SOCIAL SCIENCES STUDIES JOURNAL
SSSjournal (ISSN:2587-1587)
Economics and Administration, Tourism and Tourism Management, History, Culture, Religion, Psychology, Sociology, Fine Arts, Engineering, Architecture, Language, Literature, Educational Sciences, Pedagogy & Other Disciplines in Social Sciences
Vol:3, Issue:7 pp.197-204 2017
sssjournal.com ISSN:2587-1587 [email protected]
Article Arrival Date (Makale Geliş Tarihi) 19/07/2017 The Published Rel. Date (Makale Yayın Kabul Tarihi) 27/08/2017 Published Date (Makale Yayın Tarihi) 03.09.2017
YÖRESEL LEZZETLERİN SUNUMUNDA ESTETİK* AESTHETICS ON PRESENTATION OF REGIONAL TASTES
Arş. Gör. Derya BAYSAL
Ardahan Üniversitesi, Turizm İşletmeciliği Ve Otelcilik Yüksekokulu, [email protected], Ardahan/Türkiye
Doç.Dr. Semra ÇEVİK
Ardahan Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, [email protected], Ardahan/Türkiye
Yrd.Doç.Dr. Hürriyet ÇİMEN
Ardahan Üniversitesi, Turizm İşletmeciliği Ve Otelcilik Yüksekokulu, [email protected], Ardahan/Türkiye
ÖZ
İnsanlar var oldukları andan itibaren beslenme ihtiyaçlarını farklı şekillerde karşılamışlardır. Düzenli hayata geçiş ile birlikte de besinlerin sunumu kişiler için önemli yer tutmuş ve tutmaya devam etmektedir.
Kişilerin farklı kültürleri görmek ve tanımak amacı ile yaptıkları seyahatlere, farklı mutfakları keşfetmek ve değişik lezzetler tatmak gayesi de eklenmiştir. Türk mutfağı, zengin çeşit ve farklı tat sunumları ile dünyanın önemli mutfakları arasında yer tutmaktadır. Hem lezzet ve hem de görsel olarak yani rengiyle, estetik sunumuyla sadece beslenme ihtiyacını değil aynı zamanda görsel tatmin sağlaması ile de önem arz etmektedir. Bunu da görsel sanatların tasarım elemanları ve estetik ilkeler ile yemeğin sunumunu düzenleyerek sağlamaktadır. Yemekten tat alma, haz duyma; sunumunun görsel algı ve Gestalt kuramı çerçevesinde gerçekleştiği tartışılarak açıklanacaktır.
Günümüzde, yöresel lezzetlerin sadece doğdukları yerlerde değil farklı şehirlerde de sunumu yapılmaktadır. Çalışmanın amacı, yöresel lezzetlerin, sunumlarını estetik açıdan değerlendirmek ve doğdukları şehirlerin estetik kültürünü yansıtıp yansıtmadığını inceleyebilmektir.
Anahtar Kelimeler: Estetik, Sunum, Yerel Tat
ABSTRACT
People have met their dietary needs in different ways since they existed. the presentation of foods has been an important factor along with the settled life.
Exploring different cuisines and taste different tastes has been addet to the trips that people make to see and recognize different cultures. Turkish cuisine is among the important cuisines of the world with its rich and varied taste offerings. With the aesthetic presentation, both the flavor and visually, it provides not only the nutritional needs but alsı visual satisfaction.
This is achived by arranging the presentation of foods with the design elements and aesthetic principles of visual arts. The pleasure and taste from the meal; will be explained by the presentation of food which is place under the visual perception and Gestalt theory.
Nowadays, regional flavors are presented not only in places where they are born but also in different cities. The aim of the study is to evaluate the presentations of regional flavors in terms of aesthetics and to be able to examine whether the cities in which they originate reflect the aesthetic culture.
Key Words: Aesthetics, Presentation of Foods, Local Taste
*Bu çalışma 12-14 Mayıs Tarihler arasında İKSAD ev sahipliğinde Gaziantep’te düzenlenen AL-FARABİ Kongresinde sunulan bildirinin genişletilmiş halidir.
sssjournal.com Social Sciences Studies Journal (SSSJournal) [email protected] 1. GİRİŞ
Günümüz turizm anlayışı, klasik turizm anlayışından çeşitli yönleriyle farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıkların başında, kişilerin tatil anlayışlarının, deniz kum güneş üçgeninden çıkması, bireysel farklılıklar gözetilmesi, yeni tatil anlayışlarının geliştirilmesi gelmektedir.
Turizm, hayatın içerisinde yer alan ve kişilere yeni deneyimler kazanma imkanı sunan bir aktivitedir.
Geçmişte, kitle turizmi sektör için büyük yer tutsa da günümüzde turizm yeni deneyimler elde etmek isteyen küçük gruplar tarafından gerçekleştirilmektedir (Gheorghe vd. 2014:12). Bireyler artık, farklı lezzetler tadabilmek ya da farklı deneyimler elde edebilmek amacı ile günübirlik turlar da dahil olmak üzere çeşitli alternatifleri değerlendirmektedirler.
Beslenme ihtiyacı tarih boyunca kişilerin olumlu anlamda gelişimini de sağlamış, onların birlikte çalışabilme yetilerini geliştiren temel fizyolojik ihtiyaçları arasında yer almıştır (Sandıkcıoğlu, 2007:1). Yemek yemek insanlar için yerine getirilmesi gereken zorunlu bir ihtiyaçtır ancak günümüzde yemek yeme ihtiyacı zorunluluk yanı sıra boş zamanları değerlendirme faaliyeti olarak da görülmektedir. İnsanlar için önem arz eden noktalardan biri de yedikleri yemekten, yemek yedikleri yerden vb unsurlardan haz duyma ve tatmin olma duygusunu elde edebilmektir (Yüncü, 2010:28). Bu noktada, özellikle alternatif turizm türleri dikkat çekmektedir. Alternatif turizm türleri arasında da gastronomi turizmi, gelir getirici özelliği nedeniyle ülke turizmi için önemli bir yer teşkil etmektedir. Gastronomik zenginlik, birçok açıdan aynı özellikleri gösteren destinasyonların ürün farklılaştırma konusunda ön plana çıkarabilecekleri özelliklerindendir (Üner ve Şahin, 2016: 78).
Türkiye’nin 81 ilini kapsayan ‘Türkiye’nin Lezzet Haritası’ na göre, 2205 çeşit yöresel yiyecek ve içeceğe sahip olan Türkiye gastronomi turizmi açısından zengin lezzetlere ev sahipliği yapan bir ülkedir (Özkaya ve Can, 2012:32). Bu anlamda, Türk mutfağının farklı kültürlere ev sahipliği yapıyor olması ile birlikte zengin bir mutfak kültürünün varlığından bahsedilebilmektedir. Bu durum, Türkiye’de gastronomi turizminin geliştirilebilir olduğunun kanıtı niteliğindedir.
Yerli ve yabancı literatürde gastronomi ile ilgili birçok tanım yapılmıştır. Bu tanımların ortak noktasını, gastronominin sanatsal, kültürel ve tarihsel boyutları oluşturmaktadır. Gastronominin, yemek ve kültür kavramlarını birleştirdiği sonucuna ulaşılmaktadır. Gastronomi birçok bilim dalı ile ilişkilidir. Ancak en önemli ilişkisi sanat ve estetik değerlerle olan ilişkisidir çünkü gastronomi sadece yemek içmek değil aynı zamanda yeme içme esnasında güzellik ve sanat arayan bir sanat dalıdır (Hatipoğlu, 2010: 8).
Ayrıca, gastronominin yiyecek ve içecek hazzı odaklı olduğu dolayısıyla temel konusunun insan (Deveci vd. 2013: 30) olduğu yönünde de düşünceler mevcuttur. Gastronomi, kişilerin sadece hayatta kalabilmek adına beslenmeleri değil aynı zamanda yüzyıllardır aktarılagelen ve toplumların kültürel özelliklerini yansıtan sanattır (Akman,1998:10).
