ERNST & YOUNG MAYIS/MAY 2007

Tam metin

(1)

M

A Y I S

/ M

A Y

2 0 0 7

‹stanbul Merkez Ofis Büyükdere Caddesi Beytem Plaza fiiflli 34381 ‹stanbul Tel : 0212 315 30 00

0212 315 30 50 (pbx) Fax : 0212 230 82 91 istanbul.office@tr.ey.com

Ankara Ofis Reflit Galip Cad. No:53 D:3-4 Gaziosmanpafla 06700 Ankara Tel : 0312 447 21 11 Fax : 0312 447 27 73 ankara.office@tr.ey.com

‹zmir Ofis

Akdeniz Mah. Halit Ziya

Bulvar› No:74 K:2 Yap› Kredi Sigorta

‹fl Merkezi

Alsancak 35210 ‹zmir Tel : 0232 483 59 59 Fax : 0232 445 72 16 izmir.office@tr.ey.com

Bursa Ofis

Kükürtlü Cad. Tan ‹fl Merk.

No:67 B Blok D:1-2 16080 Bursa Tel : 0224 232 00 03 Fax : 0224 232 23 96 bursa.office@tr.ey.com

www.ey.com

www.vergidegundem.com

© 2007 Ernst & Young All Rights Reserved.

Ernst & Young is a registered trademark.

E

R N S T &

Y

O U N G

YATIRIMLARIN VE ‹ST‹HDAMIN TEfiV‹K‹NE ‹L‹fiK‹N 5084 SAYILI KANUN’DA 5615 SAYILI KANUNLA YAPILAN DE⁄‹fi‹KL‹K VE DÜZENLEMELER Mehmet KORKUSUZ

KOB‹’LER‹N BANKALARA VE D‹⁄ER MAL‹

KURUMLARA OLAN BORÇLARININ YEN‹DEN YAPILANDIRILMASINDA SON AfiAMAYA GEL‹ND‹

Emre EMEK

Dünya’dan Vergi Haberleri Aras UYGUR

English Translation Resmi Gazete’den...

Emre EMEK

Sirküler ‹ndeks

Vergi Takvimi

Vergi Hakk›nda

(2)

VE R G ‹ D E GÜ N D E M

YATIRIMLARIN VE

‹ST‹HDAMIN TEfiV‹K‹NE

‹L‹fiK‹N 5084 SAYILI KANUN’DA 5615 SAYILI KANUNLA YAPILAN DE⁄‹fi‹KL‹K VE DÜZENLEMELER

Mehmet KORKUSUZ

I. G‹R‹fi

Di¤er tüm kamusal politikalarda oldu¤u gibi maliye politikalar›nda da nihai hedef insan›n refah›d›r. Çal›flabilir durumda olan bir insan için de refah›n olmazsa olmaz koflulu, kendisinin ve ailesinin geçimini sa¤lamaya yetecek düzeyde gelir elde etti¤i bir ifle sahip olmas›d›r. Ancak, gerek tek tek insanlar için ve gerekse toplumsal hayat›m›z bak›m›ndan bu kadar önemli olmas›na ra¤men, çeflitli sebeplerle pek çok insan durumuna uygun bir ifl bulamamakta, bu da günlük hayat›m›zda yo¤un biçimde yaflad›¤›m›z di¤er pek çok soruna kaynakl›k etmektedir.

fiüphesiz baflka sebepleri de olmakla birlikte günümüzde iflsizli¤in sebep- lerinden baflta geleni, istihdam üzerindeki vergi, sigorta primi gibi yüklerin a¤›rl›¤›d›r. Ücret pazarl›klar›n›n genellikle net tutarlar üzerinden yap›l›yor olmas›

yükün tamam›n›n yat›r›mc› taraf›ndan üstlenilmesi sonucunu do¤urmakta, bu da, faizlerin yüksekli¤i, ekonomik istikrars›zl›k gibi di¤er baz› gerekçelerle birlikte, yat›r›mc›lar› yat›r›m yapmaktan cayd›rmakta ya da onlar›n emek yo¤un yat›r›mlar yerine daha çok teknoloji yo¤un yat›r›mlar› tercih etmelerine sebep olmaktad›r. Bir taraftan bu tür yat›r›m tercihleri di¤er taraftan da h›zl› nüfus art›fl›, sonuçta, ülke nüfusunun çal›flabilir

kesiminin önemli bir k›sm›n›n, istedikleri halde ifl bulamamalar›na yol açmaktad›r.

Sorunun çözümü için bu güne kadar pek çok düzenleme yap›lm›fl olmas›na ra¤men, bugün geldi¤imiz noktada, bunlar›n, sorunu çözdü¤ünü ve hatta hafifletti¤ini söyleyebilmek pek mümkün de¤ildir.

Bu konuda yap›lan son düzenleme de TBMM’de 2004 y›l› bafl›nda kabul edilen 5084 say›l› “Yat›r›mlar›n ve ‹stihdam›n Teflviki ile Baz› Kanunlarda De¤ifliklik Yap›lmas› Hakk›nda Kanun” olmufltur.

Bu Kanunla, Devlet ‹statistik Enstitüsü Baflkanl›¤›nca 2001 y›l› için belirlenen fert bafl›na gayrisafi yurt içi hâs›la tutar›

1500 ABD Dolar› veya daha az olan otuz alt› ilde 01.10.2003 tarihinden itibaren yap›lacak yat›r›mlarda, çal›flt›r›lanlar›n ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopaj›n›n tamam›n›n ya da yüzde 80’inin tahsilinden 2008 y›l› sonuna kadar vazgeçilirken, yine ayn› ücretler üzerinden hesaplanan sigorta primi iflveren hissesinin tamam›n›n ya da yüzde 80’inin yine 2008 y›l› sonuna kadar Hazinece karfl›lanmas›

benimsenmifltir. Bunlar›n d›fl›nda ayn›

Kanunla, belirli sektörlerde faaliyet gösteren iflletmelerin enerji giderlerinin bir k›sm›n›n Hazinece karfl›lanmas› ve yeni yat›r›mlara bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi de öngörülmüfltür. Yat›r›m indirimi uygulamas›na da 2006 y›l› bafl›ndan itibaren son verilmifl olmas› sebebiyle, 5084 say›l› Kanunla yat›r›mlara sa¤lanan destek ve teflviklerin önemi daha bir artm›flt›r.

Ancak, uygulamas›na bafllanal› henüz üç y›l gibi bir süre olmas›na ra¤men, 5084 say›l› Kanunda bu güne kadar befl ayr›

kanunla çeflitli de¤ifliklikler yap›lm›flt›r.

2004 y›l›nda 5228 say›l› Kanunla yap›lan ilk de¤ifliklikle yat›r›mlara tahsis edilecek arsa ve arazilerin kapsam› geniflletilirken ve belirli tarihe kadar tamamlanacak yat›r›mlar›n destek ve teflviklerden yararlanma süresi uzat›l›rken; 2005 y›l›nda 5350 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflik- liklerle de, destek ve teflviklerden yarar- lanmada belirlenen say›da iflçi çal›flt›rma veya istihdam öngörme koflulu getirilmifl,

destek ve teflviklerin uygu-lanaca¤› iller aras›na, 01.04.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, Devlet Planlama Teflkilat› Müsteflar-l›¤›’nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan on üç il de al›nm›flt›r.

Bu arada Temmuz 2006 ay›nda kabul edilen 5338 say›l› Kanunla da, süresi içinde yat›r›ma bafllanmamas› halinde bedelsiz yat›r›m tahsisinin kald›r›lmas›

hükme ba¤lanm›flt›r.

2006 y›l› sonunda 5568 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikliklerle de, destek ve teflviklerden yararlanacak yat›r›mlar›n tamamlanma tarihi 2009 y›l› sonuna kadar uzat›lm›fl ve 2007, 2008 ve 2009 y›l›nda tamamlanan yat›r›mlar›n, destek ve avantajlardan, tamamlanma tarihinden itibaren, s›ras›yla befl, dört ve üç y›l süreyle yararlan›labilmesi mümkün k›l›nm›flt›r.

Uygulama ile ilgili son düzenleme de 04 Nisan 2007 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 5615 say›l› Kanunla gerçek- lefltirilmifltir. Bu Kanunla 5084 say›l›

Kanuna eklenen Geçici 2 nci madde hükmü ile 04 Nisan 2012 tarihine kadar befl y›l süreyle, belirlenen koflullar›

tafl›malar› kayd›yla Gökçeada ve Boz- caada’daki iflletmelerin de gelir vergisi stopaj› teflviki, sigorta primi iflveren hissesi teflviki ve enerji deste¤inden yararlan- malar› hükme ba¤lan›rken; yat›r›mlara bedelsiz yat›r›m yeri tahsisinde devir yerine k›rk dokuz y›ll›k süreyle irtifak hakk› tesisi uygulamas›na geçilmifltir.

Gelir vergisi stopaj› ve sigorta primi iflveren hissesi teflviklerinden yararlana- caklarda aranan “asgari otuz iflçi çal›flt›rma” koflulu da yine ayn› Kanunla

“asgari on iflçi çal›flt›rma” olarak de¤ifltirilmifltir.

Bu yazm›zda, yat›r›mlara 5084 say›l›

Kanunla sa¤lanan destek ve teflviklerden yararlanma koflullar›nda bu güne kadar yap›lan de¤ifliklikler özetlenmekte ve uygulamada bugün gelinen nokta aç›klanmaktad›r.

(3)

II. 5084 SAYILI KANUNLA SA⁄LANAN DESTEK VE TEfiV‹KLERDEN

YARARLANMA

KOfiULLARINDA BU GÜNE KADAR YAPILAN

DE⁄‹fi‹KL‹K VE DÜZENLEMELER.

II.1 Gelir vergisi stopaj› teflviki 5084 say›l› Kanunun 3 üncü maddesinde,

“Gelir vergisi stopaj› teflviki” bafll›¤›

alt›nda, kapsama giren illerde (Devlet

‹statistik Enstitüsü Baflkanl›¤›nca 2001 y›l› için belirlenen fert bafl›na gayrisafi yurt içi hâs›la tutar› 1500 ABD Dolar›

veya daha az olan otuz alt› ilde) yap›lan ve yap›lacak yat›r›mlara sa¤lanacak gelir vergisi stopaj› konu edilmifltir.

Kanunkoyucu, bu teflviki, madde metninde, “01.10.2003 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu ifl yerlerinde çal›flt›rd›klar› iflçiler ile 1.10.2003 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bu tarihten önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›s›na ilâve olarak yeni ifle ald›klar› ve bu ifl yerlerinde fiilen çal›flt›rd›klar› iflçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerleri için tamam›, di¤er yerlerdeki ifl yerleri için

% 80’i, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir” ifadeleriyle aç›klam›flt›r.

Görüldü¤ü gibi, uygulaman›n bafl- lang›c›nda, 01.10.2003 tarihinden itibaren faaliyete bafllam›fl yat›r›mlar için “Gelir vergisi stopaj› teflviki” nden yararla- nabilmede, iflyerinde çal›flt›r›lmas› zorunlu bir asgari iflçi say›s› söz konusu de¤ildir.

Kanunkoyucu, sadece, 01.10.2003 tarihinden önce faaliyete bafllam›fl olan yat›r›mlar için, son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›s›na ilâve olarak yeni iflçi ifle almalar›n› koflul olarak getirmifltir. Daha aç›k bir ifade ile,

Kanunkoyucu, belirtilen tarihten sonra ifle bafllayan mükellefler için yaratt›klar›

istihdam ölçüsünde, belirtilen tarihten önce ifle bafllayan mükellefler için ise yaratt›klar› ek istihdam ölçüsünde gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlana- bilmelerini mümkün k›lm›flt›r.

Öte yandan, yine ayn› maddede, sa¤lanacak gelir vergisi stopaj› teflvikinin üst s›n›r› da, yeni ifle al›nan iflçi say›s› ile asgari ücret üzerinden ödenmesi gereken verginin çarp›m› sonucu bulunacak tutar›n organize sanayi ve endüstri bölgelerindeki ifl yerlerinde tamam›, di¤er yerlerdeki ifl yerlerinde ise yüzde 80’i olarak tan›m- lanm›flt›r.

Maliye Bakanl›¤› da, son üç y›ll›k dönem- de konuyla ilgili olarak yay›mlad›¤› üç ayr› Tebli¤ ile (17.04.2004, 04.06.2005 ve 20.04.2006 tarihli Resmi Gazete’lerde yay›mlanan), uygulaman›n usul ve esaslar›n› mükelleflere duyurmufltur. Bu Tebli¤lerde, özetle,

a) Gelir vergisi stopaj› teflviki sadece kapsama dahil illerde bulunan iflyerlerinde fiilen çal›flt›r›lan iflçilerin ücretleri üzerinden hesaplanacak gelir vergisi aç›s›ndan geçerli oldu¤u, bu iflyerlerine iliflkin bordrolarda gösterilmifl olsa dahi fiilen bu iflyerlerinde çal›flmayan iflçiler aç›s›ndan teflvikten yararlanman›n mümkün bulunmad›¤›,

c) Uygulaman›n 01.03.2004 tarihi itibariyle yürürlü¤e girdi¤i, bu nedenle söz konusu teflvik uygulamas›n›n ilk olarak 01.09.2003 tarihinden sonra ifle al›nm›fl olanlar›n 2004 y›l›n›n Mart ay›

ücretleri üzerinden hesaplanacak gelir vergisi için geçerli olaca¤›,

d) Gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanacak olan mükelleflerin, ilgili döneme iliflkin verecekleri muhtasar beyannamelerinde, çal›flt›rd›klar› tüm iflçilere ait ücret matrahlar›n› beyan ederek bunlara iliflkin vergilerin tahakkuk ettirilmesini sa¤layacaklar›,

e) Gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlan›labilmesi için muhtasar beyanname ile birlikte Tebli¤ ekinde yer alan bildirimin de verilmesinin gerekti¤i, bu bildirimde teflvikin uygulanmas› ile ilgili iflyerleri ve istihdam edilen iflçilere

iliflkin bilgiler ve terkin konusu olacak vergi tutar›n›n da yer almas› gerekti¤i, f) 5084 say›l› Kanunun amac›n›n, ülke genelinde istihdam›n art›r›lmas› ve bu istihdam›n ekonomik geliflmifllik düzeyi düflük olan yörelerde gerçeklefltirilmesi suretiyle ülkemizdeki bölgeleraras› gelifl- mifllik farkl›l›klar›n› azaltmak oldu¤u, bu ba¤lamda, Kanun kapsam›nda olmayan bölgelerde var olan istihdam›n Kanun kapsam›ndaki bölgelere veya kapsama dahil bölgelerde var olan istihdam›n bölge içinde kayd›r›lmas›na yönelik teflviklerden yararlanma amaçl› uygulamalar›n yeni ifle bafllama olarak kabul edilmeyece¤i;

bu kapsamda, mevcut ve faaliyette bulunan iflletmelerin devredilmesi, bir- leflmesi, bölünmesi veya nevi de¤ifltirmesi, mevcut bir iflletmenin kapat›larak de¤iflik bir ad veya unvan veya bir ifl birimi olarak aç›lmas›, yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak flekilde do¤rudan veya dolayl› ortakl›k iliflkisi bulunan flirketler aras›nda istihdam›n kayd›r›lmas›, flah›s iflletmelerinde iflletme sahipli¤inin de¤ifl- tirilmesi gibi ek bir kapasite ve istihdam art›fl›na neden olmayan ifllemler sonu- cunda gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlan›lmas› mümkün bulunmad›¤›, vurgulanm›flt›r.

Yukar›da özetlenen koflullarla 2004 y›l›

Mart ay›nda bafllayan gelir vergisi stopaj›

uygulamas›nda ilk de¤ifliklik 2004 y›l›

Temmuz ay›nda TBMM’de kabul edilen 5228 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunla, 5084 say›l› Kanunun ilk fleklinde 31.12.2008 olarak belirlenen gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanma süresi, 31.07.2006 tarihine kadar tamamlanan yat›r›mlar için, 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n, tamamlanma tarihinden itibaren befl y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

5084 say›l› Kanunun uygulamas›nda ikinci de¤ifliklik 2005 y›l› May›s ay›nda 5350 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. 5350 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikliklerden ilki, gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanacak yat›r›mlar için 01.10.2003 olarak belirlenen ifle bafllama tarihinin 01.04.2005 olarak yeniden belirlenmesi olmufltur. Bu de¤ifliklik ile, 01.04.2005 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir

(4)

VE R G ‹ D E GÜ N D E M

ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, en az otuz iflçi çal›flt›rmalar› kofluluyla, bu ifl yerlerinde çal›flt›rd›klar› iflçilerin;

01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükel- leflerinin de, 01.01.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son ayl›k prim ve hizmet belgelerindeki iflçi say›s›n›

en az yüzde yirmi oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›n asgari otuz kifliye ulaflmas› halinde, bu ifl yerlerinde çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›

geçmemek üzere, art›rd›klar› iflçi say›s›

ile mevcut iflçilerden art›rd›klar› iflçi say›s›n›n iki kat› kadar iflçinin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin;

organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerleri için tamam›, di¤er yerlerdeki ifl yerleri için yüzde sekseni, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilmesi hüküm alt›na al›nm›flt›r. Yine bu de¤iflik- likler kapsam›nda, gelir vergisi stopaj›

teflvikinden yararlanacak iller aras›na Devlet Planlama Teflkilat› Müsteflarl›¤›nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan on üç il de dahil edilmifltir.

Gelir vergisi stopaj› teflviki ile ilgili olarak 5350 say›l› Kanunla yap›lan bir di¤er de¤ifliklik te, yukar›daki paragraftan da anlafl›ld›¤› gibi, teflvikten yararlanabilmek için en az otuz iflçi çal›flt›rma koflulunun getirilmifl olmas›d›r.

Bu kapsamda yap›lan son de¤ifliklik te, belirlenen tarihten (01.04.2005) önce ifle bafllayanlar için, “iflçi say›s›n›n en az yüzde 20 oran›nda art›r›lmas› ve bu flekilde art›r›larak ulafl›lan iflçi say›s›n›n en az otuz olmas›” koflulunun aranacak olmas›d›r. Uygulamada 5350 say›l›

Kanunla yap›lan bu üç de¤ifliklik te 01.04.2005 tarihinde yürürlü¤e girmifltir.

5084 say›l› Kanunla yat›r›mlara sa¤lanan gelir vergisi stopaj› teflviki ile ilgili üçüncü de¤ifliklik te, 2006 y›l› Aral›k ay›nda 5568 say›l› Kanunla yap›lm›fl ve destek ve teflviklerden yararlanma süresi, yine 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n, 31.12.2007 tarihine kadar tamamlanacak yat›r›mlar için befl y›l,

31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamamlananlar için üç y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

Gelir vergisi stopaj› teflviki uygulamas›

ile ilgili son de¤ifliklik de 04.04.2007 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 5615 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. An›lan Kanunla yap›lan de¤iflikliklerle, uygulama basitlefltirilmifl ve 5084 say›l› Kanuna eklenen Geçici 2 nci madde hükümleri ile gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanacak yerler aras›na Çanakkale’nin Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri de dahil edilmifltir.

An›lan Kanunun 24 üncü maddesiyle, ayr›ca, gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanabilmesinde aranan “asgari otuz iflçi çal›flt›rma” koflulu “asgari on iflçi çal›flt›rma” olarak de¤ifltirilirken, 01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükellef- leri için aranan “01.01.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son ayl›k prim ve hizmet belgelerindeki iflçi say›s›n› en az yüzde 20 oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›n asgari otuz kifliye ulaflmas›”

koflulundan, 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere vazgeçil- mifltir. Kanunkoyucu, yine 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, son düzenleme ile, 01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin de asgarî on iflçi çal›flt›r›yor olmalar› halinde gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlanabilmelerini mümkün k›lm›flt›r.

5615 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikli¤in yürürlü¤e girmesinin ard›ndan, art›k, belirlenen k›rk dokuz ilde yap›lm›fl ve bundan sonra yap›lacak, en az on iflçi çal›flt›ran yat›r›mlar için gelir vergisi stopaj› teflvikinden yararlan›labilecektir.

Bu teflvikten yararlanma süresi de, yukar›da belirtti¤imiz gibi, 2007 y›l›

sonuna kadar tamamlanacak yat›r›mlar için befl y›l, 31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamamlananlar için üç y›l olacakt›r. Örne¤in, belirlenen illerden

birinde yap›lan ve 30.06.2009 tarihinde tamamlanacak bir yat›r›m için 30.06.2012 tarihine kadar gelir vergisi stopaj›

teflvikinden yararlan›labilecektir.

Bozcada ve Gökçeada’da bulunan iflletmeler de gelir vergisi stopaj› tefl- vikinden, yukar›da belirtilen koflullarla ve 04.04.2012 tarihine kadar yararlana- bileceklerdir.

II.2 Sigorta primi iflveren hissesi ile ilgili teflvik

5084 say›l› Kanunla yat›r›mlara sa¤lanan destek ve teflviklerden biri de çal›flt›r›lan iflçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi iflveren hissesinin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerleri için tamam›n›n, di¤er yerlerdeki ifl yerleri için de yüzde 80’inin Hazinece karfl›lanmas› ile ilgilidir.

Kanunkoyucu, konuyla ilgili olarak, Kanunun 4 üncü maddesinde, “31.12.2008 tarihine kadar uygulanmak üzere, 2 nci maddenin (a) bendi kapsam›ndaki illerde, 1.10.2003 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir ve kurumlar vergisi mükel- leflerinin, bu ifl yerlerinde çal›flt›rd›klar›

iflçiler ile 1.10.2003 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bu tarihten önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›s›na ilâve olarak yeni ifle ald›klar›

ve bu ifl yerlerinde fiilen çal›flt›rd›klar›

iflçiler için, 17.7.1964 tarihli ve 506 say›l›

Sosyal Sigortalar Kanununun 72 ve 73 üncü maddeleri uyar›nca prime esas kazançlar› üzerinden hesaplanan sigorta primlerinin iflveren hissesinin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerleri için tamam›, di¤er yerlerdeki ifl yerleri için yüzde 80’i Hazinece karfl›lan›r....’’ hükümlerine yer vermifltir.

Yukar›daki ifadelerden de anlafl›ld›¤› gibi, Kanunkoyucu, bu uygulamada da 01.10.2003 tarihini esas alm›fl ve 01.10.2003 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu ifl yerlerinde çal›fl- t›rd›klar› iflçilerin prime esas kazançlar›

üzerinden hesaplanan sigorta primlerinin

(5)

iflveren hissesinin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerlerinde tamam›n›n, di¤er yerlerdeki ifl yerlerinde de yüzde 80’inin Hazinece karfl›lanmas›n›

hükme ba¤larken; 01.10.2003 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bu tarihten önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›s›na ilâve olarak yeni ifle ald›klar› ve bu ifl yerlerinde fiilen çal›flt›rd›klar› iflçiler için de uygulamadan yararlan›labilmelerine imkan sa¤lam›flt›r.

Yine yukar›daki ifadelerden anlafl›laca¤›

gibi, uygulaman›n bafllang›c›nda, 01.10.2003 tarihinden itibaren faaliyete bafllam›fl yat›r›mlar için “Sigorta primi iflveren hissesi teflviki” nden yararla- nabilmede, iflyerinde çal›flt›r›lmas› zorunlu bir asgari iflçi say›s› söz konusu de¤ildir.

Kanunkoyucu, sadece, 01.10.2003 tarihinden önce faaliyete bafllam›fl olan yat›r›mlar için, yine bir asgari say›

belirlemeksizin, son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›s›na ilâve olarak yeni iflçi ifle almalar›n› koflul olarak getirmifltir.

Öte yandan, Gelir Vergisi stopaj›

teflvikinde oldu¤u gibi, sigorta primi iflveren hissesi teflvikinde de bir üst s›n›r söz konusudur. Maddede bu s›n›r, “506 say›l› Kanunun 78 inci maddesi uyar›nca belirlenen kazanç alt s›n›r›na göre hesaplanan iflveren hissesi prim tutar›”

olarak tan›mlanm›flt›r. Sosyal Sigortalar Kanunu’nun an›lan maddesinde, sigorta primine esas kazanç alt s›n›r›, günlük asgari ücret olarak belirlenmifltir. ‹flte bu tutar üzerinden hesaplanacak sigorta primi iflveren hissesi, teflvik uygulamas›nda her bir iflçi için dikkate al›nacak günlük üst s›n›r olacakt›r.

Yani, sigorta primi teflvikinden yarar- land›r›lan bir iflçinin ücreti ne olursa olsun yat›r›mc›n›n onun için yararlan›labilece¤i sigorta primi teflvikinin tutar›, organize sanayi ve endüstri bölgelerindeki ifl yerleri için Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 78 inci maddesi uyar›nca belirlenen kazanç alt s›n›r›na göre hesaplanan iflveren hissesi prim tutar›n›, di¤er yerlerdeki ifl yerleri

için 506 say›l› Kanunun 78 inci maddesi uyar›nca belirlenen kazanç alt s›n›r›na göre hesaplanan iflveren hissesi prim tutar›n›n yüzde 80’ini aflamayacakt›r.

Kanunun uygulamaya iliflkin çeflitli hükümlerin yer ald›¤› 7 nci maddesine göre, Hazinece karfl›lanan prim tutarlar›n›n mükelleflerin gelir ve kurumlar vergisi uygulamalar›nda gider veya maliyet unsuru olarak dikkate al›nmas› mümkün bulunmamaktad›r.

Maliye Bakanl›¤›, Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›¤› ile Hazine Müste- flarl›¤›n›n ba¤l› oldu¤u Bakanl›k ta, son üç y›ll›k dönemde müfltereken yay›m- lad›klar› üç ayr› Genelge ile (13.04.2004/- 16-314, 27.05.2005/16-344, 26.06.- 2006/16-375) uygulaman›n usul ve esaslar›n› mükelleflere duyurmufltur. Bu Genelgelerde, özetle,

a) kapsama giren ve 2004/Mart ay›nda çal›flan sigortal›lardan dolay› 2004/Nisan ay›nda verilmesi gereken ayl›k sigorta primleri bildirgesinin, ilk prim belgesi olaca¤›,

b) kapsama giren illerde, 01.10.2003 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu iflyerlerinde çal›flt›rd›klar› iflçiler ile 01.10.2003 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir veya kurumlar vergisi mükel- leflerinin bu tarihten önce ilgili idareye verdikleri en son dört ayl›k sigorta primleri bordrolar›ndaki son ayda bildirdikleri toplam iflçi say›s›na ilave olarak yeni ifle ald›klar› ve bu iflyerlerinde fiilen çal›flt›rd›klar› iflçilerin ücretleri üzerinden hesaplanacak sigorta primi iflveren hisselerinin kapsama uygulama kapsam›na girdi¤i,

c) 01.10.2003 tarihinden önce Kuru- mumuza en son verilmifl olan 2003/II’inci dönem bordosunun son ay› olan A¤ustos ay›nda hiç sigortal› bildiriminin olmamas›

halinde, ayn› bordroda sigortal› bildiri- minde bulunulan en son ayda kay›tl›

sigortal› say›s›n›n uygulamada baz al›naca¤›,

d) kapsama giren illerdeki iflverenlerce,

sigortal› çal›flt›r›lmam›fl olmas› nedeniyle, 2003/II. Dönem bordrosu verilmemifl ise, daha önceki dönemler için bordro verilmifl olsa bile, bu tür iflyerlerinde, 01.09.2003 tarihinden itibaren ifle al›nan sigortal›lar›n 2004/Mart ay›nda da çal›fl›yor olmalar›

halinde tamam›n›n kapsama dahil edilece¤i,

e) 2004/Mart ila 2008/Aral›k aylar›na iliflkin olmak üzere düzenlenen ve çeflitli nedenlerle yasal süresi d›fl›nda verilen prim belgelerinde kay›tl› sigorta prim- lerinin iflveren hissesinin de (yüzde 100’ü veya yüzde 80’i) uygulama kapsam›nda de¤erlendirilece¤i,

f) yap›lacak uygulamada; ayn› iflverenin kapsama giren ve girmeyen illerde birden fazla iflyerinin bulunmas› halinde, bu iflyerlerinin tümünde çal›flt›rd›¤›

sigortal›lar için verdi¤i 2003/II. Dönem bordrolar›ndaki (sigortal›lar›n bildirildi¤i son aydaki) toplam sigortal› say›s›na ilave olarak kapsama giren illerdeki iflyerlerine 01.09.2003 tarihinden itibaren yeni ifle ald›¤› sigortal›lar›n da bu kapsamda de¤erlendirilece¤i,

g) ‹flverenlerce, kapsama giren ve girmeyen sigortal›lar için ayr› ayr› prim belgesi düzenlenmifl olmas› kayd›yla, bu iflverenlerin ayr›ca yaz›l› baflvuruda bulun- mufl olup olmad›klar›na bak›lmayaca¤›, vurgulanm›flt›r.

Yukar›da özetlenen koflullarla 2004 y›l›

Mart ay›nda bafllayan sigorta primi iflveren hissesi teflviki uygulamas›nda ilk de¤ifliklik 2004 y›l› Temmuz ay›nda 5228 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunla, Kanunun ilk fleklinde 31.12.2008 olarak belirlenen sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlanma süresi sonu, 31.07.2006 tarihine kadar tamamlanan yat›r›mlar için, 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n, tamamlanma tarihinden itibaren befl y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

5084 say›l› Kanunun sigorta primi iflveren hissesi teflviki ile ilgili hükümlerinde ikinci de¤ifliklik 2005 y›l› May›s ay›nda

(6)

5350 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Daha aç›k ifade ile, an›lan Kanunla, 5084 say›l›

Kanunun konuyla ilgili 4 üncü maddesi, bafll›¤› ile birlikte de¤ifltirilmifl ve sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yarar- lanacak yat›r›mlar için maddenin ilk fleklinde 01.10.2003 olarak hükme ba¤lanan ifle bafllama tarihi, 01.04.2005 olarak yeniden belirlenmifltir. Bu de¤ifliklik ile, 01.04.2005 tarihinden itibaren yeni ifle bafllayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, en az otuz iflçi çal›flt›rmalar› kofluluyla, bu ifl yerlerinde çal›flt›rd›klar› iflçilerin;

01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükel- leflerinin de, 01.01.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son ayl›k prim ve hizmet belgelerindeki iflçi say›s›n›

en az yüzde 20 oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›n asgari otuz kifliye ulaflmas› halinde, bu ifl yer- lerinde çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›

geçmemek üzere, art›rd›klar› iflçi say›s›

ile mevcut iflçilerden art›rd›klar› iflçi say›s›n›n iki kat› kadar iflçinin ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi iflveren hissesinin; organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu ifl yerleri için tamam›, di¤er yerlerdeki ifl yerleri için yüzde sekseni, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilmesi (silinmesi) hüküm alt›na al›n- m›flt›r. Yine bu de¤ifliklikler kapsam›nda, sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlanacak iller aras›na Devlet Planlama Teflkilat› Müsteflarl›¤›nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan on üç il de dahil edilmifltir.

Sigorta primi iflveren hissesi teflviki ile ilgili olarak 5350 say›l› Kanunla yap›lan bir de¤ifliklik te, yukar›daki ifadelerden de anlafl›ld›¤› gibi, teflvikten yararla- nabilmek için en az otuz iflçi çal›flt›rma koflulunun getirilmifl olmas›d›r.

5350 say›l› Kanunla yap›lan bir di¤er de¤ifliklik, belirlenen tarihten (01.04.2005) önce ifle bafllayanlar için, iflçi say›s›n› en az yüzde 20 oran›nda art›r›lmas› ve bu flekilde art›r›larak ulafl›lan iflçi say›s›n›n

en az otuz olmas› koflulunun aranacak olmas›d›r.

An›lan Kanunla uygulamada yap›lan son ve önemli de¤ifliklik te, iflveren hissesine ait primlerin Hazinece karfl›lanabilmesi için iflverenlerin çal›flt›rd›klar› sigortal›- larla ilgili olarak Sosyal Sigortalar Kanunu uyar›nca ayl›k prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Kuruma vermeleri ve sigortal›lar›n tamam›na ait sigorta primlerini iflçi hissesine isabet eden tutar›

ile Hazinece karfl›lanmayan iflveren hissesine ait tutar› ödemifl olmalar›

koflulunun getirilmesidir.

Sigorta primi iflveren hissesi teflviki uygulamas›nda yap›lan tüm bu de¤iflik- likler 01.04.2005 tarihinde yürürlü¤e girmifltir.

5084 say›l› Kanunla yat›r›mlara sa¤lanan sigorta primi iflveren hissesi teflviki ile ilgili üçüncü de¤ifliklik te, 2006 y›l› Aral›k ay›nda 5568 say›l› Kanunla yap›lm›fl ve sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlanma süresi, yine 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmak- s›z›n, 31.12.2007 tarihine kadar tamam- lanacak yat›r›mlar için befl y›l, 31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamam- lananlar için üç y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

Uygulama ile ilgili son de¤ifliklik, 04.04.2007 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 5615 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. An›lan Kanun’un 24 üncü maddesiyle, 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlana- bilmesinde aranan “asgari otuz iflçi çal›flt›rma” koflulu “asgari on iflçi çal›flt›rma” olarak de¤ifltirilirken, 01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurumlar vergisi mükellef- leri için aranan “01.01.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son ayl›k prim ve hizmet belgelerindeki iflçi say›s›n› en az yüzde yirmi oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n›n asgari otuz kifliye ulaflmas›”

koflulundan vazgeçilmifltir. Kanunkoyu- cu, yine 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 01.04.2005 tarihin- den önce ifle bafllam›fl olan gelir ve kurum- lar vergisi mükelleflerinin de asgarî on iflçi çal›flt›r›yor olmalar› halinde sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yarar- lanabilmelerini hükme ba¤lam›flt›r. Yine ayn› Kanunla 5084 say›l› Kanuna eklenen Geçici 2 nci madde hükümleri ile, Çanakkale’nin Bozcaada ve Gökçeada ilçelerinde faaliyet gösteren iflletmelerin 04.04.2012 tarihine kadar sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlanma- lar› uygun görülmüfltür.

5615 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikli¤in yürürlü¤e girmesinin ard›ndan, art›k, belirlenen k›rk dokuz ilde yap›lm›fl ve bundan sonra yap›lacak en az on iflçi çal›flt›ran yat›r›mlar için sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlan›- labilecektir. Bu teflvikten yararlanma süresi de, yukar›da belirtti¤imiz gibi, 2007 y›l› sonuna kadar tamamlanacak yat›r›mlar için befl y›l, 31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamamlananlar için üç y›l olacakt›r. Örne¤in, belirlenen illerden birinde yap›lan ve 31.07.2008 tarihinde tamamlanan bir yat›r›m için 31.07.2012 tarihine kadar sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden yararlan›labilecektir.

Bozcada ve Gökçeada’da bulunan iflletmeler de sigorta primi iflveren hissesi teflvikinden, yukar›da belirtilen koflullarla ve 04.04.2012 tarihine kadar yararlana- bileceklerdir.

II.3 Enerji deste¤i

5084 say›l› Kanunla belirlenen illerde yap›lan yat›r›mlara istihdam›n art›r›lmas›

amac›yla sa¤lanan destek ve teflviklerden bir di¤eri de enerji deste¤idir. Kanunun 6 nc› maddesinde, uygulama kapsam›na giren illerde, 01.10.2003 tarihinden itibaren imalât sanayi, madencilik, hayvanc›l›k (su ürünleri yetifltiricili¤i ve tavukçuluk dahil), serac›l›k, so¤uk hava deposu, turizm konaklama tesisi, e¤itim veya sa¤l›k alan›nda faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak asgari on iflçi çal›flt›ran

(7)

iflletmelerin elektrik enerjisi giderlerinin yüzde 20’sinin Hazinece karfl›lanmas›

hükme ba¤lanm›flt›r. Maddede ayr›ca, belirtilen bu orana ondan sonraki her bir iflçi için 0,5 puan eklenece¤i, Hazinece karfl›lanacak oran›n, organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu bulunan iflletmeler için yüzde 50’yi, di¤er alanlarda kurulu bulunan iflletmeler için yüzde 40’›

geçemeyece¤i belirtilmifltir.

Kanunkoyucu, Kanun kapsam›na giren illerde ve yukar›da belirtilen sektörlerde faaliyet gösteren ve fakat 01.10.2003 tarihinden önce faaliyete geçmifl olan iflletmelerin de, 01.10.2003 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son dört ayl›k sigorta prim bordrolar›nda bildirdikleri iflçi say›lar›n› fiilen ve sürekli olarak en az yüzde 20 oran›nda art›rmalar›

ve asgari on iflçi çal›flt›rmalar› kofluluyla yüzde 20 oran›nda enerji deste¤inden yararlanabilmelerini hüküm alt›na alm›flt›r.

Enerji deste¤inden yararlanacak ifllet- melerin “fiilen ve sürekli olarak”

çal›flt›rd›klar› iflçi say›s›n›n tespitinde, bir takvim y›l›n›n en az 3/4’ünde çal›flt›r›lm›fl iflçi say›s›n›n esas al›naca¤› da ayr›ca madde metninde vurgulanm›flt›r.

5084 say›l› Kanun’un 6 nc› maddesinde, ayr›ca, enerji deste¤inin uygulanmas›na yönelik asgari kapasiteleri belirlemeye Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤› ile Hazine Müsteflarl›¤›, enerji giderlerinin iadesine iliflkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya mahsuben yapt›rmaya ve uygulaman›n usul ve esaslar›n› belir- lemeye Maliye Bakanl›¤›, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanl›¤› ile Hazine Müsteflarl›¤›n›n ba¤l› bulundu¤u Bakanl›k müfltereken yetkili k›l›nm›flt›r.

Ayn› Kanunun uygulamaya iliflkin çeflitli hükümlerin yer ald›¤› 7 nci maddesinde de Hazinece karfl›lan›lan enerji giderlerinin, iadenin yap›ld›¤› dönemde gelir veya kurumlar vergisi matrah›n›n tespitinde gelir olarak dikkate al›naca¤›

hükme ba¤lanm›flt›r.

Enerji deste¤i uygulamas›n›n usul ve esaslar› Hazine Müsteflarl›¤›’nca

09.06.2004 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 2004/1 say›l› Tebli¤ ile yat›r›mc›lara duyurulmufltur. Bu Tebli¤de, özetle,

a) enerji deste¤i uygulamas›ndan yararlanabilmek için iflletmelerin imalat sanayi, madencilik, hayvanc›l›k (su ürünleri yetifltiricili¤i ve tavukçuluk dahil), serac›l›k, so¤uk hava deposu, turizm- konaklama tesisi, e¤itim ve sa¤l›k alanlar›nda faaliyet göstermeleri ve Tebli¤de belirtilen asgari kapasitelerde olmalar› gerekti¤i,

b) Kanun kapsam›nda enerji deste¤i uygulamalar›n›n yürütülebilmesini temin etmek amac›yla Vali veya yard›mc›- lar›ndan birisinin baflkanl›¤›nda il düzeyinde bir “Enerji Deste¤i Komis- yonu” kurulaca¤›, bu komisyona, Sanayi ve Ticaret ‹l Müdürlü¤ü, Maliye Bakanl›¤›

(Vergi Dairesi), Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›¤› (SSK ‹l Müdürlü¤ü), Türkiye Elektrik Da¤›t›m A.fi veya Elektrik Da¤›t›m fiirketlerinden ve varsa OSB’ nden birer temsilci kat›laca¤›, Komisyonun sa¤l›kl› olarak çal›fla- bilmesini temin etmek için, Komisyonda görev verilen kurum ve kurulufllar›n hangi düzeyde temsil edilece¤i Valilik taraf›ndan belirlenecektir. Komisyonun sekreterya ise hizmetleri Sanayi ve Ticaret

‹l Müdürlü¤ünce yürütülece¤i,

c) Komisyonun ayda asgari bir kez toplanarak, ilde bulunan iflletmelere ait ilk kez uygulanacak enerji deste¤i talepleri ile destekten yararlan›lmaya bafllan›ld›ktan sonraki müracaatlara iliflkin talepleri de¤erlendirilece¤i,

d) Enerji deste¤i uygulamas›n›n baflla- mas›ndan sonra iflletmeler, her ay destek kapsam›nda olan tesisteki elektrik kullan›m›n› ve bedelini gösteren fatura asl› ile Sosyal Sigortalar Kurumu onayl›

iflçi bordrosunu Komisyona iletecekleri;

komisyonun, iflletmelerin taleplerini de¤erlendirmenin yan› s›ra, enerji indiriminden yararlanan iflletmelerin her ay bordro de¤iflimlerini de kontrol edece¤i, e) Enerji deste¤inden yararlanan

iflletmelerin Kanunun yürürlük süresi içinde istihdam say›s›n› art›rmalar›

halinde, ulafl›lan toplam ilave istihdam say›s›n›n, Komisyona bildirilen döneme ait elektrik bedeline yans›t›laca¤›, f) Enerji deste¤inden yararlan›labilmesi için, destekten yararlan›lmas› istenilen her bir tesis için ayr› ayr› olmak üzere belirlenen bilgi ve belgeler ile Sanayi ve Ticaret ‹l Müdürlü¤üne müracaat edilece¤i,

belirtilmifltir.

Yukar›da özetlenen koflullarla 2004 y›l›

Mart ay›nda bafllayan enerji deste¤i uygulamas›nda ilk de¤ifliklik 2004 y›l›

Temmuz ay›nda 5228 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunla, Kanunun ilk fleklinde 31.12.2008 olarak belirlenen enerji deste¤inden yararlanma süresi sonu, 31.07.2006 tarihine kadar tamamlanan yat›r›mlar için, 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n, tamamlanma tarihinden itibaren befl y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

5084 say›l› Kanunun uygulamas›nda ikinci de¤ifliklik 2005 y›l› May›s ay›nda 5350 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunla, enerji deste¤inden yararlanacak yat›r›mlar için daha önce 01.10.2003 olarak belirlenen ifle bafllama tarihi 01.04.2005 olarak yeniden belirlenirken;

01.04.2005 tarihinden itibaren faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak; hayvanc›l›k (su ürünleri yetifltiricili¤i ve tavukçuluk dahil), serac›l›k, sertifikal› tohumculuk ve so¤uk hava deposu yat›r›mlar›nda asgari on; imalât sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, e¤itim veya sa¤l›k alanlar›nda ise asgari otuz iflçi çal›flt›ran iflletmelerin, elektrik enerjisi giderlerinin yüzde 20’sinin Hazinece karfl›lanmas› hükme ba¤lanm›flt›r. Yine bu de¤ifliklikler kapsam›nda, enerji deste¤inden yararlanacak iller aras›na Devlet Planlama Teflkilat› Müsteflarl›¤›nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan on üç il de dahil edilmifltir.

Kanun kapsam›na giren illerde 01.04.2005

(8)

tarihinden önce yukar›daki f›krada belirtilen alanlarda faaliyete geçmifl olan iflletmelere ise, 01.01.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermifl olduklar› en son ayl›k prim ve hizmet belgesinde bildirdikleri iflçi say›lar›n›, 01.04.2005 tarihinden itibaren fiilen ve sürekli olarak;

hayvanc›l›k (su ürünleri yetifltiricili¤i ve tavukçuluk dahil), serac›l›k, sertifikal›

tohumculuk ve so¤uk hava deposu yat›r›mlar›nda en az yüzde 20 oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n› asgari on kifliye ulaflt›rmalar›;

imalât sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, e¤itim veya sa¤l›k alanlar›nda ise en az yüzde 20 oran›nda art›rmalar› ve çal›flt›r›lan toplam iflçi say›s›n› da asgari otuz kifliye ulaflt›rmalar›

koflulu getirilmifltir.

5084 say›l› Kanunla yat›r›mlara sa¤la- nan enerji deste¤i ile ilgili üçüncü de¤ifliklik te, 2006 y›l› Aral›k ay›nda 5568 say›l› Kanunla yap›lm›fl ve destek ve teflviklerden yararlanma süresi, yine 31.12.2008 tarihinin afl›l›p afl›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n, 31.12.2007 tarihine kadar tamamlanacak yat›r›mlar için befl y›l, 31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamamlananlar için üç y›l olarak yeniden belirlenmifltir.

Uygulama ile ilgili son de¤ifliklik de 04.04.2007 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 5615 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunun 24 üncü maddesi hükümleri ile, 5084 say›l› Kanunun enerji deste¤i uygulamas› ile ilgili 6 nc›

maddesinin bir ve iki numaral› f›kralar›

birlefltirilmifl ve metin afla¤›daki flekli alm›flt›r.

“31.12.2008 tarihine kadar uygulanmak üzere 2 nci maddenin (a) bendi kapsa- m›ndaki illerde, 1.4.2005 tarihinden itibaren faaliyete geçen ve asgarî on iflçi çal›flt›ran iflletmeler ile 1.4.2005 tarihin- den önce faaliyete geçmifl ve asgarî on iflçi çal›flt›ran iflletmelerden; fiilen ve sü- rekli olarak hayvanc›l›k (su ürünleri ye- tifltiricili¤i ve tavukçuluk dahil), organik ve biyoteknolojik tar›m, kültür mantar›

yetifltiricili¤i ve kompostu, serac›l›k, ser-

tifikal› tohumculuk ve so¤uk hava depo- su ile imalât sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, e¤itim veya sa¤l›k alan- lar›nda faaliyette bulunanlar›n elektrik enerjisi giderlerinin yüzde yirmisi Hazi- nece karfl›lan›r. Bu orana; 1.4.2005 tari- hinden sonra faaliyete geçen iflletmeler- de asgarî say›dan sonraki her bir iflçi için, 1.4.2005 tarihinden önce faaliyete geç- mifl iflletmelerde ise bu tarihten sonra ifle bafllayan ve asgarî iflçi say›s›ndan sonraki her bir iflçi için 0,5 puan eklenir. Hazine- ce karfl›lanacak oran, organize sanayi ve- ya endüstri bölgelerinde faaliyette bulu- nan iflletmeler için yüzde elliyi, di¤er alanlarda faaliyette bulunan iflletmeler için yüzde k›rk› geçemez.”

Yine ayn› Kanunla 5084 say›l› Kanuna eklenen Geçici 2 nci madde hükümleri ile, Bozcaada ve Gökçeada’da bulunan iflletmeler de yukar›da belirtilen koflullarla, 04.04.2012 tarihine kadar enerji deste¤i uygulamas›ndan yararlanabileceklerdir.

Yeni f›kra metninden de görüldü¤ü gibi, daha önce uygulama kapsam›nda bulunan sektörlere göre on ve otuz olarak uygu- lanan çal›flt›r›lmas› gereken asgari iflçi say›s›, 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, sektör ayr›m› yap›l- maks›z›n on olarak yeniden belirlenmifltir.

Ayr›ca, ayn› de¤ifliklikler kapsam›nda, 01.04.2005 tarihinden önce ifle bafllayanlar için getirilen “iflçi say›s›n› en az yüzde yirmi oran›nda art›rma” koflulu da, yine 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kald›r›lm›flt›r.

5615 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikli¤in yürürlü¤e girmesinin ard›ndan, art›k, belirlenen k›rk dokuz ilde, belirlenen sektörlerde yap›lan ve yap›lacak yat›- r›mlara, on ve daha fazla say›da iflçi çal›flt›rmalar› kofluluyla, 5084 say›l›

Kanunun 6 nc› maddesinde belirtilen usul ve esaslara göre enerji deste¤i verilecektir.

Bu teflvikten yararlanma süresi de (k›rk dokuz ilde yap›lacak yat›r›mlar için), 2007 y›l› sonuna kadar tamamlanacak yat›r›m- lar için befl y›l, 31.12.2008 tarihine kadar tamamlananlar için dört y›l ve 31.12.2009 tarihine kadar tamamlananlar için üç y›l olacakt›r. Örne¤in, belirlenen illerden

birinde yap›lan ve 31.10.2007 tarihinde tamamlanan bir yat›r›m için 31.10.2012 tarihine kadar enerji deste¤inden yararlan›labilecektir.

Bozcaada ve Gökçeada’da faaliyet gösteren iflletmeler de enerji deste¤inden, belirlenen koflullarla 04.04.2012 tarihine kadar yararlanabileceklerdir.

II.4 Bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi 5084 say›l› Kanunla istihdam›n art›r›l- mas› amac›yla yat›r›mlara sa¤lanan son avantaj da, bedelsiz yat›r›m yeri tahsisidir.

Kanunun 5 inci maddesinde, Devlet

‹statistik Enstitüsü Baflkanl›¤›nca 2001 y›l› için belirlenen fert bafl›na gayri safi yurt içi hâs›la tutar›, 1500 ABD Dolar›

veya daha az olan iller ile bu iller d›fl›nda kalan ve Devlet Planlama Teflkilat›

Müsteflarl›¤›nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan illerde ve kalk›nmada öncelikli yöreler kapsa- m›ndaki di¤er yerlerde yap›lacak en az on kiflilik istihdam öngören yat›r›mlara giriflen gerçek veya tüzel kiflilere;

Hazineye, katma bütçeli kurulufllara, bele- diyelere veya il özel idarelerine ait arazi veya arsalar›n mülkiyetinin bedelsiz olarak devredilebilmesine olanak sa¤lan- m›flt›r.

‹stihdam edilecek asgari iflçi say›s›n›n, yat›r›m›n faaliyete geçmesi tarihinden itibaren befl y›l süre ile aranaca¤› madde metninde belirtilmifltir.

Ayr›ca, an›lan maddede, devredilen arazi veya arsalar›n tapu kayd›na; Hazinece, katma bütçeli kurulufllarca, belediyelerce veya il özel idarelerince bedelsiz olarak devir olundu¤u, devir amaç ve koflullar›- na, devir alan gerçek veya tüzel kiflilerin uymak zorunda oldu¤una dair flerh konulaca¤›, belirlenen koflullara uyulmufl olmas› kayd›yla, talep üzerine, tapu kayd›ndaki flerhin terkin edilece¤i, devredilen arazi veya arsa üzerindeki toplam yat›r›m›n yar›s›ndan fazlas›n›n tamamlanm›fl olmas› ve yat›r›mc›n›n talep etmesi halinde, devredilen arazi veya arsan›n rayiç bedelinin tahsil edilerek tapu

(9)

kay›tlar›ndaki flerh terkin edilece¤i, yat›r›mc›n›n, bu madde kapsam›nda belirlenen flartlara uymad›¤›n›n veya öngörülen sürede yat›r›m›n tamam- lanmad›¤›n›n tespiti halinde, herhangi bir yarg› karar› aranmaks›z›n tafl›nmaz, üzerindeki muhdesat ile birlikte Hazine, katma bütçeli kurulufllar, belediyeler veya il özel idareleri ad›na kaydolunaca¤› ifade edilmifltir.

Bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi uygulama- s›n›n usul ve esaslar›, 5084 say›l› Kanunun 5 inci maddesinde yer alan yetki kulla- n›larak, Bakanlar Kurulunca 02.07.2004 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan

“Organize Sanayi Bölgelerinde Yer Alan Parsellerin Gerçek veya Tüzel Kiflilere Bedelsiz Tahsisine ‹liflkin Yönetmelik”

ile yat›r›mc›lara duyurulmufltur. Bu Yönetmelikte, özetle,

a) Organize Sanayi Bölgeleri Kanununda ve Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeli¤inde belirtilen yat›r›mlar›

kapsamak kayd›yla, bedelsiz parsel tahsisi isteyen gerçek veya tüzel kiflilerin form dilekçe ve yat›r›m bilgi formunu doldurup tahsisi talep edilen parselin bulundu¤u organize sanayi bölgesine baflvurmalar›

gerekti¤i,

b) ‹lgili organize sanayi bölgesinin yetkili organ›n›n parsel tahsislerine iliflkin karar›n› müracaat tarihinden itibaren en geç otuz takvim günü içerisinde verece¤i, 5084 say›l› Kanunun yay›m› tarihinden önce parsel tahsis edilen gerçek veya tüzel kiflilerden, Kanunun yay›m› tarihinden sonra tahsisleri iptal edilenlere, bu Kanun gere¤ince yeni tahsis yap›lamayaca¤›, c) Ayn› parsele birden fazla talep olmas›

halinde, organize sanayi bölgesi yetkili organlar› taraf›ndan, gerçek veya tüzel kifliler aras›nda öncelik s›ras›n›n tes- pitinde, yat›r›m tutar›, istihdam, ihracat ve ileri teknoloji gibi faktörlerin dikkate al›naca¤›,

d) 5084 say›l› Kanunun 2 nci maddesinin (b) bendi kapsam›ndaki illerde bulunan ve Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤› kredisi

kullanan organize sanayi bölgesinin mül- kiyetinde bulunan ve tahsis edilmemifl parsellerin, organize sanayi bölgesi yetkili organlar›n›n karar almalar› halinde, ger- çek veya tüzel kiflilere; bedeli Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤› taraf›ndan organize sanayi bölgesine verilen kredilerden mahsup edilmek üzere, bedelsiz olarak tahsis edilece¤i, 5084 say›l› Kanunun yay›m› tarihinden önce bedelli olarak tahsis edilmifl parseller için ödemeler durdurulaca¤›,

e) altyap› inflaat›n›n durumuna göre ilgili organize sanayi bölgesi yetkili organlar›

taraf›ndan yap›lacak duyuru tarihinden itibaren yap› ruhsat› al›narak yat›r›m›n iki y›l içinde üretime geçirilmesi ve üç y›l süre ile istihdam›n on kiflinin alt›na düflürülmemesinin zorunlu oldu¤u, istihdam›n fiili, sürekli ve üretime katk›

sa¤lay›c› olmas› gerekti¤i, vurgulanm›flt›r.

Yukar›da özetlenen koflullarla 2004 y›l›

Mart ay›nda bafllayan bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi uygulamas›nda ilk de¤ifliklik 2004 y›l› Temmuz ay›nda 5228 say›l›

Kanunla yap›lm›flt›r. Bu Kanunla, üze- rinde henüz faaliyete geçmemifl yat›r›m bulunan arazi veya arsalar›n da bedelsiz olarak tahsisine imkan sa¤lan›rken, tahsis edilen arsa veya arazi üzerindeki kamuya ait bina ve müfltemilat›n devir tarihindeki bedelinin de (arsa pay› hariç), devir tarihini izleyen ikinci y›l›n sonundan bafllayarak iki y›l içinde alt›flar ayl›k dönemler itibar›yla eflit taksitler halinde ödenebilmesi mümkün k›l›nm›flt›r.

Belirlenen illerde yap›lacak yat›r›mlara bedelsiz arsa veya arazi tahsisine iliflkin uygulamada yap›lan ikinci de¤ifliklik May›s 2005 ay›nda kabul edilen 5350 say›l› Kanunla gerçeklefltirilmifltir. Bu Kanunla da, 01.04.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, tahsis için aranan “asgari on kiflilik istihdam öngörme” koflulu, “asgari otuz kiflilik istihdam öngörme” olarak yeniden belirlenirken; Orman Kanunu’na tabi alanlar hariç olmak üzere, Devletin hüküm

ve tasarrufu alt›nda bulunmas› nedeniyle mülkiyeti devredilemeyen tafl›nmazlar üzerinde de bedelsiz kullanma izni veri- lebilmesi mümkün hale getirilmifltir. Bu de¤iflikli¤in yap›lmas›ndan önce tahsisi yap›lan arsa ve arazilerle ilgili ifllemlerin de¤ifliklikten önceki hükümlere göre yürütülmesi de yine ayn› Kanunla hüküm alt›na al›nm›flt›r. Yine bu de¤ifliklikler kapsam›nda, bedelsiz yat›r›m yeri tah- sisinden yararlanacak iller aras›na Devlet Planlama Teflkilat› Müsteflarl›¤›nca 2003 y›l› için belirlenen sosyo-ekonomik geliflmifllik s›ralamas›na göre endeks de¤eri eksi olan on üç il de dahil edilmifltir.

Yat›r›mlara bedelsiz arsa veya arazi tahsisine iliflkin uygulamas›nda bir di¤er de¤ifliklik te Temmuz 2006 ay›nda kabul edilen 5538 say›l› Kanunla yap›lm›fl ve Kanunun 5 inci maddesinin ikinci f›kras›ndan sonra gelmek üzere eklenen f›kra hükümleri ile bedelsiz tahsis edilen arsa ve araziler üzerinde, tahsisin yap›l- mas›ndan itibaren bir y›l içinde yat›r›ma bafllan›lmamas› halinde, bu arsa ve araziler üzerindeki tahsisin, Maliye Bakanl›¤›nca re’sen kald›r›lmas› hükme ba¤lanm›flt›r.

Yat›r›mc›lara 5084 say›l› Kanun hükümlerine göre bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi uygulamas› ile ilgili son de¤ifliklik te, 04.04.2007 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanan 5615 say›l› Kanunla yap›lm›flt›r.

An›lan Kanunun 24 üncü maddesi ile 01.05.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yap›lan bu de¤ifliklikler ile birlikte yat›r›mlara bedelsiz arsa ve arazi devrinden vazgeçilmekte, yine belirlenen yerlerde (Bozcaada ve Gökçeada, Yüksek Planlama Kurulu’nun 01 May›s 1995 tarih ve 95/15 say›l› karar› ile Kalk›nmada Öncelikli Yöreler kapsam›na al›nm›fl oldu¤undan, bedelsiz yat›r›m yeri tahsisi uygulamas›ndan 2004 y›l›ndan bu yanan yararlanmaktad›r) yap›lacak yat›r›mlara ancak bu kez on kiflilik istihdam yaratma koflulu ile Hazineye, özel bütçeli kuru- lufllara, il özel idarelerine veya belediye- lere ait arazi veya arsalar üzerinde k›rk dokuz y›l süreli ba¤›ms›z ve sürekli nite-

(10)

likli bedelsiz irtifak hakk› tesis edilmesi benimsenmektedir. ›rtifak hakk› tesis edilecek arsa ve araziler üzerindeki ka- muya ait ve ihtiyaç d›fl› bina ve müflte- milat ile üzerinde henüz faaliyete geçmemifl yat›r›m bulunan arazi veya ar- salar da yine bu uygulama kapsam›nda de¤erlendirilebilecektir. Orman Kanunu- na tâbi alanlar hariç olmak üzere, Devle- tin hüküm ve tasarrufu alt›nda bulunma- s› nedeniyle irtifak hakk› tesis edilemeyen tafl›nmazlar üzerinde ise k›rk dokuz y›l süreli bedelsiz kullanma izni verilebi- lecektir. Bu de¤ifliklikler kapsam›nda, be- delsiz irtifak hakk› veya kullanma izni- ne konu tafl›nmazlar›n üzerinde gerçeklefltirilecek yat›r›m›n toplam tuta- r›n›n, bu tafl›nmazlar›n maliki idarelerce takdir edilecek rayiç de¤erinin üç kat›n- dan az olamayaca¤› da hükme ba¤lanmaktad›r.

Yine 5615 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflikliklerle, kalk›nmada öncelikli yörelerdeki di¤er illerde yap›lacak yat›r›mlara bedelsiz yat›r›m yeri tahsisine iliflkin olarak 5084 say›l› Kanunun 5 inci maddesinin 31.12.2006 tarihinde yürür- lükte olan hükümlerinin uygulanmas›

kararlaflt›r›lm›flt›r.

5615 say›l› Kanunla yap›lan önemli bir di¤er de¤ifliklik te, yat›r›m›n öngörülen sürede tamamlanamamas›n›n sonuçlar›

ile ilgilidir. Daha aç›k ifade ile, yat›r›m- c› taraf›ndan, mücbir sebepler hariç ön- görülen sürede yat›r›m›n en az yüzde ellisinin tamamlanmad›¤›n›n veya tafl›n- maz›n üzerine yat›r›ma bafllama tarihin- den itibaren bir y›l içinde herhangi bir ya- t›r›m yap›lmad›¤›n›n ya da iflletmeye geçtikten sonra faaliyetin sona erdi- rildi¤inin tespiti, irtifak hakk› ve kullan- ma izni sözleflmesinin a¤›r flekilde ihlali say›lacak ve bu durumda herhangi bir yarg› karar› aranmaks›z›n irtifak hakk›

veya kullanma izni iptal edilerek tafl›n- maz üzerindeki muhdesat, zemin maliki idareye intikal ettirilecektir. Bu durum- da ilgili idarenin talebi üzerine irtifak hakk› tapu idarelerince re’sen terkin edi- lecek ve yat›r›mc›dan tafl›nmaz›n carî y›l proje maliyet bedelinin yüzde biri ora- n›nda tazminat tahsil edilecektir.

Yat›r›mc› taraf›ndan, mücbir sebepler ha- riç öngörülen sürede yat›r›m›n en az yüz- de ellisinin gerçeklefltirilmesine ra¤men yat›r›m›n tamamlanmamas› veya öngö- rülen istihdam say›s›na yüzde onu aflan oranda uyulmamas› halinde ise bedelsiz olarak tesis edilmifl irtifak hakk› veya ve- rilen kullanma izni, bedelliye dönüfltürü- lecek, bu durumda y›ll›k irtifak hakk› ve- ya kullanma izni bedeli, yat›r›m›n carî y›l proje maliyet bedelinin binde befli olarak hesaplanacakt›r.

5615 say›l› Kanunla yap›lan de¤iflik- liklerin May›s 2007 ay› bafl›nda yürürlü¤e girmesinin ard›ndan, art›k, belirlenen k›rk dokuz il ile birlikte kalk›nmada öncelikli yörelerde bulunan illerde asgari on kiflilik istihdam öngören yat›r›mlara, Hazineye, özel bütçeli kurulufllara, il özel idareleri- ne veya belediyelere ait arazi veya arsa- lar üzerinde k›rk dokuz y›l süreli ba¤›m- s›z ve sürekli nitelikli bedelsiz irtifak hakk› tesis edilebilecek, Orman Kanunu- na tâbi alanlar hariç olmak üzere, Devle- tin hüküm ve tasarrufu alt›nda bulunma- s› nedeniyle irtifak hakk› tesis edilemeyen tafl›nmazlar üzerinde ise k›rk dokuz y›l süreli bedelsiz kullanma izni verilebi- lecektir.

(11)

KOB‹’LER‹N

BANKALARA VE D‹⁄ER MAL‹ KURUMLARA OLAN BORÇLARININ YEN‹DEN

YAPILANDIRILMASINDA SON AfiAMAYA GEL‹ND‹

Emre EMEK

I. G‹R‹fi

Hat›rlanaca¤› üzere, bundan 4-5 y›l önce,

‹stanbul Yaklafl›m› olarak da bilinen 4743 Say›l› “Mali Sektöre Olan Borçlar›n Yeniden Yap›land›r›lmas› ve Baz›

Kanunlarda De¤ifliklik Yap›lmas›

Hakk›nda Kanun” ile gerçeklefltirilen finansal yeniden yap›land›rma program›

çerçevesinde, 2000 ve 2001 y›llar›nda yaflanan ekonomik krizler nedeniyle finansman s›k›nt›s› içine girmifl olan ve borçlar›n› ödemekte güçlük çeken firmalara destek olmak amac›yla çeflitli düzenlemeler yap›lm›flt›. ‹stanbul Yak- lafl›m› ile Türkiye’de faaliyette bulunan bankalar ve di¤er mali kurumlar ile kredi iliflkisi içinde bulunup finansal darbo¤az yaflayan kurumlar›n, borçlar›n›n vadele- rinin uzat›lmas›, kredilerinin yenilenmesi, ilave yeni kredi verilmesi, anapara ve/veya faiz indirilmesi ve faizden vazgeçilmesi gibi önlemlerle söz konusu kurumlar›n mali kesime olan geri ödeme yüküm- lülüklerini yerine getirebilmelerine ve katma de¤er yaratmaya devam etmelerine imkan verilmesinin sa¤lanmas› amaç- lanm›flt›. Bu kapsamda, 221’i büyük ölçekli olmak üzere toplam 322 firman›n 6 Milyar Dolar› aflan tutarda borcu yeni- den yap›land›r›lm›flt›. Ancak uygulamadan genel itibar›yla büyük ölçekli firmalar yararlanm›fl, küçük ve orta büyüklükteki iflletmelerin (KOB‹) finansal yeniden yap›land›rma program›ndan istenilen ölçüde faydalanamad›¤› görülmüfltü.

‹stanbul Yaklafl›m›ndan yararlanamayan küçük ve orta boy iflletmelerin mali

sektöre olan borçlar›n›n da yeniden yap›land›r›lmas›na iliflkin talepler, nihayet 2006 y›l›nda Hükümetten bir karfl›l›k gördü ve konuyla ilgili olarak haz›rlanan tasar› tasla¤› uzunca bir süre konunun taraflar›n›n görüfllerine sunuldu ve tart›fl›ld›. Son flekli verilerek tasar› olarak TBMM’ye sunulan metin, 27.12.2006 tarihinde TBMM Genel Kurulu’nda 5569 Say›l› “Küçük ve Orta Büyüklükteki

‹flletmelerin Mali Sektöre Olan Borç- lar›n›n Yeniden Yap›land›r›lmas› Hak- k›nda Kanun” olarak kabul edildi.

30.12.2006 tarihli Resmi Gazete’de yay›mlanarak yürürlü¤e giren Kanun, uygulaman›n üç aflamal› olarak gerçek- lefltirilmesini hükme ba¤l›yor.

Kanunla, Türkiye’de faaliyette bulunan bankalar ve di¤er malî kurumlardan (fi- nansal kiralama flirketleri, faktoring flir- ketleri, tüketici finansman flirketleri ve varl›k yönetim flirketleri ile Kredi Garan- ti Fonu ‹flletme ve Araflt›rma A.fi.) ald›klar› kredileri geri ödemekte s›k›nt›

çeken küçük ve orta büyüklükteki ifllet- melerin al›nacak tedbirlerle, malî kesime olan geri ödeme yükümlülüklerini yeri- ne getirebilmelerinin ve istihdama katk›- da bulunmaya devam etmelerinin sa¤lanmas› amaçlan›yor.

Söz konusu uygulaman›n kapsam› ve iflleyifli bu yaz›m›z›n konusunu oluflturuyor.

II. UYGULAMAYA ‹L‹fiK‹N ESASLAR

II.1 Uygulaman›n kapsam›

Uygulama küçük ve orta büyüklükteki iflletmeleri kapsamaktad›r. Kanunda KOB‹’ler, Bakanlar Kurulu’nca 18 Kas›m 2005 tarihinde Resmi Gazete’de yay›m- lanan “Küçük ve Orta Büyüklükteki

‹flletmelerin Tan›m›, Nitelikleri ve S›n›f- land›r›lmas› Hakk›nda Yönetmelik”te yer alan tan›mdan hareketle iki yüz elli kifliden az y›ll›k çal›flan istihdam eden veya y›ll›k net sat›fl has›lat› ya da bilanço aktif toplam› yirmi befl milyon Yeni Türk Liras›’n› aflmayan iflletmeler olarak tan›mlanm›flt›r. Bu koflullardan herhangi birine uyan iflletme KOB‹ tan›m›na girmektedir. Belirtilen bu koflullar, donuk veya flüpheli alacaklar hesab›na intikal etmifl kredi borçlar›n›n ilk aç›l›fl tarihi ile 31/10/2006 tarihi aras›ndaki dönem için aranacakt›r.

5569 say›l› Kanun ile Küçük ve Orta Büyüklükteki ‹flletmelerin banka ve di¤er mali kurulufllara olan borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas› ve yeni ödeme planlar›na ba¤lanmas›, ayr›ca elektrik, do¤algaz, telefon veya su kullan›m›ndan kaynak- lanan borçlar› ile vergi daireleri ile sosyal güvenlik kurumlar›na olan ve 6183 say›l›

Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun hükümlerine göre takip edilen borçlar›n›n da yeniden yap›- land›r›lmas› hedeflenmektedir. Bu aç›dan bak›ld›¤› zaman söz konusu Kanun’un kapsam›, ‹stanbul Yaklafl›m› olarak bilinen 4743 say›l› Kanun’dan daha genifl olmaktad›r. Hayata geçirilen uygulama banka ve di¤er mali kurulufllara ve kamu kesimine olan borçlar›n aff› niteli¤inde olmay›p, yeniden yap›land›r›larak daha uygun vadelerle ödenmesini içermektedir.

Kapsam ile ilgili olarak yap›lan bir di¤er belirleme de yeniden yap›land›rmaya konu edilecek borçlar›n 31.10.2006 tarihi itibar›yla Türkiye’de faaliyette bulunan bankalar ve di¤er mali kurumlar nezdinde donuk veya flüpheli alacaklar hesab›na intikal ettirilmifl olmas› fleklindedir.

Uygulama kapsam› hakk›nda söyle- yebilece¤imiz di¤er bir husus ise daha önce ‹stanbul Yaklafl›m› olarak bilinen ve 4743 Say›l› Mali Sektöre Olan Borç- lar›n Yeniden Yap›land›r›lmas› ve Baz›

Kanunlarda De¤ifliklik Yap›lmas› Hak- k›nda Kanun hükümlerinden yararlanm›fl olan kurumlar›n düzenleme kapsam›

d›fl›nda b›rak›lm›fl olmas›d›r.

Yeniden yap›land›r›lacak veya yeni bir itfa plan›na ba¤lanacak alacaklar›n kap- sam›, borçlular›n nitelikleri, asgari tutar ve flartlar› ve alacakl›lar ile borçlular ara- s›nda ayr› ayr› imzalanacak finansal ye- niden yap›land›rma sözleflmelerinin as- gari unsurlar›, Finansal Yeniden Yap›land›rma Çerçeve Anlaflmalar› ile belirlenecektir.

Finansal yeniden yap›land›rma kapsam›na al›nacak borçlu KOB‹’lerin borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas› sonucunda geri ödeme yapabilece¤i ve ekonomiye bir katma de¤er yaratabilece¤ine kanaat getirilmesi gerekmektedir. Zira Kanun’un genel gerekçesine bakt›¤›m›z zaman finansal darbo¤azda olup, borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas› halinde yafla- mas› mümkün olan ve katma de¤er yaratma kabiliyetine sahip iflletmelerden

(12)

VE R G ‹ D E GÜ N D E M

bahsedildi¤i görülmektedir. Bu tespitin yap›lmas›na iliflkin esas ve usuller de Çerçeve Anlaflmalar›nda gösterilmifltir.

II.2 Kamuya olan borçlar›n yeniden yap›land›r›lmas›

Anadolu Yaklafl›m›’nda, ‹stanbul Yaklafl›m› uygulamas›ndan farkl› olarak, uygulama kapsam›na giren iflletmelerin kamuya olan borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas›na da f›rsat tan›nm›flt›r.

Buna göre, Finansal Yeniden Yap›- land›rma Çerçeve Anlaflmalar› hükümleri kapsam›nda düzenlenecek finansal yeniden yap›land›rma sözleflmelerini imzalam›fl KOB‹’lerin, 31.10.2006 tarihine kadar vadesi geldi¤i halde ödenmemifl bulunan elektrik, do¤algaz, telefon veya su kullan›m›ndan kaynak- lanan borçlar› ile Maliye Bakanl›¤›’na ba¤l› vergi daireleri ile sosyal güvenlik kurumlar›na olan ve 21.07.1953 tarihli ve 6183 say›l› Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun veya tabi olduklar› mevzuat hükümlerine göre takip edilen borçlar›, ilgililerin sözleflme tarihinden itibaren iki ay içinde bafl- vurmalar› halinde, teminat aranmaks›z›n kanuni faiz oran› (halen y›ll›k % 9) uygulanmak suretiyle yirmi dört aya kadar tecil edilebilecektir. KOB‹’ler, bankalar ve di¤er mali kurumlarla imzalad›klar›

yeniden yap›land›rma sözleflmesinin bir örne¤ini sözleflme tarihinden itibaren iki ay içinde, ilgili kamu kurumuna ibraz etmek suretiyle borçlar›n›n kanuni faiz oran› ile tecilini talep edebileceklerdir.

Mevcut tecil faizi oran›n›n ayl›k % 2 oldu¤u göz önüne al›nacak olursa, uygulaman›n KOB‹’lere sa¤layaca¤›

avantaj daha iyi anlafl›labilecektir.

Bu kapsamdaki borçlar nedeniyle daha önce uygulanm›fl hacizler, yap›lan ödemelere paralel olarak kald›r›lacakt›r.

Görüldü¤ü üzere Anadolu Yaklafl›m›’nda, KOB‹’lerin borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas› kapsam›nda, sadece özel kesimde faaliyet gösteren finans kurumlara olan borçlar›n yeniden düzenlenmesi ile s›n›rl› kal›nmam›fl, ayn›

zamanda kamuya olan borçlar›n da yeniden yap›land›r›lmas›na gidilmifltir.

Ancak, kredi borcu bulunmayan veya bu borçlar›n› yeniden yap›land›rmayan KOB‹’lerin kamuya olan borçlar›n›

taksitlendirebilmeleri mümkün bulunma-

maktad›r. Di¤er bir ifadeyle bu ifllet- melerin elektrik, su, do¤algaz, telefon, vergi ve sigorta primi borçlar›n›n taksitlendirilebilmesi, onlar›n bankalara olan kredi borçlar›n›n yeniden yap›lan- d›r›lm›fl olmas›na ba¤l›d›r.

II.3 Yeniden yap›land›rma araçlar›

Kanunun, yaz›m›z›n Girifl bölümünde belirtti¤imiz amaçlar›n›n gerçeklefl- tirilmesi afla¤›da belirtilen araçlar›n kullan›lmas› suretiyle gerçeklefltirilecektir.

a) kredi borçlar›n›n vadelerinin uzat›lmas›, b) iflletmelerin kredilerini yenilenmesi, c) ‹flletmelere ilave yeni kredi verilmesi, ç) Anapara ve/veya asli faiz ve/veya te- merrüt faizi veya kâr paylar›n› indirmek veya bunlardan vazgeçilmesi,

d) Anapara, faiz veya kâr pay› alacakla- r›n›n; k›smen veya tamamen ifltirake çe- vrilmesi (Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankas›, Türkiye Halk Bankas› Anonim fiirketi ve Türkiye Emlak Bankas› Ano- nim fiirketi Hakk›nda Kanuna tâbi ban- kalar ile yönetimi ve denetimi Tasarruf Mevduat› Sigorta Fonuna devredilen ban- kalara olan borçlar hariç), aynî, nakdî ya da tahsil flart›na ba¤l› bir bedel karfl›l›¤›

devir veya temlik edilmesi, borçlu ya da üçüncü kiflilere ait aynî de¤erler karfl›l›-

¤›nda k›smen veya tamamen tasfiye edilmesi,

e) Di¤er bankalarla birlikte hareket ede- rek protokoller yap›lmas›,

II.4 Uygulamaya sa¤lanan vergi avantajlar›

Kanunla, Finansal Yeniden Yap›land›rma Çerçeve Anlaflmalar› hükümleri kapsa- m›nda düzenlenecek finansal yeniden yap›land›rma sözleflmeleri ve bu sözlefl- meler kapsam›nda yap›lacak ifllemlerle ilgili olarak çeflitli vergi avantajlar›n›n sa¤lanmas› hükme ba¤lanm›flt›r.

Buna göre;

• Finansal Yeniden Yap›land›rma Çerçeve Anlaflmalar› hükümleri kapsam›nda düzenlenecek finansal yeniden yap›- land›rma sözleflmeleri ve bu sözleflmeler kapsam›nda yap›lacak ifllemlerle ilgili olarak düzenlenen ka¤›tlar damga vergisi ve harçlardan istisna tutulmufltur.

• Finans kurulufllar› taraf›ndan bu kapsamda yap›lacak tahsilatlar banka ve

sigorta muameleleri vergisinden ve çerçeve anlaflmas› ve düzenlenen sözleflmeler kapsam›nda kulland›r›lan krediler kaynak kullan›m› destekleme fonundan istisna edilmifltir.

Söz konusu istisnalar, alacakl› olan bankalar ve di¤er mali kurumlar›n çerçeve anlaflmas› ve düzenlenen sözleflmeler uyar›nca sahip olduklar› varl›klar› elden ç›kard›klar› hallerde de uygulanacakt›r.

Ayr›ca istisna uygulamas›, sözleflme hükümlerinin borçlu KOB‹’ler taraf›ndan yerine getirilememesi veya getirilmemesi hallerinde alaca¤›n hukuki yollardan tahsili aflamalar›nda ödenmesi gereken vergi, resim ve harçlar aç›s›ndan da geçerli olacakt›r.

Finans kurulufllar› taraf›ndan daha önce karfl›l›k ayr›lm›fl olan k›s›mlar hariç olmak üzere, sözleflme hükümleri uyar›nca tahsilinden vazgeçilen alacak tutarlar›

Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alacakl› için de¤ersiz alacak, borçlu için ise vazgeçilen alacak olarak dikkate al›nacakt›r.

KOB‹’ler taraf›ndan al›nm›fl olan teflvik belgeleri ile ilgili yap›lan düzenlemeye göre ise, finansal yeniden yap›land›rma sözleflmelerine göre borçlar› yeniden yap›land›r›lan ve yeni bir itfa plan›na ba¤lanan borçlu KOB‹’ler taraf›ndan al›nm›fl olan teflvik belgelerinin süreleri ile ihracat taahhüt süreleri, sözleflmeler ile belirlenen süreler kadar uzat›lm›fl say›lacakt›r.

III. UYGULAMANIN ‹fiLEY‹fi‹

Kanun’un uygulanmas› ile ilgili düzen- lemeleri yapmaya Bankac›l›k Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) yetkili k›l›nm›flt›r. Yap›lacak düzenlemelerin ve finansal yeniden yap›land›rman›n hayata geçirilebilmesi için üç aflaman›n tamamlanmas› gerekmektedir.

Bunlardan birincisi BDDK taraf›ndan 5569 say›l› Kanun’un uygulamas›na iliflkin genel flartlar› içeren yönetmeli¤in haz›rlanmas›d›r. ‹kinci aflamada Türkiye Bankalar Birli¤i (TBB) ve Türkiye Kat›l›m Bankalar› Birli¤i (TKBB) taraf›ndan, Finansal Yeniden Yap›- land›rma Çerçeve Anlaflmalar›’n›n haz›rlanmas› ve banka ve di¤er mali

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :