Hidrolik Motorlar. 2.Temel Tasarım. Hız. Moment. Güç Çıkışı

Hız

Hem çok düşük hızlarda, hem de 1000 D/dak’ nın üstündeki yüksek hız- larda çalışabilen motorların sayısı birkaç taneyi geçmez.

Bu nedenle hidromotorlar, yüksek hız, (n=500 ila 10000 D/dak’ya kadar) motorları ve düşük hız (n=0 ila 500 D/dak’ya kadar) motorları şeklinde sınıf- landırılabilirler.

Moment

Motor tarafınca üretilen moment, motorun deplasmanına ve motordaki basınç düşümüne bağımlıdır. Düşük hız motorları, düşük hızlarda yüksek moment üretecek şekilde tasarlanmışlardır. Bu LSHT diye adlandırılan (İngi- lizce “düşük hız-yüksek moment” deyiminin baş harflerinden oluşturulmuş) motorlar ilerde ayrı bir bölümde işlenecektir.

Güç Çıkışı

Motorlar tarafınca üretilen güç, debiye ve motordaki basınç düşümüne bağımlıdır. Güç, basınç ile orantılı olduğu için; yüksek basınçlı motorlar, yük- sek güç çıkışı gerektiren uygulamalar için uygundur.

2.Temel Tasarım

Hidrolik Motorlar

Hidrolik motorlar, hidrolik enerjiyi, mekanik enerjiye çevirmek için kullanılır.

Hidrolik pompalarda olduğu gibi, çeşitli tip ve tasarımlarda hidrolik motorlar vardır.

Tek başına, beklentilerin tamamını optimum bir şekilde karşılayabilecek bir motor olmadığı için aşağıdaki kriterlere göre sisteme en uygun motor seçilir.

Ahmet İpek / İzmir Şube Yöneticisi/ HİDROPAKS

Şekil1: Dişli motor

3.Çalışma Prensipleri

3.1 Dişli Motorlar

Dişli motorlar, tasarım olarak dişli pompalara çok ben- zer. Aralarındaki fark basınç alanları ve de değişken dönüş yönüne göre tasarlandıkları için gövdelerinde sızıntı portu olmasıdır.

Hidrolik motorlardan geçen akışkan dişlilerle etkilidir.

Üretilen moment, çıktı olarak motor milinden alınır.

Dişli motorlar çoğunlukla mobil hidrolik sistemlerde ve zirai araçlarda, götürücü bantların tahriğinde, vantilatörler- de vidalı götürücülerde, fan tahriğinde, eleklerde kullanılır.

Dişli Motorlar İçin Önemli Parametreler

Deplasman 1’den 200 cm³ e kadar Mak. çalışma basıncı 300 bara kadar Hız aralığı 500 ila 10000 D/dak

Dişli motorlar ve eksenel pistonlu motorlar yüksek hız motorlarıdır. Hızlı motorlar 500 D/dak’nın üstündeki hızlar- da kullanılır. Düşük hız gerektiren uygulamalarda, ya düşük

Şekil 4: İçten kamlı radyal pistonlu motor

Şekil 7: Eğik disk prensipli eksenel pistonlu motor

Şekil 8: Döner gövdeli çok stroklu eksenel pistonlu motor

Şekil 9: Döner şaftlı çok stroklu pistonlu motor Şekil 5: Dıştan kamlı çok stroklu radyal

pistonlu motor

Şekil 6: Eğik eksen prensipli eksenel pistonlu motor

Şekil 11: Dişli Motorlar Şekil 10: G2 tipi dişli motor

hız motorları kullanılır ya da dişli kutusuyla birlikte yüksek hız motorları veya LSHT (lowspeed-hightorgue=düşük hız- yüksek moment) motorları, en iyi özelliklerini ve verimlerini 500 D/dak’ın altındaki hızlarda sergilerler.

3.2 LSHT Motorlar (düşük hız hidrolik motorlar)

3.2.1 Episiklik Dişli Motorlar (Merkezi milli)

MZ tipi hidrolik motorlar episikloid dişli motorlar grubu- na girer. Bu gruptaki motorların ana özelliği,ufak boyutları- na karşın büyük deplasmanlar sunabilmeleridir.

Bu, çıkış milinin her bir dönüşünde gerçekleştirilen çok sayıdaki deplasman işlemi sayesinde başarılır.

Çalışması aşağıdaki gibidir:

Gövdenin (1) içine preslenmiş komütatörde (2), 2 hal- kasal kanal (13) ve 16 adet eksenel delik yardımıyla kontrol diskinden (10) akışkan hem beslenir he de alınır. Kontrol plakası şafta (4) frezeli geçme ile bağlanmıştır. Rotor (6) ve kontrol diski (10) aynı hızla döner.

Komütatör (2) ile deplasman odacıkları arasındaki bağ- lantı, kontrol diski üzerindeki radyal kontrol yarıkları (11) ile sağlanır. Deplasman odacıkları, iç dişlinin (7) iç yüzeyi, rotorun (6) dış yüzeyi ve içteki masur bilyalar (8) tarafınca oluşturulur.

Komütatördeki, 16 eksenel deliğin yarısı yüksek basın- ca diğer yarısı da düşük basınca bağlıdır.

Hacimleri artma eğiliminde olan tüm deplasman oda- cıkları kontrol pleyti yardımıyla yüksek basınç tarafına bağ-

lanır. Hacimleri azalma eğiliminde olan tüm deplasman odacıkları ise düşük basınç tarafına bağlanır.

Bu odacıklardaki basınç rotora etkiyen bir kuvvet yaratır ve bu da momenti oluşturur. İç dişli (7) dış masurbilyalar (9) tarafınca yataklanır.

En büyük veya en küçük odacık hacmi oluştuğu her se- fer, kontrol, değiştirilir. Şaftın her bir dönüşünde, odacık ba- şına 8 hacim değişmesi olur. Böylece şaftın her dönüşünde 7 odacık *8 =56 deplasman işlemi gerçekleşir. Dönüş başı- na oldukça yüksek deplasmanın sebebi budur.

Merkezi çıkış şaftına,tutma freni monte etmek veya bu ikinci şaftı dönü hareketi çıkışı almak için tandem çıkışı kul- lanmak mümkündür.

İç sızıntıları o andaki düşük basınç hattına aktarmak için dahili çek valfler kullanılır. Eğer bu bölgedeki ba- sınç müsade edilen değerleri geçecek ise, bu durum- da gövdedeki sızıntı portunun tanka bağlanması gerek- mektedir.

3.2.2 Episiklik Dişli Motorlar (Kardan Milli)

Bu tip motorlarda moment; dönen rotordan (2), çıkış şaftına (3) iç dişli yerine motorun içindeki iç tahrik şaftı yar- dımıyla aktarılır.

Motora gelen akışkan çıkış şaftındaki delikler (4) yardı- mıyla gövdedeki delikler üzerinden deplasman odacıkları- na aktarılır. Akışkan yine aynı yolla motordan dışarı aktarılır.

Bu motorlar çok çeşitli tiplerde üretilmektedir.

Şekil 12: Episiklik dişli motorlar Şekil 13: MZD tipi episiklik dişli moto

Şekil 14 Şekil 15 Şekil 16

Episiklik Dişli Motorlar İçin Önemli Parametreler

Deplasman takriben 10 ila 1000cm³ Mak. çalışma basıncı 250 bara kadar

Hız aralığı takriben 5 ila 1000 D/dak arası 3.2.3 Çok Stroklu Pistonlu Motorların Temel Prensibi Bu tip motorlarda her piston, şaftın her bir dönüş esna- sında birkaç çalışma stroku gerçekleştirir. Bu nedenle, bu tip motorlarda yüksek momentler elde edilebilir.

Kontrol pencereleri (3), motorun besleme ve dönüş ta- raflarına boru hatları (1) ve kontrol (2) aracılığı ile bağlanır.

Bulundukları konuma bağlı olarak, silindir odacıkları ya do- ludur ya boştur.

Piston, bir bilya veya masurbilya (7) vasıtası ile strok kamı (8) tarafınca taşınır.

Momente dönüştürülen (FT) kuvveti, FA kuvvetine (piston alanı x sistem basıncı) ve strok kamındaki (a) açısına bağlıdır.

Motorun tasarımına bağlı olarak, çıkış dönen bir gövde olabilir; şaftına entegre kontroller takılabilir ve borubağlan- tıları sökülebilir bir şekilde makinaya bağlanabilir. Diğer yandan silindirler ve pistonlar çıkış şaftına bağlanabilir.

Bu durumda kontrol ve strok kamı ,motorun sabit göv- desine yerleştirilir.

Çok stroklu hidrolik motorlar, çok iyi düşük hız karakte- ristiğine sahiptir ve çeşitli uygulamalarda kullanılır.

3.2.3.1 Döner Gövdeli Çok Stroklu Eksenel Pistonlu Motorlar

Bu motorlar çok küçük hacimlere sığabilir.

Kontrol ve boru bağlantıları motor şaftına entegre edil- miştir.

İki kam (4), şafta (1) sökülebilir bir bağlantıya sabitlenir.

Rotor/piston grubu, strok kamları tarafınca eksenel olarak yataklanır ve moment dönen gövdeye iletilir.

Yaylar (3), çalışma sürecinin herhangi bir anında pis- tonların kamlar ile devamlı temasta kalmasını sağlar,şayet yaylar kaldırılırsa ve gövde içinde düşük basınç (1 bar) oluşturulursa, bu motorlarda serbest dönüş (free-wheeling) gerçekleştirilebilir.

Çok ufak hacime ihtiyaç duyduklarından, bu tip motor- lar dişli kutularında veya vinç tamburlarında kullanım için idealdir.

Şekil 17

Şekil 18 Şekil 19

Döner Gövdeli Çok Stroklu Eksenel Pistonlu Motorlar İçin Önemli Parametreler

Deplasman 200 ila 1000cm³ Maks. çalışma basıncı 250 bara kadar Hız aralığı 5 ila 300 D/dak Maks. Moment 3800 Nm ye kadar

3.2.3.2 Döner Milli Çok Stroklu Eksenel Pistonlu Motorlar

Döner Milli Çok Stroklu Eksenel Pistonlu Motorlar İçin Önemli Parametreler

Deplasmanlar 00 ila 1500cm³ arası Maks. basınç 250 bar

Hız aralığı 5 ila 500 D/dak Maks. Moment 5000 Nm’ye kadar

Bu motorlarda kontrol ve boru bağlantıları (6) gövdeye (5) konmuştur.

İlaveten, strok kamı sökülebilir bir şekilde gövdeye (2) bağlanmıştır. Rotor/piston grubu (3) ise çıkış miline (1) fre- zeli geçme ile bağlanmıştır.

Her piston, şaftın her bir dönüşü için birkaç strok ger- çekleştirir.

Bu tip motorlar tutma freni veya ikinci bir çıkış için, bir tandem şaftıyla donatılabilirler.

3.2.4 Çok Stroklu Radyal Pistonlu Motorlar

Bu tip motorlarda radyal olarakyerleştirilen pistonlar,kam (4) üzerindeki masurbilyalar, (8) tarafınca taşınır. Kontrol (5) üzerindeki, eksenel delikler vasıtasıyla, silindir odacıkları akışkan ile beslenir. Her piston şaftın dönüş sayısı ile kam üzerindeki kam sayısının çarpımı kadar akışkan ile doldu- rulur ve boşaltılır. Kamın eğrisinden kaynaklanan moment, rotor piston grubundan (3) bir frezeli geçme (6) ile çıkış şaftına (7) aktarılır.

Gövdeye(1), yüksek radyal ve eksenel kuvvetleri kar- şılayabilecek konik masuralıbilya konmuştur. Kontrol göv- desine (2) ilave şaft ile çok diskli fren (9) takılabilir. Frenin

Şekil 20 Şekil 21

Şekil 22

Şekil 23

Şekil 24

halkasal odasındaki (10) açma basıncı,belli bir değerin al- tına düşerse, tabak yay (11) fren disklerini sıkıştırır. Böylece fren çalıştırılmış olur.

Şayet açma basıncı gerekli değeri geçerse, fren pisto- nu (13) tabak yaya doğru itilir. Böylece diskler birbirinden ayrılır ve fren bırakılmış olur.

Serbest Dönüş

Eğer A ve B portları çok düşük bir basınca bağlanırsa ve aynı anda “L” portundan gövdeye 2 barlık bir basınç uygulanırsa, rotor/piston grubundaki pistonlar içeri itilir. Bil- yalar artık strok kamı üzerinde değildir. Dolayısıyla da şaft serbestçe dönebilir.

Yarım Deplasmanlı Devre

Bazı radyal pistonlu motorlarda deplasman yarıya düşürülebilir,bu yalnızca, bir strok esnasında pistonların yarısının akışkan ile beslenesi ile sağlanır. Bu, kontroldeki bir valf ile yapılmaktadır. Kalan pistonlar motorun tank hat- tına bağlanmıştır. Bu motor, bir hidrolik sisteme bağlandı- ğında iki kat hızla döner ancak momenti yarı yarıya düşer.

Radyal Pistonlu Motorlar İçin Önemli Parametreler

Deplasmanlar 200 ila 8000cm³ Maks.Çalışma basıncı 450 bara kadar Hız aralığı 1 ila 300 D/dak Maks. Moment 45 000 Nm’ye kadar

Silindir ve pistonlar, bir yıldız gibi merkezi eksantrik şaf- tın etrafına yerleştirilmiştir.

Eksantrik şaftın konumuna bağlı olarak 5 (10) pistonun 2 veya 3 (6) tanesi besleme tarafına (basınç tarafı), kalan pistonlar ise dönüş tarafına (tank tarafı) bağlanır.

Silindir odaları kontrol (1) yardımıyla akışkan ile bes- lenir.

Kontrol, esas olarak kontrol pleyti (2) ve dağıtım valfin- den (3) oluşur.

Kontrol pleyti pimler ile gövdeye tutturulduğundan göv- de ile beraber hareket eder, dağıtım valfi ise eksantrik şaft ile aynı hızda döner.

Şekil 25

Şekil 26

Şekil 27

Şekil 28

Şaftın dönüşü esnasında piston ile halka arasında izafi bir hareket oluşur. Sürtünmeyi en aza indirgemek için pistonun halkaya temas eden yüzeyi hidrostatik olarak yataklanmıştır.

2.2.4.1 Motor Olarak Çalışan Eğik Disk Rotari Grubu

Fonksiyonel tanımlamada da açıklandığı gibi piston, pompanın gönderdiği akışkan ile beslenir ve bu suretle eğik düzlem üzerine doğru itilir.

Eğik düzlemle temas noktasındaki (kaymalı yatak) kuv- vetlerindağılımından bir yatak kuvveti ve bir moment kuv- veti bileşeni (FN ve FT) elde edilir. Piston eğik düzlem bo- yunca aşağı doğru kayarak strok hareketini gerçekleştirir ve bu arada silindir bloğunu ve tahrik milini de beraberin- de çeker. Ancak piston,silindir bloğundaki delik içerisinde eğilebileceğinden (boşluğun elverdiği kadar),ünitenin kal- kışında, normal strok hareketinden daha büyük sürtünme dirençleri oluşur (stick/slip=tutma/bırakma). Bu çift kuvvet dağılımı,eğik disk tasarımlı motorların kalkış verimlerinin, eğik eksen tasarımlı motorlardaki basit kuvvet dağılımıy- la kıyaslandığında biraz daha düşük olmasının sebebidir.

Pratikte, bahsi geçen kalkış verimi motor olarak çalışmada önemlidir. Pompa olarak çalışmada önemli değildir.

3 Elemanlar

3.1 Eğik Eksen Tasarım Sabit Deplasmanlı Motor ve Pompalar

Özellikleri:

• Konik pistonlar vasıtasıyla silindir bloğunun direkt tahriği

• Sızdırmazlık için piston segmanlarına sahip konik pistonlar

• Uzun kullanım ömürlü sağlam konik makaralı rul- manlar

• İSO ve SAE standardında flanş ve mil uçları

• Standart olarak iki adet sızıntı portu

• Frenleme valfinin direkt montajına uygun

• Özel kullanım durumları için model çeşitliliği

• 400 bar’a kadar çalışma basıncı değeri

• 450 bar’a kadar kısa süreli basınç tepelerine karşı dayanıklılık

Uygun bir port pleyti sayesinde A2FM tipi bir motor, A2FO tipi bir pompaya dönüştürülebilir. Bu pompa açık çevrimli devrelerde kullanım için uygun olup sağlam, gü- venilir, uzum ömürlü ve gürültüsüz çalışma özelliklerine sahiptir.

3.1.3 Kamyon Üstü Uygulamalar İçin Sabit Deplasmanlı Pompalar

Bu pompa, kamyonlarda kullanılabilmesi için özel ka- rakteristiklere ve bağlantı ölçülerine sahiptir.250 ila 350 barlık bir basınç aralığı için tasarlanmıştır. Dönüş yönünün değişmesi gerektiğinde (örneğin, farklı bir şanzumanla kar- şılaşıldığında); pompanın tahrik yönü, port pleytinin döndü- rülmesiyle değiştirilebilir.

3.2 Açık Ve Kapalı Çevrimli Devreler İçin Eğik Eksen Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Motorlar:

Özellikleri :

• Değişken deplasmanlı motorlar yardımıyla hidrosta- tik tahriklerde daha geniş kontrol aralığı

• Daha yüksek hız ve moment ihtiyaçlarının karşılan- ması

• Çevrim oranı yüksek dişli kutularından tasarruf edile- rek maliyetin düşürülmesi veya daha küçük pompa- ların kullanılabilmesi olanağı

• Düşük güç ağırlığı

• İyi kalkış karakteristiği

• Çeşitli ayar ve kontrol aygıtları

• Tek yönde eğim açısı değiştirme imkanı

• 400 bar’a kadar varan çalışma basıncı değeri

• 450 bar’a kadar kısa süreli basınç tepelerine karşı dayanıklılık

3.2.1 Yüksek Basınca Bağlı Otomatik Ayar Aygıtı A6VM değişken deplasmanlı motoru,eğik eksen pren- sibine göre çalışan bir rotari gruba sahiptir. Moment direkt olarak tahrik milinde meydana gelir. Silindir bloğu konik pistonlar vasıtasıyla doğrudan tahrik edilir. Rotari grubun eğim açısı, bir konumlama pistonu yardımıyla kontrol mer- ceğinin dairesel bir yörünge üzerinde hareket ettirilmesiyle değiştirilir.

çalışma basıncına ulaşıldığında (A ve B den dahili olarak ölçülür), motor Vgmin den Vgmaks a hareket eder. Ayar değerinin altında motor,minimum eğim açısında kalır.

3.3 Açık Çevrimli Devreler İçin Eğik Eksen Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

Özellikleri :

• Eksenel konik pistonlu rotari grup

• Konik pistonlar vasıtasıyla silindir bloğunun doğru- dan tahriği

• Uzun ömürlü sağlam rulmanlar

• Vg0 dan Vgmaks ‘a kadar debi ayarlama imkanı

• Tam hiperbolik çalışma eğrisi ile güç kontrolü

• Basınç kontrolü, hidrolik ve elektrik ayarlamalı ünite- ler, yük algılamalı çalışma imkanı

• 350/400 bar’a varan yüksek basınç değerlerinde ça- lışabilme

• Mobil ve endüstriyel uygulamalarda kullanılabilme 3.3.1 Yüksek Basınç Bölgelerinde Uygulama

Değişken deplasmanlı pompa A7VO, dahili sızıntı yağı dönüşlü, açık çevrimli devre pompasıdır. Eğik eksen prensibine göre çalışan rotari grup, sağlamlık ve iyi emiş özelliklerini olumlu bir şekilde birleştirmiştir. Tahrik milinin rulmanları harici kuvvetlerikarşılamada kullanılır. Gelen kuvvetler ve çalışma ömrü için daha yüksek değerler talep edilmesi halinde, daha güçlü yataklamalı özel rotari grup (A7VTO) temin edilebilir.

Pozisyonlama pistonu yardımıyla rotari grubunun eğim açısı değiştirilebilir.

Rotari grubun eğim açısı, bir konumlama pistonu yar- dımıyla kontrol merceğinin dairesel bir yörünge üzerinde hareket ettirilmesiyle değiştirilir.

Eğim açısı arttırılırsa, pompa debisi ve gerekli tahrik momenti artar. Eğim açısı azaltılırsa pompa debisi ve ge- rekli tahrik momenti azalır. Maksimum eğim açısı, mesela 25° veya 26,5°; minimum ise 0° olmaktadır.

Pompa, çalışma basıncına bağımlı olarak veya harici kontrol sinyali ile ayarlanır. Gerekli konumlama enerjisi ba- sınç tarafından alınır.

Bir bilgisayara benzer şekilde güç kontrol aygıtı sürek- li olarak basınç ve debi değerlerini çarpıp çıkan neticeyi ayar edilen değerle karşılaştırır. Şayet pozitif bir sapma ol- muşsa eğim açısı küçültülür, şayet sapma negatif ise eğim açısı büyültülür. Güç kontrol aygıtı istenen bir değere göre ayarlanabilir (ayar vidasının içeriye girecek şekilde döndü- rülmesi = ayar değerinin arttırılması). Kontrol,maksimum eğim açısından başlatılır. Kontrolün bittiği andaki konum, maksimum basınç tarafından belirlenir. İlaveten, her iki sınır değerde olabilecek sapmalar, sınırlama vidaları yardımıyla mekanik olarak da sınırlandırılabilir. Dikkat: Maksimum açı ayarının arttırılması halinde; pompalarda kavitasyon, mo- torlarda da aşırı hız tehlikesi söz konusu olur. Eğer mini- mum açı ayarı arttırılırsa, tahrik motoru yüksek basınç böl- gesinde aşırı yüklenebilir.

Çalışma basıncı, ölçücü piston yardımıyla konum- lama pistonu üzerindeki manivelaya etki eder. Bu kuv- vete, harici olarak ayarlanan ve güç değerini belirleyen bir yay kuvveti karşı koyar. Eğer p çalışma basıncı, güç formülü P=Q.p (kw) ile hesaplanan izin verilebilir değeri geçerse, manivela yardımıyla kontrol valfi çalıştırılır ve pompanın eğim açısı ufaltılır (pompa geri alınır).q.p’nin çarpımı, tekrar mevcut güç seviyesine gelinceye kadar debi düşürülür. Böylelikle hiperbolik eğri yakalanmış olur ve “güç kontrolü” sayesinde tahrik aşırıyüklenmemiş olur. Bunun tersine, çalışma basıncına bağlı olarak, geri getirme yayı yardımıyla pompa debisi maksimum değe- rine arttırılabilir.

Özellikler:

• Yay paketlerinin değişimi sayesinde güç uyumu ola- nağı

• Taralı bölgelerde nispeten az güç kayıpları

• Sıfır strokkonumu mevcut değil, yani yüksek basınç değerlerinde artık debi nedeniyle oluşan ısı kaybı sözkonusu.

Özellikler:

• Kademesiz olarak ayarlanabilen, harici yay kuvveti ilemükemmel güç uyumu

• Sıfır strok konumu, yani artık debi yok

müzde özellikle mobil uygulamalarda kullanımı standart- laşmıştır.

Tek bir pompada gerçekleştirilen güç kontrolü, A8v…

,SR pompasının iki paralel devresinde, toplam güç kontrolü uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Bu, tahrik gücünün, ba- sınçları oranında her iki devreye taksim edilmesi anlamına gelmektedir.

Toplama valfinde oluşturulan yüksek basınç sinyali, öl- çüm değeri olarak kullanılır.

İdeal güç kontrol eğrilerine, güç kontrol aygıtındaki ma- nivelaya etkiyen moment kuvvetleri dengelendiğinde erişi- lebilir.

Yüksek basınç kuvveti FH ve s açısal deplasmanından oluşan hidrolik momentin, ancak ayarlanmış yay kuvveti FF ve sabit kaldıraç kolu a ile elde edilen mekanik moment kadar büyük olmasına izin verilebilir.

P çalışma basıncını hidrolik sitem belirlendiğinden ve pompa sadece kendi debisini (Q) değiştirebildiğinden, ku- rulu güç aşıldığında pompanın eğim açısı otomatik olarak azaltılır.Açısaldeplasman, elde edilen hidrolik moment de- ğeriyle aynı oluncaya kadar azaltılır.

Uygulamada bağımsız ve kombine kontroller kullanıl- maktadır. En yaygın kullanılanlara örnek olarak yük sınır- lamalı kontrol, üç nokta kontrol, yük algılama kontrolleri verilebilir.

3.4 Genel Uygulamalar İçin Eğik Eksen Tarsarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

Değişken deplasmanlı A2V tipi pompa; açık, kapalı ve yarı-kapalı çevrimli devrelerde genel kullanıma uygundur.

Deplasmanını değiştirmek için çeşitli kontrol tipleri mevcut- tur. Tandem masurbilyalıyataklama veya kaymalı yatakla- ma (çok uzun yatak ömrü için) ile donatılmış tipleri özellikle endüstriyel uygulamalarda tercih edilir.A2V tipi pompa, valfler ve yedek pompalar ile donatılarak A2P temel güç ünitesine dönüştürülür.

3.5 Orta Basınç Aralığında Çalışan Açık Çevrimli Sistemler İçin Eğik Disk Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

A10V tipi eksenel pistonlu pompalar, 250/315 bar ba- sınç değerlerine kadar mobil ve endüstriyel uygulamalarda kullanılabilirler. Değişken deplasmanlı pompalar enerji ta-

önemli bir özellik olduğunu unutmamak gerekir.

3.6 Basit Kapalı Çevrimli Sistem Gerektiren Mobil Uygulamalarda Kullanıma Uygun, Eğik Disk Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

A11VG tipi hidrolik pompa,eğik disk tasarımlı değişken deplasmanlı kapalı çevrimli hidrostatik tahrik devreleri için uy- gun bir pompadır. Gerekli tüm valfler ve beslenme pompası, üzerinde entegre bir şekilde mevcuttur. Tasarıma bağlı olarak, kolaylıkla çoklu pompaya dönüştürülebilir.Rotarigrubun eğim açısı, pompanın üzerindeki dönebilen bir muylu yardımıyla, kuvvet katlamasına gerek kalmadan direkt olarak değiştirilebilir.

Sıfır konumda, pompa debiside sıfırdır. Sıfır konumu sağa ve sola doğru geçildiğinde debi akış yönü ve miktarı- da kademesiz olarak değişir.

Eğer döner muyluyla el ile kumanda edilecek ise muy- lu, rotari grubun eğik diskine direkt olarak bağlanır. Döner muylunun dönüş açısı, tam olarak pompanın eğim açısına karşılık gelir. El veya ayak ile uygulanan deplasman mo- menti yüksek basınca ve eğim açısına bağlıdır. Konumla- ma mekanizmasında deplasman veya açının sınırlanması, gerektiğinde sıfır konumunun tekrar yakalanması, konum- lama mekanizması ile yapılmalıdır.

Döner muylu, el ile ayarlanabildiği gibi, hidrolik kontrol mekanizması ile de ayarlanabilmektedir.

3.7 Açık Çevrimli Sistem Gerektiren Mobil Uygulamalarda Kullanıma Uygun, Eğik Disk Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

Aşağıda gösterilen A4VO tipi pompaların kontrol fonk- siyonları, birlikte ya da birbirinden bağımsız fonksiyonlar olarak çalıştırılabilirler.

• Hiperbolik çalışma eğrisiyle güç kontrolü

• Çek valf yardımıyla basınç kontrolü

• Yük basıncının ∆p kontrolü şeklinde, yük algılama (Load Sense=LS) kontrolü

3.7.1 Güç Kontrol Aygıtı

Güç kontrol aygıtı, çalışma basıncına bağlı olarak pom- panın debisini kontrol ederek sabit tahrik devir sayısında, ayarlanan tahrik gücünün aşılmamasını sağlar

sini kullanıcı tarafından talep edilen debiye uyarlar. Pompa debisi devredeki yön valflerinin yağ geçiş aralıklarının kesit alanına bağlıdır, ancak güç eğrisinin altında kalan bölgede yük basıncından etkilenmez. Güç ve basınç kontrolü, yük algılama (LS) fonksiyonuna göre önceliklidir.

3.8 Yüksek Basınçlı, Kapalı Çevrimli Hid- rostatik Araç Tahrik Devrelerinde Kullanıma Uygun, Eğik Disk Tasarımlı Değişken Dep- lasmanlı Pompalar

A4VG tipi pompa, kapalı çevrimli devreler için gerekli tüm elemanları üzerinde toplayan komple güç ünitesidir.

Hidrolik olarak ayarlanan ünite, çeşitli kontrol aygıtlarıyla birlikte tipik bir mobil pompasını oluşturur. Şayet bu pom- pa sabit veya değişken deplasmanlı bir motora bağlanırsa otomatik hidrostatik araç tahriği sistemi oluşur.

Bu, hıza bağımlı, otomatik kapalı çevrimli sistemdir.

Pompa tahrik devir sayısından, çalışma basıncından ve elektriki olarak da 2 bobinden uyarılar alır. Konumlama enerjisi, besleme devresinden alınır. Pompanın konumlama hızı orifisler aracılığıyla sönümlenir.

Hıza bağımlı otomatik kontrol sistemi, içten yanmalı motorlu hidrostatik tahrik sistemleri için tasarlanmıştır. İçten yanmalı motorlarda hız arttıkça momentin arttığı ve şayet moment aralığının üst sınırında motora yüklenilirse bir hız kaybının (motorun bayılması) olduğu göz önünde bulun- durulmuştur. İçen yanmalı motorun güç tüketimi yeterli bir hassasiyetle o anki devir sayısıyla belirlenebilmektedir. Şa- yet uygun bir hidrolik sistem seçilip uygulanırsa mükemmel kontrollü, hidrostatik araç tahrik sistemi oluşturulur.

3.9 Açık Çevrimli Endüstriyel Uygulama Devrelerinde Kullanıma Uygun, Eğik Disk Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

Özellikle endüstriyel uygulamalar için geliştirilen A4V- SO pompası eğik disk tasarımının bilinen avantajlarının yanısıra uzun servis ömürlü yatakları ile de oldukça avan- tajlıdır. Yük algılama kontrolü, halat kontrolü (mooring) ve sekonder- kontrol bu tip pompa ile gerçekleştirilebilir.

Basınç kontrollü bir pompa ile birlikte sekonder kontrollü bir motor kullanılarak gerçekleştirilen sekonder hız kontrol

3.10 Kapalı Çevrimli Endüstriyel Uygulama Devrelerinde Kullanıma Uygun, Eğik Disk Tasarımlı Değişken Deplasmanlı Pompalar

Değişken deplasmanlı, eğik disk tasarımlı ancak, kapalı çevrimli devrelerde çalışmaya uygun diğer bir pompa.

Endüstriyel uygulamalarda, A4VSG tipi pompalara uy- gun valf bloğu, beslenme pompası, filtre, yağ tankı, soğutu- cu takılarak komple bir hidrolik güç ünitesine dönüştürülür.

Anti kavitasyon çek valfleri kullanarak, yarıkapalı çevrimli devrede oluşturmak mümkündür. Bu valfler sayesinde ha- cimsel farkların giderilmesi mümkün olmaktadır. Örneğin, tek milli silindirlerin tahriği.

3.11 Eksenel Pistonlu Ünitelerde Sık Kullanılan Kontrol Tiplerine Genel Bakış

Sinyal kuvvetlendiricisi olarak kullanılan elektronik dev- re elemanları (yükselticiler) aşağıdaki açıklamalarda yer almamaktadır.

Çeşitli ayarlama tipleri arasındaki farklar aşağıya çıka- rılmıştır.

• Kontrol devresi tipi

• Kuvvet aktarımı (hidrolik veya mekanik)

• Çalışma tipi (direkt veya pilot kumandalı)

• Çalışma eğrisi (konum ve ayar)

• Açık çevrim (geri beslemesiz)

• mekanik: el kumandalı

• mekanik: elektriksel

• hidrolik: mekanik

• hidrolik: elektriksel

• hidrolik: hidrolik

• Kapalı çevrim (geri beslemeli)

• hidrolik: mekanik

• hidrolik: elektriksel Kaynaklar :

Rexroth Akışkanlar Tekniğinin Temel Esasları ve Ele- manları Cilt 1