Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 3, Sayı: 21, Aralık 2015, s

(1)

Fatih MURATHAN¹ Fatih Mehmet UĞURLU² Esra BAYRAK³ BESLENME DERSİ ALAN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN (BESYO) BÖLÜM BAZINDA BESLENME BİLGİ DÜZEYLERİNİN

İNCELENMESİ Özet

Bu araştırmada beslenme dersi alan üniversite öğrencilerinin (besyo) bölüm bazında beslenme bilgi düzeylerinin ne düzede olduğunu belirlemek amaçlanmıştır.

Araştırmanın evrenini, üniversitelerin beden Eğitimi ve Spor Yüksekokullarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklemini ise 2014-2015 eğitim öğretim yılı Fırat Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulunda farklı bölümlerde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmaya 160 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından Beslenme ve Diyetetik bölümü öğretim elemanları ile Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu’nda beslenme derslerinin yürüten öğretim elemanlarından uzman görüşü alınarak 2 bölümden oluşturulan 11 maddelik beslenme bilgi düzeyini ölçen anket kullanılmıştır. Anketin birinci bölümünde öğrencilerin kişisel bilgilerine yönelik 2 madde, ikinci bölümünde ise beslenme bilgi düzeylerine ilişkin 9 madde yer almaktadır. Araştırma grubundan elde edilen veriler SPSS 15,0 istatistik programında analiz edilmiş ve öğrencilerin sorulara cevap oranları grafiklerle gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Beslenme, Beden Eğitimi, Beslenme Bilgisi, Öğrenci

1 Yrd. Doç. Dr., Adıyaman Üniversitesi, Beden eğitimi ve Spor Yüksek Okulu, [email protected]

2 Arş. Gör. Dr., Adıyaman Üniversitesi, Beden eğitimi ve Spor Yüksek Okulu, [email protected]

3 Arş. Gör., Adıyaman Üniversitesi, Beden eğitimi ve Spor Yüksek Okulu, [email protected]

(2)

EVALUATING NUTRITIONAL KNOWLEDGE LEVELS of UNIVERSITY STUDENTS DEPENDS ON PROGRAM (PHYSICAL EDUCATION and

SPORT) WHO TAKES NUTRITION COURSE Abstract

In this study, determining what level is nutritional knowledge of university students depends on program (Physical Education and Sport), who takes nutrition course were purposed. The population of study consisted from Students who studying in Pyhsical Education and Sport Programs. 2014-2015 academic year Students of Fırat University from different programs were composed sample of study. Totally 160 student participated to the study as voluntarily. In study, as a data collection tool consisted of two parts with 11 items that measuring levels of nutritional knowledge developed by academicians as getting expert opinion from each other from department of Physical Education and Sport and Department of Nutrition and Dietetics were used. In the first part of inventory includes 2 items towards student’s personal knowledge, and the second part of inventory includes 9 items toward students nutritional knowledge levels. Data collection gathered from research group, were analyzed on SPSS 15,0 statistical pocket program and ratio levels of answers from questioned students were showed with graphics.

Key Words: Nutrition, Physical Education, Nutritional Knowledge, Student

GİRİŞ

Her canlının yaşamsal öğesini devam ettirebilmesi ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilmesi için beslenme faktörüne dikkat etmesi gerekmektedir. Beslenme, canlıların temel gereksinimlerinin başında gelir. Beslenme ve beslenme bilgisinin insan sağlığı ve yaşamındaki önemi gün geçtikçe anlaşılmaktadır. Üniversite gençliğinin sağlıklı, başarılı, mutlu olmasına ve yeteneklerini geliştirmesinde iyi beslenmenin önem taşıdığı bilinmektedir. Öğrencilerin iyi beslenmeleri hem kendi sağlıkları hem de bu alışkanlıkların gelecek nesillere aktarılması açısından önem kazanmaktadır.

Vücudumuzdaki hayati faaliyetlerin enerjiye olan ihtiyacını karşılamak, sağlığımızı korumak, fiziksel büyüme ve gelişmeyi mümkün kılmak, antrenmana uyum sağlamak ve antrenmanların etkilerini maksimuma çıkarmak için temel besin öğeleri olan karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller ve suyun dengeli bir şekilde tüketilmesi beslenme olarak tanımlanabilir (Zorba, 1999). Sporcu beslenmesi ise sporcunun cinsiyetine, günlük fiziksel aktivitesine ve yaptığı spor çeşidine göre antrenman ve müsabaka dönemlerine yönelik düzenlemeler yapılarak besinlerin yeterli ve dengeli biçimde alınmasıdır (Günes, 2000).

Beslenme ili ilgili araştırmalar incelendiğinde sporcuların beslenme alışkanlıkları ve performansları arasında doğru orantılı bir ilişki vardır. Çünkü amatör ve profesyonel sporların dışında sağlık için yapılan sporlarda da iyi beslenme enerji dengesinin iyi kullanılması ve bunun yanında sporda başarının artmasına imkan vermektedir. Beslenme toplumun her kesimin de önemli olmakla birlikte spor eğitimi alan ve geleceğin spor yöneticisi, antrenörü ve beden eğitimi öğretmeni olacak kişilerinde hem beslenme alışkanlığına hem de beslenme hakkında yeterli bilgi sahibi olmaları yetiştirecekleri sporcular için daha fazla önem arz etmektedir. Birey günlük ihtiyacı olan enerji ve besin öğelerinin her öğünde yeterli ve düzenli bir şekilde almak

(3)

zorundadır. Kahvaltıda bu öğünlerin başında gelmektedir. Ancak değişen ve gelişen dünyada genç nesilde kahvaltı yapma alışkanlığı yok olmaktadır. Bilinmelidir ki kahvaltı yapmak insanı hem fiziksel hem de zihinsel olarak gün için de daha dinç olmasını sağlamaktadır.

Vücudumuz uyurken bile çalışmaya devam etmektedir. Aksam yemeği ile sabah arasında yaklaşık 12 saatlik bir süre geçer. Bu süre içinde vücut, besinlerin tümünü kullanır ve sabah kalkıldığında kahvaltı yapılmazsa beyne yeterince enerji alınmaz. Bu durumda yorgunluk, baş ağrısı, dikkat azlığı gibi sıkıntılar yaşanır. Kahvaltı yapmayan beden kendi depolarını kullanır ve hastalıklar karşısında bedenin direnci düşer (Merdol Kutluay, 2001).

Üniversite öğrencileri de ileriye yönelik beslenme alışkanlıklarının yerleştiği kritik bir dönemde bulunmaktadır. Üniversite eğitimi ile birlikte öğrencilerin, vücut gereksinimlerine göre dengeli ve düzenli olarak öğün atlamadan beslenmeleri, gerek sağlıklı yaşam açısından, gerekse eğitim yaşamındaki başarıları bakımından son derece önem taşıyacaktır (Vançelik, 2007).

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO) tarafından yapılan tanıma göre, 15-25 yaş arasındaki bireyler genç olarak kabul edilmekte, bu yaşlar arasındaki döneme gençlik dönemi denilmektedir (Yazıcı, 2003). Türkiye’de nüfusun yaklaşık dörtte birini gençler oluşturmaktadır (Türkiye İstatistik Kurumu, 2009). Genç nüfus dikkate alındığında, geleceğin toplumunun sağlıklı olabilmesi için bu yaş grubuna özgü planlanacak uygulamalarda genel toplum sağlığının geliştirilmesine yönelik girişimler önem taşımaktadır. Gençlik dönemine rastlayan üniversite yıllarında gençler, alıştıkları aile ortamından ayrılmaları, dış etkilere açık hale gelmeleri ve kendi özgür seçimlerini belirgin biçimde yapıyor olmaları nedeniyle sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek yaşam biçimi geliştirebilir. Gençlerin bu yaşam biçimini üniversite öğrenimi sonrasına taşımaları da olasıdır (Schwarzer 1995). Gençler, sağlık davranışına yönelik sahip oldukları potansiyeli değerlendirme, sağlık davranışını denetleme, sağlıkları ile ilgili durumlara yönelik sorumluluk alma, kendi kendine karar verme, beslenme ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını benimseme gücüne sahiptir (Tabak,2000).

Sahip oldukları bu güç sayesinde gençler, akıllı kararlar alarak sağlığa zararlı davranışlar yerine, sağlığı güçlendirici seçimler yapabilir (Simons-Mirton 1995).

Bu gibi beslenme alışkanlıklarının önemli olduğu araştırmacılar tarafından da desteklenmektedir. Ancak beslenme dersi alan öğrencilerin bu dersi almalarına rağmen bilgi düzeylerinin ne derece olduğu ise düşündürücü bir durum arz etmektedir. Bu nedenden dolayı bu çalışmada beslenme dersi alan üniversite öğrencilerinin ( Besyo) bölüm bazında beslenme bilgi düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır.

Materyal Metod

Araştırmada amaç yükseköğrenim hayatında Beslenme dersi alan üniversite öğrencilerinin beslenme bilgisi ve beslenme alışkanlığı kazanma boyutlarında bilgi düzeylerinin belirlenmesidir.

Araştırmanın evrenini, üniversitelerin beden Eğitimi ve Spor Yüksekokullarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklemini ise 2014-2015 eğitim öğretim yılı Fırat Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulunda farklı bölümlerde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmaya 160 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır.

