SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BİLİM DALI
İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
ATATÜRK KİTAPLIĞI BEL_Yz_ O0092 NUMARALI
ŞİİR MECMUASI (85b-171b v.) İNCELEME-METİN VE
MESTAP TABLOSU
Yasir Tayyib ÖZTÜRK
YÜKSEK LİSANS TEZİ
Danışman
Dr. Öğr. Üyesi Nurgül SUCU KÖROĞLU
T. C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Bilimsel Etik Sayfası
Öğrencinin
Adı Soyadı Yasir Tayyib ÖZTÜRK
Numarası 124201001005
Ana Bilim / Bilim Dalı Türk Dili ve Edebiyatı / Türk Dili ve Edebiyatı
Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
Tezin Adı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YzO0092 Numaralı Şiir
Mecmuası (85b-171b v.) İnceleme-Metin ve Mestap Tablosu
Bu tezin proje safhasından sonuçlanmasına kadarki bütün süreçlerde bilimsel etiğe ve akademik kurallara özenle riayet edildiğini, tez içindeki bütün bilgilerin etik davranış ve akademik kurallar çerçevesinde elde edilerek sunulduğunu, ayrıca tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu çalışmada başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel kurallara uygun olarak atıf yapıldığını bildiririm.
T. C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Yüksek Lisans Tezi Kabul Formu
Öğrencinin
Adı Soyadı Yasir Tayyib ÖZTÜRK
Numarası 124201001005
Ana Bilim / Bilim Dalı Türk Dili ve Edebiyatı / Türk Dili ve Edebiyatı
Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
Tez Danışmanı Dr. Öğr. Üyesi Nurgül SUCU KÖROĞLU
Tezin Adı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YzO0092 Numaralı Şiir Mecmuası (85b-171b v.) İnceleme-Metin ve Mestap Tablosu
Yukarıda adı geçen öğrenci tarafından hazırlanan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YzO0092 Numaralı Şiir Mecmuası (85b-171b v.) İnceleme-Metin ve Mestap Tablosu başlıklı bu çalışma 26/09/2019 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda oybirliği ile başarılı bulunarak, jürimiz tarafından yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir.
ÖN SÖZ
Mecmua, Arapça cem kökünden gelen ve Türkçedeki karşılığını der- fiilinden türetilen “dergi” sözcüğü olarak belirtebileceğimiz bir kelimedir. Eski Türk Edebiyatında ise mecmua, herhangi bir nazım türü veya nazım şekli birliği/müşterekliği aranmaksızın derlenmiş manzum metinlerden oluşan toplamalardır. Edebiyat tarihimizi zenginleştiren kaynaklardan biri olan, ülkemizin ve dünyanın çeşitli kütüphanelerinde bulabileceğimiz mecmuaları tertip edildikleri zamanın antolojileri gibi düşünebiliriz. Mecmualar tertip edildikleri zamanın şiir zevkine, ihtiva ettikleri tarihlerle ve dönemlerinin önemli devlet adamlarına sunulan şiirlerle o devrin tarihine ışık tutmaktadır. Divanlarda, tezkirelerde ve başka edebî kaynaklarda bulunmayan şiirlere şiir mecmualarında rastlamak mümkündür. Şiir mecmualarının bu denli önem arz etmesi bizde de şiir mecmuaları çalışmalarına katkı sağlama isteği uyandırdı.
Biz bu çalışmayı hazırlarken mecmuayı üç ana bölümde değerlendirdik. Mecmuaların önemi hakkında giriş kısmında kısa bir bilgi verdikten sonra;
Birinci bölümde, mecmuanın detaylı bir şekilde nüsha tavsifine ve tertip özelliklerine; mecmuda yer alan şiirleri, şairleri, nazım şekillerini, kullanılan vezinleri gösterdiğimiz tablolara yer verdik.
İkinci bölümde, mecmuanın metnini kurarken izlediğimiz yöntemle ilgili açıklamalara yer verdik, kullanılan transkripsiyon işaretlerini bir tabloda gösterdik ve şiirlerin transkripsiyonlu metnini ekledik. Şiirleri daha önce yayımlanan kaynaklarda yer alıyorlarsa onlarla kıyasladık ve tespit ettiğimiz farklılıkları dipnotlarda gösterdik.
Üçüncü bölümde, MESTAP’a katkı sağlama amacıyla bu projeye ait tabloları doldurarak çalışmamızı tamamladık.
Bu çalışmayı hazırlarken tecrübelerini benimle paylaşan, desteği ile güven veren, bilgiye kolay ve doğru yoldan ulaşmam konusunda yol gösteren kıymetli hocam Dr. Öğr. Üyesi Nurgül SUCU KÖROĞLU başta olmak üzere, Bilim uzmanı olma yolunda elimden tutan, bilgi ve tecrübelerini benimle paylaşan Prof. Dr. Semra TUNÇ, Prof. Dr. Ahmet SEVGİ ve Dr. Öğr. Üyesi Erol ÇÖM’e; Klasik Türk Edebiyatını sevmemde sonsuz katkıları olan Prof. Dr. Abdülkadir GÜRER ve Dr. Öğr. Üyesi Halit BİLTEKİN’e; desteğini her zaman yanımda hissettiğim eşim Gülsüm ÖZTÜRK ve bana hep güç veren canımız Kerem Nadir ÖZTÜRK’e teşekkür ederim.
İÇİNDEKİLER
Yüksek Lisans Tezi Kabul Formu ... iii
ÖN SÖZ ... iv ÖZET ... xxii SUMMARY ... xxiii KISALTMALAR ... xxiv GİRİŞ ... 1 I. BÖLÜM İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ATATÜRK KİTAPLIĞI BEL_YZ_O0092 NUMARALI MECMUANIN (85b-171b v.) TANITIMI VE MUHTEVASI Nüsha Tavsifi ... 2
Tertip Özellikleri (85b-171b v.) ... 2
Mürettibi ve Tertip Tarihi ... 4
Mecmuadaki Şairler ve Şiirleri ... 4
II.BÖLÜM BEL_Yz_O0092 NUMARALI MECMUANIN (85b-171 v.) TRANSKRİPSİYONLU METNİ [Ġazel-i] Nā ilī ... 10 [Ġazel-i] Revānī ... 10 Ferd[-i Hüsāmī] ... 11 [Ġazel-i] Fużūlī ... 12 Ferd-i Rāmī ... 13 [Ġazel-i Rāşid] ... 13 Ferd ... 14 [Ġazel-i] Faṣīḥ ... 14 [Ferd-i] Manṭıḳī ... 15 [Ġazel-i] Bahā ī ... 15 Ferd ... 16 [Ġazel-i] Ẓuhūrī ... 16
[Ġazel-i] Ẓuhūrī ... 17 [Ġazel-i] Fehīm ... 17 [Ġazel-i] Rıżā ... 18 [Ġazel-i] Rūşenī ... 19 [Ġazel-i] Naḥīfī ... 20 [Ġazel-i] Rāşid ... 21 [Ġazel-i] Rāmī ... 22 [Ġazel-i] Naẓīm ... 22
[Ġazel-i] Seyyid Māhir ... 23
[Ġazel-i] Enīs ... 24 [Ġazel-i] Vaḥyī ... 24 [Ġazel-i] Arżī ... 25 [Ġazel-i] Refīḳ ... 26 [Ġazel-i] Bahā ī ... 27 [Ġazel-i] Nāfi ... 27 [Ġazel-i] Fużūlī ... 28
Ġazel [-i Faḳīrī] ... 29
[Ġazel-i] Sezāyī ... 30 Ġazel-i Rūḥī ... 30 Ferd ... 32 [Ġazel-i] Vaḥyī ... 32 Ferd-i Riyāżī ... 33 [Ġazel-i] Nā ilī ... 33 Ferd-i Ṣabrī ... 34 [Ġazel-i] Fevrī ... 34 Ferd-i Yaḥyā ... 35 [Ġazel-i] Rıfḳī ... 35 [Ferd-i] Rüşdī ... 36 Na t-ı Naḥīfī ... 36 [Ġazel-i] İbn Kemāl ... 37
Duḫān Ḥaḳḳına Ġazel ... 38
Ġazel-i Berş ... 39
[Ferd-i] Emrī ... 39
[Ġazel-i] Güftī ... 40
[Ġazel-i] Nāẓım ... 41
[Ġazel-i] Sırrī ... 42 Ferd ... 42 [Ġazel-i] Rūḥī ... 42 Ferd ... 43 [Terḳīb-Bend-i] Fehīm ... 43 Ferd[-i Yaḥyā] ... 48 [Ġazel-i] Rūḥī ... 48 Ferd[-i Emrī] ... 49 Ferd[-i Nedīm] ... 49 Ferd ... 49 Ferd ... 50 Ferd ... 50 Necīb ... 50 Ferd[-i Fevzī] ... 51 Ḳıṭ a[-i Cihāngīr] ... 51 Ḳıṭ a[-i Rāġıb] ... 51 Ferd ... 52 Ferd ... 52 [Şarkı-yı] Afvī ... 52 Ferd ... 53 Ferd ... 53 Küçük İmām ... 53 Ferd ... 54 Ferd ... 54 Ferd ... 54 Ferd ... 54 Nābī ẞābit ... 55 Be-nām-ı Ṭāhir ... 55 Be-nām-ı Ṭayyib ... 55
Be-nām-ı Ali Bekir ... 55
Be-nām-ı Bekir Alī ... 56
Be-nām-ı Reşīd ... 56
Be-nām-ı Oẟmān ... 56
Be-nām-ı Bekir ... 56
Be-nām-ı Ḥüseyin ... 57
Be-nām-ı Alī ... 57 Be-nām-ı Ḫayālī ... 57 Be-nām-ı Muṣṭafā ... 58 Be-nām-ı Çelebi ... 58 Ferd-i Lā-edrī ... 58 Nef ī Ferd ... 58 [Ferd-i] Enverī ... 58 Ḳıṭ a-i Neylī ... 59
[Ferd-i] Sulṭān Selīm ... 59
Ferd ... 59 Ferd[-i Ḥāletī] ... 60 Ferd ... 60 Ferd ... 60 [Kıt a-i] ẞābit ... 60 [Kıt a-i] Şefīḳ ... 61 [Ferd-i] ẞābit ... 61 [Ferd-i] Emrī ... 61 [Ferd-i] Fehīm ... 61 [Ferd-i] Naḥīfī ... 62 [Ferd-i] Nābī ... 62 [Ferd-i] ẞābit ... 62 [Ferd-i] Kāmī ... 62 [Ferd-i] Nābī ... 63 [Ferd-i] ẞābit ... 63 [Ferd-i] ẞābit ... 63 [Ferd-i] Fehīm ... 63 Ferd ... 64 [Ferd-i] Fevrī ... 64 [Ferd-i] Ṣāfī ... 64 [Ferd-i] Ulvī ... 64 [Ferd-i] Nābī ... 65 [Ferd-i] Nābī ... 65 [Ferd-i] Emrī ... 65 [Ferd-i] Naḥīfī ... 65 [Ferd-i] Nābī ... 66 Ferd ... 66
Ferd ... 66 [Ferd-i] Emrī ... 66 [Ferd-i] Azīzī ... 67 [Ferd-i] Emrī ... 67 [Ferd-i] Faṣīḥ ... 67 [Ferd-i] Rāşid ... 67 [Ferd-i] Nābī ... 68 [Ferd-i] Nābī ... 68 [Ferd-i] Āgehī ... 68 Ferd ... 68 [Ferd-i] Emrī ... 69 [Ferd-i] Sa yī ... 69 [Ferd-i] Naḥīfī ... 69 Ḳıṭ a-i Naḥīfī ... 69 [Ferd-i] Naḥīfī ... 70 [Ferd-i] Naḥīfī ... 70 Ferd ... 70 [Ferd-i] Emrī ... 70 [Ferd-i] Bāḳī ... 71 [Ferd-i] ẞābit ... 71 [Ferd-i] Nādirī ... 71 [Ferd-i] Ṣāfī ... 71 [Ferd-i] Azīzī ... 72 [Ferd-i] Nābī ... 72 [Ferd-i] Nābī ... 72 [Ferd-i] Bāḳī ... 72 [Ferd-i] Nābī ... 73 [Ferd-i] ẞābit ... 73 [Ferd-i] ẞābit ... 73 [Ferd-i] ẞābit ... 73 [Ferd-i] Ṣāḥib ... 74 [Ferd-i] Ravżī ... 74 [Ferd-i] Nābī ... 74 [Ferd-i] Nābī ... 74 [Ferd-i] ẞābit ... 75 [Ferd-i] Bāḳī ... 75
[Ferd-i] Nābī ... 75 [Ferd-i] Lā-edrī ... 75 [Ferd-i] Yaḥyā ... 76 Lā ... 76 Lā ... 76 Lā ... 76 Lā ... 77 Ḳıṭ a-i Raḥmī ... 77 [Ferd-i] ẞābit ... 77 [Ferd-i] Ḳadrī ... 77 [Ferd-i] Ḳadrī ... 78 [Ferd-i] Rūḥī ... 78 Lā ... 78 [Ferd-i] ẞābit ... 78 [Ferd-i] Emrī ... 79 [Ferd-i] Naḥīfī ... 79 [Ferd-i] Nābī ... 79 Lā ... 79 [Ferd-i] ẞābit ... 80 [Ferd-i] ẞābit ... 80 [Ferd-i] Yaḥyā ... 80 [Ferd-i] Ḥāletī ... 80 Ferd ... 81 [Ferd-i] Ṣabūḥī ... 81 Ḳıṭ a ... 81 [Ferd-i] Rāmī ... 82 [Ferd-i] ẞābit ... 82 Lā ... 82 Ḳıṭ a ... 82 Lā ... 83 [Ferd-i] Ḥammāmī ... 83 Ḳıṭ a ... 83 [Ferd-i] Nādirī ... 83 Ḳıṭ a[-i ẞābit] ... 84 Ferd[-i ẞābit] ... 84 [Ferd-i] ẞābit ... 84
[Ferd-i] ẞābit ... 84 [Ferd-i] ẞābit ... 85 Lā ... 85 Lā ... 85 [Ferd-i] ẞābit ... 85 [Ferd-i] Nef ī ... 86 [Ferd-i] Emrī ... 86 [Ferd-i] Nābī ... 86 [Ferd-i] ẞābit ... 86 [Ferd-i] ẞābit ... 87 [Ferd-i] ẞābit ... 87 [Ferd-i] ẞābit ... 87 [Ferd-i] Riyāzī ... 87 Ferd ... 88 [Ferd-i] ẞābit ... 88 Ferd ... 88 Ferd ... 88 Arabī ... 89
Ferd-i Ra nā[-i Hüdāyī] ... 89
Ḳıṭ a-i Kemāl Paşazāde ... 89
Ḳıṭ a-i Fużūlī ... 90 Ferd ... 90 Ferd ... 90 Ferd ... 91 Ferd ... 91 Ferd ... 91 [Ferd-i] İbn Kemāl ... 91 Ferd ... 92 Ḳıt a ... 92 Ferd ... 92
Ferd-i Maḥmūd-ı Diyārbekrī ... 92
Ferd ... 93
Ferd ... 93
Ḳıṭ a ... 93
Ḳıṭ a ... 93
Tārīḫ-i Vezīr Meḥemmed Paşa ... 94 Ferd ... 95 Ḳıṭ a ... 95 Ferd ... 95 Ḳıṭ a ... 95 [Ferd-i] Şākir ... 96 Ferd ... 96 Ferd ... 96 Ferd ... 96 Ferd ... 97 Ferd ... 97 Ḳıṭ a-i Revnaḳ ... 97 Ferd ... 97 Ḳıṭ a ... 98 Ḳıṭ a ... 98 Hücūm-ı Bāḳī Berāy-ı Emrī ... 99 Ferd-i Açmaz Bāḳī ... 99 [Ferd-i] Rūḥī ... 99 [Ferd-i] Remzī ... 99 Ferd ... 100 Ferd-i [Raḥmī] ... 100 Ferd ... 100 Ferd ... 100 Ferd ... 101 Ferd ... 101 Ferd ... 101 Ḳıṭ a ... 101 Ḳıṭ a ... 102 Velehu Ḳıṭ a ... 102
Ebvāb içündür Şākir ... 102
Mābeyn Odasına ... 103
Ḫazīne Odasına ... 103
[Ferd-i] Dīger ... 103
Ḳıṭ a-i Yūsuf Paşa ... 103
Tārīḫ-i Sulṭān İbrāhīm ... 104
Tārīḫ-i Dīger ... 104
Ḳıṭ a-i [Kemal Paşa-zāde] ... 105
Ebu’s-su ūd Sulṭān Süleymāna ... 105
[Ferd-i] Kemāl Paşazāde ... 105
Ferd ... 106 Ferd ... 106 Ferd ... 106 Ferd-i Ṭālib ... 106 Ferd [-i Kāmī] ... 107 Ḳıṭ a ... 107 Su āl-i Bāḳī ... 107 Cevāb-ı Mevlānā ... 108
Maḳṣūdün Alā Ḫalḫāl ... 108
Ferd-i Maḥmūd Efendi Hüdāyī ... 108
[Ḳıṭ a-i] Ünsī Efendi ... 108 [Ferd-i] Nābī ... 109 [Ferd-i] Fāyıḳ ... 109 Lā-edrī ... 109 [Ferd-i] Ḥaffāf-zāde ... 109 Ferd ... 110 Ferd[-i Nābī] ... 110 Ferd ... 110 Ḳıṭ a ... 110 [Ferd-i] İzzetī ... 111
[Ferd-i] Oẟmān Efendi ... 111
[Ferd-i] Nābī ... 111 [Ferd-i] Ḥātemī ... 111 [Ferd-i] Oẟmān-zāde ... 112 [Ferd-i] Rāmī ... 112 [Ferd-i] Himmet-zāde ... 112 [Ferd-i] Himmet-zāde ... 112 [Ferd-i] Nābī ... 113 [Ferd-i] Na īm ... 113 Ḳıṭ a ... 113 Ferd ... 113 Ḳıṭ a-i Rāġıb ... 114
Ḳıṭ a ... 114 Ferd ... 114 Ferd ... 115 Ferd ... 115 Ferd ... 115 Ferd ... 115 Ferd ... 116 [Ferd-i] Şūḫī ... 116 [Ferd-i] Şūḫī ... 116 Ḳıṭ a[-i Enverī] ... 116 Ḳıṭ a-i İbn Kemāl ... 117 Ferd ... 117 Ferd ... 117 Ḳıṭ a-i İbn Kemāl ... 117
Ḥāletī Ebyāt-ı Ḥammām ... 118
[Ferd-i] Neşāṭī ... 118
[Ferd-i] Naẓmī ... 118
[Ferd-i] Nā ilī ... 118
[Ferd-i] Hasan Aġa ... 119
[Ferd-i] Hasan Aġa ... 119
… ... 119 [Ferd-i] Āṣım ... 119 [Ferd-i] Āṣım ... 120 [Ferd-i] Vāhib ... 120 [Ferd-i] Āṣım ... 120 [Ferd-i] Nā ilī ... 120 [Ferd-i] Vāhib ... 121 Mektūb ... 121 Ferd ... 121 [Ferd-i] Vehbī ... 121 Ferd ... 122 [Ferd-i] Ḥāfıẓ ... 122 Ferd ... 122 Ferd ... 122 Ferd ... 122 Ḳıṭ a-i Naṣīḥat ... 123
Da vet ... 123 Cevāb ... 123 Tekrār-ı Da vet ... 124 Ferd-i Rāġıb Paşa ... 124 [Ferd-i] Nedīm ... 124 [Ferd-i] Rūḥī ... 125 Ḳıṭ a[-i Revānī] ... 125 Ḳıṭ a ... 125 Ḳıṭ a ... 126 Ḳıṭ a ... 126 Ḳıṭ a[-i Raḥmī] ... 126 Ḳıṭ a ... 127 Ḳıṭ a ... 127 Ḳıṭ a ... 127 Ḳıṭ a ... 128 Ḳıṭ a ... 128 Ḳıṭ a ... 128 Ḳıṭ a ... 129 Ḳıṭ a[-i Yaḥyā] ... 129 Şarḳı-yı Fużūlī ... 130 Ḳıṭ a ... 131 Ḳıṭ a[-i Nābī] ... 131 Ḳıṭ a[-i ẞābit] ... 131 Ḳıṭ a[-i Enverī] ... 132 Ḳıṭ a ... 132 Ḳıṭ a[-i Sūzī] ... 132 Ḳıṭ a ... 133 Ḳıṭ a ... 133 Ḳıṭ a ... 133 Ḳıṭ a ... 134 Ḳıṭ a ... 134 Ḳıṭ a ... 134 Ḳıṭ a ... 135 Ferd ... 135 Ferd[-i Muḥibbī] ... 135 Ḳıṭ a ... 136
Ḳıṭ a[-i Aḥmed Paşa] ... 136 Ḳıṭ a ... 136 Ḳıṭ a[-i Ārif] ... 137 Ḳıṭ a[-i Āşıḳ] ... 137 Ḳıṭ a ... 137 Ḳıṭ a[-i Neşātī] ... 138 Ḳıṭ a ... 138 Ẕāde Müfredleridür ... 138 [Ferd-i] Vehbī ... 145 Ḳıṭ a ... 145 Ḳıṭ a ... 145 Ḳıṭ a[-i Şināsī] ... 146 Ḳıṭ a[-i Bahā ī] ... 146 Ḳıṭ a ... 146 Şarḳı-yı Rif at ... 147 Ḳıṭ a ... 147 Ḳıṭ a ... 148 Ḳıṭ a[-i Behiştī] ... 148 Ḳıṭ a ... 148 Ḳıṭ a ... 149 Ḳıṭ a ... 149 Ḳıṭ a ... 149 [Ḳıṭ a-i] Ḳadrī ... 150 [Ḳıṭ a-i] Ḳadrī ... 150 Ḳıṭ a ... 151 Ḳıṭ a ... 151 Ḳıṭ a ... 151 Ḳıṭ a[-i Nef ī] ... 152
Ḳıṭ a[-i Aḥmed Paşa] ... 152
Ḳıṭ a ... 152 Ḳıṭ a ... 153 Ḳıṭ a ... 153 Ḳıṭ a ... 153 Ḳıṭ a ... 154 Ḳıṭ a[-i Yaḥyā] ... 154 Ḳıṭ a ... 154
Ḳıṭ a ... 155 Ḳıṭ a ... 155 Ḳıṭ a ... 155 Ḳıṭ a[-i Yaḥyā] ... 156 Ḳıṭ a[-i Veysī] ... 156 Ḳıṭ a[-i Nā ilī] ... 157 Ḳıṭ a ... 157 Ḳıṭ a ... 157 Ḳıṭ a ... 158 Ḳıṭ a[-i Ḳadrī] ... 158 Ḳıṭ a-i Ḳadrī ... 159 Ferd ... 159 Ḳıṭ a ... 159 Ḳıṭ a ... 159 Kıṭ a ... 160 Ḳıṭ a ... 160 Ḳıṭ a ... 161 Ḳıṭ a ... 161 Ḳıṭ a ... 161 Ḳıṭ a ... 162 Ḳıṭ a[-i Ḳabūlī] ... 162 Ḳıṭ a ... 162 Ḳıṭ a ... 163 Ḳıṭ a ... 163 Ḳıṭ a[-i Sāmī] ... 163 Ḳıṭ a ... 164 Ḳıṭ a ... 164 Ḳıṭ a ... 164 Ḳıṭ a ... 165 Ḳıṭ a[-i Nef ī] ... 165 Ḳıṭ a ... 165 [Ḳıṭ a] ... 166
