11
Ağustos 2000
Almanya’nın devreden çıkarttığı ve Ortadoğu’ya taşınması kararlaştı-rılan güçlü bir sinkrotron ışın kayna-ğına ev sahipliği yapacak ülke ola-rak Ürdün belirlendi. "SESAME" (susam) diye adlandırılan Deney-sel ve Uygulamalı Bilimler İçin Or-tadoğu Senkrotron Işığı Merkezi, aralarında Türkiye de bulunan en az 11 ülkenin araştırmacılarına açık olacak. Sinkrotron ışınımı, halka bi-çimine yakın 8 yada 12 köşeli bir ka-nal içinde hızlandırılan elektronla-rın, güçlü mıknatıslar yardımıyla kö-şeleri dönerken yayımladıkları ener-jiye verilen ad. Enerji, son derece "temiz" (düzenli) X-ışınları biçimin-de ortaya çıkıyor. Bu ışınım çeşitli malzemelerin kristal yapılarının ve proteinlerin moleküler yapılarının incelenmesi için özellikle uygun.
Eski adı Bessy-1 olan tesis, Al-manya’nın gerçekleştireceği mo-dernleştirme çalışmalarının ardın-dan nakledileceği Ürdün’de Am-man ve Batı Şeria arasında bulunan Al-Salt’ta ki Al-Balqa Uygulamalı Bilimler Üniversitesi kampüsüne yerleştirilecek. Tesisin montajının üç yıl sürmesi bekleniyor. Ürdün, tesisin işletim maliyetinin karşılan-masına yılda 1 milyon dolar katkı yapmayı üstlenmiş bulunuyor.
Sinkrotron kaynağı için Ürdün’e karşı başarısız bir lobi çalışması yü-rüten Ermenistan ile, Fas, Filistin Yönetimi, İran, İsrail, Mısır, Kıbrıs Rum Yönetimi, Umman, Türkiye ve Yunanistan projeyi destekledik-lerini; Bahreyn, Tunus ve Yemen de katılma niyetlerini açıklamış bulu-nuyorlar. Ürdün dışındaki katılımcı-lar, tesisin kurulacağı üç yıl boyyun-ca harboyyun-camalara yılda 50 000 dolar katkıda bulunacaklar.
SESAME’nin kurulması ve işle-timi için daha fazla kaynak gerekti-ğinden, proje koordinatörü olan UNESCO ile, bilim merkezinin Or-tadoğu’da barışı pekiştireceği umu-dunu taşıyan Avrupa Birliği’nin de parasal destek sağlamaları bek-leniyor.
Nature, 20 Temmuz 2000
Susam
Ürdün’e
Hastalık bulaşmış bir insan alyuvarının x ışını görüntüsünde, bir sıtma paraziti olağanüstü ayrıntıda seçilebiliyor (solda). Sağdaysa aynı teknikle görüntülen-miş sağlam bir hücre. Elektron Demeti Elektron Demeti Dalgalandırıcı Güçlendirici halka Elektron topu Lineer hızlandırıcı Bükücü mıknatıslar Odaklayıcı mıknatıslar Deney istasyonu X ışını demeti Mıknatıslar Dalgalandırıcıdan gelen ışınım
Çok yoğun ve sıkışık demet Dalgalar neredeyse paralel
Kristal Odaklanmış ışık Uzamış dalgalar Diyafram açıklığı Dedektör Mercek
Ancak fotonlar önce kristal üzerinde odaklanırlar, ancak daha sonra saçılırlar sonuçta bir biriyle kesişen ve kristal hakkında çok daha az bilgi ileten saçılım nok-taları oluşur. Ancak bir diyafram kullanılarak, saçılmayı yükseltmeden daha küçük bir demet oluşturulabilir (altta). Bu durumdaysa sorun soluk görüntüdür.
Örneğin bir dalgalandırıcıdan gelen parlak bir demet bir kristal üzerine düştüğünde kesin hatlı dağılım noktaları oluşturur.