(4)

Veri Toplama Aracı

Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından Beslenme ve Diyetetik bölümü öğretim elemanları ile Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu’nda beslenme derslerinin yürüten öğretim elemanlarından uzman görüşü alınarak 2 bölümden oluşturulan 11 maddelik beslenme bilgi düzeyini ölçen anket kullanılmıştır. Anketin birinci bölümünde öğrencilerin kişisel bilgilerine yönelik 2 madde, ikinci bölümünde ise beslenme bilgi düzeylerine ilişkin 9 madde yer almaktadır.

Verilerin Analizi

Araştırma grubundan elde edilen veriler SPSS 15,0 istatistik programında analiz edilmiş ve öğrencilerin sorulara cevap oranları grafiklerle gösterilmiştir.

Bulgular

Tablo 1 Araştırma Grubunun Demografik Değişkenlerine İlişkin Frekans ve Yüzde Dağılımları

Değişkenler N %

Cinsiyetiniz

Bayan 75 46,9

Erkek 85 53,1

Toplam 160 100,0

Bölümünüz

Spor yöneticiliği 48 30,0 Beden eğt ve spor

öğr. 54 33,8

Antrenörlük 58 36,3

Toplam 160 100,0

Tabloya baktığımız zaman araştırmaya katılanların 75’inin bayan, 85’inin ise erkek olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca tablodan 48 kişinin spor yöneticiliği bölümünde, 54 kişinin beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümünde, 58 kişinin ise antrenörlük bölümüden araştırmaya katıldığı görülmektedir.

Grafik 1. Araştırma Grubunun Besin Öğelerinden Hangisi Enerji Kaynağı Olarak Kullanılmaz Sorusuna Bölüm Bazında Verilen Cevap Grafiği

Grafikten de anlaşılacağı üzere bölümlerin besin öğelerinden hangisi enerji kaynağı olarak kullanılmaz sorusuna verdikleri cevap oranlarının en azını karbonhidratlar en fazlasını ise vitaminler oluşturmaktadır. Vitaminler cevabını öğretmenlik bölümü birinci sırada spor

0 10 20 30 40 50 60 70

Yağlar Proteinler Vitaminler Karbonhidratlar

Spor Yöneticiliği Öğretmenlik Antrenörlük

(5)

yöneticiliği bölümü ikinci sırada ve antrenörlük bölümü ise üçüncü sırada cevaplamışlardır.

Bütün bölümlerden en yüksek cevabı alan vitaminler şıkkı doğru cevaptır. Bu da bölümlerin bu soruya vermiş oldukları cevaptan ötürü bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varmamızı sağlamaktadır. Diğer bölümlere oranla Öğretmenlik bölümünün bu soruya cevabı en yüksek olduğu için diğer bölümlere oranla daha fazla bilgi düzeyine sahip olduğu sonucuna varmaktayız

Grafik 2. Araştırma Grubunun Besinlerden Hangisi Diğerlerine Göre Protein Yönünden Daha Az Zengindir Sorusuna Bölüm Bazında Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

Grafik 2’ye baktığımız zaman besinlerden hangisi diğerlerine göre protein yönünden daha az zengindir sorusuna cevap olarak en az kuru baklagiller en fazla ise makarna şıkkı işaretlenmiştir. Doğru cevabın makarna olmasından dolayı bölümlerin bu soruya verdikleri cevaptan dolayı bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varabiliriz. Bölüm bazında bu sorunun cevabına en yüksek doğru yanıtı veren antrenörlük bölümü arkasında öğretmenlik ve daha sonra spor yöneticiliği bölümü gelmektedir. Bu sonuçlar bu soru için antrenörlük öğrencilerinin bilgi düzeylerinin diğer bölüm öğrencilerine oranla bilgi düzeylerinin daha fazla olduğu sonucuna varmamıza yol göstermektedir.

Grafik 3. Araştırma Grubunun Vücutta Enerji kaynağı Olarak En İlk Hangisi kullanılır Sorusuna Bölüm Bazında Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

0 10 20 30 40 50

Peynir Et ve Ürünleri Kuru Baklagiller Makarna

0 10 20 30 40 50 60 70

(6)

Grafik 3 bize vücutta enerji kaynağı olarak en ilk hangisi kullanılır sorusuna verilen cevapların dökümünü göstermektedir. Bu soru için en az cevabı yağlar en fazla cevabı ise karbonhidratlar almıştır. Ancak doğru cevabın ATP olması gerekmekteydi tekrar grafiği incelediğimizde antrenörlük bölüm öğrencilerinin çoğunluğunun ATP cevabını işaretledikleri Öğretmenlik bölümü öğrencilerinin bir kısmının bu cevabı işaretledikleri görülmektedir. Spor yöneticiliği bölüm öğrencilerinden hiç kimse bu şıkkı işaretlememiştir. Bu grafikten şu sonuca varmamız mümkündür antrenörlük öğrencilerinin bu soruya verdikleri cevaptan dolayı bilgi düzeylerinin diğer bölümlere oranla yüksek olduğu, spor yöneticiliği öğrencilerinin ise en düşük bilgi düzeyinde oldukları sonucuna varmaktayız.

Grafik 4. Araştırma Grubunun Vitaminlerde Hangisi Antioksidan Değildir Sorusuna Bölüm Bazında Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

Grafik 4 vitaminlerde hangisi antioksidan değildir sorusuna bölüm bazında vermiş oldukları cevapların oranlarını göstermektedir. bu soruya öğretmenlik bölüm öğrencileri en yüksek c vitamini cevabını spor yöneticiliği öğrencileri d vitamini antrenörlük öğrencileri ise c vitamini seçeneğini işaretlemişlerdir. doğru cevabın d vitamini olması gerekmekteydi bu sebepten dolayı spor yöneticiliği bölümünü okuyan öğrencilerin bu soruya vermiş oldukları cevaptan dolayı diğer bölümlere göre bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varabiliriz.

Grafik 5. Araştırma Grubunun Egzersiz Türlerinden Hangisinde Yağlar Etkin Enerji Kaynağı Olarak Kullanılır Sorusuna Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

D Vitamini A Vitamini C Vitamini E Vitamini

0 10 20 30 40 50 60 70 80

Maraton 100 m Koşusu Futbolda Şut Güreş

(7)

Grafik 5 incelendiğinde araştırma grubunun egzersiz türlerinden hangisinde yağlar etkin enerji kaynağı olarak kullanılır sorusuna vermiş oldukları cevaplarda en az cevabı futbol şut en fazla cevap olarak işaretlenende maraton şıkkı olmuştur. doğru cevap ise maratondur bölümlerin hepsinin bu cevabı işaretlemesi bilgi düzelerinin yüksek olduğu sonucuna varmamıza neden olmuştur. verilen cevap oranlarına tekrar baktığımızda en yüksek öğretmenlik alanı birinci sırada çok az fakla ikinci sırada spor yöneticiliği bölümü ve üçüncü sırada antrenörlük bölümü yer almaktadır.

Grafik 6. Araştırma Grubunun Hangisi Karbonhidrat Depolarından Değildir Sorusuna Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

Grafik 6’ya baktığımız zaman araştırma grubunun hangisi karbonhidrat depolarından değildir sorusuna vermiş oldukları cevapların oranları görülmektedir. bu soru için en az karaciğer ve kas şıkkı işaretlenmişken en fazla mide şıkkı işaretlenmiştir. doğru cevabın mide olması bölümlerin bu soruya vermiş oldukları cevaptan dolayı bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varmaktayız. ancak bölümlerin bilgi düzeylerinin sıralamasına baktığımızda öğretmenlik bölümünün birinci sırada spor yöneticiliği ve antrenörlük öğrencilerinin bu soruya vermiş oldukları cevap oranlarının aynı olmasından dolayı ikinci sırada iki bölümün yer aldığı görülmektedir.

Grafik 7. Araştırma Grubunun Hangisi Oksijen Gereksinimi Olan Enerji Sistemidir Sorusuna Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

Grafik 7’ye baktığımız zaman araştırma grubunun hangisi oksijen gereksinimi olan enerji sistemidir sorusuna verilen cevapları görmekteyiz. bu soru için en az işaretlenen şıklar

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Mide Karaciğer Kas Kan

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Alaktik Anaerobik

Aerobik Laktik Anaerobik

Laktik Aerobik

(8)

alaktik anaerobik ve laktik aerobik en çok ise aerobik şıkkının işaretlenmiş olduğu görülmektedir. doğru cevabın aerobik olması bütün bölümlerin bu soruya vermiş oldukları cevaptan dolayı bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varmamızı sağlamaktadır. bölüm bazında sıralama yapacak olursak birinci sırada spor yöneticiliği bölümü çok az farkla öğretmenlik bölümü ikinci sırada ve üçüncü sırada antrenörlük bölümünün yer aldığı tablodan anlaşılmaktadır.

Grafik 8. Araştırma Grubunun 100m Koşusunda Hangi Enerji Sistemi Kullanılır Sorusuna Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

Grafik 8 bize araştırma grubunun 100m koşusunda hangi enerji sistemi kullanılır sorusuna vermiş olduğu cevapların oranını göstermektedir. Bu sorunun doğru cevabı alaktik anaerobiktir.

