KIDEM TAZMİNATI İÇİN DAHA ÇOK ÇALIŞMAK LAZIMDavut EKER29

Tam metin

(1)

ÇÖZÜM

MALİ ÇÖZÜMMALİ

KASIM - ARALIK 2014 187 KIDEM TAZMİNATI İÇİN DAHA ÇOK ÇALIŞMAK LAZIM

Davut EKER29 I-GİRİŞ

Sosyal Güvenlik Yasalarının zaman içinde birçok kez değişikliğe maruz kalması, bu yasalar kapsamında, kişilerin ilerleyen zaman içerisinde muhatap kaldığı ve kalacağı şartlarda da değişikliğe neden olmaktadır. Bu duruma ör- nek olacak güncel bir konuyu mevzuat hükümlerine boğmadan sade bir şekil- de açıklayarak paylaşmak istiyorum.

Hizmet akdi ile çalışan işçilerin çok iyi bildiği gibi, bir çalışanın ilk işe gir- diği tarihten itibaren 15 yıl geçmiş ve toplamda da 3600 prim gününü doldur- muşsa, sırf bu gerekçeyle, çalışmış olduğu işyerinden kıdem tazminatını alarak ayrılabilmektedir. Bu durum ve şartlar her çalışan için geçerli değildir aslında.

İlk işe giriş tarihlerine göre üç farklı dönem ve bu dönemlere ilişkin farklı şartlar geçerlidir. Bunlardan birincisi 08.09.1999 tarihinden önce ilk defa işe girenler, ikincisi 08.09.1999 ile 30.04.2008 tarihleri arasında ilk defa işe gi- renler ve üçüncü olarak ta 01.05.2008 tarihinden sonra ilk defa işe girenler.

II-KIDEM TAZMİNATININ YASAL DAYANAĞI

Kıdem Tazminatının yasal dayanağı 1475 sayılı Kanunun(1) 14’üncü maddesidir. Bilindiği gibi bu Kanunun 14’üncü maddesi hariç diğer maddele- ri 4857 sayılı Kanunun(2) yürürlüğe girmesiyle mülga olmuştur.

Kıdem tazminatının ödeneceği haller 1475 sayılı Kanunun 14’üncü mad- desinin birinci fıkrasında sayılmıştır.

Kanun metni aşağıdaki şekildedir;

“Kıdem tazminatı:

Madde 14 – (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983 - 2869/3 md.) Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin:

1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında,

2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle,

4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;

29 Sosyal Güvenlik Kurumu Başmüfettişi Makale Geliş Tarihi: 09.01.2015

Yayın Kurulu Kabul Tarihi: 20.01.2015

*

*

(2)

ÇÖZÜM

MALİ ÇÖZÜMMALİ

188 KASIM - ARALIK

5. (Ek: 25/8/1999 - 4447/45 md.) 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dı- şında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle,

Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.

Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.” Denilmiştir.

Kanun metninde yer alan ifadeleri sadeleştirecek olursak; Hizmet akdinin işveren tarafından (haklı nedenle fesih dışında) sona erdirilmesi durumunda, hizmet akdinin işçi tarafından haklı nedenle sona erdirilmesi durumunda, iş- çinin muvazzaf askerlik hizmeti durumunda, işçinin ölümü durumunda, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusuyla hizmet akdini sona erdirmesi durumunda kıdem tazminatı ödenmesi gerekir.

Bu saydıklarımızdan başka iki durumda daha işçiye kıdem tazminatının ödenmesi gerekir. Bunlar işçinin Sosyal Güvenlik Yasaları yönünden duru- muna bağlı olan hallerdir.

İşçinin emekli olması (normal emekli veya malulen emekli) veya emekli olamaması nedeniyle primlerinin toptan geri ödenmesi durumunda kıdem taz- minatı ödenir.

İşçinin emekli olmak için öngörülen yaş şartı haricindeki sigortalılık sü- resini ve prim ödeme gün sayısını tamamlamayarak kendi isteğiyle hizmet akdini sona erdirmesi durumunda da kıdem tazminatı ödenir.

III-İŞÇİLERİN YAŞ HADDİNDEN EMEKLİLİK KOŞULLARI İşçilerin yaş haddinden emekli olmaları durumu 5510 sayılı Kanun(3) ile son halini almış ve öncesinde de yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Kanun’da(4) düzenlenmiştir.

III-a) 08.09.1999 Öncesi Durum

08.09.1999 tarihinden önce ilk defa işe girmiş olan sigortalıların yaş had- dinden emeklilik koşulları mülga 506 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinde dü- zenlenmiştir. Sigortalılar, 15 yıl sigortalılık süresine ve 3600 prim gün sayı- sına sahip olmaları durumunda (yaş hariç) emekliliğe hak kazanmaktadırlar.

(3)

ÇÖZÜM

MALİ ÇÖZÜMMALİ

KASIM - ARALIK 2014 189 III-b) 08.09.1999-30.04.2008 Döneminde

08.09.1999 tarihinden sonra ilk defa işe girmiş olan sigortalıların yaş had- dinden emeklilik koşulları ise mülga 506 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinde ve geçici 81’inci maddesinde düzenlenmiştir. Sigortalılar, 25 yıl sigortalılık süresine ve 4500 prim gün sayısına sahip olmaları durumunda (yaş hariç) emekliliğe hak kazanmaktadırlar.

III-c) 01.05.2008 Sonrası Durum

5510 sayılı Kanunun sigortalı olma yönünden yürürlüğe girişi 01.05.2008 tarihidir. Bu tarih öncesinde ilk defa işe girmiş olan sigortalılar mülga 506 sa- yılı Kanuna tabi olurlarken 01.05.2008 tarihi itibariyle ilk defa sigortalı olan- lar ise 5510 sayılı Kanun kapsamına girmişlerdir.

Anti parantez değinmek gerekirse, 5510 sayılı Kanunun kişilere getirdiği dezavantajlardan korunmak için hassasiyet gösteren kişilerin küçük çocukla- rının ilk defa işe girişlerini sağlamak için 30.04.2008 tarihine kadar yaptır- dıkları sigortalılık tescilleri oldukça gündemi meşgul etmiş, sahte sigortalılık açısından pek çok soruşturmaya konu olmuştur.

5510 sayılı Kanunla birlikte sigortalıların emekliliğe hak kazanabilmeleri için 25 yıl sigortalılık süresine ve 5400 prim gün sayısına sahip olmaları (yaş hariç) gerekmektedir.

IV-KIDEM TAZMİNATI YAZISINI ALANLARIN TEKRAR ÇALIŞMASI

Ayrıca ele alınması gereken bir konuya da kısaca burada değinelim. Sosyal Güvenlik Kurumundan aldığı kıdem tazminatı yazısını çalıştığı işyerine ve- rerek kendi rızasıyla işten ayrılanların pek çoğunun başka işyerlerinde tekrar çalışmaya başladıklarına rastlanmaktadır. Bu durum kendi rızasıyla işten ayrı- lan işçi ile işçisinin işyerinden ayrılmasını istemeyen işvereni arasında hukuki anlaşmazlığa neden olmaktadır.

Bu durumdaki işverenler, işçisinin hakkını kötüye kullandığı gerekçesiyle konuyu yargıya taşımaktadırlar. Dayanak olarak ta, emeklilik için gerekli olan sigortalılık süresini ve prim gün sayısını doldurduğunu ve yaş haddini bekleye- ceğini beyan eden işçinin başka bir işyerinde tekrar çalışmaya başlamakla yasa- ya uygun olmayan bir gerekçeyle kıdem tazminatını aldığını, bu nedenle haksız yere ödenen kıdem tazminatının geri ödenmesi gerektiğini ileri sürmektedirler.

Sonuçlanan davalara baktığımızda ağırlıklı olarak işveren lehine karar ve-

(4)

ÇÖZÜM

MALİ ÇÖZÜMMALİ

190 KASIM - ARALIK

ren mahkemeler olduğu gibi işçi lehine karar veren mahkemelerin de olduğu görülmektedir. Bu konuda yargı makamlarının bir içtihat kararı vermeleri ge- rekmektedir.

V- SONUÇ

Yakın zamana kadar, “15 yıl sigortalılık sürem var, 3600 prim gün sayısına da sahibim, kendi isteğimle işyerinden ayrılıp kıdem tazminatımı alabilirim!”

ifadesi herkes için doğru iken 08.09.2014 tarihinden itibaren bu sözü söyle- yenlere, Hangi tarihte ilk defa işe girdin? Diye sormak gerekecek. Çünkü ilk defa 08.09.1999 tarihinde işe girmiş olan bir kişi 08.09.2014 tarihi itibariyle 15 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş oluyor. Ancak bu kişinin yaş had- dinden emekliliğini hak edebilmesi için yazımızın içinde bahsettiğimiz gibi yapılan yasal değişiklik nedeniyle, 15 yıl yerine 25 yıl sigortalılık süresine sahip olması ve 3600 prim günü yerine de 4500 prim gününe sahip olması gerekecektir.

01.05.2008 tarihinden sonra ilk defa işe girenler ise çalıştıkları işyerinden kendi rızaları ile ayrılıp kıdem tazminatını alabilmeleri için 25 yıl sigortalılık süresine ve 5400 prim gün sayısına sahip olmaları gerekmektedir.

KAYNAKÇA

T.C. Yasalar (29.07.1964). 506 sayılı Sosyal sigortalar kanunu. Ankara:

Resmi Gazete (11779 sayılı)

T.C. Yasalar (01.09.1971). 1475 sayılı İş kanunu. Ankara: Resmi Gazete (13943 sayılı)

T.C. Yasalar (10.06.2003). 4857 sayılı İş kanunu. Ankara: Resmi Gazete (25134 sayılı)

T.C. Yasalar (16.06.2006). 5510 sayılı Sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanunu. Ankara: Resmi Gazete (26200 sayılı)

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :