hızından fazla olması istenmektedir. Bu olaylar ise ortam sıcaklığının yük-

1. Sıcaklık

Meyve ağaçlarının gelişmesi ve verimliliği sıcaklık ile yakından ilgilidir. Sı-

caklığın yüksekliği veya düşüklüğü metabolik olayları farklı şekillerde etk-

ilemektedir. Genellikle iyi bir büyüme için asimilasyon hızı solunum

hızından fazla olması istenmektedir. Bu olaylar ise ortam sıcaklığının yük-

selmesine bağlı olarak hızlanmaktadır. Bu nedenle tüm diğer koşullar

aynı kaldığında ve sıcaklık arttığında bu artan sıcaklık büyümede hızlan-

maya neden olmaktadır.

Tropikal bölgelerde yetişen bitkiler ile kutup bölgelerinde yetişen bitkileri

karşılaştırdığımızda sıcaklığın etkilerini kolayca anlarız. Tropikal bölgelerin

dışında diğer bitkiler kışı dinlenme halinde geçirir yaz döneminde

gelişmelerine devam etmektedir. Ekvator bölgelerinde ise bitkiler devamlı

olarak fizyolojik gelişimlerine devam etmektedir.

Sıcaklığın kaynağı güneştir.

Güneş enerjinin;

• %43 ü toprağa erişir,

• Geri kalanın %9 u difüzyona uğrar,

• %15’i absorbe edilir.

• %33 ü de bulutlar ile yansır.

Hava sıcaklığı doğrudan bitkinin toprak üstü kısımlarını etkiler ve dolaylı

yoldan ise atmosfer nemini değiştirmektedir.

Sıcaklık ve Isı

Isı: Bir cismin kütlesi içinde sahip olduğu potansiyel enerjidir. Bu enerji cisimlerin sahip olduğu ve molekülleri hareket halinde tutan bu enerji bir iç enerjidir. Isı kalori veya jül ile ölçülür.

Sıcaklık: Bir cismin ısısı arttıkça o cismin moleküllerinin her birine düşen enerji payı da artmakdır. Bu her moleküldeki enerji artışı da moleküllerin titreşimini arttırmakta yani kinetik enerjisini de arttırmaktadır. Bu artan molekül titreşimleri ise elektromanyetik dalgalar halinde çevreye etki yapmaktadır. Bu etkiye de sıcaklık denmektedir. Termome- tre ile ölçülmektedir.

• Yükseklik

• Güneş radyasyonunun şiddeti ve süresi

• Güneş enerjisinin atmosferden geçerken

Uğradığı kayıp derecesi sıcaklığı etkilemektedir.

Sıcaklık Gradyanı

Sıcaklığın dikey yönde, her 100 metre için gösterdiği değişme miktarına sıcaklık gradyanı denmektedir. Sıcaklık gradyanı mevsimlere göre değişmekle birlikte genellikle her 100 metre için 0,5 – 0,6

C kadardır.

Yükseklik değiştikçe bitki örtüsü de değişmektedir.

Termoperiyodizm

Sıcaklığın günlük değişimi önemli bir çevre faktörüdür. Bir çok bitki bu günlük sıcaklık rit-

mine yani gündüz yüksek gece düşük sıcaklıklara kendilerini uydurmuşlardır. Böylece bitki-

lerin günlük sıcaklık rejimlerine adapte olmalarına termoperiyodizm adı verilir.

Termoperiyodizmin bitkilerin fizyolojik faaliyetlerinde önemli bir

süreç olup büyüme ve fotosentez üzerine, özellikle gece ve gündüz

sıcaklıkları bitkilerin fizyolojik faaliyetinde önemlidir.

Termoperiyodizm rejiminin tohumların çimlenmesindeki rolü oldukça fazladır. Örneğin Daucus carota, Lolium perenne gibi bitkiler sıcaklık değişiklerinden çok sabit sıcaklıklarda çimlenir.

Bir çok bitki örneğin Apium graveolens, bitkisi bazı sıcaklık değişimlerinde

daha iyi gelişir

Günlük sıcaklık değişimleri domates bitkisinde gövdenin uzamasını ve

meyvelenmesini sağlar. Domates’in iyi gelişebilmesi için gündüz sıcaklığın

27 ^o C ve gece sıcaklığının ise 17-19 ^o C olması gerekir. Diğer taraftan bir çok

çayır bitkilerinde çiçeklerin açması günlük sıcaklık rejimine göre bağlıdır.

KAYNAK

Ağaoğlu, S. ve ark. 1995. Genel Bahçe Bitkileri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Eğitim, Araştırma ve geliştirme Vakfı Yayınları No:4.

Dokuzoğuz, M. 1974. Meyve Ağaçları ve Çevre İlişkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi yayınları, İzmir.

Top, N. ve Zincirlioğlu, Ö. 1987. Bitkilerin Ekolojik Girdi İstekleri.

Eser, D. 1997. Tarımsal Ekoloji. Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yayın No.1473, 176 s., Ankara.

Akman, Y., Güney, K. 2006. Bitki Ekolojisi Botanik, Palme Yayınları No: 345.

Akman, Y., Ketenoğlu, O., Kurt, L., Güney, K., Tuğ, M., Bitki Ekolojisi, Palme Yayınları No: 300.