ma giyimdeki pay1 % 46.61 ve kiirk giyimdeki pay1 ise
% 18.85'tir. Bunun yank slra, Bahreyn, Birlegik Arap Emirlikleri, Irak, fm, Katar, Kuveyt, Umman. Liibnan, Mmr. Suriye. Suudi Arabistan, Urdiin, Yemen gibi Or- ta Dogu ve Arap illkelerine, Sovyetler Birligi, Polonya, Macaristan, Cekoslavakya, Bulgaristan gibi Dogu Blo- ku pazarlarina girilmi$tir.
Ote yandan iirme ve dokuma iiriinlerimiz de kullanl- Ian lif tiirlerine gore incelendigi zaman birinci stray] pa- muklu iiriinlerin a l d ~ g ~ , giiriilmektedir. Daha sonra slrasl ile ipek, suni, sentetik lifliler, yiinliiler ve en son olarak da diger liflerden yap~lmq iiriinler gelmektedir.
Ihracat imkanlan yiiniinden iilkemizin iistiinliigii pa- muklu h a z ~ r giyim iiriinleri alan~ndad~r. Bu iistiinliigii saglayan, iilkemizin biiyiik bir pamuk iireticisi olmasld~r.
Yukar~da k~saca iizetlemeye qal~gllan durum nedeni ile, pamuklu giyim iiriinlerinde, iizellikle % 100 pamuk- lularda ihracat imkanlar~ fazlad~r. Pamuklu giyim iireti- minin yaklqik yansmin yurt iqinde tiiketildigi, diger yarlslnln ise ihracata yiineldigi tahmin edilmektedir. Pa- muk/polyester ve viskodpolyesterlerden yap~lmrg giyim iiriinlerinde yurt iqinde tiiketilen biiliim daha biiyiiktilr.
YUnlii giyim konusunda ise ilretimin biiytik bir bOliimii, yurtiqi piyasas~na diinilk olarak yap~lmaktad~r.
Dokuma h a z ~ r giyim ihracat~ yapan firmalar biiyiik- Iiik aq~smdan incelenebildiginde, biiyiik bir biiliimii pa- muklu giyim iireten orta boy i$letmelerin, q a g ~ d a k i nedenlerden iitiiril daha fazla gansa sahip oldugu giiriil- mektedir:
- Bu tiir igletmeler, moda degigiklikleri karg~slnda daha esnek davranabilmektedirler.
-
Sigortas~z ve mevsimlik igqi qal~gt~rabildiklerinden, iggiicii maliyeti az olmaktadx.-
Dilnyada spor giyim modas~nln yayg~nhk kazan- mas1 olay~, orta boy igletmeler a q ~ s ~ n d a n iistiinliik sagla- maktad~r, ~ i i n k i i bu ttir giyim, qok biiyiik bir makine park1 ve geli~mig teknikler gerektirmemektedir.Olkemiz h a z ~ r giyim sanayinin temel sorunlar~ gOyle- ce belirtilebilir:
- H a z ~ r giyim iiretirninde toplam maliyetler iqinde ham madde ve igqilik maliyetleri biiyilk bir yer tuttugun-
dan, isletme sermayesi/yat~nm oranl qok yiiksek olmak- t a d ~ r . Bu nedenle, isletme sermayesi s ~ k ~ n t ~ s ~ kendisini hissettirmekte ve bu yiizden de kapasite kullanm oran- Ian diigmektedir.
- Ham madde (den, kiirk, pamuk, yih, sentetik, ya- pay lif, v.s.) fiyatlannda meydana gelen oynamalar, be-
*
lirli bir diinem sonrasl iqin fiyat verme imkanm kald~rmaktad~r. Ulkemizde aksesuar (fermuar, q t qlt ve yap~gkan tela. v.s.) ve y a r d ~ m c ~ malzeme (astar, diki$ ip- ligi. v.s.) iiretimi heniiz yetersiz oldugundan, fiyatlar~
yiiksektir. Yukar~da anlatdan ham madde ve y a r d ~ m c ~ malzeme sorunu, ithalat yolu ile qdziimlenmeye qahg11- maktadtr.
-
H a u r giyim sanayimiz orta kademe yiinetcisi SI--
k ~ n t ~ s ~ qekmesinin yam slra, igqilik niteliklerinin dilgiik olmasmdan da zarar gdrmektedir. Bu sorun, h a m giyim konusundaki mesleki ve teknik egitim veren kurulugla- rm saylsuun qogalt~lmas~ ile qiizilmlenebilir.
-
Atiilye ilretiminin yaygln ve her tilrlii malm aim bulabildigi genig bir iq pazarm olmas~ nedeni ile, kalite- ye gereken Onem pek fazla verilmemektedir. Ote yandan belli standardlar o l m a d ~ g ~ iqin, piyasada qe$itli boyutlarda giysiler bulunmaktad~r. Ancak ihracatln art~nlmaslna pa- ralel olarak, kalite ve standard a ~ ~ l a r ~ n d a n belirli bir dii- zelme yoluna girilmiqtir.-
Ulkemizde h a m giyim kesiminin iinemli sorunla- rmdan birisi de, tanttlm yetersizligidir. Bu konudaki qa- l~gmalann artmlmas~ gerekmektedir.Tiim bu sorunlara kargm iilkemiz Avrupa pazarlna yakm olmas~ nedeni ile, diger h a m giyim ihracatq~s~ ge- ligen iilkelere karg bir iistiinliige sahiptir.
KAYNAKCA
- DPT.. 1987 ylh Program,
--
Ozenc E.. Ekim 1986. Orme Giyim Dl$ Pazar Ara$tlrmas~, iGE- ME Dl$ Ticaret BOlteni No: 109. Ankara- Ozenc E., Subat 1986. o r m e Giyim Egyas~ DIS Piyasa Aragtlr- ma%, iGEME Dl$ Ticaret BUiteni, No: 100
- T.C. B ~ b a k a n h k Hazine ve Dl$ Ticaret MUstegarl~gl EBiM Ka-
yltlarl
- UNCTADSecretariat, Subat 1981, Fibres and Textiles: Dimen- %,
sions of Marketing Structure. Geneva.
Tekstil Endiistrisinde Kalite ve
Standardizasyon
Erhan KIRTAY Doq. Dr.
Ege Un. Milh. Fak. Tekstil Miih. Bl. ~ Z M ~ R Bu yavda standart ve spesifikasyon kavramlari incelen- dikten sonra, Tiirk tekstil endiistrisinde kalite standart- larinin dnemine de&nilmi$ ve T.S.E. tarafmdan yayinlanan mecburi tekstil standartlari a~iklanmqtir.
QUALiTY AND STANDARDiZATiON i N THE TEXTILE INDUSTRY
Having discussed first. the concepts of standard and specification in this article, the importance of the quality standards for the Turkish Textile Industry is emphasized and the obligatory textile standards published by the Turkish Standards Institute (T.S.E.) are explained.
ilk insanlarm diinya yiiziinde qogahp topluluk halin- de yqamaya baglamalan insanc~l duygu ve diigiincelerin- de yavag y a v q bir geligmenin meydana gelmesine yo1 aqmlgtlr. insan toplumlarmda utanma hissinin uyanma-
SI ve bunun uygarhk seviyesi ile iligkili olarak degigmesi insanlarda giyinmeyi aynl zamanda sosyal bir ihtiyaq ha- line getirmigtir. Nitekim bugiin insan toplumlar~nm uy- garllk a n l a y ~ g ~ iqinde giyim insanin maddi ve manevi varhgln~ tamamhyan temel bir ihtiyaq maddesidir.
Giysilerin ana malzemesi olan kumayn dl$ giiriiniigii ve fiyat~ a l r ~ y ~ , ilk planda etkileyen faktiirler olmakla beraber h a t a w oluqu, U t i i tutmasl, dayamkhhg~ v.s. gi- bi kalite ve kullanma perf or mans^ ile ilgili iizellikler ah- c m n kararm biiyiik iilqiide etkilerler. Ozellikle bir giysinin uzun siireii k u l l a n ~ m ~ diigiiniiltiyorsa kalite On plana geqen bir etken olur. Bu nedenle tekstil fabrikala- rmda kaliteye biiyiik iinem verilir ve qe$itli kalite kont- rollar~ uygulan~r.
Tekstil endiistrisinde kalite kontrolunu diger endiist- ri dallanna oranla biraz daha iinemli kdan b a z ~ faktiir- ler vard~r. Oncelikle tekstil ilriinlerinin hammadesi olan lifler incelik, uzunluk, mukavemet gibi iizellikleri aqmn-
TEKSTI L V E MAKI N A Ci LT: I SAYI: 4 T E M M U Z 1 9 8 7
dan qok genig s ~ n ~ r l a r iqerisinde degigim giisterirler. Ay- rlca tekstil ilretimi s~rasmda bir iglem sonucu elde edilen iiriiniin diger bir iglemin hammaddesi olmas~ ve iiretim- de insan faktiiriiniin qok fazla etkin olugu da iiretimin her kademesinde kalitenin kontrolu zorunlu hale getir- mektedir.
Uretim safhasmda kontrol amac~yla yap~lan testle- rin ana gayesi zamandan tasarruf etmek, amaqslz qahg- may1 iinlemek ve masraflar~ azaltmakt~r. Bu tarif giiniimiizden 12 y ~ l iince yap~lan bir sempozyumda ana tema olmakla beraber giincelligini halen muhafaza et- mektedir [Bowler. 19721.
Standart test metodlanna dayanmayan ve giivenilir test aletleri ile yaptlmayan "Kalite Kontrolu" gtinilmtk.de oldukga azalmqtlr. a t e yandan kalite kontrolunun iire- timin her kademesinde y a p ~ l m a s ~ Sarttlr. Bunun anlam1 lif iireticisinin kendi kalitesini belirleyen lif Bzellikleri ile ilgili test sonuglanm mii~terisine verebilecek durumda ol- m a s ~ d a . iplik imalatgw d a iirettigi ipligin her partisi igin geqerli iplik test sonuqlanna sahip olmahd~r. O m e c i ve dokumac~ imal ettigi kumasm her metresini kontrol et- meli, hatalan ve hatalann kumqlann neresinde ve ne tip oldugunu belirtmelidir. Son olarak konfeksiyoncu da sev- kiyattan Bnce her giysiyi tek tek kontrol etmelidir.
Yukanda sBzti edilen kontrollar sonucu testlerin dii- zenli olarak yaplldlg~ $etmelerde f i k s e l iizelliklerin tek- stil tiretiminin bir sonraki safhasmda yeniden kontrolu gerekmiyecektir. Bu sistemin a v a n t a j ~ kalite kontrolcu- Ian tarafindan tekstil tiretiminin her safhasmda test pa- rametrelerinin kontrol edilerek standartlarla karg~lagt~nlmas~d~r. Bundan b q k a iireticinin mamultinii test etmesi tiretimin zay~f yanlanm ortaya g t k a r d ~ g ~ gibi, dtizeltilmesi gereken tiretim kademelerini ve standart dl-
$1 mamulleri saptama avantajlanm d a beraberinde getir- mektedir.
Giiniimiizde teknologlann ellerinde Ozellikle kalite ve performans hakkmda niteliksel yargdamalarla bulunma- ya elverigli standartlar vard~r. Teknik aq~dan kalitenin ta- rifi "tarif ve tesbit edilen spesifikasyonun siirekli korunmas~"d~r. Bu nedenle teknologlar iiretim igleminin- her kademesi ivin spesifikasyonlar tesbit etmelidirler. Bu ise hem kalite aqls~ndan iiretimin s ~ n ~ r l a n d ~ n l m a s ~ n ~ hem de iiretimin her kademesinde kaliteyi belirleyen standart- lar iqin saglam bilgileri gerektirmektedir.
2. STANDART VE SPESfFtKASYON
G i e bBliimtinde de belirtildigi gibi standart ve spe- sifikasyon i~letme kapsarm iqinde tiretim ve kalite kont- rolu faaliyetlerinin yIlriitiilmesinde etkin araqtlrlar. Ote yandan Standart ve Spesifikasyonun gerek iq ve gerese dl$ ticarette dnemli bir fonksiyonu oldurn gBrMmekte- dir. Ancak gogu zaman bu iki kavram birbirine kangtl-
T E K S d L VE M A K i N A CILT: 1 S A Y I : 4 T E M M U Z 1987