Bölümlerin bu cevabı verme oranlarına bakacak olursak bu şıkkı en fazla spor yöneticiliği bölümü sonrasında antrenörlük bölümü son olarak da öğretmenlik bölüm öğrencilerinin işaretlediğini görmekteyiz. Bu soruya verilen cevaptan dolayı spor yöneticiliği bölüm öğrencilerinin bilgi düzeylerinin en yüksek öğretmenlik bölüm öğrencilerinin ise en düşük olduğu sonucuna varmamızı sağlamaktadır.

Grafik 9. Araştırma Grubunun Kemik Ve Dişlerin Yapısını Oluşturan Mineral Hangisidir Sorusuna Vermiş Olduğu Cevap Grafiği

0 10 20 30 40 50 60 70

Alaktik Anaerobik

Aerobik Laktik Anaerobik

Laktik Aerobik

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Sodyum Potasyum Demir Kalsiyum

(9)

Grafik 9 bize araştırma grubunun kemik ve dişlerin yapısını oluşturan mineral hangisidir sorusuna vermiş olduğu cevapları göstermektedir. Bu soruya en az cevap olarak demir şıkkı işaretlenmişken en yüksek kalsiyum şıkkı işaretlenmiştir. Doğru cevabın kalsiyum olmasından dolayı bütün bölümlerin bilgi düzeylerinin yüksek olduğu sonucuna varabiliriz.

Bölüm bazında sıralama yapacak olursak çok az farkla öğretmenlik bölümü birinci sırada antrenörlük bölümü ikinci sırada ve spor yöneticiliği bölümü ise üçüncü sırada yer almaktadır.

Tablo 2: Araştırmaya Katılan üniversite öğrencilerinin Cinsiyet Değişkenine Göre Beslenme Bilgi Düzeylerine Yönelik Tanımlayıcı Verileri

Değişkenler N p ss

Ortalama Hata Değeri Beslenme Bilgisi Erkek 85 26,1243 2,1248 ,26172 Kadın 75 25,7541 1,7729 ,34254

Tablo 3: Araştırmaya katılan öğrencilerin Cinsiyet Durumları ile Beslenme Bilgi Düzeyleri Arasındaki İlişkiye Yönelik T Testi

Değişkenler F p Ortalamalar Farkı

Standart Hata

T P

Beslenme Bilgisi

Varyansların Eşitliği

1,240 0,310 0, 147 0,42 -0,314 0,524

Yukarıdaki tablolar incelendiğinde Üniversite öğrencilerinde cinsiyet durumları açısından beslenme bilgi düzeyi soru maddeleri toplam puanı ortalamaları ile ilişki olup olmadığını belirlemek amacıyla bağımsız t testi uygulanmıştır. Tablo 2’de kadın ve erkek öğrenciler için tanımlayıcı istatistikler bulunmaktadır. Levene testi sonucunda p değeri 0,310 olduğundan varyansların eşitliği sağlandığı tespit edilmiştir. T testi sonuçları incelendiğinde de - 0,314 tespit edilmiştir. Elde edilen istatistikler sonucunda p değeri 0,524 olduğundan kadın ve erkek öğrencilerin beslenme bilgi düzeyleri soruları toplam puan ortalamalarının 0,05 anlamlılık düzeyinde anlamlı fark olmadığı tespit edilmiştir.

Tartışma ve Sonuç

Araştırma örneklemini 2014-2015 eğitim öğretim yılında Fırat Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulunda öğrenim gören farklı bölümlerde 75 Kadın 85 Erkek öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma analiz çalışmalarında elde edilen verilerin yüzde (%), standart sapma (ss), standart hata (±) değerleri bulunmuştur.

Araştırmaya katılanların 75 öğrenci (%46,9)’unun bayan, 85 öğrenci (%53,1)’inin ise erkek olduğu görülmektedir. Turrel (1997), cinsiyet farklılıklarının beslenme davranışları üzerine etkisini incelediği araştırmada, kadınların besin ve beslenme davranışlarına erkeklerden daha fazla uydukları belirlenmiştir. Araştırma sonucunda kadınların erkeklere göre beslenme alışkanlıklarını değiştirmeye daha istekli oldukları görülmüştür (Turrel, G. (1997). Yine Ergün

(10)

(2003), sağlıklı beslenme kavramı ve tüketici algısını saptamak amacıyla 25 yaş ve üzeri 494 yetişkin üzerinde yaptığı araştırmada; kadınların (%63.2), erkeklere kıyasla (%46.3) sağlıklı beslenmeye daha fazla önem verdiği, sağlıklı beslenme isteminin diğer yaş gruplarına kıyasla 30-49 yaş grubunda ve çalışan bireylerde önem kazandığı, eğitim düzeyi yükseldikçe sağlıklı beslenmeye yönelik besin seçimlerinin daha ön planda olduğu belirlenmiştir (Ergün, C. (2003).

Birsen (2004), yetişkinlerin (100 kadın, 100 erkek) beslenme alışkanlıkları ve besin tüketim sıklıklarını araştırmıştır(Birsen, E.B. (2004). İlgili literatür incelendiğinde alanda yapılan araştırmalarda cinsiyet dağılımlarının homojen olarak dağılım göstermesine önem verilmiştir.

Cinsiyet ile ilgili bu dağılım ile araştırmamız sonuçları paralellik göstermektedir. Ayrıca tablodan 48 kişinin spor yöneticiliği bölümünde, 54 kişinin beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümünde, 58 kişinin ise antrenörlük bölümünden araştırmaya katıldığı görülmektedir.

Araştırma sonucunda araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin genel anlamda Beslenme bilgi düzeylerinin Öğretmenlik Bölümü, Antrenörlük bölümü ve Spor Yöneticiliği Bölümü öğrencileri olarak sıralanmıştır. Süel ve Şahin (2006) sporcuların %62,5’inin, Atay ve ark. (2006) tüm futbolcuların %73,7’sinin bilgi düzeylerini yeterli bulduklarını belirtmiştir.

Amatör futbolcuların %75,6’sının, profesyonel futbolcuların %86,7’sinin bilgilerini yeterli bulduğu saptanmıştır (Süel E., ve Ark. 2006); Atay E. ve Ark. 2006). Göral (2008) tarafından yapılan çalışmada amatör futbolcuların %40,8’inin, profesyonel futbolcuların %65,8’inin bilgilerini yeterli bulduğu görülmektedir. Elde edilen bulgular diğer çalışmalardaki bulgulara kıyasla daha yüksek oranda olmakla beraber, paralellik göstermektedir (Göral K. ve Ark. 2006).

Özmerdivenli ve ark. (2001), vitamin haplarının performansa etkileri konusunda futbolcuların

%68,0 gibi büyük bir oranının olumlu etki yaptığına inandığını, %32,0 oranında da performansa bir etkisinin olmadığını düşündüğünü bildirmiştir. Şenel ve ark. (2004), sporcuların vitamin ve mineralleri, performansı arttırmadığına dair beslenme ile ilgili literatür bilgilerinin ortak görüşlerine rağmen performansı artırdığına olan inançları nedeniyle genel olarak tüketmekte olduklarını bildirmiştir (Özmerdivenli R. Ve Ark. 2001; Şenel Ö. ve Ark. 2004). Özdemir 2002 yılında Dumlupınar Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulunda okuyan ve aktif spor yapan öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının tespiti ve değerlendirmesine yönelik yaptığı araştırmada öğrencilerin büyük çoğunluğu beslenme bilgisine sahip olduğu halde beslenmeme kısmen dikkat ederim dedikleri saptanmış olup araştırmamız sonucunda beslenme bilgi düzeyinin ortalamanın üstünde çıkmasıyla paralellik göstermektedir (Özdemir G. 2002).

Araştırmamız bulguları sonucunda araştırmaya katılan öğrencilerin bölüm bazında beslenme bilgi düzeyleri sıralandığında Öğretmenlik bölümü öğrencilerinin soruların %66’sına doğru cevap verdikleri bunun yanında Spor Yöneticiliği öğrencilerinin %53’üne doğru yanıt verdikleri, Antrenörlük bölümü öğrencilerinin ise %49’una doğru yanıt verdikleri sonucuna varılmıştır. Alan iler ilgili yapılan araştırmalar incelendiğinde araştırmamız sonuçları ile paralel bağlamda benzer sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir.

Üniversite öğrencilerinin önemli bir bölümü ailelerinden uzakta öğrenim görmekte bu durum beslenme, barınma, okul masrafları, sosyal durum, bos zamanları değerlendirme ve sağlık konusunda güçlükler yaratmaktadır. Özellikle yurtta kalan öğrencilerin beslenmesi baslı basına bir sorun teşkil etmektedir. Üniversite öğrencilerinin beslenmesini etkileyen etmenler sosyal, ekonomik, demografik, kültürel, doğal koşullar yerine ince görünüme önem vermeleri sonucu ve yetersiz beslenmeleri ve bilgilerinin yetersizliği etkilemektedir. Özellikle ekonomik

(11)

koşullar ağırlaşması öğrencilerin yalnızca karınlarını doyurmalarına neden olmaktadır (Sevindi T. ve Ark. 2007).

Beslenme sekli ve alışkanlıkları toplumdan topluma ve bireyden bireye değişim gösterebilmektedir. Özellikle ailelerinden uzakta yasayan üniversite gençliği düşünüldüğünde mevcut alışkanlıkları öğrenim sürelerince değişime uğrayabilmektedir. Ancak diğer bölümlere nazaran Beden Eğitimi ve Spor Bölümü öğrencilerinin ders ve çalışma programlarına göre harcadıkları enerji miktarının daha fazla olması, imkanları dahilinde daha iyi beslenmelerini gerektirmektedir. Nitekim yapılan bu çalışmada elde edilen beslenme alışkanlığı sonuçlarına paralel olarak bu alanda yapılan çeşitli araştırmalarda da Beden Eğitimi ve Spor Bölümü öğrencilerinin yeteri kadar beslenebildikleri, beslenmenin önemine inandıkları belirtilmektedir (Bozkurt E. ve Ark. 2007)

Üniversite öğrencileri erişkin döneme geçme aşamasında olan çocukluk çağı sonrası ilk gruptur. Bu öğrencilerin üniversite eğitiminin başlaması ile birlikte o zamana kadar alıştıkları aile ortamları içerisinden ayrılmaları, dış etkilere daha açık hale gelmeleri ve kendi özgür seçimlerini daha belirgin şekilde yapmaya başlıyor olmaları nedeniyle beslenmelerinde yeni bir dönem başlamaktadır. Bu dönemin belirleyici özelliği ekonomik problemler ve yeni kurulacak bir düzene uyum sağlama çabalarıdır. Beslenme alışkanlıklarında ortaya çıkabilecek yeni formlar üniversite öğrenimi sonrasına taşınacaktır. Öğrencilerin beslenme eğilimlerinin tespiti erişkin dönemde beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi ve uygunsuz beslenmenin yol açabileceği muhtemel bozuklukların giderilmesi açısından önemlidir. Spor yaparken harcanan enerji ile orantılı olarak beslenen sporcunun performansı ve vücut yapısı uygun düzeyde olacaktır. Beslenme alışkanlıkları anketinden elde ettiğimiz bulgulara göre Beden Eğitimi ve Spor Bölümü birinci sınıf öğrencilerinin; ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerine göre daha iyi beslenebildikleri, öğünlerini düzenli olarak tükettikleri, spor yaptıkları günlerde beslenmesine dikkat ettikleri, antrenman öncesi ve sonrası beslenmelerine dikkat ettikleri görülmektedir (Mazıcıoğlu M, Öztürk A 2003).

Eğitim ve eğitim veren kurumların amacı bireylerde davranış değişikliği yaratmaktır.

Beslenme eğitiminin amacı kişilerin ve toplulukların beslenme ile ilgili olumsuz alışkanlıklarını bırakarak olumlu tutum ve davranışları yaşantı haline getirmelerini sağlamaktır. Yapılan araştırmalar sonucunda öğrencilerin beslenme konusunda bilgi sahibi olduklarını söyledikleri halde günlük yaşamlarında yapmış oldukları uygulamaların eksik ve hatalı olduğu görülmüştür.

Dolayısıyla böyle bir uygulamaya gitmeleri bilinenle yapılan arasında çelişki olduğunu ve teorik bilginin günlük yaşantıya aktarılamadığını göstermektedir.

Beslenme yetersizliklerinin her zaman ekonomik yetersizliğin sonucu olmadığı bilinen bir gerçektir. Ekonomik yetersizlik kadar bilgi ve uygulama eksikliğinin aynı zamanda alınan eğitime rağmen alışkanlıklardan vazgeçmemenin de beslenme yetersizliğine neden olabileceği bilinmektedir. Bunda sosyal kültürel yapının da etkisi vardır. Yapılan araştırmalar sonucunda deneklerin beslenme bilgilerini yeterli gördükleri halde günlük yaşamlarında yapmış oldukları uygulamaların eksik ve hatalı olduğu alışkanlıklarını terk etmedikleri, bilgilerinin de yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır. Konu ile ilgili olarak Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu öğrencilerinin beslenme ve kahvaltı alışkanlıklarının değerlendirilmesine yönelik araştırmada öğrencilerin aylık gelir durumlarının yetersiz olduğu dolayısıyla beslenmelerine yeterli miktarda harcama yapamadıkları ve çoğunluğunun ailelerinden ayrı yaşadıkları saptanmış olup araştırmamızla paralellik göstermektedir. (Yılmaz, Gürkan, 2002).

(12)

Erken yaslardan itibaren doğru kahvaltı alışkanlıklarının kazandırılması için devamlı ve belirli dönemlerde beslenme eğitimi verilmesi gerekliliğine dikkat çekilmelidir. Ülkemizde okullarda verilen beslenme eğitimi yetersiz olduğu için, üzerinde durulması gereken en önemli konulardan biri, beslenme eğitimidir. Çocukluktan itibaren edinilecek olan sağlıklı beslenme bilgisi, bireylerin alışkanlıklarını etkileyecek ve sağlıklı beslenmeye yöneltecektir.

KAYNAKLAR

ATAY E., KILINÇ F., ÇETİNKAYA E., KILIÇ T. (2006) Türkiye yarı finallerine katılan yıldızlar kategorisi ilköğretim okulları futbolcularının beslenme alışkanlık düzeylerinin incelenmesi. 9.Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, Muğla, Bildiri Kitapçığı, s: 475- 477.

BİRSEN, E.B. (2004). Yetişkinlerin yağ ve kolesterol hakkındaki bilgi düzeyleri. Yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.

BOZKURT E, NİZAMOĞLU M (2005). Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okullarında okuyan öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi.

Selçuk Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(11), 8-13.

ERGÜN, C. (2003). Sağlıklı beslenme kavramı ve tüketici algısı üzerine bir araştırma.

Bilim uzmanlığı tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

GÖRAL K., ÇEVİK H., SAYGIN Ö., ÖCAL K. (2006) Amatör futbolcuların beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi. 9. Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, Muğla, Bildiri Kitapçığı, s: 548.

GÜNES Z. (2000) Spor ve beslenme, Ankara, Nobel yayın dağıtım, 2. Baskı.

MAZICIOĞLU M, ÖZTÜRK A (2003). Üniversite 3. ve 4. Sınıf Öğrencilerinde Beslenme Alışkanlıkları ve Bunu Etkileyen Faktörler. Erciyes Tıp Dergisi (Erciyes Medical Journal), 25(4), 172-178.).

MERDOL Kutluay, T. (2001). Kahvaltının Önemi ve Kahvaltı Örüntümüz. Türk Mutfak Kültürü Üzerine Araştırmalar, Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı, Yayın No: 28, Yayına Hazırlayan: Kamil Toygar, Takav Matbaası, Ankara.

ÖZMERDİVENLİ R., GÜNDOĞDU C., ARSLAN C., KARACABEY K., KUTLU M.

(2001) Profesyonel ve amatör futbolcuların beslenme alışkanlıklarının karşılaştırılması. Dinamik Spor Bilimleri Dergisi, 1 (3): 78-86.

ÖZDEMİR, Günay (2002), Dumlupınar Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulunda Okuyan ve Aktif Spor Yapan Öğrencilerinin Beslenme Alışkanlıklarının Tespiti ve Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. s. 142-151.

SEVİNDİ, T., YILMAZ, G., İBİS, S., YILMAZ, B. (2007). “Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Öğrencilerinin Beslenme ve Kahvaltı Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi”, TSA. 11; s.79.).

(13)

SCHWARZER R, FUCHS R. (1995) Changing risk behaviors and adopting health behaviors, the role of self efficacy beliefs. In: Bandura A, editor. Self- efficacy In Changing Socities. Cambridge: Cambridge University Press; p. 258-28.

SİMONS-MİRTON BG, GREENE WH, GOTTLİEB NH.(1995) Introduction to health education and health promotion. In: Bandura A, editor. Social Cognitive Theory.

2nd ed. Illinois: Waveland Press; p. 303-322.).

SÜEL E., ŞAHİN I., KARAKAYA MA., SAVUCU Y. (2006) Elit seviyedeki basketbolcuların beslenme bilgi ve alışkanlıkları. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 20 (4): 271–275.

ŞENEL Ö., GÜLER D., KAYA I., ERSOY A., KÜRKÇÜ R. (2004) Farklı ferdi branşlardaki üst düzey Türk sporcuların ergojenik yardımcılara yönelik bilgi ve yararlanma düzeyleri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, II (2):

41-47.

TABAK RS. (2000) Sağlık eğitimi. Ankara: Somgür Yayıncılık.

TURREL, G. (1997). Determinants of gender diffrences in dietary behaviour. Nutrition Research,17 (7), 1105-1120..).

Türkiye İstatistik Kurumu, (2009) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Nüfus Sayımı Sonuçları.

VANÇELİK, S., ÖNAL, S.G., GÜRAKSIN, A., BEYHUN, E., (2007). Üniversite öğrencilerinin beslenme bilgi ve alışkanlıkları ile ilişkili faktörler. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 6 (4), 242-248.

YAZICI E. (2003) Üniversite gençliği: üniversite gençliğinin sosyo- kültürel profili üzerine bir alan araştırması-Gazi örneği. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayını.

YILMAZ E, ÖZKAN S (2007) Üniversite öğrencilerinin beslenme alışkanlıklarının incelenmesi, Fırat sağlık hizmetleri dergisi, 2(6), 13-16.

YILMAZ, Gürkan, (2002), Niğde Üniversitesi BESYO Öğrencilerinin Beslenme Kahvaltı Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. s.56–63.).

ZORBA, E. (1999) Herkes İçin Spor ve Fiziksel Uygunluk, Ankara, G.S.G.M. Eğitim Dairesi.