2. GASTRONOMİ TURİZMİ
Turizm ve gastronomi arasında uzun süredir var olan ve devam etmekte olan yakın bir ilişki söz konusudur (Correia, Moital, Costa, Peres,2008: 164). Gastronomi, tarihsel ve etimolojik olarak incelendiğinde hangi yemeğin, nerede, ne zaman ve ne şekilde yeneceği hakkında bilgi vermekte ve rehberlik etmektedir (Santich, 2004:15). Dolayısıyla gastronomi ve turizm bir bütün olarak ele alınan bilim dalları olarak görülmektedir. Gastronomi turizminin yerli ve yabancı literatürde, ‘beslenme turizmi’ ‘gurme turizmi’ ‘mutfak turizmi’ ‘gastronomik turizm’ ‘yiyecek turizmi’ gibi farklı şekillerde yer aldığı görülmektedir.
Gastronomi turizmi, kişilerin özel bir yemeği tatmak ya da yemeğin üretim evrelerini yerinde görebilmek amacı ile farklı destinasyonları ziyaret etmeleri neticesinde ortaya çıkmaktadır (Yüncü, 2010: 29). Gastronomi turizmine katılan bireylerin, yerel ürünlerin tadına bakmak ya da gastronomik faaliyetlerde bulunmak üzere seyahatlerini planlamış olmaları gerekmektedir (Gheorghe vd.
2014:12). Gastronomi turizmi kültür turizminin bir parçası olarak da değerlendirilebilir. Bazı yerel ürünler bir şehir ya da ülke için sembolik hale gelebilmektedir (Gheorghe vd. 2014: 16). Bir şehri, ülkeyi ya da bölgeyi diğerlerinden ayıran en önemli farklılık bu şehre, ülkeye ya da bölgeye özgü
mutfaktır. Mutfak, kültür anlamında büyük öneme sahiptir (Göker, 2011:43). Bölgesel yemek kültürü sahip olunan önemli turizm çekicilikleri arasında gösterilmektedir (Zağralı ve Akbaba, 2015:6634).
Gastronomi turizmine katılan turistler, alışılmış veya bilinen mutfak kültüründen farklı olarak hazırlanan, pişirilen ve sunulan yiyecekleri tüketmek, öğün sistemlerini ve yeme biçimlerini keşfetmek amacı taşımaktadırlar (Akgöl, 2012:24). Gastronomi turizmi, yeme içme deneyiminin eşsiz olarak gerçekleştirebilmek üzere deneyimler peşinde olunmasıdır (Çağlı, 2012:23). Gastronomi turizmine katılan turistler, bölge seçimlerini yeni tatlar keşfetmek ya da bu konuda araştırmalar yaparak bölge gastronomi potansiyelini belirlemek üzere yapmaktadırlar (Çağlı,2012).
Yiyecek içecek harcaması turizmin önemli bileşenlerindendir (Hall ve Sharples, 2033:3). Ancak turizm hareketlerine katılarak yiyecek içecek harcaması yapan turistler gastronomi turizmine katılmış sayılmamaktadırlar.
Bireyin restoran ziyareti, gastronomi kapsamında değerlendirilemez ancak, özel olarak herhangi bir lezzeti denemek ya da keşfetmek üzere çıkılan seyahatler gastronomi turizmi kapsamında ele alınmaktadır (Akgöl, 2012:24). Turizm hareketinin gastronomi turizmi olarak değerlendirilebilmesi için, seyahatte en önemli motivasyon kaynağının yeme içme arzusu olması gerekliliği sonucuna ulaşılmaktadır.
Yüncü, Dünyada gastronomi turizmine yönelik düzenlenen turları üç başlık altında değerlendirmektedir (Yüncü, 2010: 30-31);
Yemek pişirme eğitimine yönelik turlar,
Herhangi bir bölgenin yerel yiyeceklerini tatmak veya ünlü bir şefin yemek hazırlığını, sunumunu vb. izlemek üzere düzenlenen turlar
Özel bir ürün için düzenlenen v üretici ile de buluşma imkanı sunan turlar 2.1. Estetik, Görsel Algı ve Gestalt kuramı
Eski Yunanca, Grek’çe Aisthesis’den türeyen Estetik sözcüğü duyum, duyular anlamına gelmektedir (Tunalı, 2010:13). Hegel ise “sağın olarak duyunun, duygunun bilimini belirtir” diye tanımlamaktadır (2011:7). Bir başka ifadeyle duyu, duyum ya da duyulur algı, güzellik algısı olarak değerlendirilmektedir. Estetik, güzel görünüş, haz duygusu olarak ta görülmektedir. Estetik, güzelliğin bilimidir ve doğru estetik, sanatın özüne bilimsel bakış açısıyla yaklaşan tek estetiktir (Ziss: 2016,22). Genellikle sanat ve edebiyat alanında yaygın kullanılmasına karşın günümüzde hemen her alanda bir beğeni ifadesi olarak estetik sıfatı kullanılmaktadır. Estetik, insan zihnine, ruhsal yapısına hitap eden bir olgudur.
İsmail Tunalı; meta olgusunu sadece bir ekonomik eleman olarak görmez. Ona göre;
…‘meta’ yalın bir ekonomik eleman değil aynı zamanda bir estetik fenomendir. Çünkü meta, bir yanıyla gereksinme karşılayan bir mal varlığıdır, ama aynı zamanda bu mal varlığının gereksinmesini özendiren, duyulara da temellenen estetik bir görünüştür. Bundan ötürü her meta üretimi aynı zamanda görünüşün de üretimidir (2010:92).
O halde amaç sadece karın doyurmak ve bu yolla tat alma ise neden en basit ekmeğin üstüne çizik atılmakta ya da susam veya çörek otu serpilerek şekil verilmektedir? Yemeklerin sunumunda da benzer çabayı gözlemlemek mümkündür. Bunun nedeni zihnin algılamada en basit, en kararlı ve bütüncül düzeni estetik yani görsel olarak güzel olanı seçmesidir. Dolayısı ile yemek sunumları görsel bir iletişimdir aynı zamanda. Uçar’ın da belirttiği gibi “Görsellik açısından zengin kültürler, sembolik anlam ve derinlik bakımından da geniş bir perspektife, yoğunluğa sahiptirler”(Uçar, … 64). Zengin çeşit ve farklı tat sunumları ile dünyanın önemli mutfakları arasında yer alan Türk mutfağı ve yöresel yemeklerimiz kültürümüzü yansıtmaktadır. Sadece lezzet değil aynı zamanda görsel olarak, yani rengiyle, estetik sunumuyla da görsel bir şölen sunmaktadır.
Geştalt kavramı, insan gözünün görsel deneyimleri nasıl organize edip algıladığını araştırmaktadır.
Geştalt kuramı bellek, öğrenme, hatırlama, problem çözme ve algılama konuları üzerinde incelemeler yaparak davranış bilimine yenilikler getirmiştir. Kurama göre; organize bütünler birbiriyle ilgisiz
sssjournal.com Social Sciences Studies Journal (SSSJournal) [email protected] parçalardan daha kolay öğrenilir, akılda tutulur (Uçar, 2010 65). Dolayısı ile bir imajın ‘ki burada yemektir’ parçaları geştalt kuramına göre çözümlenebilir.
Bir başka açıdan kurama göre; bütün parçaların toplamından farklı bir anlam ifade eder ve birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil bütünlüğü içinde algılar (www. Nuray Senemoğlu ).
Geştalt algılama ilkeleri;
Figür arka plan ilişkisi,
Denge ilkesi,
Eş biçimli uygunluk,
Algısal gruplama,
Benzeşme - ayrışma olarak beş maddede incelenir.
Sanat ve Tasarımda etkin olan, figür arka plan ilişkisi yemek sunumlarında görsel olarak algılanabilir mi? Resimde figür ve arka plan, zemin ilişkisi birbirleri arasındaki zıtlıkla belirginleştirilir.
Tasarımdaki figürler pozitif eleman, figürleri taşıyan görsel arka planı zemin olarak tanımlanmaktadır. Bu ilişki yemeğin kendinde olabileceği gibi birlikte sunulan yemekle de sağlanmaktadır. Ankara tavasından geleneksel pilav üstü fasulye yemekleri örnek verilebilir.
Fasulyeler figür olarak düşünülürse pilav arka plan işlevi görür ve figür arka plan ilişkisi içerisinde algılanır. Bazen tam tersi sunumla da karşılaşılabilir. Bu durumda roller değişmiş fasulye yemeği pilavın arka planını oluşturmuş olur.
Kuru fasulye pilav Kuru fasulye pilav Ankara tava
Keşkek Hamsili pilav Tirit - papara
Denge ilkesi, doğada var olan bir ilkedir. İnsan anatomisi, yeryüzü şekilleri, fiziksel konumumuz coğrafi yapılar denge unsuru içermektedir. Denge aynı zamanda simetri ile birlikte anılmaktadır/bulunmaktadır. Bunun yanı sıra doku, küçük-büyük, açık-koyu gibi ikili karşıtlıklar ve renk ilişkisi ile de denge oluşturulabilmektedir. Denge ilişkisini birçok yemek sunumunda gözlemlemek de olasıdır. Örneğin; Diyarbakır yöresine özgü Duvaklı Pilav, Edremit Saçaklı Mantı, Karadeniz yöresi Hamsili Pilav, Kaygana vb.
Duvaklı pilav Saçaklı Mantı Kaygana
Eşbiçimli uygunluk, imajların yapısal karakterlerinin simgelediği biçimler ilişkileri ve anlamların uyumluluğunu ilkesidir (Uçar: 2004,67). Yine Uçar; eşbiçimli uygunluk ilkesi genelde simge oluşturma sistemleri içinde, doğrudan benzeterek ilişkilendirme yöntemiyle kullanılır, ifadesini kullanmaktadır.
Bundan hareketle Kayseri yağlama yemeği, yörenin Mezopotamya bölgesinde olması dolayısıyla Babil Kulesi diğer adı ile Ziggurat’a benzetilebilir†. Yöresel bilinçaltı bilginin dışavurumu denilebilir.
Kayseri Yağlama
Edremit saçaklı mantı yemeği sunumu 5000 yıllık yöre tarihinin izi olarak hem savaşçı Misya’lılara, Troyalılara ve hem de Osmanlı ordusu donanmasının önemli merkezi olması ile ilişkilendirilebilir.
Merkezi simetrik yuvarlak düzenleme, yerleşim merkezi ve miğfer ile simgesel benzerliği göstermektedir. Ayrıca üçgen formdaki mantı taneleri asker gibi düzenle sıralanmış diyebiliriz. Diğer yörelerin mantı sunumları simetrik olmalarına karşın son derece farklıdır.
Saçaklı Mantı Tunceli mantısı
†Ziggurat Mezapotamya'ya özgü Tanrıdağı anlamında bir terimdir. İlkçağda Sümerler, Keldanlılar, Babiller ve Asurlular tarafından yapılan, tabandan başlayarak tepeye doğru kat kat yükselen giderek küçülen teraslardan oluşan, zirvesinde bir tapınak bulunan ve yanlarında bir merdiven sistemi yer alan kademeli bir kuledir. https://www.turkcebilgi.com/ziggurat
sssjournal.com Social Sciences Studies Journal (SSSJournal) [email protected] Balıkesir yöresinde pişirilen peynirli patlıcan yemeği günümüz şehirlerinin betonarme yapılaşmasının bir uzantısı olarak görülebilir. Balıkesir halkı etnik yapısının izi de sürülebilir ve Türkmen, Muhacir, Yörük, Çepni, Manav etkisinden kaynaklandığı yorumu yapılabilir.
Peynirli patlıcan
Algısal gruplama ilkesi, birbirine yakın grupların, uzakta olanlara göre belirli gruplar olarak algılanmasıdır (Uçar:2004,67). Bu ilkeye göre çoğu zaman nesnelerin veya biçimlerin bireyin algılamasında önemli bir rolü vardır. Turistik otellerde yöresel lezzetlerin sunum masalarında yemekler belli gruplar halinde sergilenir. Genellikle kültürümüz yemek dizgesi doğrultusunda çorbalar, zeytinyağlılar, ana yemekler, tatlılar bir arada yerleştirilir. Algısal gruplama ilkesi çerçevesinde dikkate alınır ve akılda yer ederler. Dolayısıyla bu şekilde düzenleme yemeğe ait mesajın alınmasını kolaylaştırmaktadır.
Benzeşme – ayrışma ilkesi, benzer biçimlerin grup içinde birlikte algılanmasına karşın aslında birbirlerinden farklı olmaları durumunu ifade etmektedir (Uçar:2004,68). Genel dokuyu bozmadan bazı vurgu nesneleri ortaya çıkarmak için grafik tasarımda italik/bold kullanımı ilişkisine benzetilebilir. Bursa Döneri, Elbistan Tava, Kalamar Dolması, Sivas Kesme Aşı, Keşkek yemekleri benzeşme ayrışma ilkesi içine alınabilir. Et ve sos, patates püresi veya pilav birlikte algılanır ve yemekte ayrılmaz bir ikilidir. Ancak yemeğin genel dokusu içinde yemeğin karakterini ileten birbirine bağlı öğedirler.
Bursa Döneri Elbastan Tava Kalamar Dolması 3. SONUÇ
Etkisini yaşamın her alanında gösteren küreselleşme ile birlikte, yemek sunumları da farklılık göstermiştir. Özellikle son dönemde önemli ve büyük gelişme göstermekte olan turizm çeşitlerinden gastronomi turizmi, bölgeye ekonomik getiri sağlama yanında bölgesel kimliğin geliştirilmesi, bölgesel kültürün güçlendirilmesi gibi avantajlar da sağlamaktadır. Aynı zamanda Gastronomi turizmi, yerel mutfak ürünleri sayesinde kültürlerin birbirlerini daha iyi tanımalarını da sağlayacaktır.
Türkiye’de gastronomi turizminin gelişiminin kırsal turizmin gelişimine de katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
Küreselleşmenin etkisi ile yemek kültürünün tek tip haline geldiği bilinmektedir. Bu durum Kişilerin dikkatinin farklı ve yöresel olana çekilmesine neden olmaktadır. Bu anlamda yerel yemek kültürü bölge için rekabet avantajı sağlayıcı olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sonuç olarak, pek çok eylem ve davranışımızda olduğu gibi yemek seçiminde de görsel elemanlar, sembol ve işaretler etkindir. Bunun bilincinde olan turizm işletmeleri ve hatta katering firmaları menülerindeki yemekleri adeta birer tablo gibi özenle tasarlayarak sunmaktadırlar. Yapılan sunumlar neticesinde, yemek; dokusu, rengi, çizgi ve lekeleriyle yağlıboya resim görselliğinde algılanmaktadır.
Görsel algılamada bireyin sosyo-kültürel durumu, eğitimi, edinilmiş deneyleri ve estetik değerleri hangi kültüre ait olduğu fark etmeksizin içinde bulunduğu toplumun değerleri ile doğrudan ilişki içindedir. Dolayısıyla yöresel lezzetler bilimsel estetik bir bakış açısıyla sunulmaktadır.
Yemeklerin, görünümlerinin etkisi ve geştalt kuramı çerçevesinde algılanarak anlamlandığını ve aynı zamanda doğdukları şehirlerin ya da yörelerin kültürünü de yansıtmakta olduklarını söylenebilir.
KAYNAKÇA
Akgöl, Y. (2012). Gastronomi Turizmi Ve Türkiye’yi Ziyaret Eden Yabancı Turistlerin Gastronomi Deneyimlerinin Değerlendirilmesi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi
Akman, M. (1998). Yabancı Turistlerin Türk Mutfağından Beklentileri, Yararlanma Durumları ve Türk Mutfağı’nın Turizme Katkısı Üzerine Bir Araştırma, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Correia, A. Moital, M. Costa, C. Peres, R. (2003). The Determinants Of Gastronomic Tourists’
Satisfaction: A Second-Order Factor Analysis. Journal of Food Services. 164-176
Çağlı, I.(2012). Türkiye’de Yerel Kültürün Turizm Odaklı Kalkınmadaki Rolü: Gastronomi Turizmi Örneği, İstanbul Teknik Üniversitesi ,Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi Deveci, B. Türkmen, S. Avcıkurt, C. (2013). Kırsal Turizm İle Gastronomi Turizmi İlişkisi: Bigadiç Örneği International Journal of Social and Economic Sciences 3 (2): 29-34
Gheorghe, G. Tudorache, P. Nistoreanu, P. (2014). Gastronomıc Tourısm, A New Trend For Contemporary Tourısm? Cactus Tourism Journal Vol. 9, Issue 1/2014, Pages 12-21,
Göker, G. (2011). Destinasyon Çekicilik Unsuru Olarak Gastronomi Turizmi (Balıkesir İli Örneği).
Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
Hall, C.Sharples, L. (2003). The Consumption Of Experiences Or The Experience Of Consumption?
An İntroduction To The Tourism Of Taste, Food Tourism Araound The World, Development, Management and Markets, Butterworth-Heinemann An imprint of Elsevie
Hatipoğlu, A. (2010). İnançların Gastronomi Üzerine Etkileri Bodrumdaki Beş Yıldızlı Otellerin Mutfak Yöneticilerinin Görüşlerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi
Özkaya, F. Can, A.(2012). Gastronomi Turizminin Destinasyon Pazarlamasına Etkisi, Türk Tarım Dergisi, sayı: 206, 29-33
Sandıkcıoğlu, Tolunay (2007). Hititlerde Beslenme ve Yeme-İçme Alışkanlıkları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Santich, B. (2005). The Study Of Gastronomy And İts Relevance To Hospitality Education And Training International Journal Of Hospitality Management (23) 15-24
sssjournal.com Social Sciences Studies Journal (SSSJournal) [email protected] Üner, H.E. Şahin, G. (2016). Türkiye Gastronomi Turizm Potansiyelinin Herşey Dahil Satış Sistemi İçinde Değerlendirilmesi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, (44) 76-100
Yüncü, H. (2010). 10. Aybastı-Kabataş Kurultayı Yerel Değerler ve Yayla Turizmi, Detay Yayıncılık, Ankara ‘Sürdürülebilir Turizm Açısından Gastronomi Turizmi ve Perşembe Yaylası’ 28- 34
Zağralı. E. Akbaba, A. (2015). Turistlerin Destinasyon Seçiminde Yöresel Yemeklerin Rolü: İzmir Yarımadası’nı Ziyaret Eden Turistlerin Görüşleri Üzerine Bir Araştırma, Journal of Yasar University, 2015, 10/40, 6633-6644
Tunalı, İ. (2010). Estetik, Remzi Kitabevi, İstanbul
Avner, Z. (2016). Estetik Gerçekliği Sanatsal Özümsemenin Bilimi, Hayalperest Yayınevi, İstanbul Hegel. (2011). Estetiğe Giriş, Çev: Aziz Yıldırımlı, İdea Yayınevi, İstanbul
Uçar, T.F. (2004). Görsel İletişim Ve Grafik Tasarım, İnkılap Yayınevi, İstanbul, 2004 Ek: 1:
