Türkiye de Biyomedikal Mühendisliği Lisans Eğitimi Undergraduate Biomedical Engineering Education in Turkey

(1)

Türkiye’ de Biyomedikal Mühendisliği Lisans Eğitimi Undergraduate Biomedical Engineering Education in Turkey

Gökhan Ertaş ve Ali Ümit Keskin Biyomedikal Mühendisliği Bölümü,

Yeditepe Üniversitesi

{gokhan.ertas, auk}@yeditepe.edu.tr

Özetçe

Türkiye’ de hızla gelişen sağlık teknolojileri sektöründe biyomedikal mühendislerine olan ihtiyacın giderek artmasından ötürü biyomedikal mühendisliği lisans eğitimi giderek önem kazanmaktadır. Okutulmakta olan müfredatlar bir biyomedikal mühendisinden beklenen kritik becerilerin edinilmesini ve biyomedikal mühendislik biliminin kavranmasını sağlayacak içeriklere sahiptir. Bununla beraber eğitim kalitesi açısından bölümler arasında yürütülecek görüşmeler sonucunda ulusal standartların ve kılavuzların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.

Abstract

Due to boosting need for biomedical engineers in the rapidly evolving medical technologies sector, undergraduate biomedical engineering education is increasingly gaining importance in Turkey. Curriculums taught have the content for the acquisition of critical skills expected from a biomedical engineer and understanding of the biomedical engineering science. However concerning the quality of the education, national standards and guidelines are needed to be established as a result of consultations between different biomedical engineering departments.

1. Giriş

Kırk yılı aşan bir geçmişi olan biyomedikal mühendisliği, mühendislik ve tıp arasında bir köprü vazifesi gören, mühendislik prensiplerini tıp ve biyoloji alanlarına uygulayarak tıbbi problemlerin çözümünü sağlayan disiplinler arası bir uzmanlıktır. Bu özel uzmanlık alanın birçok alt dalı mevcuttur. Bir çalışmada biyomühendislik, medikal mühendislik ve klinik mühendisliği olma üzere üç ana dala ayrılmıştır [1]. Biyomühendislik biyolojik sistemlerin tanınmasında ve tıbbi uygulamaların geliştirilmesinde mühendislik yaklaşımlarını kapsar. Medikal Mühendislik biyoloji ve tıpta kullanılan cihaz, malzeme, teşhis ve tedavi düzenekleri ve yapay organ geliştirmeye yönelik mühendislik yaklaşımlarını içerir. Klinik mühendisliği ise hastaneler ve diğer benzer sağlık kuruluşları bünyesinde sunulan sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi için mühendislik yaklaşımlarının uygulanması kapsar. Başka bir tanımda başlıca dallar olarak biyoelektronik, biyoinformatik, biyomalzemeler, biyomekanik, biyonanoteknoloji, hücre-doku-genetik mühendisliği, rehabilitasyon mühendisliği ve klinik mühendisliği gösterilmektedir [2].

İnsan sağlına giderek artan ilgi biyomedikal mühendislerine olan talebi arttırmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’ nde 2008-2018 yılları arasında tüm mühendislik dalları içinde istihdam olanaklarında en yüksek artışın %72 ile biyomedikal mühendisliğinde olacağı öngörülmektedir [3].

Biyomedikal mühendisliği eğitimi, 1961 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ nde aya seyahat yapan NASA astronotların sağlık durumların takibi ve değerlendirmesi konularında mühendislerle doktorların ortak yürüttükleri araştırma geliştirme faaliyetleri neticesinde biriken bilgi ve tecrübelerin bir çıktısı olarak başlatılmıştır. Bu ülkede biyomedikal mühendisliği eğitimi, büyük ve zengin sağlık teknolojileri sektörü sayesinde, birçok büyük üniversitede büyük bir ilerleme göstermiştir. Avrupa’ da ise, hem büyük bir sağlık teknolojileri sektörü hem de etkileyici bir eğitim sistemi mevcut olmasına karşın, yasal mevzuatlardan ötürü bazı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Sorunların çözümüne yönelik BIOMEDEA gibi girişimlerin son zamanlarda çoğaldığı görülmektedir [4]. Avustralya ve Brezilya başta olmak üzere diğer ülkelerde ise biyomedikal mühendisliği eğitiminde önemli çalışılmalar yapılmaktadır. Bu noktada göz önüne alınması gereken şudur ki: biyomedikal mühendisliği eğitimi ileri sağlık teknolojisine sahip veya ileri teknoloji tıbbi ürünlerin yaygınca kullanıldığı ülkelerde çok önemsenmesi nedeniyle hızlı gelişim gösterirken, diğer ülkelerde yavaş gelişim göstermektedir.

Türkiye’de biyomedikal mühendisliği eğitiminin geliştirilmesi konusunda gerek lisans gerekse yüksek lisans seviyelerinde yoğun çalışmalar yürütülmektedir. Biyomedikal mühendisliği lisansüstü eğitimi ilk olarak 1980’ li yıllarda verilmeye başlanmıştır [5]. Lisans eğitiminin başlaması ise 2000’ li yıllara dayanmaktadır. Bu çalışmada biyomedikal mühendisliği lisans eğitiminde Türkiye’ de gelinen nokta irdelenmiş ve geliştirilmesine yönelik öneriler tartışılmıştır.

2. Yurtdışında Biyomedikal Mühendisliği Lisans Eğitimi

Amerika Birleşik Devletleri’ nde günümüzde Mühendislik ve Teknoloji Akreditasyon Kurulu tarafından akredite olmuş, biyomedikal lisans eğitimi verilen 70 civarı üniversite vardır [6]. Bölüm dersleri iki akademik yılsonunda başlamaktadır ve mezunlardan elektronik ya da makine mühendisliği alanlarında da bilgi birikimlerine sahip olmaları beklenmektedir.

Avrupa’da biyomedikal lisans eğitimi 77 üniversitede verilmektedir [7]. Eğitim süresi nadiren dört yıl genelde ise üç yıldır. Bölümlerin %60’ ında eğitim dili İngilizcedir.

Bölümlerin %90’nı Avrupa Kredi Transfer Sistemi (AKTS)’

ni uygulamaktadır ancak sadece %70’ inin başka bir bölümle ikili öğrenci değişim anlaşması vardır.

Amerika ve Avrupa’ da okutulan müfredatlarda ilk yıllarda fizik, kimya gibi temel mühendislik dersleri okutulurken ilave olarak veya ileri yıllarda tıbbi enstrümentasyon, fizyolojik sistemlerin modellenmesi, tıpta bilgisayar, biyomekanik, biyomalzemeler, klinik mühendisliği, biyomedikal laboratuarları gibi başlıca dal dersleri okutulmaktadır [1].

(2)

3. Türkiye’ de Biyomedikal Mühendisliği Lisans Eğitimi

3.1. Üniversiteler ve Bölümler

Türkiye’ de giderek artan talebi karşılamak amacıyla 4 yıllık lisans eğitimi veren biyomedikal mühendisliği bölümüne sahip sekiz üniversite bulunmaktadır. Tablo 1’ de görüldüğü gibi bunlardan ikisi devlet, altısı ise vakıf üniversitesidir. Bölümler genelde mühendislik fakültesi bünyesinde yer almaktadır ve genel olarak eğitim dilleri Türkçe’ dir. İlk bölüm 2000 yılında Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. 2011 yılı en fazla sayıda biyomedikal mühendisliği bölümünün açıldığı yıldır. Bu yeni bölümlerin hepsi vakıf üniversitelerinin bünyesindedir.

Tablo 1: Üniversiteler, eğitim dilleri ve kuruluş yılları Üniversite

Biyomedikal Mühendisliği Bölümünün Bağlı Olduğu

Fakülte

Eğitim Dili

Kuruluş Yılı

Başkent Ü.^* Mühendislik Türkçe 2000

Yeditepe Ü.^* Mühendislik ve Mimarlık İngilizce 2004

Erciyes Ü. Mühendislik Türkçe 2007

Yakın Doğu Ü.^* Mühendislik İngilizce 2008

Namık Kemal Ü. Mühendislik Türkçe 2009

TOBB ETÜ.^* Mühendislik Türkçe 2011

Yeni Yüzyıl Ü.^* Mühendislik Mimarlık Türkçe 2011

Işık Ü.^* Mühendislik İngilizce 2011

* Vakıf üniversitesi

Yukarıda adı geçen bölümlerin 2011-2012 yılı için öğrenci kontenjanları Tablo 2’ de verilmektedir. Vakıf üniversitelerinde %100, %50 ve %25 burs imkânları içersinde

%50 burs imkânı en çok öğrenciye sağlanmaktadır. Devlet üniversitelerinden Erciyes Üniversitesi örgün öğretimin yanında ikinci öğretim imkânı da sunmaktadır. En fazla kontenjana sahip bölüm, toplamda 110 olmak üzere 55 örgün ve 55 ikinci eğitim kontenjanıyla Erciyes Üniversitesi’ ndedir.

En az kontenjan ise TOBB ETÜ tarafından sağlanmaktadır.

Genel toplam kontenjan 440 öğrencidir.

Öte yandan bünyesinde biyomedikal mühendisliği bölümü kurulma aşamasında olan veya kurulmuş ama henüz öğrenci kabul etmeye başlamamış çoğunluğu devlet üniversitesi olmak üzere birçok üniversite bulunmaktadır. Bunlar Afyon Kocatepe Üniversitesi, Çukurova Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi, Kocaeli Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Zonguldak Karaelmas Üniversitesi’ dir.

Tablo 2: 2011-2012 yılı öğrenci kontenjanları [8].

Üniversite Burslu Burssuz TOPLAM

%100 %50 %25

Erciyes Ü. - - - 55+55^* 110

Yeditepe Ü. 6 30 - 24 60

Yeni Yüzyıl Ü. 6 12 20 22 60

Başkent Ü. 5 - 4 41 50

Işık Ü. 10 25 5 10 50

Namık Kemal Ü. - - - 45 45

Yakın Doğu Ü. - 35 - - 35

TOBB ETÜ. 10 10 - 10 30

TOPLAM 37 112 29 262 440

* İkinci öğretim

3.2. Öğretim Elemanı Kadroları

Şu an öğrenci kabul eden biyomedikal mühendisliği bölümlerinde görev alan öğretim üyelerine ve görevlilerine ait dağılım Tablo 3’de görüldüğü gibidir. Yeditepe Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü en fazla profesöre sahip ve toplamda 10 kişilik geniş kadrosu ile ilk sırada ver almaktadır.

En kısıtlı kadro ise sadece 4 yardımcı doçent ile Namık Kemal Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü’ dür. Doçent unvanına sahip öğretim üyelerinin azlığı dikkat çekicidir.

Öğretim elemanları doktora tahsillerini oldukça farklı alanlarda tamamlamışlardır (Bknz. Tablo 4). Elektronik ve Elektrik-Elektronik Mühendisliği kökenli öğretim elemanlarının sayısı oldukça fazladır. Makine mühendisliği kökenli öğretim elemanlarının sayısıysa dikkat çekicidir.

Tablo 3: Öğretim elamanı dağılımı Üniversite Prof. Doç. Yrd.

Doç. Öğr.

Gör. TOPLAM

Yeditepe Ü. [9] 5 2 3 - 10

Başkent Ü. [10] 2 1 4 3 10

Işık Ü. [11] 3 2 3 1 9

TOBB ETÜ. [12] 1 - 7 - 8

Erciyes Ü. [13] 1 - 4 1 6

Yeni Yüzyıl Ü. [14] 1 - 3 - 4

Namık Kemal Ü. [15] - - 4 - 4

Yakın Doğu Ü. [16] - - - - *

TOPLAM 13 5 28 5 51

* Öğretim elemanları fakülte kadrosunda yer almaktadır.

Tablo 4: Öğretim elemanlarının doktora tahsil dalları

Dal Başkent Ü. Erciyes Ü. Işık Ü. Namık Kemal Ü. TOBB ETÜ Yeditepe Ü. Yeni Yüzyıl Ü. TOPLAM Mühendislik

Bilgisayar - - - - 2 - - 2

Biyomedikal - - - 2 - 1 - 3

Biyomühendislik 3 - - - - 1 - 4

Elektrik - - 2 - - - - 2

Elektr.-Elektronik 3 - 3 1 1 - 1 9

Elektronik - 5 1 - - 2 - 8

Elektronik-Haber. - - 1 - - 1 - 2

Gıda 1 - - - - - - 1

Kimya - - - - 1 - - 1

Makine - 1 - - 3 1 - 5

Malzeme Bilimi - - - - - 2 - 2

Metalürji ve Malzeme - - - - 1 - - 1

Telekominikasyon - - 1 - - - - 1

Diğer

Anorganik Kimya 1 - - - - - - 1

Biyokimya - - - - - - 1 1

Biyoloji - - - - - - 1 1

Diş Hekimliği - - - 1 - - - 1

Elektr. Spektroskopi - - - - - 1 - 1

Fizik 1 - - - - - - 1

Matematik 1 - - - - - - 1

Norölojik Bilimler - - - - - 1 - 1

TOPLAM 10 6 8^* 4 8 10 3* 49

* 1 öğretim görevlisinin bilgisine ulaşılamamıştır.

(3)

3.3. Müfredat

Türkiye genelinde biyomedikal mühendisliği lisans müfredatı dört yıllıktır. İlk yıl temel fen ve sağlık bilimleri ve temel bilgisayar, ikinci ve üçüncü yıllarda elektronik, ileri bilgisayar ve zorunlu biyomedikal dersleri, son yıl ise seçmeli biyomedikal uzmanlık dersleri okutulmaktadır. Tablo 5’de görüldüğü gibi mezuniyet için öngörülen toplam ders kredisi bölümler arasında değişkenlik göstermektedir. En fazla kredi 164 ile Erciyes Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü’ ndedir. En azı ise 138 krediyle Işık Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği’ ndedir. Bütün bölümlerden ortalama ise yaklaşık 148 kredidir. Avrupa kredi transfer sistemi kullanan bölümlerin hepsinde denklik kredisi 240 dır.

Tablo 5: Mezuniyet için gerekli toplam ders kredisi

Üniversite Kredi AKTS Kredisi

Erciyes Ü. 164 240

Namık Kemal Ü. 160,5 240

Başkent Ü. 150 240

Yeni Yüzyıl Ü. 150 240

Yeditepe Ü. 144 240

Yakın Doğu Ü. 142 0^*

TOBB ETÜ. 139 0^*

Işık Ü. 138 0^*

* Kredi denkliği tüm dersler için henüz belirtilmemiş.

3.3.1. Zorunlu ve Seçmeli Bölüm Dersleri

Zorunlu bölüm dersleriyle biyomedikal mühendisliğinin temelleri öğretilmektedir. Bölüm seçmeli dersleri ise biyomedikal mühendisliğinin belli bir alanında öğrencinin kendisini geliştirmesine imkân tanımaktadır. Bu dersler, Tablo 6 ve Tablo 7’de de görüldüğü gibi, bölümler arasında farklıklar göstermektedir. “Biyomedikal Mühendisliğine Giriş” ve “İnsan Fizyolojisi” dersleri çoğu bölümde okutulan zorunlu derslerin başında gelmektedir. “Tıbbi Bilişim” dersi ise çoğu bölümün seçmeli ders listesindedir.

3.3.2. Proje

Proje, öğrenciden bir akademik danışmanın yönetiminde bir biyomedikal mühendisliği sorununun çözümüne ilişkin bir çalışma tasarlaması ve geliştirilmesi beklenilen bir derstir.

Tablo 8’de görüldüğü gibi ve çeşitli adlar altında okutulan bu ders bazı bölümlerde iki dönemlik ders olsa da genelde tek dönemlik bir derstir.

Tablo 8: Proje dersleri

Üniversite Dersin Adı Süre

(dönem)

Başkent Ü. Bitirme Projesi I-II 2

Erciyes Ü. Bitirme Projesi 1

Işık Ü. Bitirme Projesi 1

Namık Kemal Ü. Bitirme Çalışması 1

TOBB ETÜ Bitirme Tasarım Projesi 1

Yakın Doğu Ü. Mezuniyet Projesi 1

Yeditepe Ü. Mühendislik Projesi 1

Yeni Yüzyıl Ü. Yarıyıl Projesi ve Bitirme Projesi 2

3.3.3. Zorunlu Staj

Çoğu zaman yazın yapılan zorunlu staj, öğrencinin lisans programında kazanmakta olduğu teorik bilgileri pratikle pekiştirerek mesleki deneyim kazanmasına ve sağlık sektöründe faaliyet gösteren firma ve kurumlarla bağ kurmasına olanak tanımaktadır. Staj sayısı ve süresi bölümler arasında Tablo 9’ da görüldüğü gibi faklılıklar göstermektedir.

Tablo 9: Staj süresi

Üniversite Adet Süre

(iş günü)

TOPLAM (iş günü)

Namık Kemal Ü.^* - ≥ 10 60

Erciyes Ü. 2 24 48

Başkent Ü. 2 20 40

Işık Ü. 2 20 40

Yakın Doğu Ü. 2 20 40

Yeditepe Ü. 1 20 20

TOBB ETÜ.^** - - -

Yeni Yüzyıl Ü.^** - - -

* En az 10 iş günlük süreçlerle toplam süre tamamlanmaktadır.

** Müfredatta yer almıyor.

3.4. Öğrenci Değişim Programları

Öğrencilerin bir veya iki dönem için değişimine olanak tanıyan programlar genelde Avrupa için ERASMUS anlaşmalarıyla, Avrupa dışında ise ikili anlaşmalarla yürütülmektedir. Tablo 8’ de görüldüğü gibi aktif biyomedikal mühendisliği bölümlerinin sadece üçü bir değişim programı yürütmektedir ve yürütenlerin hepsi vakıf üniversitelerinden olup ERASMUS programından faydalanmaktadırlar. Bunların arasında en fazla üniversiteyle anlaşması olan Yeditepe Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü’ dür.

Tablo 9: Öğrenci değişim programları Üniversite Program Anlaşmalı Üniversite Başkent Ü. ERASMUS Jade University

Instituto Politecnico de Brgança TOBB ETÜ ERASMUS Universite de Rouen

Yeditepe Ü. ERASMUS

Eindhoven University of Technology Hanze University Groningen Graz University of Technology University of Twente UPMC

Universitat Politecnica de Catalunya

3.5. Denetim ve Akreditasyon

Mühendislik eğitim programlarını kalite standartları açısında denetleyen ve akredite eden farklı kurumlar mevcuttur. Bu kurumların önden gelenlerinden biri 2002 yılında Türkiye Mühendislik Dekanları Konseyi tarafından kurulmuş bir sivil toplum kuruluşu olan Mühendislik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (MÜDEK)’ dir [17].

Bir diğer kurum ise Amerika Birleşik Devletleri kökenli Mühendislik ve Teknoloji Akreditasyon Kurulu (ABET)’ dur [18]. Günümüz itibariyle her iki kuruma hiçbir biyomedikal mühendisliği bölümünün kaydı bulunmamaktadır.

(4)

4. Sonuçlar

Biyomedikal mühendisliği, mühendislik prensiplerini tıp ve biyoloji alanlarına uygulayarak tıbbi problemlerin çözümünü sağlayan disiplinler arası bir uzmanlık alanıdır. İnsan sağlığına giderek artan ilgi biyomedikal mühendislerine talebi artıran en önemli etkendir. Sağlık sektörünün gelişmiş olduğu diğer ülkelerdekine benzer bir şekilde Türkiye’de de biyomedikal alanında eğitim almış personele duyulan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır [19] ve bu sebepten biyomedikal mühendisliği eğitiminin geliştirilmesi konusunda gerek lisans gerekse lisans üstü ve doktora sevilerinde yoğun eğitim çalışmaların yürütülmesi bir ihtiyaçtır [20].

Biyomedikal mühendisliği lisans eğitimi veren bölüme sahip ve öğrenci kabul eden ikisi devlet, altısı ise vakıf üniversitesi olmak üzere sekiz üniversite bulunmaktadır.

Bölümlerin üçü bu yıl içersinde açılmıştır. Toplam öğrenci kontenjanı 2011-2012 yılı için 440 öğrencidir. Görev alan öğretim elemanlarının çoğu doktora tahsillerini Elektronik ve Elektrik-Elektronik Mühendisliği dallarından almışlardır.

Makine mühendisliği kökenli öğretim elemanlarının sayısıysa dikkat çekicidir.

Biyomedikal mühendisliği lisans eğitim dili genelde Türkçe’ dir. Müfredat dört yıllıktır ve mezuniyet için ortalama olarak 148 kredilik ders yükünün tamamlanması gerekir.

Avrupa Kredi Transfer Sistemine göre 240 kredi tamamlanmalıdır. Dersler bölümler arası farklılıklar gösterse de “Biyomedikal Mühendisliğine Giriş” çoğu bölümde okutulan zorunlu ders, “Tıbbi Bilişim” ise çoğu bölümün seçmeli ders listesindedir. Proje bazı bölümlerde iki döneme yayılan genelde ise tek dönemlik zorunlu bir derstir. Zorunlu staj genelde iki seferde ve toplamda 40 iş günü olacak şekilde yapılmaktadır. Öğrenci değişim programı yürüten üç bölümün hepsi vakıf üniversitelerinden olup ERASMUS programından faydalanmaktadırlar. Bünyesinde biyomedikal mühendisliği bölümü kurulma aşamasında olan veya kurulmuş ama henüz öğrenci kabul etmeyen çoğunluğu devlet üniversitesi olmak üzere altı adet üniversite bulunmaktadır.

Türkiye’de biyomedikal mühendisliği lisans eğitimi müfredatı bir biyomedikal mühendisinden beklenen kritik becerilerin edinilmesini ve biyomedikal mühendislik biliminin kavranmasını sağlayacak içeriklere sahiptir. Fakat dikkat edilmesi gereken husus şudur ki eğitimin temel amacı özellikle hastane ve kliniklerde tıbbi cihazların tasarımında, satın alınmasında, kurulup çalıştırılmasında, işletilmesinde, periyodik bakımlarının ve kalibrasyonlarının yapılmasında;

özel firmalarda tıbbi cihaz pazarlamada aktif görev alacak gerekli bilgi düzeyine sahip, sağlık teknolojilerini yakından takip eden mühendisler yetiştirmek olmalıdır [21]. Hedeflerin tutturulması açısından bölümlerin tarafsız bir kurumca denetlenmesi ve akredite edilmesi için teşvik edilmeleri fayda sağlayacaktır.

Bölümler arasında yürütülecek görüşmeler sonucunda Avrupa Birliği’ nde biyomedikal mühendisliği lisans eğitim çalışmaları göz önünde bulundurularak ulusal standartlar ve kılavuzlar oluşturulması yararlı olacaktır. Yapılacak paralel çalışmaların biyomedikal mühendisliği eğitiminde şu anki durumuyla, kalite ve akreditasyon ölçütleriyle birlikte;

eğitim-öğretim, proje ve staj protokollerini açığa kavuşturacak şekilde gerçekleştirilmelisi gereklidir.

Yukarıda bahsedilen amaçlara yönelik gerek zorunlu gerekse seçmeli bölüm derslerinde kullanılmak üzere ders kitaplarının mutabakatla belirlenmesi yaralı olabilir. Derslerin çeşitliliğinin faydalarını görmeleri açısından öğrencilerin

farklı üniversitelerdeki bölümlerden yaz okullarında seçmeli ders alabilmelerinin sağlanması faydalı olabilir. Öte yandan proje dersi kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların farklı üniversitelerdeki öğretim elemanlarınca değerlendirilmesi daha güzel çalışmaların yapılmasına motive edici bir etken olacaktır. Ayrıca bu proje çalışmalarının yurt içi kongrelerde özel oturumlarda sunulması teşvik edilmelidir. Zorunlu staj sonunda öğrenci tarafından hazırlanan raporun/defterinin biçim, içeriği ve yazım kuralları bölümden bölüme değişkenlik göstermektedir ve öğretim elemanlarından oluşan bir “staj komisyonu” tarafından farklı kıstaslar göz önünde bulunarak incelenip değerlendirilmektedir. Bu hususta da bölümler arası görüşmeler sonucunda ortak kıstasların belirlenerek uygulamaya alınması fayda sağlayacaktır.

Türkiye’ de hızla gelişen sağlık teknolojileri sektörü biyomedikal mühendislerine olan ihtiyacı giderek arttırmaktadır. Buna paralel olarak biyomedikal mühendisliği lisans eğitimi daha fazla önem kazanmaktadır. Günümüz itibariyle altı adet olan lisans bölümlerinin sayısı önümüzdeki yıl muhtemelen iki katına çıkacaktır. Eğitim kalitesi açısından bölümler arasında yürütülecek görüşmeler sonucunda ulusal standartların ve kılavuzların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.

5. Kaynakça

[1]. Z. İder, “Biyomedikal mühendislik eğitimi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesindeki uygulama,” Elektrik Mühendisliği Dergisi, sayı 293, sy. 3-7.

[2]. “Designing a career in biomedical engineering”.

http://www.embs.org/docs/careerguide.pdf. Son Erişim:

11.08.2011.

[3]. http://www.educationcenters.com/guide/careers/engineering/pro mising-engineering-careers-637.php Son Erişim: 11.08.2011.

[4]. http://www.biomedea.org/, Son Erişim: 11.08.2011.

[5]. E. Gültekin, “Türkiye' de biyomedikal mühendis ve teknisyen eğitimi,” Elektrik Mühendisliği Dergisi, sy. 624-627.

[6]. http://www.abet.org/AccredProgramSearch/AccreditationSearch.

aspx, Son Erişim: 11.08.2011.

[7]. R. Magjarevic, I. Lackovic, Z. Bliznakov, ve N. Pallikarakis,

“Challenges of the Biomedical Engineering Education in Europe ,” IEEE-EBMS Bildiriler Kitabı, sy. 2959-2962, 2010.

[8]. http://www.osym.gov.tr/dosya/1-57952/h/2011tablo4- 2172011.pdf. Son Erişim: 11.08.2011.

[9]. http://bme.yeditepe.edu.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[10]. http://muh.baskent.edu.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[11]. http://www.isikun.edu.tr/akademik/liste_muhendislik_elektronik.

aspx?SectionID=5CtS1qta73dy5LZGvZUcsQ%3d%3d&Content Id=4oEu6KjEmU33gGZTiL4GkQ%3d%3d.

Son Erişim: 11.08.2011.

[12]. http://bmm.etu.edu.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[13]. http://biomed.erciyes.edu.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[14]. http://www.yeniyuzyil.edu.tr/akademikbirimler/BIOM.aspx.

Son Erişim: 11.08.2011.

[15]. http://biymuh.nku.edu.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[16]. http://www.ydu.edu.tr/tr/node/546. Son Erişim: 11.08.2011.

[17]. http://www.mudek.org.tr/. Son Erişim: 11.08.2011.

[18]. http://www.abet.org/. Son Erişim: 11.08.2011.

[19]. M. Sezdi, A. Akan ve C. Kalkandelen, “Biyomedikal ve klinik mühendisliği eğitimi ve ülkemizin bu alandaki ihtiyaçlarının incelenmesi,” Elektrik Elektronik Bilgisayar Biyomedikal Mühendislikleri Eğitimi Ulusal Sempozyumu, 22-24 Ekim 2009.

[20]. O. Koçak, O Eroğul ve Z. Telatar, “Türkiye’de biyomedikal mühendisliği eğitimi ve ihtiyacı”, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Bülteni, sy. 4-5, sayı 2008/6, 2008.

[21]. O. Koçak, A. Koçoğlu, Z. Telatar ve O. Eroğul, “Türkiye’de biyomedikal mühendisliği eğitimi, uygulamaları ve istihdam zorunluluğu,” Elektrik Elektronik Bilgisayar Biyomedikal Mühendislikleri Eğitimi Ulusal Sempozyumu, 22-24 Ekim 2009.

(5)

Tablo 6: Müfredat: Zorunlu bölüm dersleri, seçmeli dersler, projeler ve stajlar

Üniversite 1.Yarı Yıl 2. Yarı Yıl 3. Yarı Yıl 4. Yarı Yıl 5. Yarı Yıl 6. Yarı Yıl 7. Yarı Yıl 8. Yarı Yıl

Başkent Ü. `Biyomedikal Mühendisliğe Giriş

-

` Tıbbi Biyoloji

` Biyokimya

` Devre Teorisi

` Sayısal Mantık Tasarımı

` İnsan Anatomisi ve Fizyolojisi

` Biyomalzeme

` Elektronik

` Elektromanyetik Teori

` Mühendisler için Fizyoloji I

` Biyomekanik

` Sinyaller ve Sistemler

` Medikal Elektronik

` Radyasyon Fiziği

` Mikroişlemciler

` Staj I

` Mühendisler için Fizyoloji II

` Biyomedikal Enstrümantasyon I

` Biyomedikal Müh.

de Bilgisayar Uygulamaları

` Biyomedikal İşaret İşleme I

` Biyoistatistik

` Tıbbi Görüntüleme Sistemleri

` Biyomedikal Enstrümantasyon II

` Bitirme Projesi I

` Seçmeli 1

` Staj II

` Biyomedikal İşaret İşleme II

` Tıbbi Teknoloji Yönetimi

` Seçmeli 2

` Bitirme Projesi II

Erciyes Ü. `Biyomedikal Mühendisliğine

Giriş `Tıbbi Biyoloji

`Biyomalzemeler ve Uyg.

`İnsan Anatomisi

`İnsan Fizyolojisi

`Tıp ve Biyolojide Nümerik Analiz

`Radyasyon Fiziği

`Klinik Mühendisliği

`Biyomedikal Enstrümantasyon

`Biyomekanik

`Biyomedikal Enstrümantasyon Lab.

`Mikrodenetleyicile r ve Uyg.

`Seçmeli 1

`Seçmeli 2

` Tıbbi Cihaz Teknolojisi

` Fizyolojik Kontrol Sistemleri ve Modelleme

` Biyouyumluluk

` Biyomedikal Müh.

Bilgisayar Uygulamaları

` Biyomedikal Bakım-Onarım ve Kalibrasyon Lab.

` Seçmeli 3

` Seçmeli 4

` Biyomedikal Tasarımı ve Uyg.

` Seçmeli 5

` Seçmeli 6

` Seçmeli 7

` Seçmeli 8

` Biyomedikal Sinyal İşleme

` Bitirme Projesi

` Seçmeli 9

` Seçmeli 10

` Seçmeli 11

` Seçmeli 12

Işık Ü. - - ` İnsan Anatomisi

ve Fizyolojisi

` Biyomekanik

` Yaz Stajı I

` Biyomedikal Cihazlar I

` Biyomedikal Cihazlar II

` Biyomalzemelere Giriş

` Biyolojik Sinyal İşleme

` Yaz Stajı II

` Tıbbi Görüntüleme

` Seçmeli 1

` Seçmeli 2

` Bitirme Projesi

` Seçmeli 3

` Seçmeli 4

Namık Kemal Ü. ` Temel Bilgi

Teknolojileri ` Biyomedikal Müh. Giriş

` Biyolojik ve Medikal Fizik

` Organik Kimya

` İnsan Fizyolojisi

` Biyomekanik

` Biyomalzemeler

` Biyomedikal Elektroniği I

` Dinamik Sistemlerin Modellenmesi ve Kontrolü

` Biyomedikal Elektroniği II

` Biyomedikal Enstrümantasyon

` Biyomedikal Algılayıcı ve Dönüştürücüler

` Medikal Görüntüleme

` Seçmeli 1

` Seçmeli 2

` Klinik Problem Tanımlama

` Bitirme Çalışması

` Seçmeli 3

` Seçmeli 4

(6)

Üniversite 1.Yarı Yıl 2. Yarı Yıl 3. Yarı Yıl 4. Yarı Yıl 5. Yarı Yıl 6. Yarı Yıl 7. Yarı Yıl 8. Yarı Yıl

TOBB ETÜ `Biyomedikal Mühendisliğine Giriş

- ` Biyokimya

` Tıbbi Biyoloji

` Hücre ve Moleküler Biyoloji

` Fizyoloji

` Biyomalzemeler

` Mühendisler için Fizyoloji

` Biyomekanik

` Biyomekanik Laboratuarı

` Biyomedikal Enstrümantasyon Laboratuarı

` Biyomedikal Sistemler

` Biyomedikal Algılayıcı ve Çeviriciler

` Seçmeli 1

` Bitirme Tasarım Projesi

` Seçmeli 2

` Seçmeli 3

` Fakülte Seçmeli

` Seçmeli 4

` Seçmeli 5

Yakın Doğu Ü.

` Biyomedikal Mühendisliğe

Giriş ` Biyokimya ` Biyomalzemeler

` Biyomekanik

` Elektromanyetik Alanlar

` Medikal İngilizce

` Biyomedikal Elektronik I

` Biyomedikal Enstrümentasyon

` Biyomedikal Sensörler

` Biyolojik Sistemlerin Modellenmesi

` Biyomedikal Görüntüleme

` Tıbbi Cihazlar

` Anatomi ve Fizyoloji

` Staj I

` Mezuniyet Projesi

` Biyomedikal Elektronik II

` Seçmeli 1

` Seçmeli 2

` Seçmeli 3

` Staj II

` Seçmeli 1

` Seçmeli 2

` Seçmeli 3

` Seçmeli 4

` Seçmeli 5

Yeditepe Ü. - `Biyomedikal

Mühendisliğe Giriş

` Biyolojik ve Tıbbi Fizik

` Elektromagnetik Alanlar ve Dalgalar

` Biyomekanik

` Biyomalzemeler

` Biyomedikal Elektroniği I

` Biyomedikal Sistemlerin Modellenmesi ve Kontrolü

` Biyomedikal Elektroniği II

` Biyomedikal Sensör ve Çeviriciler

` Seçmeli 1

` Tıbbi Görüntüleme

` Biyomedikal Mühendisliğinde Mikroişlemciler ve Mikrodenetleyiciler

` Seçmeli 2

` Seçmeli 3

` Mühendislik Projesi

` Seçmeli 4

` Seçmeli 5

` Seçmeli 6

Yeni Yüzyıl Ü.

` Biyomedikal Mühendisliğine Giriş

` Tıbbi Biyoloji

` Biyokimya

` Biyomalzeme

` Biyotermodina- mik

` İnsan Anatomisi

` Mühendisler için Hücre Biyolojisi

` Biyomekanik

` Biyomedikal İşaret İşleme I

` Biyomedikal Simülasyon ve Modelleme

` Seçmeli 1

` Medikal Görüntüleme

` Biyomedikal İşaret İşleme II

` Biyomedikal M.

Bilgisayar Uygulamaları

` Biyomedikal Sensörler

` Seçmeli 2

` Yarıyıl Projesi

` Doku Mühendisliği

` Seçmeli 3

` Seçmeli 4

` Bitirme Projesi

` Tıbbi Cihaz Bakım ve Kalibrasyonu

` Seçmeli 5

` Seçmeli 6

(7)

Tablo 7: Seçmeli ders listesi

Başkent Ü. Erciyes Ü. Işık Ü. Namık Kemal Ü TOBB ETÜ. Yakın Doğu Ü. Yeditepe Ü. Yeni Yüzyıl Ü.

` Akışkanlar Mekaniği

` Biyoelektrik ve Biyomanyeti

` Biyomedikal Görüntü İşleme

` Biyomedikal Mühendisliğinde Seçme Konular I

` Biyomedikal Mühendisliğinde Seçme Konular II

` Biyomedikal Optik

` Biyoteknoloji

` Çeviriciler ve Biyomedikal Uygulamaları

` Fizyolojik Kontrol Sistemleri

` Genetik Teknolojisi

` Kardiyovasküler Enstrümantasyon

` Mikroskopik Görüntüleme.

` Nanoteknolojiye Giriş

` Sayısal Analiz ve Algoritmalar

` Tıbbi Bilişim

` Akışkanlar Dinamiği

` Biyoelektromanyetiz- ma

` Biyoenformatiğe giriş

` Biyoistatistik Görsel Programlama

` Biyomedikal Mühendisliğinde Seçme Konular

` Biyomedikal Mühendisliğinde Yapay Zeka Teknikleri

` Biyomedikal Optik

` Biyosensörler

` Biyoteknoloji

` Biyotelemetri

` Devre Sentezi

` Doku Mühendisliği

` Doppler Tekniği ve Uygulamaları

` Genetik

` Kardiyovasküler Fizyoloji

` Klinik Farmakoloji

` Nanoteknoloji ve nanomalzemeler

` Tıbbi Bilişim

` Tıbbi Cihaz Üretiminde Kalite Yönetim Sistemi

` Tıbbi Cihazlarda Güvenlik

` Tıbbi Görüntü İşleme Bilgisayarlı Görme

` Veri Madenciliğine Giriş

` Veri Tabanı Yönetim Sistemleri

` Yapay Organlar ve Yaşam Destek Düzenleri

` Biyoenformatik

` BiyoMEM ve Biyonanoteknoloji

` Biyotıpta Laserler

` Duyu Sistemleri

` Hastane Klinik Mühendisliği ve Yönetimi

` Protez Cihazları

` Tedavi Amaçlı Tıbbi Cihazlar

` Tıbbi Bilgi Sistemleri

Henüz dersler

tanımlanmamış ` Analog Elektronik

` Mühendislik Mekaniği

` Termodinamik

` Biyomedikal Cihaz Tasarımı

` Biyomedikal Mühendisliğinde Mikro ve Nano Teknoloji

` Biyomedikal Sinyal İşleme

` EKG Sistemleri

` EMR Sistemler

` Fiber Optik Sistemler

` Fiziyolojik Mekanizmalar

` Fizyolojide Processlerin Modellenmesi

` İleri Biyomedikal Sensörler

` İleri

Mikroişlemcilik

` Kardiyak Mekaniği

` Ortopodik Biyomekanik

` Radyasyon Fiziği

` Röntgen Mühendisliği

` Şekil Analizi ve Makine Görüntüsü

` Tıbbi Etik

` Tomografi

` Ultrasound Sistemleri

` VLSI Tasarım

` Yapay Organlar

` Ağrı Kontrol Teknikleri

` Analitik Analiz ve Modelleme İçin Biyometri

` Biyomedikal ve Dental Malzemeler

` Biyomedikal Mühendisliğinde Gürültü Azaltma Teknikleri

` Manyetik Rezonans Görüntüleme

` Manyetik Rezonans Spektroskopik Görüntüleme

` Sert Doku Tamiri için Ortopedik Çimentolar

` Biyoelektromanyet izma

` Biyomedikal Mühendisliğinde Seçme Konular I

` Biyomedikal Mühendisliğinde Seçme Konular II

` Biyomedikal Optik

` Fizyolojik Kontrol Sistemleri

` Genetik Mühendisliği

` Kardiyovasküler Enstrümantasyon

` Kontrol Sistem Tasarımı

` Medikal elektroniği

` Nanoteknoloji ve Nanomalzeme

` Sayısal analiz ve Algoritmalar

` Sayısal Görüntü İşleme.

` Tıbbı Bilişim

` Tıbbi

Dokümantasyon ve Arşiv bilgisi

` Veri Yapıları

` Yapay Organlar ve Yaşam Destek Düzenleri