EKONOMIK DEGERLENDIRME

(1)

EKONOMIK DEGERLENDIRME

3.5.2020

(2)

6.05.2020 MY Eğitim ve Danıışmanlık 2

İçerik

 Covid Dünya ve Türkiye

 IMF Dunya, Avrupa ve Türkiye dahil büyüme beklentileri

 Petrol ve S&P de durum

 Türkiye

 Genel değerlendirme

 Enflasyon

 Fitch tahminleri

 CDS

 Faizler ve USD TRY seviye ilşkisi

 Dolarizasyon, Bireylerin ve Kurumların döviz mevduatları

 Reel Efektif Döviz Kuru

 USD TRY ve Diğer Gelişmekte olan ülkeler para karşılaştırması

 Dış borç, kısa vade, uzun vade, ödeme planı

 Kısa vadeli borcun ödenmesine ilşkin değerlendirme

 TCMB rezervleri

 Dış Ticaret rakamları, cari açık

 Yurt dışı yerleşikler Portföy hareketleri

 Makro ekonomik veri ve beklentiler (Finansbank verileri)

(3)

Mevcut Covid-19 Durumu

Neredeyse dünyanın tamamını etkleyen bir salgın. 3,4m kişi ve 244 bin vefat.

Turkiye 8. sırada

(4)

Covid-19 günlük bulaşma sayılarının zirve’den düşüşe doğru geçtiği gözlemlenmektedir

(5)

Değerlendirmeler

 Kasım’19 ben beri dünyayı meşgul eden Covid-19 halihazırda dünyada 3,4m kişiye bulaşmış ve toplamda 244 bin kişi

ölmüştür. Türkiye vaka sayında 8. sıradadır.

 Koronovirüs’in yayılımını engellemek için uygulanan ulusal karantinalar sonucu ekonomik aktivitesinin yavaşlaması

sonucu bütün ülkelerde işssizlik ve milli gelir kaybına sebep olmuştur.

 Firmaları ve bireyleri kurtarmak için IMF tarafından derlenen verilere göre toplamda $8 trilyon paket açıklanmıştır.

 Gelişmiş ülkeler GSMH’lerinin %30- %35 lerina varan paket açıklarken gelişmekte olan ülkeler imkansızlık nedeniyle daha düşük bütçeler hazırlamışlar, sonuçda virusün yol açtığı

daralmanın toparlanması gelişmekte olan ülkeler açısından

daha uzun olacaktır.

(6)

Dünyada GSMH’ye oranla açıklanan paket oranları

(7)

Açıklanan paket tutarları

(8)

Dünya GSMH kaybı (IMF tahminleri, 15/4/20)

6.05.2020 8

(9)

IMF Avrupa Bölgesi Büyüme tahminleri

(10)

Brent petrol /varil

6.05.2020 10

Petrol, son beş yılın en düşük değerlerinde. Koronovirus nedeniyle talep azalışı ve dünyadaki üretim fazlalığı ile depo hacminin dolması fiyatların bu sene %60 düşmesine sebep oldu.

MY Eğitim ve Danıışmanlık

(11)

S&P 500 indeksi

S&P 500 endeksi 19 Şubat’da 3.386,15 değerinden %33,9 değer kaybederek 23 Mart’da 2.237,40 değerine indi. Buradan FED adımlarıyla toparlayarak 2,830,71 değerine geldi.

(26,5%) anacak hala 19 Şubat değerinin %16,4 altında işlem görmektedir.

(12)

6.05.2020 12

Türkiye Ekonomisi Önemli Başlıklar üzüerinden değerlendirme

(13)

Türkiye Değerlendirmesi

 Hükümet Koronovirus ile mücadele için başalngıçta TL 100 milyar’lık paket açıkladı, paket büyüklüğü daha sonra TL 200 milyar’a revize edildi. Ancak economist yorumlarına göre

açıklanan paket Koronovirus tahribatını telafi etmekde yetersiz kaldı.

 Bir önceki sayfada gösterdiğimiz tahminlere göre IMF 2020 de küçülmenin %5, ve 2021 deki toparlamanın %5 olacağını tahmin etmektedir.

 Fitch’e göre ise bu sene küçülme %2, seneye ise %4,9 büyüme olacaktır.

 Bürümcekci’ye göre 2020 küçülmesi %1 ve riskler aşağı yönlü, 2021 toparlanması ise %4-5 bandında olabilir.

 Petrol fiyatlarının düşmesi ülke açısından olumlu (Brent petrol son 1 yıl ortalama $58/varil vs cari $21/varil), Her $10 fiyat düşüşü yaklaşık petrol faturamıza $4milyar katkı sağlıyor. Eğer

önemüzdeki bir yıl ortalama petrol fiyatı $30 olur ise; petrol faturası $11,2 milyar azalacaktır.

 Öte yandan 2019 yılı turizm gelirleri $25 milyar olarak kaydedildi.

Bu sene turizm gelirinde % 70 - %80 kayıp öngörülmektedir. ($17.5

- $20 milyar)

(14)

Enflasyon Verileri

6.05.2020 14

TÜFE Enflasyonu Mart ayında yıllık %11,86 olarak açıklandı. Çekirdek enflasyon olan C endeksi de %10,49 oldu.

(15)

Fitch Türkiye tahminleri (23/4/20)

Turkey - Forecast Summary

(%) Ann. Av.2014-18 2018 2019 2020f 2021f

GDP 4,9 2,8 0,9 -2,0 4,9

Consumer Spending 3,7 0,0 0,7 -2,6 6,2

Fixed Investment 4,9 -0,6 -12,4 -5,0 5,3

Net Trade (contribution pps.) 1,0 3,6 2,3 -1,6 -0,5

CPI Inflation (end-year) 10,3 20,3 11,8 9,0 10,0

Policy Interest Rate (end-year) 9,57 24,00 12,00 8,75 8,75

Exchange Rate, USDTRY (end-year) 3,28 5,27 5,95 6,95 7,20

(16)

Türkiye Değerlendirmesi - 2

 Ekonomistlerin ortak değerlendirmesi Türkiye Koronovirus krizine düşük TCMB rezervleri ile girdi. Ekonominin

yavaşlaması sonucu risk algısı ile beraber ülke risk primi

(CDS) arttı. (30/4 kapanış : 600) 2019 sonunda risk primi 240 seviyesindeydi.

 2019 Haziran ayından beri devam eden TCMB faiz indirimleri sonucunda faiz seviyesi Haz-19 %24 ’ten yıl sonunda %12 ’ye;

22.Nisan.20’de ise % 8,75’e inmiştir. Bu süreç içersinde reel faiz elde edemediğini gören bireysel ve kurumsal yatırımcılar döviz alımlarını sürdürmüş, USD TRY Haz 2019’da 5,75 iken yıl sonunda 5,94 ve 30/4/20 itibariyle 6,99 ye yükselmiştir.

 Bireylerin ve kurumların döviz mevduat rakamları ise $195 milyara gelmiştir.

(17)

Türkiye CDS

TCMB döviz rezervlerinin yeterliliğine ilişkin kaygılar ve Covid -19’un ekonomik aktiviteyi düşürmesi ve milli gelirdeki bu sene beklenen

%5 civarı daralma CDS primlerinin artmasına neden oldu. BDDK kararları sonrası Eurobondların risk ağırlığının banka bilançolarında

%50’den %0’a indirilmesi Eurobond faiz seviyelerinde ve CDS primlerinde bir miktar düşüşe sebep oldu.

(18)

Gelişmekte olan ülkeler CDS karşılaştırmalı

6.05.2020 18

Yukardaki grafiklere 5 yıl CDS seviyesi yüksek olan ülkeler: Arjantin %23; Lübnan %14,7; Ecuador % 10 dahil değildir.

(19)

TCMB faizleri vs USD TRY

TCMB 22/4/20’deki toplantısında bir haftalık repo faizini %8,75’e indirdi. Böylelikle Haz 19’dan Ara’19 sonuna kadar faiz

%24’den %12’ye; Ara’19 dan Nis’20 ye kadar da faiz %12’den %8,75’e inmiş oldu. Faizlerin %15 den sonraki indirim sürecinde USD TRY’de hızlı yükseliş göze çarpmaktadır.

(20)

Bireylerin ve Kurumların Döviz mevduatları

6.05.2020 20

Bankacılık Sektörü Döviz Mevduat Hesapları (Haftalık)

28.12.18 28.06.19 27.12.19 27.03.20 10.04.20 17.04.20 24.04.20

Yurtiçi 161.023 185.514 193.644 197.435 195.084 195.568 195.190

Gerçek Kişiler 96.540 114.985 120.287 120.516 118.764 119.495 118.513

sak: Kıymetli Maden Depo Hesapları-ABD Dol 7.179 8.555 12.683 17.233 17.712 19.595 19.267

Tüzel Kişiler 64.483 70.530 73.357 76.919 76.320 76.073 76.677

sak: Kıymetli Maden Depo Hesapları-ABD Dol 395 540 814 1.321 1.391 1.626 1.650

Yurtdışı 26.189 26.594 26.742 26.723 26.258 26.093 26.016

sak: Kıymetli Maden Depo Hesapları-ABD Dol 197 199 259 328 335 354 357

(21)

Bireylerin ve Kurumların döviz mevduatı detay tablo

(22)

Türkiye Değerlendirmesi - 3

 Faiz oranları düşürülürken döviz kurları hızla yükselmiştir. Yüksek kurlar ithalat rakamlarına gecikmeli olarak yansıyacaktır. Ancak Eylül’19 Mart’20 dönemnde gecikmiş talep yüzünden cari açık ve dış ticaret rakamları aylık bazda bozulmalar göstermiştir.

 Takip eden grafikde Türkiye’nin uzun dönemli TÜFE bazlı Reel Efektif Döviz Kuru verilmiştir. REDK, 1994 ve 2001 kriz

seviyelerinin dip noktalarına doğru yakındır. (Mart sonu 72,9)

 Nisan ayının son haftasında TCMB’nin düşük rezervleri ve TL’nin getiriinin yeterli bulunmamasıyla USD TRY kuru 7,00 civarında işlem görmekte ve kamu bankaları tarafından bu seviyenin korunmaya çalışıldığı gözlenmektedir.

 Düşük REDK’ya ragmen kurda 7,00 üstü seviyelerin görülmesi mümkündür. Yapılan yorumlara göre bir noktada TCMB faiz arttırmak zorunda kalabilir.

(23)

Reel Efektif Döviz Kuru (REDK)

(24)

Gelişmekte olan ülke paraları değer kaybı..31/12/19’ye göre

(25)

Gelişmekte olan ülke paraları değer kaybı..31/12/18’e göre

(26)

Türkiye Dış Borç ve rezervlerin yeterliliği konusu

 Türkiye’nin dış borcu 2019 sonu itibariyle $436 milyardır. Kısa vadeli kısmı bu kompozisyonda $123,6 milyar olmakla beraber TCMB uzun vadeli kaydedilen $313 milyar’lık borcun kısa vedeye düşen kısımlarını da rapor etmektedir.

 1 yıl vadeye kadar ödenecek dış borç $168,4 milyardır. Bunun

$78,8 milyarı bankaların, $76,8 milyarı özel sektörün, $8,4 milyarı TCMB’nin ve $4,3 Genel Yönetim’e aittir.

 Bankalar tarafında dış borcun ödenmesi açısından sorun

görülmemektedir. TCMB’deki rezerv karşılıkları ($48 milyar) başta olmak üzere, toplam ulaşabilecekleri likidite $75,4 milyar olarak hesaplanmaktadır.

 Özel sektör açısından ise $76,3 milyar kurumların döviz mevduat hesapları vardır.

 İlerleyen slaydlar bu özetin detaylarını vermektedir.

(27)

Dış Borç stoku

Dış Borç (milyon USD)

2019 2018 2017

Borçlanana Göre Dış Borç 436.921 443.730 454.414

Kısa Vadeli 123.594 117.674 120.286

Kamu Sektörü 21.781 22.483 22.111

TCMB 8.413 5.914 1.753

Özel Sektör 93.400 89.277 96.422

Finansal Kuruluşlar 35.653 36.577 47.767

Finansal Olmayan Kuruluşlar 57.747 52.700 48.655

Uzun Vadeli Borçlar 313.327 326.056 334.128

Kamu Sektörü 132.976 117.372 114.062

TCMB 8,2 8,4 8,4

Özel Sektör 180.343 208.676 220.058

Finansal Kuruluşlar 77.189 102.678 114.313

Finansal Olmayan Kuruluşlar 103.153 105.997 105.745

Memo (GSYH'ye % oran olarak):

Toplam Dış Borç 58,0 57,0 53,3

(28)

Kısa Vadeli Dış Borç Stoku (Aylık, 1000000 USD)

Dec-18 Dec-19 Feb-20

Merkez Bankası 5.914 8.413 8.395

Muhabir Açıkları 0 0 0

Kredi Mektuplu DTH 5.914 8.413 8.395

Genel Hükümet

Bankalar 57.148 56.189 57.070

Döviz Kredileri 11.092 7.799 6.810

Döviz Tevdiat Hesabı 18.994 21.083 21.067

Banka Mevduatı 13.017 13.671 13.730

TL Mevduatları 14.045 13.636 15.463

Diğer Sektörler 54.612 59.048 57.021

Ticari Krediler 48.763 55.710 54.076

İthalat Borçları 44.130 50.633 49.925

Pref.&Peşin İhracat 4.633 5.077 4.151

Diğer Krediler 5.849 3.338 2.945

Kamu 0 0 0

Özel 5.849 3.338 2.945

Toplam Kısa Vadeli Dış Borç Stoku 117.674 123.650 122.486

Kısa Vadeli Dış Borç

6.05.2020 MY Eğitim ve Danıışmanlık

(29)

1 yıl vadede ödenecek Dış borç (uzun vadeliden 1 yıla kadar olan

taksitleri içeriyor)

(30)

Bankaların ve Özel sektörün likiditesi

6.05.2020 30

Bankalar, likit aktifleri $75.4 milyar ve bir yıl içindeki yurt dışı ödemeleri $78.9 milyar olduğundan Zorunlu Karşılıkların alınabilmesi kaydıyla dış yükümlülüklerini karşılayabilecek durumdadırlar.

Özel sektörün borcu $76.8 Milyar olmakla beraber bankacılık sisteminde mevduat toplamları $76.6 Milyardır. (Slayd 16) Elbette gerek bankaların ve gerekse özel sektörün borcunu hiç yineleyemeyip TCMB’den rezerv kullanımına gideceklerini düşünemeyiz.

(31)

Dış Borç Ödeme takvimi

(32)

TCMB Net uluslararası rezervler

6.05.2020

TCMB Net Dış Varlıklar (milyon USD) (Haftalık)

28.12.18 28.06.19 27.12.19 27.03.20 03.04.20 10.04.20 17.04.20 24.04.20 Net Uluslararası Rezervler 30.130 28.996 41.130 32.552 27.140 26.300 25.932 25.230 Brüt Döviz Rezervleri 92.060 96.540 106.455 95.554 89.699 89.071 88.067 86.602 Brüt Uluslararası Yükümlülükler -61.931 -67.544 -65.325 -63.002 -62.559 -62.771 -62.135 -61.372 Bankaların Döviz Mevduatı -57.956 -63.613 -61.464 -59.176 -58.726 -58.944 -58.306 -57.546

IMF -1.487 -1.490 -1.476 -1.458 -1.465 -1.461 -1.463 -1.461

Diğer Yükümlülükler -2.488 -2.441 -2.384 -2.369 -2.368 -2.366 -2.365 -2.364

Net Vadeli (Forward) İşlemler 0 0 0 0 0 0 0 0

Orta Vadeli Dış Krediler (net) 1.565 1.570 1.573 1.575 1.576 1.576 1.576 1.576

Diğer (TCMB tar. depo. Hariç) 242 711 95 -145 -112 310 -170 -270

Bilgi için:

Altın 19.950 22.853 25.079 31.325 31.306 32.871 33.958 33.785



TCMB Büt rezervleri 31/12/19 da $106,5 milyar iken 24/4/20 haftasında $86,6 milyar’a gerilemiştir. -$20 milyar



Aynı dönemde Net rezervleri ise $41,1 milyar’dan $25,2 milyar’a gerilemiştir.



Bu rakamlara görece illikit ve kötü gün rezervi sayılabilecek $33,8 milyarlık Altın rakamı dahilir.



Öte yandan rezervde varlık olarak gösterilen swap yoluyla bankalardan emanet alınan dövizler dahil ($30,9milyar), yükümlülüklerde bu yoktur. Swap yoluyla yaratılan $30,9 milyarı net rezervden düşersek yaklaşık $5,7 negatif zezerv söz konusudur.



Bu durum çok düşürülen TL faiz hadleri ortamında dövizde kırılganlık yaratmaktadır.



USD TRY kurunda Aralık ayında 6,00 seviyeleri savunulurken Kamu Bankalarının $30 Milyar, Ocak-Nisan’

20 döneminde ise $20 milyar döviz satışı olduğu çeşitli kurumlarca iddia edilmiştir.

(33)

TCMB Brüt rezervleri

(34)

TCMB net ve brüt rezervleri

(35)

Dış Ticaret Dengesi

Dış Ticaret Dengesi (milyon USD)

Aylık Aylık yılbaşından

beri yılbaşından

beri 12-aylık

toplam 12-aylık toplam

Mar-20 Mar-19 Mar-20 Mar-19 Mar-20 Feb-20

Dış Ticaret Açığı 5.391 1.915 12.906 5.938 36.473 32.996

Enerji 2.273 3.022 8.319 9.060 32.543 33.292

Enerji Dışı 3.119 -1.107 4.587 -3.122 3.930 -296

Toplam İhracat 13.422 16.336 42.749 44.534 179.054 181.968

12-aylık, % -17,8 0,0 -4,0 3,0 0,3 2,0

Energy 463 752 1.661 1.977 8.132 8.422

Enerji Dışı 18.350 17.498 53.994 48.495 207.395 206.542

Toplam İthalat 18.813 18.250 55.655 50.472 215.527 214.964

12-aylık, % 3,1 -18,0 10,3 -21,5 -0,8 -2,9

Enerji 2.736 3.774 9.981 11.037 40.675 41.714

12-aylık, % -27,5 7,8 -9,6 3,8 -7,6 -4,6

Enerji Dışı 16.078 14.476 45.675 39.435 174.852 173.250

12-aylık, % 11,1 -22,8 15,8 -26,5 0,9 -2,4

Bilgi İçin:

Altın İhracatı 240 88 518 332 2.186 2.034

Altın İthalatı 1.730 1.116 4.822 2.349 13.743 13.128

Altın Ticareti (net) -1.490 -1.028 -4.304 -2.017 -11.556 -11.094

Ithalat rakamlarındaki katılık gerek yılbaşıan göre değişim rakamları ve gerekse de 12 aylık kümülatif toplam rakmlarda görülmektedir.

(36)

Dış Ticaret 12 aylık kümülatif

(37)

Cari Açık Gelişmeleri aylık

Özet Cari Denge - BPM6 (milyon USD) (Aylık)

Dec-18 Mar-19 Jun-19 Sep-19 Dec-19 Jan-20 Feb-20 Mar-20

Cari İşlemler Hesabı -448 -120 -112 2.866 -2.599 -1.613 -1.230

sak: Enerji Dışı 3.015 2.902 2.182 5.446 414 1.806 1.398

sak: Enerji ve Altın Dışı 3.489 3.930 2.630 6.084 1.717 3.444 2.574

Mal Dengesi -1.266 -738 -2.378 -665 -3.648 -3.300 -1.901

Toplam Mal İhraca 14.667 16.440 11.921 15.450 15.307 14.862 14.694

yıllık, % -2,1 -0,2 -14,1 0,4 4,4 6,1 2,0

Toplam Mal İthalat 15.933 17.178 14.299 16.115 18.955 18.162 16.595

yıllık, % -28,4 -18,6 -22,9 -0,1 19,0 19,0 9,7

Hizmetler Dengesi 1.686 1.652 3.397 4.576 1.868 1.858 1.492

sak: Turizm 898 1.043 2.527 3.471 1.112 1.100 855

yıllık, % 15,1 5,6 34,3 21,7 23,8 11,3 5,0

Birincil Gelir Dengesi -994 -1.165 -1.181 -1.136 -1.094 -333 -729

sak: Faiz Giderleri 842 556 945 659 936 374 330

İkincil Gelir Dengesi 126 131 50 91 275 162 -92

Bilgi için:

Dış Ticaret Açığı 2.099 1.915 3.430 1.667 4.665 4.510 3.005 5.391

Enerji 3.463 3.022 2.294 2.580 3.013 3.419 2.628 2.273

Enerji Dışı -1.364 -1.107 1.136 -913 1.652 1.091 377 3.119

Altın Ticareti (net) -474 -1.028 -449 -638 -1.303 -1.639 -1.176 -1.490

Altın İhracatı 69 88 141 257 140 117 161 240

Altın İthalatı 543 1.116 589 895 1.443 1.755 1.337 1.730

Eylül’19’dan beri aylık cari açık rakamlarında kötüleşme gözlenmektedir. Temel neden ithalatda katılığa rağmn ihracat rakamlarının azalış göstermesidir. Ekonomin soğuması ve kur yükselişine bağlı olarak bu trend önümüzdeki aylarda düzelebilir.

(38)

Cari Denge kümülatif

6.05.2020 38

Cari Denge - BPM6 (milyon USD)

aylık aylık yılbaşından

beri yılbaşından

beri 12-aylık

toplam 12-aylık toplam

Şub.20 Şub.19 Şub.20 Şub.19 Şub.20 Oca.20

Cari İşlemler Hesabı -1.230 -117 -2.843 -393 6.128 7.241

sak: Enerji Dışı 1.398 2.643 3.204 5.645 39.420 40.665

sak: Enerji ve Altın Dışı 2.574 3.225 6.018 6.634 50.515 51.166

Mal Dengesi -1.901 -729 -5.201 -1.980 -19.856 -18.684

Toplam Mal İhracatı 14.694 14.404 29.556 28.409 183.439 183.149

yıllık, % 2,0 2,9 4,0 4,1 1,9 2,0

Toplam Mal İthalatı 16.595 15.133 34.757 30.389 203.295 201.833

yıllık, % 9,7 -19,9 14,4 -24,0 -3,2 -5,6

Hizmetler Dengesi 1.492 1.177 3.350 2.685 37.423 37.108

sak: Turizm 855 814 1.955 1.802 25.872 25.831

yıllık, % 5,0 7,7 8,5 8,4 24,6 24,8

Birincil Gelir Dengesi -729 -507 -1.062 -1.140 -12.441 -12.219

sak: Faiz Giderleri 330 459 704 996 7.817 7.946

İkincil Gelir Dengesi -92 -58 70 42 1.002 1.036

(39)

Cari Denge aylık

(40)

Yurt Dışı yerleşikler yılbaşından itibaren $8.2 milyar çıkış yaptılar

6.05.2020 40

Yurt dışı yerleşikler bu sene hisse senedi ve Devlet İç Borçlanma Senetlerinden $8.2 milyar çıkış yaptılar. Gçen senenin aynı döneminde çıkış tutarı $1,2 milyardı.

(41)