Ünite. Türk İslam Tarihi

Tam metin

(1)

Kavramlar Bilinmeli ?

Ünite

2

Türk İslam Tarihi

(2)

Hangi

Kavramlar Bilinmeli ?

Amid: Taşrada idari sorumlu Amil: Taşrada mali sorumluluk Atabey: Şehzade eğitmeni

Bistegani: Merkezde bulunan askerlerin aldığı maaş Camedar: Hükümdarın kıyafetlerinden sorumlu kişi Daveddar: Hükümdarın yazı işleri ile ilgilenen kişi Emir-i Candar: Saray muhafızı

Emir-i Dad: Örfi hukuk sorumlusu

Emir-i Hares: Saraya karşı suç işleyenleri bulup cezalandıran kişi Emir’ül Sevahil: Donanma komutanı

Emir’ül Ümera: Kara ordusu komutanı Gulam Sistemi: Devşirme sistemi

Hacibülhüccab: Sarayda tüm protokollerden sorumlu kişi İdişçibaşı: Sarayda içeceklerden sorumlu kişi

Ka’dil Kudat: Şer’i hukuk sorumlusu Kadı-i Leşker: Askerî davalara bakan kişi Kıssadar: Hükümdara dilekçe sunan kişi Melik: Hanedan üyesi olan yönetici Muid: Müderris yardımcısı

Müderris: Medrese hocası

Mülazım: Atama bekleyen öğretmen Naip: Vekil

Ribat: Kervansaray Softa: Medrese öğrencisi Şıhne: Vali

Ulak: Haberci

Üstaddar: Saray harcamalarından sorumlu kişi

(3)

21

2. ÜNİTE: Türk İslam Tarihi

Hangi

Kavramlar Bilinmeli ?

TÜRKLER VE İSLAMİYET

▪ ‌Türkler‌ve‌İslam‌Devleti‌arasındaki‌ilk‌komşuluk‌Hz. Ömer‌Dö- nemi’nde‌Nihavend‌Savaşı‌sonrası‌İslam‌ordularının‌İran’ı‌fet- hetmesiyle‌başlamıştır.

▪ ‌İlk‌savaşlar‌ise‌Hz. Osman‌Dönemi’nde‌yaşanmıştır.

▪ ‌Türkler‌ile‌İslam‌ordularının‌ilk‌savaşı‌Belencer Savaşı’dır.

▪ ‌Belencer‌savaşı,‌Hz.‌Osman‌ile‌Hazar‌Türkleri‌arasında‌olmuştur.

▪ ‌Hazarlar‌savaşı‌kazanarak‌Kafkasların‌İslamlaşmasını‌engelle- miştir.

▪ ‌Emevilerin‌mevali politikası (ırkçılık‌ve‌köleleştirme)‌sebebiyle‌

Türkler,‌Emeviler‌Dönemi’nde‌İslamiyet’e‌sıcak‌bakmamıştır.

▪ ‌Emeviler‌ile‌Türgişler‌arasında‌yapılan‌savaş‌Haristan Savaşı’dır.

▪ ‌Türgişler‌Su-lu‌Kağan‌önderliğinde‌Haristan‌Savaşı’nı‌kazanarak‌

Orta‌Asya’nın‌İslamlaşmasını‌geciktirmişlerdir.

▪ Abbasiler‌Arap‌ırkçılığını‌terk‌ederek‌“ümmetçilik”‌anlayışını‌

benimsemiştir.

▪ ‌Türklerin‌İslamiyet’e‌sıcak‌bakmaya‌başlaması‌Abbasilerin‌dö- neminde‌olmuştur.

TALAS SAVAŞI (751)

▪ ‌Abbasiler‌ve‌Çinliler‌arasında‌yapılan‌Atlık‌adıyla‌da‌bilinen‌

Orta‌Asya‌hâkimiyeti‌mücadelesidir.

▪ ‌Karluk‌Türklerinin‌Müslüman‌Araplarla‌iş‌birliği‌yapması‌sonu- cunda‌savaşı‌Abbasiler‌kazanmıştır.

Savaşın Sonuçları:

▪ ‌Türkler‌arasında‌İslamiyet‌yayıldı.

▪ ‌Orta‌Asya‌Çin‌hâkimiyetine‌girmedi.

▪ ‌Kâğıt‌ilk‌kez‌Orta‌Asya‌dışına‌çıktı.

Dikkat Edilmeli

• Kâğıt Çin dışında ilk kez Şehirlerin Şahı diye bilinen Semerkant’ta üretilmiştir.

• Abbasilerin Türkler için inşa ettikleri özel şehre “Samarra”, Türk komutanları görevlendirdikleri sınır şehirlerine ise “Avasım” denir.

Dikkat Edilmeli

• Şehirlerin Şahı: Semerkant

• İslam’ın Roması: Buhara

• Işıldayan İnci: Kaşgar

• Kubbetü’l İslam: Ahlat

İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

1. KARAHANLILAR (HAKANİYE DEVLETİ)

▪ ‌Karluk‌yabgusu‌tarafından‌Yağma,‌Çiğil,‌Tuhsi‌ve‌Bulak‌boyla- rının‌desteğiyle‌kurulmuştur.

▪ ‌Orta‌Asya’da‌kurulan‌ilk‌Türk‌İslam‌devletidir.

▪ ‌Kurucusu,‌Bilge‌Kül‌Kadir‌Han’dır.

▪ ‌En‌parlak‌dönem,‌Yusuf‌Kadir‌Han‌Dönemi’dir.

▪ ‌Satuk‌Buğra‌Han‌Dönemi’nde‌İslamiyet’i‌tanımışlardır.

▪ ‌Ebu‌Nasr‌Ahmet‌menşur‌olarak‌tahta‌çıkan‌ilk‌Türk‌İslam‌li- deridir.‌(Menşur:‌Halifenin‌onayı)

▪ ‌Karahanlı‌Devleti’nde‌kut,‌veraset‌ve‌ikili‌yönetim‌anlayışı‌de- vam‌etmiştir.

▪ ‌Karahanlılar,‌İslamiyet’i‌benimsemekle‌beraber‌millî‌benliklerini‌

de‌korumuşlardır.

▪ ‌Türkçe‌resmî‌dilleridir.‌Uygur‌alfabesini‌kullanmışlardır.

▪ Eski‌Türk‌töre‌ve‌devlet‌geleneklerini‌devam‌ettirmişlerdir.

(4)

22

hangikpsstarihdersnotu

Karahanlılarda ilkler İlk‌burslu‌eğitim‌ve‌ilk‌medrese‌

(Semerkant)‌ Bimarhane

‌(hastane)‌ Posta‌örgütü Ribat‌‌(kervansaray)‌ Gulam‌sistemi

Ribat

▪ ‌Yol‌boyunca‌güvenliği‌sağlayan‌askerler‌vardır.

▪ ‌Konaklama‌imkânı‌vardır.

▪ ‌İslam’ı‌yaymak‌için‌kervansaraylarda‌dervişler‌vardır.‌

Gulam Sistemi

Müslüman‌olmayan‌çocuk‌alınır,‌Müslümanlaştırılır ve‌devlet‌ile‌ordu‌için‌çalıştırılır.‌

Karahanlılar Dönemi’nde Kaleme Alınan Eserler:

Kutadgu Bilig Dîvânu Lugâti’t-Türk

▪ ‌Yusuf‌Has‌Hacip‌yazmıştır.

▪ ‌Karahanlı‌hükümdarı,‌Uluğ‌Kara‌

Buğra‌Han’a‌sunulmuştur.

▪ ‌Kutadgu‌Bilig‌“mutluluk‌veren‌

bilgi”‌anlamına‌gelir.

▪ ‌İlk‌Türk-İslam‌edebî‌eseridir.

▪ “Siyasetname”‌niteliği‌taşır.‌

▪ ‌Türkçe-Arapça‌bir‌sözlüktür.

▪ ‌Kaşgarlı‌Mahmut‌yazmıştır.

▪ ‌Abbasi‌halifesi‌El‌Muktedi‌Billah’a‌

sunulmuştur.

▪ ‌Eser,‌Türkçenin‌Arapçadan‌üstün‌

olduğunu‌belirtir.‌

Atabetü’l-Hakâyık Dîvân-ı Hikmet

▪ ‌Ahlak‌üzerine‌yazılmış‌bir‌

kitaptır.

▪ ‌Yüknekli‌Edip‌Ahmet‌yazmıştır.

▪ ‌Atabetü’l-Hakayık,‌“Doğruluğa‌

giriş,‌hakikatlerin‌eşiği”‌

anlamlarına‌gelir.

▪ ‌Hoca‌Ahmet‌Yesevi‌(Piri‌

Türkistan)‌tarafından‌yazılmıştır.

▪ ‌Dîvân-ı‌Hikmet,‌İslamiyet’i‌

tasavvufi‌olarak‌anlatmıştır.

2. GAZNELİLER (YEMİNİLER)

▪ ‌Bir‌başka‌İslam‌devletinin‌hizmetindeki‌Türk‌komutanlar‌tara- fından‌kurulmuştur‌(Tevaifülmülk).

▪ ‌Kuruldukları‌yerden‌ismini‌alırlar.

▪ İlk‌Türk-İslam‌imparatorluğudur.

▪ ‌Kurucu,‌Alp‌Tigin’dir.

▪ ‌En‌parlak‌dönem,‌Gazneli‌Mahmut‌Dönemi’dir.

▪ ‌Bağımsızlığını‌kazandıran‌hükümdar‌Sebük‌Tigin’dir.

▪ ‌Gazneli‌Mahmut‌Hindistan’a‌17‌sefer‌düzenlemiştir.‌İlk‌seferi Peşaver,‌en‌önemlisi‌ise‌Somnat Seferi’dir.‌Bu‌seferler‌netice- sinde‌Hindistan’da‌Kast Sistemi‌zayıflamıştır.

▪ ‌Gazneliler,‌Büyük‌Selçuklu‌Devleti‌ile‌Nesa,‌Serahs‌ve‌Dandana- kan‌savaşlarını‌yapmışlardır.

▪ ‌Dandanakan‌Savaşı‌ile‌zayıflayan‌Gazneliler,‌Afgan‌asıllı‌Gurlu- lar‌tarafından‌yıkılmışlardır.

Dikkat Edilmeli

• Alp Tigin, Türk-İslam tarinde İlk defa padişah unvanı kullanan hükümdardır.

• Sebük Tigin’in çocukları için kaleme aldığı eseri Pendname’dir.

• Gazneli Mahmut ilk kez sultan unvanını kullanan hükümdardır.

Aynı zamanda Put Kırıcı, Seyfüddevle, Alemin Aslanı Zamanın Yeganesi, Hindistan Fatihi gibi unvanları da kullanmıştır.

• Gazneli Mahmut, Biruni için “Sarayımın en kıymetli hazinesi”

ifadesini kullanmıştır.

• Firdevsi, yazdığı Şehname eserini Gazneli Mahmut’a sunmuştur.

• Utbi, Tarihî Yemin adlı eserini Gazneli Mahmut’a sunmuştur.

• Gazneliler sarada Türkçe, bilimde Arapça, edebiyatta Farsça

kullanmışlardır. Bu durum Türkçenin gelişimini zayıflatmıştır.

(5)

23

2. ÜNİTE: Türk İslam Tarihi

3. BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ

Selçuk Bey

Dönemi ▪ ‌İran’ın‌Cend‌şehrinde‌devletin‌temellerini‌atmıştır.‌

Arslan Yabgu

Dönemi ▪ ‌Kalıncar‌Kalesi’nde‌tutsak‌edilmiştir.‌

Tuğrul ve Çağrı Bey Dönemi

▪ ‌Tuğrul‌Bey,‌ülkeyi‌kardeşi‌Çağrı‌Bey‌ile‌beraber‌

yönetmiştir.

▪ ‌Bu‌dönemde‌Gazneliler‌ile‌Nesa, Sarahs ve Dandanakan savaşları‌yapılmıştır.

▪ ‌Bizans‌ve‌Büyük‌Selçuklu‌Devleti‌arasında‌ilk‌savaş‌olan‌

Pasinler Savaşı‌yapılmıştır.

▪ ‌Tuğrul‌Bey,‌Abbasi‌halifesi‌Kaim‌bi-Emrillah’ı‌

Büveyoğullarının‌işgalinden‌ve‌esaretinden‌kurtarmak‌

için‌Bağdat‌Seferi’ni‌yapmıştır.

▪ ‌Bağdat‌Seferi’yle‌Büveyhi‌Hükümdarlığı‌yıkılmıştır.

▪ ‌Halife,‌Tuğrul‌Bey’i‌iki‌altın‌kılıçla‌kuşatarak‌ona‌

“Doğu’nun‌ve‌Batı’nın‌Sultanı”‌unvanını‌vermiştir.

▪ ‌Nişabur‌medresesi‌açılmıştır.‌(ilk‌Selçuklu‌medresesi)‌

Alparslan Dönemi

▪ ‌Vezir‌olarak‌Nizamülmülk’ü‌atamıştır.

▪ ‌Ani‌Kalesi’ni‌fetheterek‌Kars’ı‌almıştır.

▪ ‌Bunun‌üzerine‌Halife‌Kaim‌bi-Emrillah‌“Ebul-Feth”‌

unvanını‌vermiştir.

▪ ‌Bizanslılarla‌Malazgirt Savaşı‌(Yurtaçan)‌yapılmıştır.

Sonuçları:

▪ ‌Anadolu’nun‌kapıları‌Türklere‌açılmıştır.

▪ ‌“Toprak‌fethedenin‌malıdır.”‌anlayışıyla‌komutanlara‌

“kılıç‌hakkı”‌olarak‌toprak‌verilmiştir.

▪ ‌Bizans‌İmparatoru‌Romen‌Diagenes,‌Müslüman‌bir‌

sultana‌esir‌düşmüştür.

▪ ‌Batıniler‌ile‌mücadele‌etmek‌için‌nizamiye‌medreseleri‌

açılmıştır.

▪ ‌Nizamiye‌medreselerinde‌ilk‌kez‌dinî‌bilimlerin‌yanında‌

pozitif‌bilimler‌de‌okutulmuştur.‌

Melikşah Dönemi

▪ ‌En‌parlak‌dönem‌yaşanmıştır.

▪ ‌Devlet‌bu‌dönemde‌imparatorluk‌düzeyine‌ulaşmıştır.

▪ ‌Ömer‌Hayyam‌bu‌dönemde‌Celali‌Takvimini‌yapmıştır.

▪ ‌Batınilerin‌lideri‌olan‌Hasan‌Sabbah‌ile‌mücadele‌

edilmiştir.

▪ ‌İkta‌sistemi‌uygulanmıştır.

▪ ‌Atabeylik‌sistemi‌oluşturulmuştur.

Sencer Dönemi

▪ ‌Karahitaylarla‌Katvan‌Savaşı‌yapılmış‌ve‌

kaybedilmiştir.

▪ ‌Türkmen‌Oğuz‌İsyanı‌ile‌Sultan‌Sencer‌esir‌düşmüş‌ve‌

Büyük‌Selçuklu‌Devleti‌sona‌ermiştir.‌

Büyük Selçuklu Devleti Yıkılış Sebepleri

▪ Oğuz‌Türklerinin‌küstürülmesi

▪ Batıni‌faaliyetleri

▪ Atabeylerin‌bağımsız‌hareket‌etmesi

▪ Veraset‌sisteminin‌belirsizliği

▪ Katvan‌Savaşı‌ile‌Karahitaylara‌mağlubiyet

▪ Halifelerin‌tutumu

Büyük Selçuklu Devleti’nin Parçalanması ile Ortaya Çıkan

DEVLETLER ATABEYLİKLER

▪ ‌Irak‌Selçukluları

▪ ‌Suriye‌Selçukluları

▪ ‌Kirman‌Selçukluları

▪ ‌Anadolu‌Selçukluları‌(Türkiye‌

Selçuklu)‌

▪ ‌Böriler‌(Şam)

▪ ‌Zengiler‌(Musul)

▪ ‌İldenizoğulları‌(Azerbaycan)

▪ ‌Salgurlular‌(İran)

▪ ‌Begteginoğulları‌(Erbil)‌

(6)

24

hangikpsstarihdersnotu

4. HARZEMŞAHLAR

▪ ‌Kuruldukları‌yerden‌isimini‌alırlar.

▪ ‌Kendilerini‌Büyük‌Selçuklu‌Devleti’nin‌varisi‌olarak‌görüyorlardı.

▪ ‌Anadolu‌Selçuklu‌Devleti‌ile‌yaptığı‌Yassıçemen‌Savaşı’nı‌kay- bettiler.

▪ ‌Harzemşahlar‌zayıflamış‌ve‌bu‌zayıflıktan‌faydalanan‌Moğollar‌

Harzemşahlara‌son‌vermiştir.

▪ ‌Moğollar‌ile‌Otrar‌Hadisesi‌yaşanmıştır.

Dikkat Edilmeli

• Yassıçemen Savaşı sonucunda Harzemşahların zayıflayıp yıkılmasıyla Anadolu Moğol istilasına açık hâle gelmiştir.

5. BABÜR DEVLETİ

▪ ‌Hindistan’da‌siyasi‌birlik‌sağladılar.

▪ ‌19.‌yüzyıla‌kadar‌yaşamışlardır.

▪ ‌Şah‌Cihan,‌ölen‌eşi‌Ercüment‌Banu‌Begüm‌Mümtaz‌Mahal‌adına‌

Taç‌Mahal’ı‌(anıt‌mezar)‌yaptırmıştır.

▪ ‌İngiltere‌tarafından‌yıkılmışlardır.

6. AKKOYUNLULAR

▪ ‌Diyarbakır‌dolaylarında‌yaşamışlardır.

▪ ‌Balbal‌geleneğini‌devam‌ettirmişlerdir.

▪ ‌Kuran’ı‌ilk‌kez‌Türkçeye‌çevirmişlerdir.

▪ ‌Ankara‌Savaşı’nda‌(1402)‌Timur’un‌tarafında‌olmuşlardır.

▪ ‌Dede‌Korkut‌Hikâyelerini‌yazıya‌geçirmişlerdir.

▪ ‌Anadolu’da‌Uzun‌Hasan’dan‌“Küçük‌Türk”,‌II.‌Mehmet’ten‌“Bü- yük‌Türk”‌diye‌bahsedilmiştir.

▪ ‌Osmanlı‌Devleti‌ile‌Otlukbeli‌Savaşı’nı‌yapıp‌kaybetmişlerdir.

7. KARAKOYUNLULAR

▪ ‌Ankara‌Savaşı’nda‌Osmanlının‌tarafında‌yer‌almışlardır.

▪ ‌Balbal‌geleneğini‌devam‌ettirmişlerdir.

▪ ‌Azerbaycan’ın‌Türkleşmesini‌sağlamışlardır.

8. MOĞOLLAR

▪ ‌Liderleri‌Cengiz‌Han’dır.

▪ ‌Kut,‌veraset‌ve‌ikili‌yönetimi‌benimsemişlerdir.

▪ ‌Uygurlar‌ve‌Kıpçaklar,‌Moğolların‌Türkleşmesinde‌etkili‌olmuş- lardır.

▪ ‌Kendisine‌ danışman‌ olarak‌ Uygurları‌ almışlardır.‌ Uygurlara‌

“Bizim Hocamız”‌demişlerdir.

▪ ‌Cengiz‌Han‌kanunlarına‌Yasamane-i Büzürg denilmiştir.

Cengiz Han’ın ölümü sonrası

kurulan

‌Altınorda‌Devleti‌

Zaman‌içerisinde tamamen‌Türkleştiler.‌

‌İlhanlı‌Devleti‌

‌Çağatay‌Hanlığı‌

‌Kubilay‌Hanlığı‌ Çinlileşti.‌

(7)

25

2. ÜNİTE: Türk İslam Tarihi

Dikkat Edilmeli

Marco Polo eserlerinde,

• Kubilay Devleti ve Artuklu Beyliğinden bahsetmiştir.

• Anadolu için “Küçük Türkiye”, Orta Asya için “Büyük Türkiye”

tanımlamasını yapmıştır.

MISIR’DA KURULAN TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ Tolunoğulları İhşidler

(Akşidler) Eyyubiler Memlükler (Ed Devleti Türkiye)

▪ ‌Mısır’da‌

kurulan‌ilk Türk‌İslam‌

devletidir.

▪ ‌Hastanelerine‌

Maristan‌adı‌

verilmiştir.

▪ ‌İlk‌eczaneyi‌

açmışlardır.

▪ ‌Mısır’ı‌

bayındır‌hâle‌

getirmişlerdir.

▪ ‌Mısır’a‌Altın‌

Çağı’nı‌

yaşatmışlardır.‌

▪ ‌Mısır’da‌

kurulan‌ikinci‌

Türk‌İslam‌

devletidir.

▪ ‌Kutsal‌yerlere‌

(Hicaz)‌hâkim‌

olmuşlardır.

▪ ‌Devlet‌

idaresinde‌

naipler‌

(vekiller)‌

olmuştur.

▪ ‌Fatimiler‌

tarafından‌

yıkılmışlardır.

▪ ‌Selahaddin‌

Eyyubi‌

Fatimilere‌

son‌vererek‌

devleti‌

kurmuştur.

▪ Hıttin Savaşı ile‌Kudüs’ü‌

Haçlılardan‌

geri‌

almışlardır.

▪ ‌Memlükler‌

tarafından‌

yıkmışlardır.‌

▪ ‌Türkiye‌ismini‌ilk‌

kullanan‌devlettir.

▪ ‌Kut‌ve‌veraset‌

anlayışı‌yoktur.‌

Her‌başarılı‌

komutan‌tahta‌

çıkabilir.

▪ ‌Halifeleri‌Ayn Calud Savaşı‌ile,‌

Anadolu‌Selçuklu‌

Devleti’ni‌ise‌

Elbistan Savaşı ile‌Moğollardan‌

korumuşlardır.

KÜLTÜR UYGARLIK

1. DEVLET YÖNETİMİ

▪ ‌Türk-İslam‌devletlerinde‌Memlükler‌hariç‌Kut‌inancı‌vardır.‌

Kut‌inancına‌bağlı‌olarak‌hükümdarın‌devlet‌yönetme‌yetkisini‌

Tanrı’dan‌aldığına‌inanılmıştır.

▪ ‌Şehzadeler‌yönetim‌yetkilerini‌kullanmak‌ve‌tecrübe‌kazanmak‌

için‌Melik‌olarak‌taşrada‌görevlendirilmiştir.‌Kendilerine‌rehber‌

olarak‌ise‌Atabey‌verilmiştir.

Dikkat Edilmeli

Atabeylik Sistemi

• Şehzadelerin taht için kışkırtılması ve devlet otoritesinin zayıf olduğu dönemlerde atabeylerin bağımsızlıklarını ilan etmesi sebepleriyle zararlı sonuçlar doğurmuştur.

Hâkimiyet Sembolleri Örgin

‌(Taht)‌ Hutbe okutmak Çetr

(Şemsiye)‌ Tuğ

‌(Sancak)‌ Para basmak Otağ

‌(Çadır)‌ Nevbet

‌(Davul)‌ Ferman

(Kanun) Alem

‌(Bayrak)‌ Tıraz

‌(Kaftan)‌

Hilat

‌(Halifenin‌hediyesi)‌ Menşur

‌(Halifenin‌onayı)‌ Asa

‌(halifenin‌yolladığı‌değnek)‌

Devlet Görevlileri Melik

‌(Hanedan‌üyesi‌vali)‌ Şıhne

‌(sıradan‌vali)‌ Amil

‌(Vergi‌memuru)‌ Amid

‌(Sivil‌yönetici)‌

Muhtesip

‌(Çarşı-pazar‌görevlisi)‌ Ulak

‌(Haberci)‌ Naip

‌(Vekil)‌

(8)

26

hangikpsstarihdersnotu

Saray Görevlileri

Hacibü’l-Hüccab Saray‌teşkilatında‌birimler‌arasıdaki‌ilişkileri‌düzenler.‌

Camedar Padişahın‌giyiminden‌sorumludur.‌

Emir-i Candar Padişahın‌saraydaki‌korumasıdır.‌

Çeşnigar Padişahın‌yemeğinden‌sorumludur.‌

İdişçibaşı İçeceklerden‌sorumludur.‌

Alemdar Bayrak‌ve‌sancaklardan‌sorumludur.‌

Abdar (Tasdar) Padişahın‌abdest‌almasına‌yardım‌eder.‌

Kapucubaşı Sarayın‌günlük‌işlerinden‌sorumludur.‌

Serhenk Hükümdara‌yol‌açan‌kişidir.‌

Emir-i Şikar Av‌işiyle‌ilgilenir.‌

Kıssadar Hükümdara‌dilekçe‌sunan‌kişidir.

Devetdar Hükümdarın‌yazı‌işlerinden‌sorumludur.‌

Emir-i Ahur Binek‌hayvanların‌bakımından‌sorumludur.‌

Emir-i Hares Saraya‌karşı‌suç‌işleyenleri‌bulup‌cezalandırır.‌

Divan Çeşitleri

Divan-ı İstifa Mali‌işlerden‌sorumludur.‌Başkanı‌“Müstevfi”dir.‌

Divan-ı Arz Askerî‌işlerden‌sorumludur.‌Başkanı‌“Emir-i‌Arz”dır.‌

Divan-ı İşraf Mali‌ve‌idari‌denetim‌yapar.‌Fakat‌askerlik‌ve‌hukuk‌

konularını‌denetlemez.‌Başkanı‌“Müşrif”tir.‌

Divan-ı İnşa İç‌ve‌dış‌yazışmalardan‌sorumludur.‌Başkanı‌“Tuğrai”‌

yada‌“Münşi”dir.‌

Divan-ı Berid Haberleşme‌birimidir.‌

Divan-ı Mezalim Hükümdar‌önderliğinde‌toplanır‌ve‌siyasi‌davalara‌

bakılır.‌

Niyabet-i Saltanat Hükümdar‌merkezde‌olmadığı‌zamanlarda‌toplanır.‌Başkanı‌“Naip”tir.‌

2. HUKUK

Şer’i‌Hukuk

Örfi Hukuk

Konuları Kaynakları

Konuları Kaynakları

▪ ‌Evlenme

▪ ‌Miras

▪ ‌Boşanma

▪ ‌Ticaret

▪ ‌Velayet

▪ ‌Kur’an

▪ ‌Hadis

▪ ‌Fıkıh

▪ ‌Kıyas

▪ ‌İcma

▪ ‌Kelam

▪ ‌Siyer

▪ ‌Yönetim

▪ ‌Askerlik

▪ ‌Vergi

▪ ‌Ferman

▪ ‌Divan‌kararları

▪ ‌Gelenekler

Mahkemeler

Şer’i Mahkeme Örfi Mahkeme Askeri Mahkeme Divan-ı Mezalim

▪ Başında‌

Kadıü’l-Kudat‌

bulunur.‌

▪ Başında‌Emir-i‌

Dad‌bulunur.‌ ▪ Askeri‌davalara‌

Kadı-i‌Leşker‌

bakar.‌

▪ Yüksek‌

mahkemedir.‌

Başında‌

hükümdar‌

bulunur.‌

3. ORDU

Türk İslam Devletlerinin Askerî Yapısı

Hassa Askerleri Gulaman-ı Saray Eyalet Askerleri Sipahiler

▪ Başkenti,‌saray‌

ve‌hükümdarı‌

korurlar.‌

Gelirleri‌

için‌“ikta”‌

toprakları‌

ayrılmıştır.‌

▪ Saray‌

ordusudur.‌

Devşirmelerden‌

oluşur.‌

“Bistegani”

denilen‌maaş‌

alırlar.‌

▪ Melik‌ve‌eyalet‌

valilerinin‌

hizmetinde‌

bulunan‌

askerlerdir.‌

▪ İkta‌ordusu‌

olarak‌da‌

adlandırılırlar.‌

Türkmenlerden‌

oluşur.‌

Hizmetleri‌

karşılığında‌

ücret‌almazlar.‌

(9)

27

2. ÜNİTE: Türk İslam Tarihi

GULAM SİSTEMİ:

▪ ‌Savaş‌esirlerinin‌ve‌küçük‌yaştaki‌çocukların‌İslam‌kültürü‌ile‌

yetiştirilmesiyle‌oluşturulan‌sistemdir.

▪ ‌Devşirme‌işleminin‌yapıldığı‌yere‌Gulamhane‌denir.

▪ ‌Gulam‌sistemini‌ilk‌olarak‌Karahanlılar‌uygulamıştır.

▪ En‌önemli‌Gulamhane‌saraydır.

4. TOPRAK SİSTEMİ

Toprak Sistemi

Miri Topraklar Mülk Topraklar

▪ ‌Has

▪ ‌İkta

▪ ‌Vakıf

▪ ‌Öşri

▪ ‌Haraci

Has İkta Vakıf Öşri Haraci

▪ Geliri‌

hükümdara‌

ait‌

topraklardır.‌

▪ ‌Toprağın‌

mülkü‌devletin,‌

kullanım‌hakkı‌

köylünündür.

▪ ‌Devlet‌otoritesini‌

kuvvetlendirir.

▪ ‌Üretimde‌süreklilik‌

sağlanır.‌Tarımsal‌

üretim‌artar.

▪ ‌Hazineye‌para‌

girişi‌olmaz,‌ancak‌

hazineden‌para‌

çıkışını‌engeller.

▪ ‌Toprağa‌bağlı‌

soylu‌sınıfın‌

oluşmasını‌

engeller.‌

▪ ‌Sosyal‌

devlet‌

anlayışını‌

pekiştirir.

▪ ‌Hazineye‌

para‌girişi‌

olmaz,‌

para‌

çıkışını‌

engeller.

▪ ‌Eğitim,‌

sağlık,‌din,‌

sosyal,‌

mali‌

hizmetleri‌

verilirdi.‌

▪ ‌Mülkü,‌

Müs- lüman‌

ahaliye‌

ait‌olan‌

toprak- lardır.‌

▪ ‌Mülkü,‌

gayri- müslime‌

ait‌olan‌

toprak- lardır.‌

5. VERGİ

Öşür: Ürün‌üzerinden‌ve‌Müslümanlardan‌1/10‌oranında‌alınan‌

vergidir.

Haraç:‌Ürün‌üzerinden‌ve‌Gayrimüslimlerden‌1/5‌oranında‌alınan‌

vergidir.

Cizye:‌ Gayrimüslimlerden‌askerlik‌yapmadıkları‌için‌her‌yıl‌alınır.

Dikkat Edilmeli

Öşür ve haraç vergilerinin artışı fetihlerle açıklanabilir.

6. SOSYAL YAŞAM

Bedesten Arasta Kapan Sebil Kümbet

Farklı‌meslek‌

gruplarından‌

oluşan‌

çarşıdır.‌

Değerli‌

eşyaların‌(altın,‌

ipek)‌satıldığı‌

yerdır.

Tek‌tip‌

gıda‌ürünü‌

barındıran‌

toptancı‌halidir.‌

Çeşme Siyasi‌

liderin‌anıt‌

mezarıdır.‌

Türbe Tabhane İmarethane Dabakhane Külliye Dinî‌

liderin‌anıt‌

mezarıdır.‌

Misafirhane Aşevi Deri‌işleme‌

yeri

Cami‌merkezli‌

yapılar‌topluluğu

Ahi Teşkilatı

▪ ‌Esnaf‌örgütlenmesidir.

▪ ‌Gelir‌gider‌dengesi‌sağlanır.

▪ ‌Eğitim‌verir‌fakat‌okul‌açamaz.

▪ ‌Gayrimüslimlere‌kapalıdır.‌

▪ Narh‌keserler.‌(Fiyat‌sabitlemek)

▪ ‌İş‌yeri‌açma‌ruhsatı (gedik)‌verirler.

▪ ‌Liderleri‌Pir-Şeyh‌adını‌alır.

▪ ‌Üye‌seçen‌bilirkişiye‌Ehli Hibre‌denir.‌

(10)

28

hangikpsstarihdersnotu

Dikkat Edilmeli

Türk İslam’da Anadolu Selçuklularda Osmanlılarda

Futüvvet Ahi Lonca

7. MİMARİ ESERLER

Karahanlılar Gazneliler Büyük Selçuklular

▪ ‌Şir‌Kebir‌Cami

▪ ‌Ayşe‌Bibi‌Türbesi

▪ ‌Tirmiz‌Sarayı

▪ ‌Leşker-i‌Bazar‌Ulu‌

Cami

▪ ‌Leşker-i‌Bazar‌Sarayı

▪ ‌Zafer‌Kuleleri

▪ ‌Bağdat‌Nizamiye‌

Medresesi

▪ ‌Nişabur‌Medresesi

▪ ‌Sultan‌Sencer‌Türbesi

8. BİLİM ADAMLARI

Farabi İbni Sina Gazali

▪ ‌Muallimi‌Sani‌olarak‌

bilinir.

▪ ‌Avrupa’da‌“Al‌

Farabyus”‌olarak‌bilinir.

▪ ‌Eseri,‌Medinetül‌Fazıla‌

ve‌‌Kitabı’ül-Musiki

▪ İlimler‌tasnifini‌yaptı.

▪ ‌Tıpçıdır.

▪ ‌Batı’da‌“Avicenna”‌

olarak‌bilinir.

▪ ‌Eseri,‌Kitab’ı-şifa‌

ve‌El-Kanun‌Fi’t- tıp

▪ İlk‌mide‌

ameliyatını‌yaptı.

▪ ‌Nizamiye‌

medresesinde‌

müderrislik‌yapmıştır.

▪ ‌Hocası‌Cüveyni‌

tarafından‌“derin‌

bir‌deniz”‌olarak‌

adlandırılmıştır.

▪ ‌Eseri,‌Nasihatül-Mülk

Biruni Harezmi Kaşgarlı Mahmut

▪ ‌Matematik‌ve‌astronomi‌

bilginidir.

▪ ‌Avrupa’da‌“Alberuni”‌

olarak‌bilinir.

▪ ‌Gazneli‌Mahmut‌

Biruni‌için‌“sarayımın‌

en‌kıymetli‌hazinesi”‌

demiştir.

▪ ‌Eseri,‌El‌Asirül‌Bakiye

▪ ‌Matematik‌

bilginidir.

▪ ‌Cebirin‌

kurucusudur.

▪ ‌Eseri,‌Kitabı’ül‌Cebr‌

Mukabele

▪ ‌Dil‌bilimci‌ve‌

haritacıdır.

▪ ‌Araplara‌Türkçe‌

öğretmeyi‌

amaçlamıştır.

▪ ‌Eseri,‌Dîvânu‌

Lugati’t-Türk

Yusuf Has Hacip Ahmet Yesevi Edip Ahmet Yükneki

▪ ‌Türk‌İslam‌

edebiyatının‌

ilk‌eseri‌olan‌

Kutadgu‌Bilig’in‌

yazarıdır.‌

▪ ‌İlk‌Türk‌İslam‌mutasavvıfı‌

olarak‌bilinir.

▪ ‌Lakabı‌Pir-i‌Türkistan’dır.

▪ ‌Eseri,‌Divan-ı‌Hikmet

▪ ‌Ahlak‌kitabıyla‌

ünlüdür.

▪ ‌Eseri,‌Atabetü’l‌

Hakayık

Ali Şir Nevai Firdevsi İbni Fadlan

▪ ‌Timurlular‌Devleti‌

hükümdarı‌ve‌

edebiyatçısıdır.

▪ ‌Eseri,‌Muhakemetü’l- Lugateyn

▪ ‌Şehname‌adlı‌

eserini‌Gazneli‌

Mahmut’a‌

sunmuştur.‌

▪ ‌Abbasi‌halifesi‌tarafından‌

İtil‌Bulgarlarına‌gönderilen‌

elçilik‌heyetinde‌yer‌

almıştır.

▪ ‌Eserleri;‌Rıhle,‌

Seyahatname

(11)

29

2. ÜNİTE: Türk İslam Tarihi

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :