AMELİYATHANEDE ADLİ VAKALAR VE AMELİYATHANE HEMŞİRESİNİN ROLLERİNİN BELİRLENMESİ

Tam metin

(1)

1 AMELİYATHANEDE ADLİ VAKALAR VE AMELİYATHANE HEMŞİRESİNİN ROLLERİNİN

BELİRLENMESİ

İlknur İNANIR* N.Ayşen PAMİR** Zerrin KAYA***

* Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathane ve Sterilizasyon Üniteleri Koordinatörü

** Acıbadem Kocaeli Hastanesi Ameliyathane Sorumlu Hemşiresi

*** Acıbadem Kadıköy Hastanesi Ameliyathane Sorumlu Hemşiresi

ÖZET

Ameliyathane hemşireleri sıklıkla adli vaka olarak kabul edilmiş ve çeşitli nedenlerle opere edilmesi gereken hastalarla karşılaşırlar. Bu nedenle ilgili yasal süreçleri bilmeli ve kurumun prosedür ve talimatları doğrultusunda hareket ederek adli sürecin sağlıklı işlemesini sağlamalıdırlar. Delil zincirinin korunması, kayıtların doğru ve eksiksiz olmasının sağlanması bunlar için de klinik adli tıp hakkında bazı temel bilgilere sahip olunması gerekmektedir.

ABSTRACT:

Perioperative nurses frequently care for a patient accepted as a forensic case and needed a surgical procedure because of various reason. Just because of that they should know the related legal process and act according to organization’s policy and procedures in order to provide an appropriate forensic process. Nurses also must protect the chain of evidence and keep records accurate. To functıon in this role, perioperative nurses must understand the consepts of clinical forensic medicine.

GİRİŞ

Perioperatif hemşireler sıklıkla, suçlular ve şiddetli suçların olası faillerine bakım verirler.

Sıkça, bir travma hastasını ilk değerlendiren ve gelecekteki yasal süreç için kesin delilleri toplayan sağlıkçılardır. İnformal kanıtlar gözlemleri, hastanın davranışlarını, görünümünü ve bunların dokümantasyonunu içermektedir. Bunun yanında hemşireler, mahkemede kabul edilebilir nitelikte olabilmesi için delil zincirini korumalıdır. Bu fonksiyonu yerine getirebilmek için de perioperatif hemşireler klinik adli tıbbın konseptini anlamalıdır (1). Şiddet ve suistimal içeren olgularda, perioperatif hemşireler, hastanın haklarını korumakla ve bir suçun potansiyel delilinden taviz verilmediğinden emin olmakla yükümlüdürler (2). Hemşireler, hem fail hem de kurbanla temasda olan kişilerdir. Amaçları hastayı korumak olmakla beraber, bu şiddetin yasal sonuçlarında da rol oynarlar (3).

Türk Ceza Kanunu (m 281) “Suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme “ konusunda

“İşlenmiş olan bir suçla ilgili delil ve eserlerin yok edilmesi, silinmesi, değiştirilmesi, bozulması sureti ile işlenir.“ demektedir. Fail, gerçeğin meydana çıkarılmasını engellemek amacı ile hareket etmiş olmalıdır. Kamu görevlisi tarafından görevi ile bağlantılı olarak işlenmesi ağırlaştırıcı sebeptir. “Sağlık Mesleği Mensuplarının Suçu Bildirmemesi” (Madde 280) durumunda ise “Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirti ile

3-6 Mayıs 2009’da Aydın’da 6. Türk Cerrahi ve Ameliyathane Hemşireliği Kongresi ‘nde poster bildiri olarak sunuldu.

(2)

2 karşılaşmasına rağmen, durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren sağlık mesleği mensubu cezalandırılır.” ifadesi yer alır (4).

Özel Hastaneler Yönetmeliği Madde 52 - b) ‘de “Hastalara Verilecek Belgeler” için “Adli vakalara ilişkin olanların asılları verilmemek kaydıyla, özel hastanede veya dışarıda yapılan ve bedeli hasta tarafından ödenen laboratuvar tetkik ve tahlil sonuçları ile röntgen filmleri”

ifadesi yer almaktadır. Yine Madde 49, “Tıbbi Arşiv ve Bakanlığa Yapılacak Bildirimler”

konusunda “Özel hastanelerde, muayene, teşhis ve tedavi amacıyla başvuran hasta, yaralı, acil ve adli vakalar ile ilgili olarak yapılan tıbbi ve idari işlemlere ilişkin kayıtların, düzenlenen ve kullanılan belgelerin toplanması ve bunların müteakip başvurular ile denetim ve adli mercilerce her istenildiğinde hazır bulundurulması amacıyla tasnif ve muhafazaya uygun bir Merkezi tıbbi arşiv kurulması zorunludur” demektedir (5).

Son yıllarda profesyonel hemşireliğin teori ve bilimsellikteki gelişimine paralel olarak oluşan yeni uzmanlık dallarından biri de “adli hemşirelik” dir. Adli bilimlerin hemşirelik eğitimi ile birleştirilerek bilimsel araştırmalarda, yaralı, ölü veya mağdur incelemelerinde suç, şiddet, kriminal aktivite ve travmatik kaza faillerinin rehabilitasyonunda uygulanmasını kapsar.

Uluslararası Adli Hemşirelik Birliğine (IAFN-International Associatıon of Forensic Nursing- 1994) ve Amerikan Hemşireler Derneği’ne (ANA-American Nurses Association ) göre adli hemşirelik, hemşireliğin biopsikolojik eğitimi ile adli tıp uygulamalarının kombine edildiği bilimsel araştırma, kanıt toplama, tanık koruma, analiz, önleme, travma ya da ölümlü adli vakalar üzerine çalışan bir uygulamadır. Mağdurun yalnızca tedavi edilmesi değil, hak ve hukukunun da korunması gereklidir. Bu da ancak delillerin doğru toplanması, korunması, düzenlenmesi, dokümantasyonunun yapılması ve laboratuvara ulaştırılması ile gerçekleştirilebilir (6).

İstatistiklere göre gece adli vaka sayıları gündüze göre daha fazladır. Bu artışın başlıca nedenleri olarak gece alkol tüketiminin artmasına bağlı olarak kazaların, intiharların, kavgaların sayısındaki artış gösterilmektedir (7).

AMAÇ

Bu çalışmamızda amacımız, Acıbadem Sağlık Grubu’na ait 2 hastanenin ameliyathanesine kabul edilen adli vakaların analizini yapmak, ameliyathane yöneticileri ve ameliyathane hemşirelerinin bu süreçteki rol ve sorumluluklarını belirlemektir.

MATERYAL / METOD

Çalışma için Temmuz 2007 – Temmuz 2008 tarihleri arasında Acıbadem Sağlık Grubu’na bağlı Kadıköy (ACB) ve Kocaeli (KOC) Hastanelerinin acil servislerine kabul edilip “Adli Vaka” olarak değerlendirilen hastalara ait veriler analiz edilmiştir. Bu hastaların tıbbi kayıtları incelenerek ameliyathaneye kabul edilenler çalışma kapsamına dahil edilmiştir.

EVREN ve ÖRNEKLEM

Temmuz 2007 – Temmuz 2008 tarihleri arasında Acıbadem Sağlık Grubu’na bağlı Kadıköy ve Kocaeli Hastanelerinin acil servislerine kabul edilip “Adli Vaka” olarak değerlendirilen hastalardan cerrahi prosedür / ameliyat geçiren 100 hasta çalışma kapsamına alınmıştır.

(3)

3 BULGULAR

Tıbbi kayıtları incelenen 100 hastanın yaş grubu, acil servise başvuru nedeni, zamanı, hastaların lokasyonlara göre dağılımı, yara sınıflandırması, hastane giderini karşılama şekli ve geçirilen cerrahi prosedüre göre sınıflandırması yapılmıştır.

Tablo 1. Vakaların Yaş Grubuna Göre Dağılımı

0-12

yaş 13-18 yaş 18-25 yaş 26-49 yaş 50-75 yaş 75 yaş üzeri

4 5 15 54 21 1

Çalışma evreninde yer alan 100 hastanın yaş gruplarına göre dağılımlarına bakıldığında birinci sırada %54 ile 26-49 yaş arasındaki bireylerin yer aldığı görülmektedir. İkinci sırada

%21 ile 50-75 yaş arası bireyler gelmektedir. Üçüncü sırada %15 ile 18-25 yaş arası bireyler bulunmaktadır. Son sırada ise %1’ lik dilimle 75 yaş üzeri hastaların olduğu belirlenmiştir.

Tablo 2. Vakaların Acil Servise Başvuru Nedenlerine Göre Dağılımı

Lokasyon Toplam AİTK ADTK darp / bıçaklanma motor kaza düşme ksekten düşme atli silahla yaralanma gemi kazası z kesi+burun fraktü kazası ve el yaralanmala pek ısırması

ACB 59 19 13 6 5 0 2 1 1 11 1

KOC 41 8 1 0 1 4 3 2 0 22 0

Çalışmaya dahil edilen tüm hastaların acil servise başvuru nedenleri incelenmiş olup bu inceleme sonunda ACB lokasyonuna sıklıkla başvuru nedeninin araç içi ve dışı trafik kazalarının olduğu görülmüştür. Bu hastalar örneklemdeki hastaların %32’sini, ilgili lokasyondaki hastaların ise % 54,2’sini oluşturmaktadır.

KOC lokasyonuna ait verilere bakıldığında ise başvuru nedeni sıklıkla iş kazası ve el yaralanmalarıdır. Bu hastalar örneklemdeki hastaların %22’sini, ilgili lokasyondaki hastaların ise %53,6’sını oluşturmaktadır.

(4)

4 Tablo 3. ACB Hastanesinde adli vakaların başvuru nedenleri ve gerçekleştirilen cerrahi prosedürlere göre dağılımları:

ACB

Büyük Kemik İntra Medüller Çivileme Kapalı redüksiyon / K Teli kların cerrahi Tedavisi Posterior Vertebra / CD Enstrümantasyon Tendon / Sinir / Ligaman Tamiri El Cerrahisi / Parmak Rekonstrüksiyonu Kraniektomi / Epidural- subdural Hematom Drenajı / Duraplasti Nazal septal Fraktür Onarı z Yaralanmaları / maksilla- mandibula-zigoma Fraktürleri Diyafragma Onarı Laparatomi p Torakostomi

TOPLAM

ADTK 1 11 1 13

AİTK 1 12 1 1 2 1 1 19 ateşli silahla yaralanma 1 1

düşme 0

darp / bıçaklanma 2 1 1 1 1 6 gemi kazası yüz kesi+burun fraktürü 1 1

iş kazası 2 2 4 2 10

köpek ısırması 1 1

motor kazası 4 1 5

parmakta kesi / amputasyon 1 1

yüksekten düşme 1 1 2

TOPLAM 3 1 31 1 3 9 3 2 2 1 1 2 59

(5)

5 Tablo 4. KOC Hastanesinde adli vakaların başvuru nedenlerine ve gerçekleştirilen cerrahi prosedürlere göre dağılımları

KOC

Büyük Kemik İntra Medüller Çivileme Kapalı redüksiyon / K Teli kların cerrahi Tedavisi Posterior Vertebra / CD Enstrümantasyon Tendon / Sinir / Ligaman Tamiri El Cerrahisi / Parmak Rekonstrüksiyonu Kraniektomi / Epidural- subdural Hematom Drenajı / Duraplasti Nazal septal Fraktür Onarı z Yaralanmaları / maksilla- mandibula-zigoma Fraktürleri Diyafragma Onarı Laparatomi p Torakostomi

TOPLAM

ADTK 1 1

AİTK 1 1 1 2 2 1 8

ateşli silahla yaralanma 1 1 2

düşme 1 2 1 4

darp / bıçaklanma 0

gemi kazası yüz kesi+burun fraktürü 0

iş kazası 1 2 1 5 1 10

köpek ısırması 0

motor kazası 1 1

parmakta kesi / amputasyon 2 4 6 12

yüksekten düşme 1 1 1 3

TOPLAM 1 2 5 2 7 13 4 4 3 0 0 0 41

(6)

6 Tablo 5. Tüm Başvuruların, Nedenlerine Göre Dağılımı

AİTK ADTK darp / bıçaklanma motor kazası düşme ksekten düşme ateşli silahla yaralanma gemi kazası z kesi+burun fraktü bisikletten düşme, gene cut travması parmakta amputasyon / kesi/ ezilme pek ırma kazası

27 14 6 6 3 5 3 1 1 13 1 20

Tüm başvuru nedenleri arasında trafik kazaları % 41 oranı ile ilk sırada yer almaktadır.

Vakaların Acil Servise Başvuru Zamanına Göre Dağılımı

Temmuz 2007-Temmuz 2008 tarihleri arasında Acıbadem Kadıköy ve Acıbadem Kocaeli Hastanelerinin acil servisine başvuran ve adli vaka olarak değerlendirilen hastalardan cerrahi prosedür / ameliyat için yatışı yapılanların oluşturduğu örneklemin %55’i gündüz vardiyası olan 08:00-18:00 saatleri arasındaki başvurulardan , %45’i ise gece vardiyası olan 18:00- 08:00 saatleri arasındaki başvurulardan oluşmaktadır.

Tablo 6. Vakaların Cerrahi Yara Sınıflandırmasına Göre Dağılımları

Temiz Yara Kontamine

Yara Temiz / Kontamine Yara Kirli / Enfekte Yara

52 6 20 22

Örnekleme alınan vakaların cerrahi yara sınıflandırmasına göre dağılımları incelendiğinde ilk sırayı %52’lik oranla temiz yaraların, ikinci sırada %22’lik oranla kirli/enfekte yaraların, üçüncü sırada %20’lik oranla temiz/kontamine yaraların ve son sıra ise%6’lık oranla kontamine yaraların geldiği görülmektedir.

(7)

7 Tablo 7. Vakaların Gerçekleşen Cerrahi Prosedüre Göre Dağılımları

k Kemik İntra Medüller Çivileme Kapalı redüksiyon / K Teli rıkların cerrahi Tedavisi Posterior Vertebra / CD Enstrümantasyon Tendon / Sinir / Ligaman Tamiri El Cerrahisi / Parmak Rekonstrüksiyonu Kraniektomi / Epidural- subdural Hematom Drenajı / Duraplasti Nazal septal Fraktür Onarımı z Yaralanmaları / maksilla-mandibula- zigoma Frakrleri Diyafragma Onarımı Laparatomi p Torakostomi

4 3 36 3 10 22 7 6 5 1 1 2

Vakaların % 78’inin ortopedi ve el cerrahisi, %7’sinin beyin cerrahisi, %11’inin plastik cerrahi ve KBB , %2’sinin genel cerrahi, %2’sinin toraks cerrahisi ile ilgili bir operasyon geçirdikleri görülmektedir.

Tablo 8. Vakaların Hastane Giderlerini Karşılama Şekillerine Göre Dağılımı

bilgi yok hasta ödemeli İş yeri

ödemeli SGK SGK+hasta ödemeli özel sağlık sigortası

1 30 6 18 6 39

Örnekleme alınan hastaların %39’unun özel sağlık sigortası, %30’unun hasta ödemeli,

%18’inin SGK ödemeli, %6’sının işyeri ödemeli, %6’sının SGK ve hasta ödemeli olduğu görülmektedir. 1 hastanın kayıtlarında ödeme şekline ait bilgiye ulaşılamamıştır.

SONUÇ

Örneklemden elde edilen tüm veriler göz önüne alındığında ACB lokasyonundaki bir ameliyathane hemşiresinin ağırlıklı olarak trafik kazası sonucu yaralanmış ve ortopedi ameliyatı geçirmesi gereken erişkin hastalarla karşılaşma sıklığının yüksek olduğu görülmektedir. Bu durum hastanenin bulunduğu mevki (ulaşımın kolay olması, anayola yakın, bölgede referans hastane olması vb.) ile açıklanabilir. Ekip ve ekipman hazırlığı, mesleki bilgi ve beceriler de bu doğrultuda geliştirilmelidir.

KOC lokasyonundaki bir ameliyathane hemşiresinin ise iş kazaları ve el yaralanmaları nedeni ile ortopedi, el cerrahisi ya da plastik cerrahi ameliyatı geçirmesi gereken erişkin hastalarla karşılaşma sıklığı fazladır. Bu durum hastanenin bir sanayi bölgesinde olması ile açıklanabilir.

Ekip ve ekipman hazırlığı, mesleki bilgi beceri ve yetkinlikler de bu doğrultuda geliştirilmelidir.

(8)

8 Adli Vakalarda Ameliyathane Yönetici ve Staf Hemşirelerinin Rol ve Sorumlulukları

Ameliyathane yönetici hemşiresi başta olmak üzere tüm ameliyathane hemşireleri giriş bölümünde de açıklandığı gibi, adli süreçlerde yer alır ve bu sürecin sağlıklı işlemesini sağlarlar.

Acıbadem Sağlık Grubu Adli Vaka Prosedürü’ne ve Ameliyathanede Hemşirelik Kayıtları Talimatı’na göre hasta ameliyathaneye alındığında adli vaka olduğu bilinir ve ameliyathane sorumlu hemşiresi adli vakanın üzerinden çıkan, adli vakaya neden olan/olabileceği düşünülen delici/kesici alet vb., yara ile ilişkili giysileri, vücuttan çıkan mermi çekirdekleri gibi adli soruşturmaya delil olabilecek malzemeyi, üzerinde hasta bilgileri yazan ve adli vaka olduğunu belirten etiket yapıştırılmış kutulara koyarak korumaya alır ve ilgili adli makamlara iletilmek üzere bir tutanak ile aynı gün içerisinde başhekimliğe teslim eder. Tutanakta hastanın kimlik bilgileri, yapılan ameliyat, ameliyata alınma tarihi, saati, ameliyata giren ekibe ait bilgiler yer alır ve tüm cerrahi ekip tarafından imzalanır. Hastadan çıkarılan yabancı cisim, giysiler vb. hiçbir delile eldivensiz dokunulmamalıdır. Ameliyathane hemşiresi hastaya uygulanan görüntüleme yöntemlerini asıl filmlerini (skopi çıktısı, fotoğraf vb.) hastaya teslim etmez, kurumda saklanmak üzere arşive teslim eder. Tüm kayıtlar okunaklı bir el yazısı ile ve anlaşılır bir dille yazılır. Protokol defterinde ilgili vakanın adli vaka olduğu mutlaka belirtilmeli, tüm formlara “adli vaka” yazan etiketler yapıştırılmalıdır. Adli vaka olarak kabul edilmiş olan hastanın ex olması durumunda ameliyathane hemşiresi kurumun belirlediği prosedürler doğrultusunda eksitus hazırlığını yapar, güvenlik görevlisi ve işletme müdürü eşliğinde morga teslim eder.

Kaynaklar

1. Muro GA, Easter CR. “Clinical Forensic For Perioperative Nurses” AORN J. 1994 Oct.;

60 (4): 585-91, 593.

2. Evans MM, Stagner PA, Rooms R. “ Maintaining the Chain of Custody-Evidence handling in Forensic Cases” AORN J. 2003. Wick JM. “Don’t Destroy the Evidence”

AORN J. 2000 Nov; 72 (5): 807-7; puiz 828-30, 833-6.

3. Değirmenci S. Yeni Türk Ceza Kanunu ve Hemşirenin Sorumlulukları (20.01.09) www.anh.gov.tr/index.

4. Özel Hastaneler Yönetmeliği.

5. Cingil, F, Ayşin Y, Hemş. Gölcük Asker Hastanesi “Adli Hemşirelik, Adli Hemşrieliğin Türkiyedeki ve Dünyadaki Gelişimi” http://www.gata.edu.tr/bashemsirelik/dosya/.

6. www.hastanedergisi.com/53/haberdetay.asp?id=3 - 73k (21.01.2009).

7. Acıbadem Sağlık grubu Tıbbi Standardizasyon ve Kalite Yönetimi, Adli Vaka Prosedürü (intranet erişimli).

Şekil

Updating...

Benzer konular :