Tam metin

(1)

ARAŞTIRMANIN KÜNYESİ

(2)
(3)

2. ARAŞTIRMA HAKKINDA GENEL BİLGİLER

Yerel idare düzeyinde gerçekleşen pek çok yolsuzluk türü bulunmaktadır. Yerel yönetim- lerde çeşitli konumlarda bulunan bazı idareciler, kendi güçlerini bazen kötüye kullanabilmek- tedirler. Bu şekilde gücün kurallara uygun kullanılmaması veya özel çıkar amacıyla kullanılması yolsuzluk olarak nitelendirilmektedir. Elbette ki çeşitli kişisel ilişkilerin ve idareciye duyulan güvenin bir sonucu olarak yolsuzluklarla ilgilenmenin ilgili kişiye sağladığı çok sayıda avantaj mevcuttur.

Çalışmanın bu kısmında, proje kapsamında yürütülmüş olan alan araştırmasına ait genel bilgiler verilecektir. Araştırmanın amaç ve kapsamının anlatılmasından sonra, yöntem, bağımlı değişkenler ve öngörülen çıktılara değinilecektir. Bu bölümde araştırmanın örnekleminin hesa- planmasında kullanılan veriler ve kotalar belirtilecektir.

2.1. AMAÇ VE KAPSAM

Bilindiği üzere gerek yerel yönetimler gerekse merkezi idare halktan almış olduğu kay- naklarla halka kamu mal ve hizmetlerini sunmakla yükümlüdür. Bu durumda sunulan hizmet- lerin ilgili merkezi ya da yerel idarenin hizmet alanında yaşayan bireyleri tatmin etmesi gerekmektedir. Kamu yönetimleri, son kertede, belli bir miktar kaynak yaratıp bunu değişik alanlarda kamu malları yaratmakta kullanmaktadır. Elbetteki bu işlem, beraberinde, yaratılan kaynağın toplam büyüklüğünün ne olması gerektiği, kimlerden hangi oranlarda toplandığı ve kaynağın değişik kullanımlara hangi oranlarda tahsis edildiği ile ilgili aslında birbirleriyle iç içe geçmiş sorular taşımaktadır. Kişilerin bu konudaki tercihlerinin toplumsal düzeyde ifade- lendirilmesinde yani bütüncülleştirilmesinde aşılması mümkün olmayan teknik zorluklar bu- lunmaktadır. Bu teknik zorluklara rağmen, kamu yönetimlerinin halkın tercihlerini yansıtmada ne denli çaba içinde olduğu şüphesiz ki çok önemlidir. Ancak patronaj, kamu mal ve hizmet- lerinin arzı sırasında halkın tercihlerinin saptırılmasına ya da sadece bir kısmına ait tercihlerin ilgili kamu idaresine yansıtılmasına neden olmaktadır. Bu şekilde bir anlayış sergileyen yerel idareden ilgili halkın memnun olması sözkonusu değildir.

Öte yandan, patronaj ilişkilerin varlığı aynı miktar kaynakla daha az hizmet sunulmasına da neden olmaktadır. Doğal olarak, bu durum da halkta memnuniyetsizliğe sebebiyet verecek- tir.

Yolsuzluk ve patronaj ilişkiler birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de çözümlenmesi gereken sorunların en üst sıralarında yer almaktadır. Nitekim çeşitli yıllarda Türkiye’de yapılan

(4)

bu tür araştırmaların sonuçları dikkate alındığında, yolsuzluğun çözülmesi gereken sorunlar arasında her zaman ilk beş sıra içinde yer aldığı görülecektir. Bu nedenle bu tür ilişkilerin özel- likle kamu mal ve hizmetlerinin arzında halk tercihlerinin kamu otoritesine iletilmesini en- gellediği, kaynak israfına yol açtığı ve verimliliği azalttığı gerekçeleriyle Türk halkının yolsuzluk ve patronaj ilişkilerine kayıtsız kalmadığını söylemek mümkündür.

Bu sebeplerle Türk halkının bütününü temsil ettiği varsayılan İstanbul iline ait ilçelerde yaşayan bireylerin;

- Yerel yönetimlerin sunduğu hizmetlerden genel tatmin düzeyinin “güven” ve “mem- nuniyet” ölçümlerine dayanılarak belirlenmesi,

- Gerek merkezi yönetimin gerek yerel yönetimlerin ne denli yolsuzluk ilişkileri içerisinde oldukları yönündeki algılarının ortaya konulması,

- Bu tür çıkar ilişkilerine ne denli yatkın olduğunun anlaşılmaya çalışılması, araştırmamızın varmaya çalıştığı hedefleri oluşturmaktadır.

Araştırmanın kapsamını İstanbul ili oluşturmaktadır. İstanbul’un gerek Türkiye ekonomisi içindeki ağırlığı gerekse aldığı göç nedeniyle Türkiye’nin tüm sosyolojik ve kültürel çeşitliliğini yansıtabilen, sosyal ve ekonomik sorunların yoğun şekilde yaşandığı bir metropol olması araştır- manın yürütüleceği alan olarak seçilmesinde başlıca rol oynayan etkenlerdir.

2.2. YÖNTEM

Araştırmada İstanbul’da evreni temsil eden örneklem üzerinde genişlemesine bir saha araştırması yürütülmüştür. Saha araştırması, profesyonel bir araştırma firması tarafından uygu- lanmıştır. Araştırmanın evrenini İstanbul’da yaşayan nüfus oluşturmaktadır.

Tablo 1. Araştırmanın Yürütüldüğü İlçeler

(5)

Harita1.İstanbulİliİlçeSınırlarıHaritası Kaynak:www.ibb.gov.tr

(6)

Harita2.ÖrneklemHaritası Kaynak:www.ibb.gov.tr’denfaydalanılmışr.

(7)

Literatür incelendiğinde evrenin 10.000’den fazla olduğu araştırmalarda örneklem büyüklüğünü tespit etmek için kullanılan formüllerden formülünün sıkça kullanıldığı görülmektedir. (Özdamar, 2003: 116-118)

Buna göre İstanbul’daki evrenin araştırmanın yürütüldüğü 18 ilçeye ait toplam kent nüfusunu temsil eden 8.280.607 kişi olması ve %3 hata payı ile çalışılmak istenmesi koşulları altında, 1.067 denekle görüşülmesi gerekmektedir. Ancak, yapılacak bazı anketlerin istenilen kalitede olmaması nedeniyle elenmesi gibi durumlar da göz önüne alınarak araştırmamız toplam 1.153 denekten oluşan örneklemle yürütülmüştür. Dolayısıyla 1.153 denekten oluşan araştırmamızın örneklemi

%95 güven aralığında ± %2,8 hata payı içermekle birlikte, İstanbul’daki 18 ilçenin toplam kent nüfusunu temsil edebilecek düzeydedir.2

Örneklem seçiminde iki aşamalı bir yöntem uygulanmıştır. İlk aşamada tabakalı örnekleme yöntemi uygulanarak, İstanbul ilçeleri içinden İstanbul’un kent nüfusunu temsil kabiliyeti olan 18 ilçe seçilmiştir. İlçelerdeki denek sayısı, ilçelerin sahip oldukları nüfusa göre oransal olarak hesa- planmıştır. İkinci aşamada ise seçilen ilçelerde meslek ve cinsiyet kotası uygulanmıştır. Meslek ko- tası ve cinsiyet kotası için Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine başvurulmuştur.

TÜİK’in 2007 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi veri tabanına göre İstanbul’un toplam nü- fusu 12.573.836, toplam kent nüfusu 11.174.257 ve toplam kır nüfusu 1.399.579’dur. Araştır- mamızda tespit ettiğimiz 18 ilçenin toplam kent nüfusu 8.280.607 ile İstanbul ili kent nüfusunun

%74,1’ine denk düşmektedir. Örneklem tespitinde bu ilçeler kendi aralarında nüfuslarına göre ağırlıklandırılmıştır. Bu şekilde tespit edilen 1.153 birey nihai örneklem sayısını oluşturmuştur.

Saha çalışması 21 Temmuz – 18 Ağustos 2008 tarihleri arasında yapılan araştırmanın örnek- lem dağılımı ilçe, cinsiyet ve meslek kotaları ile aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir. Bu araştırmanın yürütüldüğü ilçelerde 2007 yılındaki TÜİK’in nüfus sayımında gösterdiği ilçe sınırları gözetilmiş, anket sorularının hazırlanmasında önceki bölümde gösterilen konuyla ilgili literatürdeki kay- naklardan faydalanılmıştır.

2 %3 hata payı için örneklem standart hatası formülü şu şekilde gösterilebilir:

Bu eşitlikte;

n: Örneklem sayısını gösterir,

є: (0,03), %3 hata payını ifade etmektedir,

N: 8.280.607, İstanbul’da araştırmanın yürütüldüğü 18 ilçeye ait toplam kent nüfusunu, dolayısıyla araştırmanın evrenini göstermektedir,

Z:1,96, p:0,5 ve q:0,5 değerlerini alır. Değerler eşitlikte yerlerine konulduğunda;

eşitliğinden n=1067 rakamına ulaşılır.

n= 1153 rakamı için,

denkemde yerine konduğunda hata payı;

eşitliğinden,

(8)

Tablo2.ÖrneklemDağılımı Kaynak:TÜİK

(9)

Tablo3.MeslekKotalarınaGöreÖrneklem E:Erkek K:Kadın

(10)

Meslek kotalarına göre örneklem tablosundaki meslek kodları şu şekildedir:

A. Uzmanlık gerektiren meslekler (Kendi / başkasının hesabına çalışan) (Doktor, Mühendis, Avukat, Mimar, Öğretim Üyesi, Uzman (Finans- Borsa-Banka), Eğitimci, Diş Hekimi, Eczacı, Mali Müşavir)

B. Özel ya da kamu sektöründe şirket yöneticisi, orta/üst düzey yönetici (Firma Yöneticileri, Firma Müdürleri, Kamu Dairesinde Müdür/Yönetici)

C. İdari Memurlar, Banka Gişe Memurları, Belediye Memurları, Kamu Dairesi Memurları

D. İşveren E. Esnaf

F. Satış/Müşteri Temsilcileri vb.

G. İşçiler; özel ya da kamu sektöründe (imalat, bakım ile onarımda ve tarımda çalışan) H. Hizmetçi, Odacı, Temizlik İşçileri, Sekreter vb.

I. Emekli J. Ev Kadını K. Öğrenci L. İşsiz

M. Diğer (sporcu, sanatçı ile tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar) 2.3. BAĞIMLI VE BAĞIMSIZ DEĞİŞKENLER

Bu çalışmadaki bağımlı değişkenler;

- Türkiye’nin sorunları, - Kurumlara güven,

- Yerel yönetim hizmetlerinden memnuniyet, - Yerel yönetimlerin hizmetlerindeki eşitlik düzeyi, - Yerel yöneticilerin tanınma düzeyi,

- Yerel yöneticilerin performans düzeyi, - Yerel yönetimlerde yolsuzluk algısı, - Rüşvet türlerine tepkiler,

- Rüşvet verme eğilimi,

- Yerel yönetimlerde özelleştirme, - İstanbul ve ilçelerinin sorunları,

(11)

Çalışmadaki bağımsız değişkenler ise;

- Cinsiyet - Yaş - Meslek - Eğitim - Gelir

- Yaşanılan ilçe olarak belirlenmiştir.

2.4. ÖNGÖRÜLEN ÇIKTILAR

Çalışmamız neticesinde erişilecek bulgular vasıtasıyla şu çıktıların elde edilmesi planlan- maktadır:

- Bireylerin gözünde yolsuzluğun Türkiye’nin diğer sorunlarına göre ne derece önem taşıdığı belirlenecek;

- Bireylerin çeşitli kurumlara ne derece güven duyduğu ortaya konulmuş olacak;

- Bireylerin çeşitli yerel yönetimlerin hizmetlerinden duyduğu memnuniyet ifade edilecek, - Bireylerin gözüyle çeşitli kurumlarda yaşandığı düşünülen yolsuzlukların

yaygınlık derecesi belirlenmeye çalışılacak,

- Bireylerin yolsuzluklar karşısındaki kişisel tavrının ne olduğu tespit edilmeye çalışılacak;

- İstanbul’un en önemli sorunu il ve ilçe dağılımında tespit edilecek;

- Bireylerin yerel yönetimlerde yolsuzluk ve rüşvet çerçevesinde yaşadıkları gerçek deneyimler incelenecek;

- Hipotetik senaryolar ile bireylerin farklı durumlarda olası davranış türleri ortaya konulacak,

- Sonuçlar İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve ilgili ilçe belediyeleri ile paylaşılmak suretiyle, sözkonusu kuruluşların konuyla ilgili çalışmalarına önemli bir kaynak oluşturulması sağlanacaktır.

(12)

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :