülen Temel Semptomlar ^ 198 9.1 Deri döküntüleri ^ 198

9.2 Cilt kanamaları ^ 200

10 Boy Kısalığı ve Boy Uzunluğu ^ 203 10.1 Tetkikler ve endikasyonları ^ 203 11 Yaygın Görülen Temel Semptomlar ^ 206 11.1 Ateş ^ 206

11.2 Lenfadenopati  211 11.3 Ödem ^ 213

Mavi bölüm: Neonatoloji ve Pediatri – Hastalıklar 12 Genetik Malformasyonlar ve Sendromlar ^ 215 12.1 Hatırlatma ^ 215

12.2 Malformasyon sendromlarının temel semptomları ^ 217 12.3 Genetik testler ^ 220

12.4 Sık görülen ve klinik açıdan önemli genetik malformasyonlar/

sendromlar ^ 222 13 Neonatoloji ^ 233 13.1 Perinatolojik tanımlar ^ 233 13.2 Sağlıklı yenidoğanın ilk bakımı ^ 234

13.3 Prematürelerin ve yenidoğanların ilk bakımı ^ 237 13.4 Doğum travmaları  243

13.5 Yaşamın 1. günündeki kontroller ve uygulamalar ^ 244 13.6 Gebelikle ilişkili reaksiyonlar ^ 245

(8)

9

İçindekiler

13.7 Riskli doğum ^ 246

13.8 Gebelik yaşına göre küçük doğan bebekler (SGA) ^ 248 13.9 Erken doğum ^ 249

14 Neonatoloji: Hastalık Tabloları ^ 255 14.1 İlaçlarla ilişkili teratojenik ve fetal hasarlar ^ 255 14.2 Fetal alkol sendromu (FAS) ^ 257

14.3 Serebral kanamalar/Periventriküler lökomalazi ^ 258 14.4 Respiratuar distress sendromu (RDS)/Sürfaktan eksikliği ^ 260 14.5 Apneler ^ 261

14.6 Bronkopulmoner displazi (BPD) ^ 262

14.7 Yenidoğanın persistan pulmoner hipertansiyonu (PPHN) ^ 263 14.8 Mekonyum aspirasyon sendromu (MAS) ^ 264

14.9 Peripartal asfiksi ve hipoksik iskemik ensefalopati (HIE) ^ 266 14.10 Konvülziyonlar ^ 266

14.11 Yenidoğanın hemorajik hastalığı ^ 269 14.12 Yenidoğan sarılığı (Icterus neonatorum) ^ 270 14.13 Yenidoğanın hemolitik hastalığı ^ 273 14.14 Poliglobuli ^ 275

14.15 Yenidoğanda hipoglisemi ^ 276 14.16 Diyabetik anne çocuğu ^ 276

14.17 Gebelikte uyuşturucu kullanımı sonrası bebekte yoksunluk sendromu ^ 277 14.18 Yenidoğanın bakteriyel enfeksiyonları ^ 279

14.19 Konnatal ve perinatal spesifik enfeksiyonlar ^ 286

14.20 Nekrotizan enterokolit (NEK)/Fokal intestinal perforasyon (FİP) ^ 299 14.21 Yenidoğanın cerrahi hastalıkları ^ 300

15 Beslenme Kaynaklı Hastalıklar ve Hipovitaminozlar ^ 301 15.1 Basit obezite ^ 301

15.2 Malnütrisyon ^ 304 15.3 Hipovitaminozlar ^ 305

15.4 Pediatrik palyatif tıpta beslenme ^ 310 16. Kulak-Burun-Boğaz Hastalıkları ^ 311 16.1 Duyma bozuklukları ^ 311

16.2 Konuşma bozuklukları ^ 312 16.3 Rinofarenjit ^ 314 16.4 Sinüzit ^ 315 16.5 Akut otitis media ^ 316 16.6 Tonsillit (Anjin) ^ 318 16.7 Adenoidler ^ 320 16.8 Akut larenjit ^ 321

16.9 Epiglottit = Supraglottik larenjit ^ 324

16.10 Burunda veya dış kulak yolunda yabancı cisim ^ 325 17 Akciğer ve Bronşiyal Sistem Hastalıkları ^ 326 17.1 Solunum yolu hastalıklarına ilişkin tanı yöntemleri ^ 326 17.2 Bronşit, Bronşiyolit ^ 331

17.3 Bronşiyal astım ^ 333 17.4 Pnömoni ^ 340 17.5 Plörit ^ 345

17.6 Mukovisidoz (Kistik fibroz= CF) ^ 347 17.7 Pnömotoraks ^ 350

17.8 Yabancı cisim aspirasyonu ^ 352

17.9 İnterstisyel nonenfeksiyöz akciğer hastalıkları ^ 353 17.10 Akciğerin konjenital anomalileri ^ 354

18 Kalp ve Dolaşım Sistemi Hastalıkları ^ 357 18.1 Kalp ve dolaşım sistemiyle ilişkili tanı yöntemleri ^ 357 18.2 Konjenital kalp hastalıkları – Genel bilgiler ^ 368 18.3 Sol-sağ şantlı kalp hastalıkları (asiyanotik) ^ 369 18.4 Sağ-sol şantlı kalp hastalıkları (siyanotik) ^ 374 18.5 Şantsız konjenital kalp hastalıkları ^ 381 18.6 Pulmoner arteriyel hipertansiyon (PAH) ^ 384 18.7 Kalp ritm bozuklukları – Genel bakış ^ 386

(9)

İçindekiler

18.8 Bradikardik ritm bozuklukları  388 18.9 Taşikardik ritm bozuklukları ^ 389 18.10 Respiratuar aritmi ve ekstrasistoller ^ 392 18.11 İnflamatuar kalp hastalıkları ^ 394 18.12 Kardiyomiyopatiler  397 18.13 Kalp yetmezliği (KY) ^ 398 18.14 Hipertansiyon ^ 405

18.15 Postüral ortostatik taşikardi sendromu ^ 410

18.16 Kalp hastası çocuk ve ailesiyle iletişimde dikkat edilmesi gerekenler  412 19 Gastrointestinal Sistem Hastalıkları ^ 414

19.1 Gastrointestinal temel semptomlar  414 19.2 Sindirim organlarına ilişkin tanı yöntemleri ^ 414 19.3 Akut gastroenterit ve postenterit sendromu ^ 423 19.4 Gastroözofageal reflü, hiatal herni ^ 423 19.5 Hipertrofik pilor stenozu  425 19.6 Gastrit ve ülser hastalığı ^ 426 19.7 Enteropatik inek sütü alerjisi ^ 428 19.8 Çölyak hastalığı ^ 430

19.9 Laktaz eksikliği  432 19.10 İnfantil kolik ^ 433 18.11 Umbilikal kolik ^ 435

19.12 İrritabl bağırsak sendromu ^ 436 19.13 Hirschsprung hastalığı  437 19.14 Crohn hastalığı ^ 437 19.15 Ülseratif kolit ^ 439 19.16 Peritonit ^ 440 19.17 Hepatopatiler  440 19.18 Pankreatit ^ 447

19.19 Yabancı cisim ingesyonu ^ 449 20 Nefro- ve Üropatiler ^ 451

20.1 Böbrek ve idrar yollarına ilişkin tanı yöntemleri ^ 451 20.2 Ürogenital sistem anomalileri ^ 454

20.3 İdrar yolu enfeksiyonları (İYE) ^ 456 20.4 Glomerülonefrit (GN)  459 20.5 Nefrotik sendrom (NS) ^ 461 20.6 Tübülopatiler ^ 463 20.7 Ürolitiyazis ^ 466

20.8 Akut böbrek yetmezliği (ABY)  468 20.9 Kronik böbrek yetmezliği (KBY) ^ 470

20.10 Mesane boşaltım bozuklukları ve çocuklarda üriner inkontinans ^ 471 20.11 Enürezis ^ 474

21 Hematolojik Hastalıklar ^ 476 21.1 Hematolojik tanı yöntemleri ^ 476 21.2 Demir eksikliği anemisi  478 21.3 Megaloblastik anemiler ^ 479 21.4 Hipo- ve aplastik anemiler ^ 480 21.5 Hemolitik anemiler ^ 482 21.6 Nötropeni, Agranülositoz  488

21.7 Miyeloproliferatif ve miyelodisplastik sendromlar ^ 490 21.8 Akut lenfoblastik lösemi (ALL) ^ 492

21.9 Akut miyeloid lösemi (AML) ^ 494 21.10 Kronik miyeloid lösemi (KML)  495 21.11 Kanama bozuklukları ^ 496 21.12 Tüketim koagülopatisi (DIC) ^ 502 21.13 Trombotik hastalıklar ^ 503

22 İmmün Sistem Hastalıkları ve Alerjiler ^ 506 22.1 İmmün yetmezlikler – Genel bakış ve etiyoloji ^ 506 22.2 İmmünolojik tanı yöntemleri  508

22.3 B lenfosit defektleri ^ 509

(10)

11

İçindekiler

22.4 T lenfosit defektleri ve kombine immün yetmezlikler  511 22.5 Fagosit fonksiyon bozuklukları ^ 513

22.6 Kompleman defektleri ^ 513 22.7 Otoimmün hastalıklar ^ 514 22.8 Atopik hastalıklar  514 23 Romatizmal Hastalıklar ^ 520 23.1 Jüvenil idiyopatik artrit (JİA)  520 23.2 Akut romatizmal ateş (ARA) ^ 524 23.3 Kollajenozlar ^ 526

23.4 Vaskülitik sendromlar ^ 528

24 Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları ^ 531 24.1 Temel semptom: Eklem ağrısı ^ 531

24.2 Gelişimsel kalça displazisi ve doğumsal kalça çıkığı  534

24.3 Alt ekstremitede görülen diğer hastalıklar ve mekanik aks deviasyonları ^ 539 24.4 Omurga hastalıkları ve duruş bozuklukları ^ 541

24.5 Aseptik osteokondrozlar ^ 542 24.6 Osteomiyelit  544

24.7 İskelet displazileri ^ 546 24.8 Raşitizm ^ 547

25 Kas ve Sinir Sistemi Hastalıkları ^ 550 25.1 Nörolojik tanı yöntemleri ^ 550 25.2 Psikomotor ve kognitif bozukluklar ^ 555 25.3 Serebral palsi (CP) ^ 556

25.4 Mikrosefali  558 25.5 Hidrosefali ^ 559 25.6 Spina bifida ^ 563

25.7 Fakomatozlar = Nörokutanöz sendromlar ^ 564

25.8 Sinir sisteminin konjenital dejeneratif hastalıkları – Genel bakış  565 25.9 Periferik fasiyal paralizi ^ 568

24.10 Epilepsi ^ 570 25.11 Febril konvülziyon ^ 576 25.12 Migren  577

25.13 Akut inflamatuar poliradiküler nörit (Poliradikülit, Guillain-Barré sendromu) ^ 579

25.14 Serebrovasküler hastalıklar ^ 580

25.15 Konjenital kas hastalıkları – Genel bakış  581 25.16 Myastenia gravis ^ 584

25.17 Akut miyozit ^ 585

26 Konjenital Metabolik Bozukluklar ^ 587 26.1 Hipoglisemi ^ 587

26.2 Doğumsal metabolizma hastalıkları – Genel tanı yöntemleri ve temel semptomlar  590

26.3 Doğumsal metabolizma hastalıkları – Genel bakış ^ 593 26.4 Glikojenozlar ^ 607

26.5 Ailevi hiperlipoproteinemiler ^ 609 27 Endokrin Hastalıklar ^ 611 27.1 Endokrinolojik tanı yöntemleri ^ 611 27.2 Tip I Diabetes mellitus  613 27.3 Hipopitüitarizm ^ 621 27.4 Santral diabetes insipidus ^ 622 27.5 Hipotiroidi ^ 623

27.6 Hipertiroidi  624 27.7 Guatr ^ 626

27.8 Paratiroid fonksiyon bozuklukları ^ 627 27.9 Adrenal bez yetersizliği (Addison hastalığı) ^ 628 27.10 Adrenogenital sendrom (AGS)  630

27.11 Cushing sendromu ^ 632

27.12 İnterseks (Disorders of Sexual Development, DSD) ^ 633 27.13 Maldesensus testis (İnmemiş testis) ^ 635

(11)

İçindekiler

27.14 Puberte prekoks (Erken puberte), Psödopuberte prekoks  636 27.15 Puberte tarda ^ 637

27.16 Pediatriyle ilişkili jinekolojik hastalıklar ^ 639 28 Göz Hastalıkları ^ 641

28.1 Görme bozuklukları ve bunların erken tanısı ^ 641

28.2 Temel göz bulguları ve çocuklarda sık görülen göz hastalıkları ^ 644 29 Enfeksiyon Hastalıkları ^ 651

29.1 Enfeksiyon şüphesi ve tanı yöntemleri ^ 651 29.2 Döküntülü enfeksiyon hastalıkları  653

29.3 Ön planda solunum sistemi tutulumuna yol açan enfeksiyon hastalıkları ^ 663

29.4 Gastrointestinal sistem tutulumuna yol açan enfeksiyon hastalıkları ^ 670 29.5 Sinir sistemi tutulumunun ön planda olduğu enfeksiyon hastalıkları  672 29.6 Sepsis ^ 680

29.7 Tükürük bezi enfeksiyonları ^ 683 29.8 Karaciğer enfeksiyonları ^ 684

29.9 Jeneralize lenf nodu tutulumunun sık görüldüğü enfeksiyon hastalıkları  686 29.10 HIV enfeksiyonu ve AIDS ^ 691

29.11 Malaria ^ 697

29.12 Helmint enfestasyonları ^ 700 30 Deri Hastalıkları ^ 703 30.1 Deri değişikliklerinde tanı ^ 703 30.2 Deri anomalileri–Genel bakış  703 30.3 Herediter epidermolizis bülloza (EB) ^ 704 30.4 İktiyozis ^ 705

30.5 Albinizm ^ 706

30.6 Mastositoz, Ürtikerya pigmentoza  707 30.7 Hemanjiyomlar ^ 707

30.8 Dermatitis seborrhoides = Süt çocuğunun seboreik dermatiti ^ 709 30.9 Atopik dermatit ^ 709

30.10 Eritema eksudativum multiforme  711 30.11 Derinin bakteriyel enfeksiyonları ^ 712 30.12 Pedikülozis ^ 713

30.13 Skabies ^ 714

30.14 Candida enfeksiyonu (Kandidiyazis)  715 30.15 Dermatofitozlar ^ 715

30.16 Siğiller ^ 716 30.17 Alopesi ^ 717 30.18 Akne vulgaris  718 31 Tümörler ^ 720

31.1 Tümörlerin tanısında kullanılan yöntemler  720 31.2 Hodgkin lenfoma ^ 722

31.3 Non-Hodgkin lenfoma (NHL) ^ 724

31.4 Langerhans hücreli histiyositoz (LCH, eski adı: Histiyositozis X) ^ 726 31.5 Beyin tümörleri  727

31.6 Retinoblastom ^ 730 31.7 Nöroblastom ^ 732

31.8 Wilms tümörü (Nefroblastom) ^ 734 31.9 Rabdomiyosarkom  736

31.10 Germ hücreli tümörler ^ 737 31.11 Gonadal tümörler ^ 738 31.12 Hepatoblastom ^ 740

31.13 Malign kemik tümörleri: osteosarkom ve Ewing sarkomu  741 31.14 Malignite tedavisinde temel uygulama ve prensipler ^ 744 32 Çocuk Cerrahisi ^ 751

32.1 Perioperatif uygulamalar ^ 751 32.2 Yenidoğanın cerrahi hastalıkları ^ 756

32.3 Çocuk cerrahisiyle ilişkili gastrointestinal sistem hastalıkları ^ 765 32.4 Çocuk cerrahisiyle ilişkili ürogenital sistem hastalıkları  771 32.5 Çocukluk çağında kırıklar ^ 773

(12)

13

İçindekiler

32.6 Yaralar  779 32.7 El yaralanmaları ^ 781 32.8 Kafa travmaları ^ 782 32.9 Yabancı cisim ^ 782 32.10 Kene sokması  783 32.11 Çocuklarda ağrı tedavisi ^ 783

33 Psikiyatrik Hastalıklar, Psikosomatozlar, Davranış Bozuklukları ^ 788 33.1 Psikiyatride tanı yöntemleri ^ 788

33.2 Sosyal deprivasyon ^ 789

33.3 Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ^ 790 33.4 Uyku bozuklukları  791

33.5 Somatizasyon bozukluğu ^ 793 33.6 Özgül öğrenme güçlüğü ^ 794 33.7 Otizm ^ 794

33.8 Çocukta uyum ve davranış bozuklukları  796 33.9 Korku bozuklukları ^ 796

33.10 Depresif bozukluklar ^ 797

33.11 Ergenlik döneminde davranış ve kişilik bozuklukları ^ 799 33.12 Anoreksiya nervoza  800

33.13 Psikotrop madde bağımlılığı ^ 801

33.14 Tedavi yöntemleri ve bu yöntemlerin seçimi ^ 803 Kırmızı bölüm: Aciller ve Pediatrik Yoğun Bakım 34 Aciller ve Spesifik Yoğun Bakım ^ 805

34.1 Reanimasyon ^ 805

34.2 Beyin ölümü tanı kriterleri  813 34.3 Mekanik ventilasyon ^ 815

34.4 Ani bebek ölümü sendromu (SIDS/SID), ALTE ^ 822 34.5 Şok ^ 825

34.6 Dehidratasyon  830 34.7 Hiperhidratasyon ^ 833

34.8 Potasyum metabolizması bozuklukları ^ 834 34.9 Kalsiyum metabolizması bozuklukları ^ 835 34.10 Magnezyum metabolizması bozuklukları  837 34.11 Asidozlar, alkalozlar ^ 837

34.12 Zehirlenmeler ^ 839 34.13 Haşlanmalar ve yanıklar ^ 853 34.14 Soğuk hasarı  859

34.15 Hipertermi, elektrik kazası ^ 860 34.16 Suda boğulma ^ 861

34.17 Çocukluk çağında inme ^ 863 34.18 Kafa travmaları  864 34.19 İhmal, istismar ^ 868 34.20 Cinsel istismar ^ 870

Gri bölüm: Ek 35 Ek ^ 872

35.1 İsviçre ve Avusturya’da Uygulanan Pediatrik Rutin Muayeneler ^ 872 35.2 İsviçre ve Avusturya’nın Aşı Takvimleri ^ 874

35.3 Laboratuvar parametrelerinin yaşa uygun normal değerleri  876 35.4 Vücut Yüzey Alanı – Nomogram ^ 889

35.5 Antropometrik ölçümler ^ 890 35.6 Antibiyotik tedavisi ^ 895 35.7 İmmün tedavi  908 Dizin ^ 910

(13)

Adresler

Adresler

Prof. Dr. med. Reinhold Kerbl LKH Hochsteiermark/Leoben Abteilung für Kinder und Jugendliche Vordernberger Straße 42

8700 Leoben Österreich

Prof. Dr. med. Ronald Kurz Lehargasse 26

8010 Graz Österreich

Dr. med. Bettina Lange

Universitätsmedizin Mannheim Klinik für Kinderchirurgie

Theodor-Kutzer-Ufer 1-3 68167 Mannheim

Priv. Doz. Dr. med. Karl Reiter Dr. von Haunersches Kinderspital Kinderklinik und Kinderpoliklinik der Ludwig-Maximilians-Universität München Lindwurmstr. 4

80337 München

Prof. Dr. med. Reinhard Roos Nadistr. 43

80809 München

Prof. Dr. med. Lucas Wessel Universitätsmedizin Mannheim Klinik für Kinderchirurgie Theodor-Kutzer-Ufer 1-3 68167 Mannheim

Aşağıda ismi geçen meslektaşlarımıza uzmanlık alanlarıyla ilgili verdikleri danışmanlık ve her bir bölüme hem gözden geçirmeleri, hem de düzeltme ve ilaveleri ile destek oldukları için kalpten teşekkür ederiz:

Univ. Prof. Dr. Martin Benesch Univ. Prof. Dr. Christian Urban (Graz):

Hematoonkolojik Hastalıklar Priv.-Doz. Dr. Barbara Binder (Graz):

Pediatrik Dermatoloji

Priv.-Doz. Mag. Dr. Jürgen Brunner (Innsbruck): Romatizmal Hastalıklar Univ. Prof. Dr. Johann Deutsch (Graz):

Karaciğer Hastalıkları

Priv.-Doz. Dr. Hans Jürgen Dornbusch (Graz): Çocuklarda Antibiyotik Tedavisi Univ. Prof. Dr. Wolfgang Erwa (Graz):

Pediatrik Laboratuvar İncelemeleri ve Metabolizma

Univ. Prof. Dr. Andreas Gamillscheg (Graz): Kardiyovasküler Sistem Hastalıkları

Univ. Prof. Dr. Hanspeter Gnehm (Aarau): Çocuğun Rutin Muayeneleri ve Aşılar

OÄ. Dr. Irina Grigorow (Leoben):

Alerjik Hastalıklar

Univ. Prof. Dr. Daniela Karall (Inns- bruck): Metabolizma Hastalıkları Univ. Prof. Dr. Almuthe Hauer (Graz):

Çocuğun Beslenmesi ve Gastroenteroloji OÄ. Dr. Sylvia Judmaier (Leoben):

Diabetes Mellitus

OA. Dr. Gerhard Köstl (Leoben):

Endokrinoloji

Univ. Prof. Dr. Peter Kroisel (Graz):

Genetik

Univ. Dozent Dr. Martin Kurz (Hall i.

Tirol): Bağımlılıklar

OÄ Dr. Susanne Lindner (Graz):

Pediatrik Göz Hastalıkları

Univ. Prof. Dr. Christoph Male (Wien):

Hemorajik Hastalıklar

Univ. Prof. Dr. Barbara Plecko (Zürich):

Çocuk Gelişimi ve Nöropediatri OA. Dr. Ludwig Rauter (Leoben):

Epilepsi

Univ. Prof. Dr. Josef Riedler (Schwarz- ach): Solunum Sistemi Hastalıkları Univ. Prof. Dr. Peter Scheer (Graz):

Pediatride Psikosomatik Hastalıklar OA. Dr. Gerolf Schweintzger (Leoben):

İskelet Sistemi Hastalıkları

Univ. Prof. Dr. Christian Walch (Bruck a.d. Mur): Pediatrik Kulak-Burun- Boğaz Hastalıkları

Univ. Prof. Dr. Werner Zenz (Graz):

Pediatrik Enfeksiyon Hastalıkları

(14)

1.1 Rutin muayeneler

15

Normal Çocuk Gelişimi

1 1 Normal Çocuk Gelişimi – Takip ve Destekleme

1.1 Rutin muayeneler

Almanya

► Almanya’da çocuklar ve ergenlerin her rutin muayene için belirlenmiş zaman ara- lıklarına uyulmak şartıyla yasal haklar kapsamında toplam 11 rutin muayeneleri bulunmaktadır (U1–U9 ve J1) Bu muayeneler normal bedensel ve ruhsal gelişimi tehdit eden hastalıkların erken tanınabilmesi için gereklidir. Ek olarak U10, U11 ve J2 muayeneleri mevcuttur, fakat bunların ücretleri her sağlık sigortası tarafından üstlenilmemektedir.

►Rutin muayenelere genel bakış bkz. Tablo 1.1 (Detaylar için Almanya’nın sarı renkli rutin çocuk muayenesi defterine “gelbes Vorsorgeheft” bakılabilir.)

Tab. 1.1 • Rutin muayeneler– Genel bakış Muayene Zamanı Özel uygulamalar*

U1 Doğumdan

hemen sonra

Canlılık değerlendirmesi ve APGAR-Skoru (S. 234), matüritenin değerlendirilmesi ve ilk müdahale (S. 236), diğer uygulamalar, ilk doz oral K vitamini verilmesi dahil (S.244)

U2 3.-10. gün • Postnatal adaptasyonun değerlendirilmesi

• Doğum travmaları yönünden inceleme (S. 243), Malformasyonlar (S.

217)

• Yenidoğan metabolik tarama testi (S. 591) postnatal 36.-72. saatler içinde

• Otoakustik emisyon işitme taraması (S. 311)

• Konjenital kalça displazisinin dışlanması için kalça ultrasonu (S. 534)

• D vitamini, flor (S. 39) ve gerekliyse iyot profilaksisine başlama (S.

40)

• İkinci doz oral K vitamininin verilmesi (S. 244) U3 4.-6. hafta • Reflekslerin değerlendirilmesi (Tablo 1.8)

• Kalça ultrasonu (S. 534)

• Üçüncü doz oral K vitamininin verilmesi (S. 244) U4 3.-4. ay • Kalçanın ve testislerin değerlendirilmesi

• Aşılara başlangıç bkz. Resim 1.14, Avusturya ve İsviçre Aşı Takvimleri (S. 874)

U5 6.-7. ay • Çevreye olan reaksiyonların değerlendirilmesi

• İşitmenin değerlendirilmesi (S. 311), çeşitli sesler çıkarabiliyor mu?

• Aşılar (S. 40), bkz. Aşı Takvimi: Tablo 1.14, Avusturya ve İsviçre Aşı Takvimleri (S. 874)

U6 10.-12. ay • Sosyal gelişimin değerlendirilmesi (“yabancılık duyma“), duyu organları ve dil gelişimi (Tablo 1.6)

U7 21.-24. ay • Eklemlerin, hareketlerin ve yürüyüşün değerlendirilmesi

• Duyu organlarının değerlendirilmesi (S. 59) görme testi (S. 643), sosyal gelişim (Tab. 1.7) ve dil gelişimi (Tab. 1.6)

• Aşılanma durumunun değerlendirilmesi U7a 34.-36. ay • Dişlerin ve çenenin değerlendirilmesi

• Obezite yönünden değerlendirme (S. 301), beslenme danışmanlığı (S. 35)

• Davranışların değerlendirilmesi (Tab. 1.5)

• Alerjiler

(15)

1.2 Normal gelişim

1

Tab. 1.1 • Devamı

Muayene Zamanı Özel uygulamalar*

U8 43.-48. ay • Duyu organlarının değerlendirilmesi (S. 59), sosyal davranış (Tab.1.7), dil gelişimi (Tab.1.6)

• Görme testi (S. 643), işitme testi (S. 311), ince motor beceriler ve koordinasyon (Tab. I.5)

• İdrar analizi

U9 60.-64. ay • Davranışların değerlendirilmesi (Tab. 1.5); dil gelişimi (Tab.

1.6), koordinasyon ve ince motor hareketler (Tab.1.4 ve Tab.1.5)

• Dişlerin değerlendirilmesi

• Aşıların kontrolü ve eksik aşıların yapılması

• Okula başlamaya hazır olma durumunun değerlendirilmesi U10 7.-8. yaş • Okuma ve doğru yazı yazmanın değerlendirilmesi (S. 794),

sosyal davranışlar (Tab.1.7)

• Okul problemleri?

U11 9.-10. yaş • Sosyalleşmenin ve davranış bozukluklarının değerlendirilmesi (S. 788)

• Diş ve çene anomalilerinin değerlendirilmesi J1 10.-13. yaş • Cinsel gelişimin (S. 21) ve sağlıklı yaşama bilincinin

değerlendirilmesi

• Gebeliği önleme ve cinsel hijyen (S.52), sosyal çatışmalar (S.788) ve alkol ve madde bağımlılığından korunma (S. 801) konularına ilişkin görüşme olanağı sunulması

• Aşıların kontrol edilmesi (Bölüm 1.14)

J2 16.-17. yaş • Ortopedik muayene

• Davranış ve sosyalleşme bozukluklarının değerlendirilmesi (S.

799)

• Cinsellik hakkında sorular (S. 52) ve bu konuda görüşme olanağı sunulması J1 muayenesinde olduğu gibi

*Bedensel ölçümlerin yapılması, fizik muayene ve hareketlerin incelenmesini de içeren bedensel gelişim değerlendirmesi ve danışmanlık bütün muayenelerin değişmez parçasıdır.

Avusturya

bkz. Avusturya’daki rutin pediatrik muayeneler (S. 872).

İsviçre

bkz. İsviçre’deki rutin pediatrik muayeneler (S. 873).

1.2 Normal gelişim

Çocuğun normal boy ve kilo gelişimiyle ilgili temel veriler bkz. Tab. 1.2

(16)

1.9 Vitaminler – Genel bakış

37

1

Resim 1.13 • Besin piramidi (okul çağından itibaren)

1.9 Vitaminler – Genel bakış

bkz. Tab. 1.12.

Tab. 1.12 • Vitaminler – Vitamin içeren yiyecekler ve günlük ihtiyaç Vitamin Suda

eriyen

Yağda eriyen

Yiyecekler Günlük ihtiyaç

Vitamin A

(Retinoid) × Yumurta sarısı, sütün yağı, karaciğer, sebzeler

1500–5 000 İ.Ü./gün

Vitamin C (Askorbik asit)

× Taze meyve ve sebzeler (Dikkat: İnek

sütünde bulunmaz, fakat anne sütünde ve başlangıç formül sütlerinde yeterli miktarda bulunur.)

30–80 mg/gün

* En azından orta şiddette olan günlük aktiviteler veya spor (biraz nefes nefese kalarak yapılan, ancak terlemenin şart olmadığı), örneğin hızlı yürüme, bahçe işleri, bisiklete binme

Bitkisel yağlar

kolza yağı, zeytinyağı (1–2 yemek kaşığı/gün)

Balık (Haftada 1-2 kez) Sebze ve baklagiller (Günde en az 2–3 kez)

Meyve (Günde iki kez)

İçecekler (Günde en az 1,5 litre) Fiziksel ak�vite*

(Günde en az yarım saat)

Süt ve süt ürünleri

Tahıl ürünleri (ekmek, hamur işleri, pirinç) ve patates (günde birçok kez)

Az yağlı (En az günde iki kez) Besin piramidi (Okul çağından i�baren)

ölçülü olarak – daha az!

bol miktarda-daha çok!

Hayvansal yağlar Sucuk, tereyağı vb.

Et ve sucuk Az yağlı (Haftada

2-3 kez) Yumurta (Haftada 2-3 kez)

Tatlı

(17)

1.12 Aşılar

1

• Görülebilen komplikasyonlar: İshal. Yeni aşı ile invajinasyon vakalarında dik- kate değer bir artış görülmemiştir.

• Uygulama: Oral aşı. 2 doz insan kökenli ya da 3 doz insan-sığır kökenli aşıyla yaşamın 6. haftası ve 6. ayı arasındaki dönemde uygulanır.

►^{HPV-Aşısı:}

• Aşı: 2’li aşı (HPV 16 ve 18’e karşı VLPs [= virus like particles] içeren) ve 4’lü aşı (HPV 6, 11, 16 ve 18’e karşı) bulunmaktadır. İki onkojen subtip olan Tip 16 ve 18 tüm serviks kanseri vakalarının %70’inden sorumludur, Tip 6 ve 11 ise Condylomata acuminata vakalarının %90’ından sorumludur.

• Endikasyon: Almanya’da Sürekli Aşı Komisyonu (STIKO) tarafından standart aşı olarak cinsel aktif yaşların başlangıcından önce yapılması önerilmiştir. Avus- turya’da 9. yaşın doldurulmasından itibaren, 12. yaşın sonuna kadar yapılmakta- dır (6 ay arayla 2 aşı). Daha sonra da yapılması mümkündür, ancak bu durumda 3 doz olarak 0–2–6. aylarda uygulanmaktadır.

• Görülebilen komplikasyonlar:

– Çok sık: Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik, ateş.

– Sık: Enjeksiyon yerinde kaşıntı, kanama.

– Nadir: Ürtiker.

– Çok nadir: Bronkospazm, nonspesifik artrit.

Endikasyona dayalı aşı uygulamaları

►Bahar-Yaz Ensefaliti (FSME):

• Aşı: İnaktive virüs aşısı. Dikkat: Çocuklar için üretilmiş olan aşıların kullanılma- sına dikkat edilmelidir!

• Endikasyon: Enfekte kenelerin bulunduğu endemi bölgelerinde (“doğal alan- lar”) uygulanması endikedir (bkz. www.zecken.de). Ve seyahat aşısı olarak!

■

▶►^Dikkat:Avusturya’da FSME aşısı (bkz. Tab.1.15) ülke çapında önerilmektedir (endemi bölgesi).

• Uygulama: 2. yaştan itibaren, yüksek risk bölgelerinde ise 6. aydan itibaren, 3 doz aşı ( i.m.) ilk iki doz 4–8 hafta aralarla ve 3. aşı 2. dozdan sonraki 1 yıl içinde olmak üzere uygulanır. İlk rapel 3 yıl sonra, daha sonrakiler her 5 yılda bir olmak üzere uygulanır.

• Pasif aşılama: Artık önerilmemektedir.

Tab. 1.15 • Kene ısırığı sonrası FSME aşısı. 2015 yılına ait Avusturya Aşı Takvimi, Sağlık Bakanlığı (BMG), www.bmgfj.gv.at

Aşı Anamnezi Önerilen Uygulama FSME aşısı yok Kene ısırığından 4 hafta

sonra aşı yapılır.

1. doz FSME aşısı

yapılmış Aşıdan 14 gün sonra: 2. doz FSME aşısı kene ısırığından 4 hafta sonra uygulanır.

Aşıdan sonraki 15. gün -1 yıl sonrasına kadar:

Kene ısırığından sonraki 48 saat içinde: 2.doz FSME aşısı uygulanır.

Kene ısırığının üzerinden > 48 saat geçmişse 2. doz FSME aşısı kene ısırığından 4 hafta sonra uygulanır.

Aşıdan > 1 yıl sonra Kene ısırığından sonraki 48 saate kadar: Aşı*

Kene ısırığından > 48 saat sonra: Aşı kene ısırığından 4 hafta sonra *

2 veya daha fazla doz FSME aşısı yapılmış

Aşılama, ancak Aşı Takvimine göre gerekliyse ya da zaten gereken zamanda yapılmamışsa mutlaka yapılmalıdır, serolojik kontroller gerçekleştirilmelidir.

*Serolojik kontrollerin yapılması önerilmektedir. Eğer bu mümkün değilse, kene ısırığından sonra yapılan aşı, temel aşı şemasındaki 1. doz aşı kabul edilir.

(18)

3.2 Santral venöz kateter

84

Pediatride Spesifik Uygulamalar ve Yoğun Bakım Uygulamaları

3

Resim 3.6 • Toraks röntgeni, santral venöz kateterin konumunu kontrol amaçlı olarak çekilir (resimde subklavian kateter). Doğru yerleştirilmiş:

Kateterin ucu sağ atriumda; ek olarak mide sonda- sı ve endotrakeal entübasyon tüpü görülüyor.

►Sonrasında kateter fiksasyon amaçlı dikiş ve steril sargı ile iyice sabitlenir.

►Yerleşim kontrolü amaçlı radyolojik değerlendirme kateter yerleştirildikten hemen sonra yapılır (ideali, santral venöz kateter implantasyonunun imaj konvertörü kontrolünde gerçekleştirilmesidir).

• Kateter yerleşiminin değerlendirilmesinde kullanılan kriterler:

– Kateterin izlediği yol.

– Kateterin ucu.

– Optimal olan: Kateterin ucunun V.cava superior’un (SVC) sağ atrium’a açıl- dığı yerde olmasıdır.

Komplikasyonlar

YATAR KONUM

Resim 3.7 • Toraks röntgeni, santral venöz kateterin konumunu kontrol amaçlı. a) Santral ve- nöz kateter çok derin yerleşimli (ok); * işaretinden ** işaretine kadar subkutan gidişli (Broviac kateteri), yapılması gerekenler: Tab. 3.2; b) Santral venöz kateter çok yukarıda (ok), kateterin ucu yaklaşık olarak V. brachiocephalica’nın V. cava superior’a döküldüğü yerde, yapılması gerekenler: Tab. 3.2.

Tab. 3.2 • Santral venöz kateter takılmasında görülebilecek komplikasyonlar, semptomlar ve yapılması gerekenler

Komplikasyon Semptom Yapılması gerekenler

Komşu arterlerin yaralanması

• Arteryel kan aspire edilir (emin olunamayan durumlarda kan gazı analizi ve pO₂ ölçümü)

• Kanama

• Hematom oluşumu

• Hemotoraks, hemomediastinum

• Kompresyon (mümkün olan her yerde)

• Torakal yerleşimde röntgen kontrolü ve monitörizasyon

• Hemotoraks varsa plevral drenaj

• Kan basıncı ve hematokritin sıkı takibi

• Cerrahi girişim nadiren gerekir

(19)

25

24.10 Epilepsi

Kas ve Sinir Sistemi Hastalıkları

Epilepsi sendromları

► Epileptik nöbetler, epilepsi hastalığının temel semptomudur. Epilepsi sendromu tanısı, çeşitli bulguların bir araya gelmesiyle konur.

► En sık görülen nöbetler: Jeneralize nöbetler (“Grand-mal”, absanslar, miyoklonik nöbetler), fokal nöbetler (basit, kompleks fokal, “Grand-mal” öncesinde “aura”).

► Nöbetler uyku sırasında, uyandıktan hemen sonra ve uyanık olunan süre içinde görülebilir.

► Nöbet gelişimini tetikleyebilen faktörler: Uykusuzluk, yanıp sönen ışıklar, ateş, alkol, okuma vb.

► Epilepsi sendromlarının sınıflandırılması açısından önemli faktörler: Ailede epilepsi varlığı, hastanın yaşı, EEG’de patolojik bulgu varlığı, nörolojik bulgular (örn.

dipleji, hemiparezi), zihinsel engellilik, serebral MR’da patolojik bulgular, hasta- nın tedaviye yanıtı ve başka pek çok faktör.

► Epilepsi sendromlarına örnekler:

• Absans epilepsi, jüvenil miyoklonik epilepsi, uyanırken ortaya çıkan grand mal nöbetli epilepsi ve okuma epilepsisi, idiyopatik jeneralize epilepsi örnekleridir.

• İnfantil spazm, Lennox-Gastaut sendromu, Dravet sendromu, oyun çocukluğu çağında miyoklonik astatik epilepsi (jeneralize semptomatik ya da kriptojenik epilepsi sendromları – epileptik ensefalopatiler)

• Benign parsiyel epilepsi (örn. çocukluğun idiyopatik parsiyel epilepsilerinden benign rolandik epilepsi)

• Semptomatik fokal epilepsiler (örn. serebral malformasyonlar, kortikal displazi- ler, tümörler varlığında)

• “Grand-mal nöbetler” tüm epilepsi sendromlarında görülebilir (örn. absans epilepsi ve benign rolandik epilepside de).

• Uluslararası Epilepsi ile Savaş Derneği 2009 yılında toplam 44 farklı epilepsi sendromu tanımlamıştır. Ayrıca bkz. http: //www.ilae.org/

Komplikasyonlar

► Status epileptikus (S. 575): “Grand-mal status epileptikus” (uzun süren tonik-klo- nik nöbet ve siyanoz, ağızdan köpük gelmesi, bilinç kaybı). “Petit-mal status epileptikus” ise absanslarda görülür (travmalardakine benzer bilinç kaybı).

► Uzun süren status epileptikus serebral hipoksik hasara yol açabilir.

► Özellikle uykuda ani ölüm vakaları görülebilir (nadir olarak).

► Mental fonksiyonların kaybı, Lennox-Gastaut sendromu, West sendromu (epileptik ensefalopatiler) gibi bazı özel epilepsi sendromları çerçevesinde görülür.

► Sekonder komplikasyonlar (aspirasyon sonucu nefessiz kalarak ölme, suda bo- ğulma, trafik kazaları vb).

Tanı yöntemleri

► Nöbet gelişmesi durumunda izlenecek adımlar (S. 190).

► Laboratuvar incelemeleri: Geçirilen ilk nöbette kalsiyum, fosfat, magnezyum, üre, kreatinin, sodyum, transaminaz, alkalen fosfataz, glukoz düzeyleri belirlenir ve kan gazı analizi yapılır.

► ^EEG:Nöbet sırasında çekilen EEG’de görülen spesifik paternler tanı koyduru- cudur; iki nöbet arası dönemde (interiktal) jeneralize ya da fokal spikelar ya da spike wave aktiviteleri görülür. Büyük nöbetlerden sonraki birkaç günde EEG’de sıklıkla epileptiform anomaliler görülmez. Kesin tanı konulamayan vakalarda çok kanallı EEG ya da 24 saatlik EEG veya uzun süreli uykusuzluk sonrasında EEG çekilebilir.

■

▶►^Dikkat:Tekrarlanan EEG’lerde patolojik bulguya rastlanmaması epilepsi tanısının dışlanması için yeterli değildir!

► Serebral MR organik lezyonların dışlanması için gereklidir (örn. beyin tümörleri, disgeneziler, hipokampal skleroz vb.)

► BOS analizi: İnflamatuar santral sinir sistemi hastalıklarının dışlanması için gereklidir (yalnızca klinik şüphe varlığında endikedir).

(20)

27.2 Tip I Diabetes mellitus

616

Endokrin Hastalıklar

27

2. „Bazal-bolus“ insülin tedavisi:

– Verilecek toplam insülin miktarının %30-40’ına karşılık gelen miktarda orta etkili insülin sabah ve akşam iki eşit doz halinde enjekte edilir, örn. NPH-in- sülin. Uzun etkili insülin analogları da tercih edilebilir.

– Kısa etkili insülin analogları (ya da kısa etkili insülinler) zamanında ve öğün- lerin içeriğine (ünitelere) uygun dozda verilmelidir. Bu amaçla doz daima her öğün için yeniden belirlenmeli, alınan besin miktarına uygun olacak şekilde esneklikle ayarlanmalıdır. İnsülin duyarlılık (düzeltme) faktörü her vaka için bireysel olarak belirlenmelidir.

– Kan şekerinin daha kesin olarak ayarlanabilmesi ve hastaya diyet ve yemek zamanları konusunda daha ileri derecede özgürlük sağlanması mümkün olur.

Bunun için iyi bir doktor-hasta iş birliği şarttır. Tedavide doz ayarı yapılabilen bir insülin kalemi kullanılır.

3. İnsülin pompa tedavisi CSII (devamlı subkutan insülin enjeksiyonu):

– İnsülin cilt altına yerleştirilen bir kateter (çelik iğne ya da teflon) yardımıyla verilir. Kateter, hastanın kendisi ya da bu konuda yardımcı olan bir kişi (genellikle ebeveyn) tarafından yerleştirilir ve 2-3 günde bir değiştirilir. Kısa etkili insülin analogları tercih edilir.

– Bazal insülin hızı, insülin salgılanmasının sirkadyen ritmine göre devamlı olarak ayarlanır ve böylece uygun miktarda insülin verilmiş olur.

– Bolus insülin, öğünlerle birlikte, hasta tarafından düğmeye basılarak uygula- nır.

– İyi yapılandırılmış bir tedavidir ve her yaş için uygundur. Güncel insülin uygulama yöntemleri içinde en fizyolojik olandır; süt çocuklarında ve oyun çocukluğu çağında ilk tercihtir.

4. Sensörlü insülin pompa tedavisi:

– İnsülin pompa tedavisiyle CGM (devamlı glukoz monitörizasyonu) birleş- tirilir. Hem bazal-bolus insülin tedavisinden hem de tek başına uygulanan pompa tedavisinden üstündür. Glukoz sensörü hipoglisemiler sırasında insü- lin verilmesi üzerine etkilidir (pompanın çalışması durdurulur); fakat hiper- glisemiler sırasında pompanın çalışmasını etkileyemez. Böyle bir closed-lo- op (kapalı devre) sistemi henüz geliştirilememiştir.

■

▶►^Önemli:Tip I diabetes mellitus tanısı alan hastanın ilk tedavisinin düzenlenme- si mutlaka serviste izlem koşullarında gerçekleştirilir. Hasta eğitimi ve ilk tedavi düzenlemesinin tatmin edici olması için genellikle yaklaşık 5-7 günlük bir süreç gerekir.

■

▶►İnsülin tedavisinde dikkat edilmesi gereken fenomenler:

• Somogyi etkisi (nadir görülür): Gece oluşan hipoglisemileri takip ederek ge- nellikle sabahları açlık hiperglisemileri görülür (sebebi çoğunlukla akşamları uygulanan insülindeki doz aşımıdır). Reaktif hiperadrenalinemi hiperglisemiye yol açar. → Geceleri kan şekeri ölçümü yapılmalı, gerek görülürse akşamki insülin dozu azaltılmalıdır. Geceleri hipoglisemi görülüyorsa, uzun etkili insülin analogları ile tedavi ya da insülin pompa tedavisi gerekliliği değerlendirilmeli-

• dir.Dawn fenomeni: Sabit miktarda insülin verilerek uygulanan tedavide, sabahın erken saatlerinde plazma insülin düzeyinin azalmasına dayalı hiperglisemi gö- rülür. Sabah saatlerinde insülin gereksinimindeki artış fizyolojik bir durumdur.

→ Uzun etkili bir insülin analoğuyla tedaviye ya da insülin pompa tedavisine geçilir.

• Remisyon dönemi: Genellikle hafif asidozu olan büyük çocuklarda birkaç gün sonra insülin gereksinimi çoğunlukla azalır (bazı vakalarda insülin tedavisinin kesilmesi mümkün olur). → Kan şekeri kontrolleri yapılmalı ve insülin dozu

%10/gün oranında azaltılmalıdır.

• Hipoglisemiler: Çocuk ve ebeveyn (ve çocuğun bakımını üstlenen her kişi!) görülebilecek semptomlar ve nasıl hareket etmeleri gerektiği konusunda aydın- latılmış olmalıdır. Kan şekerini hızla yükselten karbonhidratlar (dekstroz, küçük kutu meyve suları) daima “çocuğun elini uzattığındaulaşabileceği mesafede”

olmalıdır. Tüm bu açılardan iyi ve düzenli bir hasta ve ebeveyn eğitimi gereklidir.

(21)

33.10 Depresif bozukluklar

Psikiyatrik Hastalıklar, Psikosomatozlar, Davranış Bozuklukları

33

Çeşitleri ve klinik tablo

▶ Panik bozukluğu: Şiddetli korku ve nefes darlığı, şiddetli vejetatif semptomlar, ağrılar, şiddetli huzursuzluk, ölüm korkusu, uyku bozuklukları vb. ile karakteri- ze ani ve beklenmeyen ataklar görülür. Bazen kişi, atakları başlatan ortam ya da durumlardan kaçınır; örn. okul korkusu (okulda başarısızlık, incitici sözlere veya davranışlara maruz kalma). Panik bozukluğu, sıklıkla anksiyete bozukluğu olan ailelerde görülür.

▶ Fobiler: Belli bir objeye ya da duruma yöneltilmiş korkulardır; örn. hayvanlara, halka açık alanlara (agorafobi), klostrofobi, okul fobisi (ayrılık korkusu). Bu kor- kuların ortaya çıkmasıyla birlikte panik duygusu gelişebilir.

▶ Komplikasyonlar: Performans kısıtlılığı, eyleme geçememe, sosyal iletişim bo- zukluğu, somatizasyon.

Spesifik tanı yöntemleri

▶ Objektif ya da projektif kişilik testleri (S. 789).

▶ Korkunun kaynağıyla yüzleştirme.

Ayırıcı tanılar

▶ Fiziksel hastalıklar (hipoglisemi, hipertiroidi vb.)

▶ İntoksikasyonlar (kafein, aminofilin, amfetamin)

▶ Somatizasyon bozukluğu (S. 793)

▶ Depresyon (bkz. sonraki açıklamalar)

▶ Obsesif kompülsif bozukluk (fobilerde olduğu gibi, çeşitli durumlardan kaçınma)

▶ Şizofreni ve sanrılar (takip edilme sanrısı)

▶ Travma sonrası stres bozukluğu (kazalar vb. ruhsal travma yaratan olaylardan sonra)

▶ Uyum bozukluğu ve korku Tedavi

▶ Panik bozuklukları: Okul öncesi dönemde oyun terapisi (S. 803) ile çocuğun bağımsızlık ve kendinden emin olma özelliklerinin güçlendirilmesi sağlanır. Beta blokerlerle tedavi uygulanır (örn. metoprolol 1× 1,0-3,0 mg/kg vücut ağırlığı, oral).

■

▶►^Tehlike:Yavaş veya düzensiz kalp atımı= Performans kaybı.

▶ Fobiler: Davranış terapisi (S. 803) uygulanarak kişinin korkusuyla adım adım yüz- leştirilmesi ve desensibilizasyonu amaçlanır. Okul fobisinde (=ayrılık korkusu), çocuğun bağımsızlık ve kendi kendine yetebilme özelliklerinin güçlendirilmesine yönelik, sosyal hizmet uzmanlarının da katılımının sağlandığı aile terapisi uygula-

▶ Çocuğa çok ciddi üzüntü yaşatan korkular varlığında, 1 hafta süreyle sabahları bir nır.

benzodiazepin örn. bromazepam 3 mg dozunda verilebilir. Paralel olarak bunalım süreciyle mücadeleye devam edilir. Tehlike: Benzodiazepinlerin alışkanlık yapma etkisi bulunmaktadır. Antidepresanlardan serotonin (SSRI) ve serotonin-noradrenalin (SNRI) geri alım inhibitörleri ile tedaviye olabildiğince çekimser yaklaşılma- lıdır.

Prognoz

▶ Hastaların yaklaşık %75’inde prognoz iyidir.

33.10 Depresif bozukluklar

Tanımı, patogenezi, görülme sıklığı ve risk faktörleri

▶ Tanımı: Farklı derecelerde sık ya da ağır depresif tablolara yol açan afektif bozuk- luklardır.

▶ Patogenezi: Hipotez: Genetik yatkınlık ve yaşam içindeki stres yaratan durumlarda belli bir kritik eşiğin aşılması, nörotransmitter sistemlerinin (örn. serotonin, noradrenalin) sinaptik etki biçiminde değişikliklere yol açar.

▶ Görülme sıklığı: Ailevi yatkınlık söz konusudur; görülme sıklığı kızlarda, erkek- lerdekinin 2 katıdır.

(22)

Pediatrik hastalarda dogru ve eksiksiz tedavi

Gri boliim, temel bilgilerden olu?maktad1r. Normal c;ocuk geli?imi, yenidogan muayenesi ve saglam c;ocuk izlemi, a?ilar, onemli c;al,?ma teknikleri, c;ocuk hasta ve ebeveyniyle goru?mede dikkat edilmesi gereken noktalar.

Ye�il boli.im, pediatrik temel semptomlarm klinik rutininde dogru yorumlanmasma yol gostermesi amac1yla haz1rlanm1?t1r.

Hekim hangi durumlarda c;abuk davranmak zorundad1r? Dogru te?hise ula?mada izlenmesi gereken yol hangisidir?

Mavi boli.imde, pediatrik hastaliklara ve yenidogan hastahklarma ili?kin en onemli semptomlar, tarn yontemleri ve tedavi uygulamalan anlatilmaktad1r.

K1rm1z1 boli.imi.in, kritik durumlarm yonetiminde rehber olmas1 amac;lanm1?t1r. Bu c;erc;evede aciller, zehirlenmeler ve �ocuk yogun bak1ma ili�kin uygulamalar guncel klinik yakla?1mla sunulmaktad1r.

Kitabm ek bolumunde normal degerler, antropometrik ol�uler ve c;ocuk hastalarda uygulanan antibiyotik tedavisine genel bir bak1? yer almaktad1r.