[Ḳıṭ a-i Selīm Giray] ... 166
Ḳıṭ a ... 166
Ḳıṭ a ... 167
Ḳıṭ a ... 167 Ḳıṭ a ... 168 Ḳıṭ a ... 168 Ḳıṭ a ... 169 Ḳıṭ a[-i Nâbî] ... 169 Ḳıṭ a ... 169 Ḳıṭ a[-i Behiştī] ... 170 Ḳıṭ a[-i Naḫīfī] ... 170 Ḳıṭ a-i Laṭīf ... 170 Ferd ... 171 Ferd ... 171 [Ferd] ... 171
Mesīḥī İle Şem ī Bir Kelīsā’ya Seyr İçün Varup Şu arānuñ Biri Bu Ḳıṭ a Dimişdür ... 171
Ḳıṭ a ... 172 Ḳıṭ a ... 172 Ferd ... 172 Ferd ... 173 [Ġazel-i] Rātib ... 173 Ferd[-i Ẕātī] ... 174 [Ġazel-i] Rātib ... 174 Ferd-i Nābī ... 175 [Ġazel-i] Naḳşī ... 175 [Ġazel-i] Medḥī ... 176 Ferd-i Yaḥyā ... 176 [Ġazel-i] Rūḥī ... 177 [Ġazel-i] Rūḥī ... 178 Ferd ... 178 [Ġazel-i] Rūḥī ... 179 [Ġazel-i] Rūḥī ... 180 Ferd ... 180
Vaḥyī Efendi Tevbe-nāme ... 181
Ḥażret-i Veysī Ṣāḥib-i Zemīn ... 188
Dergeh-nāme-i Ḥasīb Efendi ... 195
ẞābit Efendi Berber-nāme ... 213
[Ġazel-i] Muḥibbī ... 223
Ferd ... 224 Ḳaṣīde-i Āgehī ... 225 Ḳaṣīde-i Lā-edrī ... 228 [Ġazel-i] Lāmi ī ... 232 [Ġazel-i] Cinānī ... 233 [Ḳıṭ a-i] Fevzī ... 235 Ferd-i Nüzhet ... 238 [Ġazel-i] Nedīm ... 238 [Ferd-i] Nüzhet ... 239 Ḳıṭ a[-i Sükkerī] ... 240 [Ferd-i] Rif at ... 240 [Ferd-i] Rif at ... 240 [Ferd-i] Nüzhet ... 241 Ġazel ... 241 [Ġazel-i] Bāḳī ... 241
Ġazel-i Zekī Der Ḥaḳḳ-ı Ḳahve ... 242
[Ġazel-i] Emrī ... 243 [Şarḳı-yı] Rif at ... 244 [Ġazel-i] Bāḳī ... 244 [Ġazel-i] Faṣīḥ ... 245 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 246 [Ġazel-i] Ża fī ... 247 [Ġazel-i] ẞābit ... 248 [Ġazel-i] Rūḥī ... 248 [Ġazel-i] Ḥāsim ... 250 [Ġazel-i] Ḥāsim ... 251 [Ġazel-i] Ḥāsim ... 252
Hicv Gofte Fażlī ... 253
Ġazel ... 254 [Ġazel-i] Neylī ... 255 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 256 [Ġazel-i] Ulvī ... 256 [Ġazel-i] Ẕihnī ... 257 [Ġazel-i] Bāḳī ... 258 [Ġazel-i] Bāḳī ... 259 [Ġazel-i] Bāḳī ... 260
[Ġazel-i] Riyāżī ... 261 [Ġazel-i] Riyāżī ... 261 [Ġazel-i] Rıżāyī ... 262 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 263 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 263 [Ġazel-i] Nādirī ... 264 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 265 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 266 [Ġazel-i] Şeyḫī ... 266 [Ġazel-i] Nādirī ... 267 [Ġazel-i] Sünnī ... 268 [Ġazel-i] Ḫayālī ... 269 [Ġazel-i] Bāḳī ... 270 [Ġazel-i] Cefāyī ... 271 [Ġazel-i] Fevzī ... 271 [Ġazel-i] Şemsī ... 272 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 273 [Ġazel-i] Ulvī ... 273 [Ġazel-i] Behiştī ... 274 [Ġazel-i] Celālī ... 275 [Ġazel-i] Yaḥyā ... 276 Şarḳı ... 277 [Ġazel-i] Şeyḫī ... 278 [Ġazel-i] Mecnūnī ... 278 [Ġazel-i] Niẓāmī ... 279 Āzerī ... 280 Lā-edrī ... 281
[Ġazel-i] Raḥmī Çelebi ... 282
[Şarḳı-yı] Sa dī ... 283 [Ġazel-i] Resīm ... 284 Şarḳı ... 284 [Ġazel-i] Ulvī ... 285 [Ġazel-i] Firāḳī ... 286 [Şarḳı-yı] Rāşid ... 286 [Şarḳı-yı] Dürrī ... 287
[Şarḳı-yı] Vāhib ... 289 Şarḳı-yı Rāşid ... 290 Şarḳı-yı Rāşid ... 290 [Şarḳı-yı] Rif at ... 291 [Ġazel-i] Gevherī ... 292 Ġazel ... 293 Şarḳı ... 293 Ferd-i Nābī ... 294 [Ferd-i] Nābī ... 294 Ṣan at ... 294 Ferd-i Nābī ... 295
[Ġazel-i] Lebīb Efendi ... 295
Ferd ... 297
Siyāhī Na t-ı Şerīf ... 297
Bā iẟ-i Naẓm ... 302
Arż-ı Münācāt-ı Be-ḥācet-revā ... 308
Der Na t-ı Hażret-i Faḫr-ı Kā ināt ... 313
Der Na t-ı Ḥabīb-i Ekrem Ṣalla'l-lāh ... 321
Der Na t-ı Ḥabīb-i Ḫudā Ṣallallāhu Aleyhi ve Sellem ... 332
Der-na t-ı Ḥażret-i Mevlānā ... 340
TABLO: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_Yz_O0092 Numaralı Şiir Mecmuasının (85b-171b v.) Mestap Tablosu ... 343
SONUÇ ... 385
T. C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Öğrencinin
Adı Soyadı Yasir Tayyib ÖZTÜRK
Numarası 124201001005
Ana Bilim / Bilim Dalı Türk Dili ve Edebiyatı / Türk Dili ve Edebiyatı Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
Tez Danışmanı Dr. Öğretim Üyesi Nurgül SUCU KÖROĞLU
Tezin Adı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YzO0092 Numaralı Şiir
Mecmuası (85b-171b v.) İnceleme-Metin ve Mestap Tablosu
ÖZET
Çalışmamız, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_Yz_ O0092 numaralı mecmuanın 86 varaklık bölümünün tanıtımı ve muhtevası ile manzum kısmının transkripsiyonlu metninden oluşmaktadır. Bu iki ana bölümün akabinde mecmuaya ait MESTAP tabloları yer almaktadır. Transkripsiyonlu metin hazırlanırken kaynaklarda yer alan şiirler mecmuadakilerle karşılaştırılmış ve tespit edilen farklılıklar dipnotta belirtilmiştir.
172 varaktan oluşan bu mecmuanın çalışmış olduğumuz kısmı 86 varaklık kısmıdır. Burada değerlendirmeye alınmayan 1 Arapça şiir ve toplamda 133 şaire ait 342 şiir ve mecmuada şairi belirtilmeyen 261 şiir vardır. Başlıkta şairi belirtilmiş olup kaynaklarda bulunamayan şiirler de dipnotlarda belirtilmiştir. Şiirler tespit edebildiğimiz kadarıyla 15. 16, 17 ve 18. yüzyıllardan seçilmiştir. Kaynaklarda bulunmayan şiirler de dipnotlarda belirtilmiştir. En fazla şiir Sâbit’den alınmış olup onu Nâbî, Bâkî, Rûhî takip etmektedir.
Çalışmamız kaynaklarda bulunmayan şiirlerle edebiyat tarihine katkı sunmaktadır.
Anahtar kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, şiir, mecmua, 15. yy., 16. yy., 17. yy.,
T. C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
Öğrencinin
Adı Soyadı Yasir Tayyib ÖZTÜRK
Numarası 124201001005
Ana Bilim / Bilim Dalı Türk Dili ve Edebiyatı / Türk Dili ve Edebiyatı Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
Tez Danışmanı Dr. Öğretim Üyesi Nurgül SUCU KÖROĞLU
Tezin İngilizce Adı Atatürk Library of Istanbul Metropolitan Municipality Bel_YzO0092 Numbered Poem Corpus, (85b-171b v.) Examination-Text and MESTAP Table
SUMMARY
Our study consists of the description and contents of the 86 pieces of leaves of mecmua numbered BEL_Yz_ O0092 at the İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı and transcription of the poetical parts of it. Afterwards, these two main sections are followed by MESTAP tables belonging to the corpus. While transcipted text is prepared, the poems in the sources are compared with those in the mecmua and detected differences are specified in the footnotes.
The whole mecmua consists of 172 leaves while we have studied 8a parts of it. The parts that are not included in our study cover one Arabic poems and 342 poems of 133 poets in total. Among the poems selected, probably, from the 15th, 16th, 17th and 18th centuries, there are many poems that cannot be found in the sources. The poems that are not available in the sources are indicated in the footnotes as well. The general run of the poems belongs to Sâbit and then Nâbî, Bâkî and Rûhî respectively.
Our study contributes to the history of Turkish Literature through introducing poems which remain unknown in the sources.
KISALTMALAR D : Divan M. : Mecmua Mk : Makale s. : Sayfa v. :Varak
GİRİŞ
Mecmua, Arapça “cem ” (toplanma, bir araya getirme) kökünden türemiş bir kelimedir. Buna biz bir nevi “derleme” diyebiliriz. Klasik Türk edebiyatında da mecmua, farklı kişilere ait şiirlerin bir araya getirildiği eserler olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Mürettip, eserini derlerken öncelikle kendini zevkini göz önünde bulundurmuştur. Bu nedenle diyebiliriz ki, mecmuların derlenmesinde belli bir kural yoktur. Hatta mürettibin kendisi de şairse kendi şiirlerinden de örneklere eserinde yer verir. Mecmualarda sadece şiirler bulunmaz. Bazen mürettib, eserin boş yerlerine farklı notlar (dualar, tılsımlar, ilaç tarifleri…) alabilir ki bunlar da Türk folkloruna ışık tutabilir.
Şiir mecmuaları cildleri, süslemeleri yazıları bakımından da değer taşıyabilir. Bunlar da sanat tarihimiz açısından önem teşkil eder.
Mecmualarda bulunan şiirler daha önce yayımlanmış kaynaklarda yer alıyor olabilir fakat bunlar karşılaştırıldığında önemli şairlerin bile yeni şiirleri keşfedilebiliyor veya bilinen şiirleriyle mecmuada yer alan şiirler arasında farklar ortaya çıkabiliyor. Ayrıca şairlerin divanlarında bulunan şiirleri sonradan devrin siyasî durumuna göre ya da kendi sanat zevklerine göre değiştirdikleri vakidir, kimi zaman bu değişiklikleri mecmualardan izleyebiliriz. Bu farklar da daha önce yayımlanmış dahi olsa divanların muhtevasının zenginleşmesini sağlayabilir, bunlar Eski Türk Edebiyatı için yeni bir çalışma alanı doğurabilir. Aynı zamanda daha önce ismini duymadığımız şairlere de mecmualarda rastlamak mümkündür.
Bu saydığımız sebepler de bizi böylesine keyifli ve edebiyat tarihimiz açısından da kıymet taşıyacak bir çalışma yapmaya yöneltti ve MESTAP’a (Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi) da katkıda bulunarak faydalı olmasını umduğumuz bu çalışmaya karar verdik.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı BEL_YZ_O0092 numaralı mecmuayı seçmemizin sebebi ise öncelikle oldukça kalabalık bir şair kadrosunu barındırması ve yazısının net, sayfalarının temiz olmasıydı. Ancak çok kapsamlı olduğu için son 86 varakı çalıştık.
Çalışmamız sırasında divanlarda yer almayan şiirlerle karşılaştığımız gibi daha önce duymadığımız yeni şairlerle de tanışmış olduk. Mecmuanın büyük bölümü kaynaklarda daha önce yayımlanmış olsa da aradaki farklar ve o kaynakta yer almayan şiirlerin tespiti bu çalışmamızın meyvesidir diyebiliriz.
I. BÖLÜM:
İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ATATÜRK KİTAPLIĞI BEL_YZ_O0092 NUMARALI MECMUANIN (85b-171b v.) TANITIMI VE MUHTEVASI
Nüsha Tavsifi
Çalışmamızın konusunu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı sayısal arşiv ve e-kaynaklar portalında “şiir mecmuası” adıyla ve BEL_YZ_O0092 numarasıyla kaydedilmiş 172 varaklık şiir mecmuasının 85b-171b varakları oluşturmaktadır. Biz bundan sonra çalışmamızdan kısaca “mecmua” olarak bahsedeceğiz. Yazma üzerinde mürettibi veya tertip tarihine dair bilgi bulunmamaktadır. İlk varakta eserin Atatürk kitaplığına ait olduğunu gösteren temellük kaydı yer almaktadır.
Yazma, 205 x 145, 150 x 90 mm ölçülerindedir. Ancak mecmuanın orijinalini görmediğimiz için yazılmış olduğu kağıdı,cildi, kapağı hakkında bilgi veremiyoruz. Mecmua, talik diyebileceğimiz yazı hattıyla her varakta on iki beyti alacak şekilde düzenlenmiştir. Bazı şiirlerde son beyit sığmayınca şiirin sol tarafına yanlamasına yazılmıştır. Ayrıca sağ sayfa sonlarında sol sayfanın ilk kelimesi vardır.
Çalıştığımız kısımda bir beyitlik boşluk vardır onu da dipnotta belirttik.
Tertip Özellikleri (85b-171b v.)
Genel anlamda mecmua düzenli sayfalara sahiptir. Burada yer alan kasidenin ilk on dokuz beyti de bu şekilde kaybolmuştur fakat bu kasideye yayımlanmış kaynaktan ulaşılmıştır. Her varakta 24 mısra bulunurken bazı şiirlerin son beyti yan tarafa aşağıdan yukarıya doğru yazılmak suretiyle 26 mısra yazıldığı da olmuştur ama bunların sayısı çok değildir. Şiirlerde mahlasların üzerine kırmızı çizgi çekilmiştir. 133a-135a varaklarda beyitler mecmuanın geri kalanının aksine her sayfada üç sütun, 18 beyit olacak şekilde yazılmıştır. Başlıklar, mim ( م)’ ler -bu mim (م)’ ler hem şiir sonlarına hem de varak sonlarına yazılmıştır-, Hasib Efendinin Dergeh-nâmesinde dergah isimleri kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Ayrıca San’at başlıklı şiirde de rakamlar kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Bu şiirlerde kırmızı mürekkeple yazılmış sözcükleri ve tamlamaları italik yazdık.. Bunların birkaç sayfada üstüne çizgi çekilmiştir. Bir şiir bitmediyse velehu yazılarak devam edilmiştir. Başlıklar genellikle mahlaslardan oluşmuştur fakat müfredlerin tamamına yakınında başlıklar ferd olarak
yazılmıştır. Kimi şiirlerde de sadece nazım şeklinin adı yazılmıştır. Çoğu zaman bir şiirin altına bir müfred yazılmıştır.
Çalıştığımız bölümde şiirler arasına alakasız notlar karışmamıştır. Birkaç yerde kelime düzeltmesi yapılmış. Şiirlerin sıralanmasında da herhangi bir kurala bağlı kalınmamıştır fakat farklı şairlere ait aynı redif ve nazım şekline ait şiirlerin art arda sıralanması dikkate şayandır. Yazmanın bazı kısımlarında her gazelin altına bir ferd yazılma yoluna gidilmiştir. İncelediğimiz kısımda toplam şiir sayısı 603 olup bir şiir Arapçadır. Şiirler 15., 16., 17., ve 18. Yüzyıllardan derlenmiştir.
“İle” bağlacı genellikle birleşik yazılmıştır. Biz de bunu kısa çizgi kullanarak (-ile) gösterdik. Bağlaç olan vav (و) çoğu zaman yazılmamıştır. Metinde bunu köşeli parantez içinde yazdık, dipnotta belirtme gereği duymadık. (Örneğin: sūz [u] güdāz) Bağlaç olan vav (و) veya belirtme durumu yerine hemze (ء)’nin kullanıldığı yerlerde (Örneğin: meh-pāre[yi])anlam gereği ne gelmesi gerekiyorsa köşeli parantezle yazdık, hepsini dipnotta belirtme gereği duymadık. Metinde bazen tamlamalar ye (ى) harfiyle gösterilmiştir. Bu yerlerde tamlamayı köşeli parzantezle gösterdik.
Şiirleri yayımlanmış kaynaklarla kıyaslarken tespit ettiğimiz eksik kelimeleri de dipnotta belirttik.
Şiirler içinde redifi yazılmayan oldukça fazla beyte rastladık. Bu yazılmayan redifleri de yine köşeli parantez içinde yazdık.
Metinde Arapça ve Farsça olan tamlama dışındaki ifadeleri italik yazdık. Bir adet Arapça şiirin de ekran görüntüsünü yazıp dipnotta belirttik.
Metni kurarken mecmuada bulunup divanda bulunmayan şiirleri dipnotta belirttik. Kaynaklarda bulduğumuz halde mecmuada yer almayan beyitleri koyu puntoyla yazdık ve dipnotta belirtme gereği duymadık. Mecmuada yer alan ve diğer kaynaklarda da bulup karşılaştırma imkanı bulduğumuz farklılıkları dipnotta belirtirken veya mecmuada yer almayan beyitleri koyu puntoyla yazıp metne eklerken gerek imla gerek transkripsiyon hususunda kaynaklardaki haline sadık kaldık.
Mecmuada yazım yanlışları bulunmaktadır. Bunlar bazen harf, bazen nokta düzeyindedir. Bunları da dipnotlarda belirttik ve metin tamiri yoluna gittik.
Mürettibi ve Tertip Tarihi
Mecmuanın derleyicisi hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Derlenme tarihiyle ilgili de bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ancak mecmuada Nedîm’in şiirleri bulunduğundan ve tarihlerden anlaşıldığı üzre Lâle Devrinden sonra yazılmıştır.
Mecmuadaki Şairler ve Şiirleri
Tablo: Şiirlerin sınıflandırılması Sıra
Numarası Mahlas
Nazım Şekline Göre Şiir Sayısı
Toplam Şiir Sayısı
1 ‘Afvî 1 Şarkı 1
2 Âgehî 1 Kaside, 1Matla 2
3 Ahmed Paşa 3 Kıta 3
4 Ârif 1 Kıta 1 5 Arzî 1 Gazel 1 6 Âsım 3 Matla 3 7 Âşık 1 Kıta 1 8 Âzerî 1 Müseddes 1 9 Azîzî 2 Matla 2
10 Baha’î 2 Gazel, 1 Kıta 3
11 Bâkî 6 Gazel, 3 Matla, 3 Müfred, 1
Kıta 13
12 Behiştî 2 Kıta, 1 Gazel 3
13 Cefâyî 1 Gazel 1 14 Celâlî 1 Gazel 1 15 Cihângîr 1 Kıta 1 16 Cinânî 1 Gazel 1 17 Dürrî 1 Şarkı 1 18 Ebu’s-su’ûd 1 Kıta 1
19 Emrî 5 Müfred, 5 Matla, 1 Gazel 11
20 Enîs 1 Gazel 1
21 Enverî 2 Kıta, 1 Matla 3
22 Fakîrî 1 Gazel 1
23 Fasîh 2 Gazel, 1 Matla 3
24 Fâyık 1 Müfred 1
25 Fazlî 1 Gazel 1
26 Fehîm 1 Terkib-bend, 1 Gazel,
1 Müfred, 1 Matla 4
27 Fevrî 1 Gazel, 1 Müfred 2
28 Fevzî 1 Gazel, 1 Kıta 2
29 Firâkî 1 Gazel 1
30 Fuzûlî 3 Gazel, 1 Kıta 4
31 Gevherî 1 Gazel 1
32 Güftî 1 Gazel 1
34 Hâfız 1 Matla 1
35 Hâletî 3 Matla 3
36 Hammâmî 1 Matla 1
37 Hasan Ağa 2 Matla 2
38 Hasîb Efendi 1 Mesnevi 1
39 Hâsim 3 Gazel 3
40 Hâtemî 1 Müfred 1
41 Hayâlî 1 Gazel 1
42 Himmet-zâde 2 Matla 2
43 Hüdâyî 1 Matla, 1 Müfred 2
44 ‘Itrî 1 Kıta 1
45
İbn Kemâl (Kemâl Paşa-zâde)
3 Kıta, 1 Müfred, 1 Matla, 1
Gazel 6
46 ‘İzzetî 1 Müfred 1
47 Kabûlî 1 Kıta 1
48 Kadrî 4 Kıta, 2 Matla 6
49 Kâmî 2 Matla 2 50 Kerîmî 1 Gazel 1 51 Lâmi’î 1 Gazel 1 52 Lebîb 1 Gazel 1 53 Mahmûd-ı Diyârbekrî 1 Matla 1 54 Mantıkî 1 Müfred 1 55 Mecnûnî 1 Gazel 1 56 Medhî 1 Gazel 1 57 Mevlânâ 1 Kıta 1
58 Muhibbî 2 Gazel, 1 Matla 3
59 Nâ’ilî 2 Gazel, 2 Kıta, 1 Matla 5
60 Na’îm 1 Matla 1
61 Nâbî 17 Müfred, 8 Matla, 2 Kıta 27
62 Nâdirî 2 Gazel, 2 Müfred 4
63 Nâfi 1 Gazel 1
64 Nahîfî 4 Matla, 2 Gazel,2 Kıta, 1 Müfred 8
65 Nakşî 1 Gazel 1
66 Nâzım 1 Gazel 1
67 Nazîm 1 Gazel 1
68 Nazmî 1 Matla 1
69 Necîb 1 Müfred 1
70 Nedîm 2 Müfred, 1 Gazel 3
71 Nef î 2 Kıta, 1 Matla, 1 Müfred 4
72 Neşâtî 1 Kıta, 1 Matla 2
73 Neylî 1 Gazel, 1 Kıta 2
74 Nizâmî 1 Gazel 1
75 Nüzhet 3 Müfred 3
76 ‘Osmân Efendi 1 Matla 1
77 ‘Osmân-zâde 1 Matla 1
79 Rahmî 1 Gazel, 1 Kıta, 1 Matla 3
80 Râmî 2 Müfred, 1 Gazel, 1 Matla 4
81 Râşid 3 Şarkı, 2 Gazel, 1 Müfred 6
82 Râtib 2 Gazel 2
83 Ravzî 1 Matla 1
84 Refîk 1 Gazel 1
85 Remzî 1 Matla 1
86 Resîm 1 Gazel 1
87 Revânî 1 Gazel, 1 Kıta 2
88 Rıfkî 1 Gazel 1
89 Rızâ 1 Gazel 1
90 Rızâyî 1 Gazel 1
91 Rif’at 3 Şarkı, 2 Müfred 5
92 Riyâzî 2 Gazel, 2 Müfred 4
93 Rûhî 8 Gazel, 2 Müfred, 1 Matla 11
94 Rûşenî 1 Gazel 1
95 Rüşdî 1 Müfred 1
96 Sa’dî 1 Şarkı 1
97 Sâ’imî 1 Müfred 1
98 Sa’yî 1 Müfred 1
99 Sâbit 17 Matla, 9 Müfred, 2 Kıta, 1
Mesnevî, 1 Gazel 30 100 Sabrî 1 Matla 1 101 Sabûhî 1 Müfred 1 102 Sâfî 2 Matla 2 103 Sâhib 1 Müfred 1 104 Sâmî 1 Kıta 1
105 Selîm Giray 1 Kıta 1
106 Selîmî 1 Müfred 1
107 Seyyid Mâhir 1 Gazel 1
108 Sezâyî 1 Gazel 1
109 Sırrî 1 Gazel 1
110 Siyâhî 4 Kasîde, 3 Mesnevî 7
111 Sûzî 1 Kıta 1 112 Sükkerî 1 Gazel 1 113 Sünnî 1 Gazel 1 114 Şâkir 1 Müfred 1 115 Şefîk 1 Kıta 1 116 Şemsî 1 Gazel 1 117 Şeyhî 2 Gazel 2 118 Şinâsî 1 Kıta 1 119 Şûhî 1 Müfred 1 120 Tâlib 1 Müfred 1
121 ‘Ulvî 3 Gazel, 1 Matla 4
122 Ünsî Efendi 1 Kıta 1
123 Vâhib 2 Matla, 1 Şarkı 3
124 Vahyî 2 Gazel, 1 Terkib-bend 3
126 Veysî 1 Terkib-bend, 1 Matla 2
127 Yahyâ 8 Gazel, 3 Kıta, 3 Matla, 2
Müfred 16 128 Za’fî 1 Gazel 1 129 Zârî 1 Matla 1 130 Zâtî 1 Müfred 1 131 Zekî 1 Gazel 1 132 Zihnî 1 Gazel 1 133 Zuhûrî 2 Gazel 2
Ayrıca şairi belirlenemeyen 261 şiir bulunmaktadır.
En Çok Şiiri Alınan Şairler: Sâbit (30), Nâbî (27), Yahyâ (16), Bâkî (13) Şiirlerin Nazım Şekilleri ve Vezin Özellikleri
Mecmuada mesnevî, kaside, terkib-bend, gazel, şarkı, kıt‘a, müfred, matla, müseddes nazım biçimlerinde yazılmış şiirler yer almaktadır. Bizim çalışmamızın büyük kısmını 197 adetle matla oluşturmaktadır. Bu sayıyı 156 kıta, 112 adet müfred, 109 gazel, 14 şarkı, 6 kaside, 5 mesnevi, 3 terkib-bend, 1 müseddes takip etmektedir.
Şiirlerin tamamı aruz ölçüsüyle yazılmıştır. En fazla kullanılan vezin aşağıdaki tabloda belirtildiği gibi “Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe ilün” 153 kez kullanılan bu vezni 137 kez kullanılan “Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā‘īlün” vezni takip etmektedir. Bundan sonraki sırada da 131 kez kullanılan “Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün” vezni vardır.
Kullanılan Vezin Sayısı
Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilün 153
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā‘īlün 137
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 131
Mef‘ūlü Mefā‘īlü Mefā‘īlü Fa‘ūlün 70
Mef‘ūlü Fā ilātü Mefā‘īlü Fā ‘ilün 38
Mefā‘īlün Mefā‘īlün Fe‘ūlün 14
Fe‘ilātün Mefā ilün Fe‘ilün 10
Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilün 7
Müfte ilün Müfte ilün Fā ilün 3
Müstef‘ilātün Müstef‘ilātün 2
Müfte ilün Mefā ilün Müfte ilün Mefā ilün 2
Mef ūlü Mefā ilün Mefā īlü Fe ūl 2
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 2
Müstef ‘ilün Müstef ‘ilün Müstef ‘ilün Müstef ‘ilün 1
Mefā īlün Fā ilātün 1
II.BÖLÜM:
BEL_Yz_O0092 NUMARALI MECMUANIN (85b-171 v.) TRANSKRİPSİYONLU METNİ
85b
4391 [Ġazel-i] Nā ilī
Mefā ilün Fe ilātün Mefā ilün Fe ilün 1 Hevā-yı aşḳa uyup kūy-ı yāre dek giderüz
Nesīm-i ṣubḥa refīḳuz bahāra dek giderüz
2 Pelās-pāre-i rindī be-dūş u kāse be-kef Zekāt-ı mey virilür bir diyāra dek giderüz
3 İderse ḳand-ı lebüñ ḫāṭır-ı meẕāka ḫuṭūr2 Diyār-ı Mıṣra degül Ḳandehāra dek giderüz
4 Ṭarīḳ-ı fāḳada hem-kefş olup Senāyīye Cenāb-ı Külḫānī-i Lāy-ḫˇāra dek giderüz
5 Virüp tezelzül-i Manṣūrı sāḳı arşa temām Ḫudā Ḫudā diyerek pāy-dāra dek giderüz
6 Felek girerse kef-i Nā ilīye dāmānuñ Senüñle maḥkeme-i kübrāya dek giderüz3
4404 [Ġazel-i] Revānī
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün
1 (İpekten, 1970: 321) 2 3-5: 5-3 D
3 kübrāya: Girdgāra D 4 (Avşar, 2017: 361)
1 N’ola dirlerse baña āşıḳ-ı şeydādur bu5 Hele dirler saña da dilber-i ra nādur bu6
2 Her zemīnüñ sözine uyma seni itme helāk7 Olma maġrūr begüm ḥüsnüñe dünyādur bu
3 Baḳamaz kimse güneş yüzine gözler ḳamaşur Görenüñ aḳlı gider özge temāşādur bu
4 Kimi aġlar kimi iñler kimi feryād eyler8 Bilmezem kūy-ı çemende bu ne ġavġādur bu
5 Vaṣf-ı ḥüsnüñle gören şi r-i Revānī didi Bāġ-ı cennetde açılmış gül-i zībādur bu
4419 Ferd[-i Hüsāmī]
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün Ḳufl-ı ġam olmaz güşāde diyü itmek fikr güc
Faṣbirū’s-ṣabr e’s-ṣabru miftāḥu’l-ferec10
86a
44211
5 baña āşıḳ-ı şeydādur: saña dilber-i ra’nâdur D 6 saña da dilber-i ra nādur: baña da ‘âşıḳ-ı şeydâdur D 7 zemīnüñ: denînüñ D
8 çemende bu: habîbümde D 9 (Özalp, 2012: 50)
10 Bu mısra kaynakta yer almamaktadır. 11 (Gölpınarlı, 2005: 34)
[Ġazel-i] Fużūlī
Mef ūlü Mefā īlü Mefā īlü Fe ūlün 1 Göñlüm açılur zülf-i perīşānuñı görse12
Nuṭḳı ṭutılur ġonçe-i ḫandānuñı görse
2 Baḳduḳca saña ḳan dökilür dīdelerinden13 Baġrum delinür nāvek-i müjgānuñı görse
3 Ra nā ḳıla ḳāmet-i şemşādı iden yād14 Olmaz mı ḥacel serv-i ḫırāmānuñı görse
4 Çok ışka heves ȇdeni gördüm ki hevâsın Terk etdi senin âşık-ı nâlânını görgeç
5 Kāfirler aña mu terif-i nār-ı cehennem15 Īmāna gelür āteş-i hicrānuñı görse
6 Nâzüklük ilȇ gonce-î handânı eden yâd Etmez mi hayâ la’l-i dür-efşânını görgeç
7 Sen cān (u) dilüñ söyle nesisin Fużūlī16 İl fehm ḳılur çāk-i girībānumı görse17
12 Gazelin kafiyesi divanda “görgeç” şeklindedir. 13 dīdelerinden: dîdelerimden D
14 Ra nā ḳıla: Ra’nâlığ ile; iden yād: iden zikr D 15 Kāfirler aña: Kâfer ki degil D
16 Sen cān (u) dilüñ söyle nesisin: Sen hâl-i dilin söylemesen nola D 17 girībānumı: girîbânını D
44318 Ferd-i Rāmī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Se-rūze-i devlet-i çarḫa dilā sen olma dil-beste
Bu bir vefḳ-ı müselseldür nice bāzūya baġlanmuş
44419 [Ġazel-i Rāşid]
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Günāhum bildüm eylersem n’ola şefḳat recā senden
Benüm devletlü sulṭānum ḫaṭā benden aṭā senden
2 Beni ẓulm-ile öldürmek diler ḫançer çeküb ġamzeñ Şehā divan-ı ḥüsnüñde şikâyet var saña senden
3 Nice nev-rūzlar geçdi nice bayramlar geldi Müyesser olmadı gitdi bize bir merḥabā senden
4 Ḥayāt-ı cāvidānum ṣıḥḥatüm ömrüm azīzümsin Ḫudādan isterüm kim olmayam bir dem cüda senden
5 Gerek öldür gerek dirgür seni terk eylemez Rāşid Cefāña rāżīdur lazım degül aña vefa senden
445
18 Divanda (Kavukçu, 2000) bulunamadı.
Ferd
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Nedīm-i bezm-i ḫāṣü’l-ḫāṣ idi eyyām-ı mātemde
Kerem didükleri bī-kes aceb şimdi ne ālemde
86b
44620 [Ġazel-i] Faṣīḥ
Mefā ilün Fe ilātün Mefā ilün Fe ilün 1 Ḳıyās eyleme cānā ṣafā-yı ḫāṭırdur21
Bu deñlü cevre taḥammül berāy-ı ḫāṭırdur22
2 Yine ne sendedür ey şūḫ ne bende23 Miyānede çekilen hep belā-yı ḫāṭırdur
3 Sipāh-ı aşḳuñı gönder maḥall-i vāsi dür Bu nā-ḳabūl nihāyet feżā-yı ḫāṭırdur
4 Aceb mi çıḳmasalar tengnā-yı sīnemden Ḳadīmī derd-i ġamuñ āşinā-yı ḫāṭırdur
5 Hemīşe nūş-ı şerāb-ı keder kenārında24 Faṣīḥ ḫˇāhişimüz incilā-yı ḫāṭırdur
20 (Çıpan, 2003: 289) 21 ṣafā: berā D
22 Bu deñlü cevre: Senüñ cefāña; belā-yı: ṣafā-yı D 23 Vezin hatası var
44725 [Ferd-i] Manṭıḳī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün Biz ki ceyb-i ḫırḳaya çekdik seri şimden girü
Başına çalsun felek ẓıll-i hümā-yı devletin
44826 [Ġazel-i] Bahā ī
Müstef ilün Müstef ilün Müstef ilün Müstef ilün 1 Dil ki ġam-perverd ola hergiz o dil şād olmasun
Dāmdan murġ-ı girān-pervāz āzād olmasun
2 Hem yıḳarsuñ berḳ-ı şemşīr-i sitemle ālemi27 Hem yine dirsüñ ser-i kūyında feryād olmasun28
3 Bī-sütūn-ı dilde göster zūr-ı bāzū-yı ġamı Tā ki kāruñ kār-ı bī-encām-ı Ferhād olmasun
4 Muḥkem oldı bend-i zülfi ıżṭırāb itdükçe dil Murġ-ı bī-ārām esīr-i dām-ı ṣayyād olmasun
5 Ġamze-i dildāra ḳaldı kār-ı cān-ı nā-murād29 Kimseler muḥtāc-ı zaḫm-ı tīġ-ı cellād olmasun
449 25 (Kaya, 1991: 135) 26 (Uludağ, 1992: 90) 27 yıḳarsuñ: yaḳarsın D 28 kūyında: kūyumda D 29 murād: tüvān D
Ferd
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün Yalıñız ben dimezem pençe-i ḫurşīd saña
Āfitābum seni aynıyla bilürler el gün
87a
45030 [Ġazel-i] Ẓuhūrī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Temāşā-i cemālüñ dīdeden dūr oldı gitdükce
Cemālüñ ḥasretinden dīde bī-nūr oldı gitdükce
2 Ḫayāl-i ḥāl-i ḫaṭṭ-ı ḳadd-i ḳāmet zülf-i ruḫ şāhum Süveydā-i derūna cem -i cumhūr oldı gitdükce
3 Ġamuñla çeşm-i terden eşk-i rīz-i ḳaṭre-i ḫūn-āb Cemālüñ ḥasretinden dīde bī-nūr oldı gitdükce
4 Yir itdi sīnede peykān-ı elmās-ı ciger-dūzuñ Oñulmadı derūnum zaḫm-ı nāsūr oldı gitdükce
5 Şerāb-ı aşḳ-ıla ser-mest olan üftādeler evvel Firāḳ-ı ḥasret-i hicr ile maḫmūr oldı gitdükce
6 Oḳunmaz oldı şimdi dāstān-ı Leylī vü Mecnūn Senüñ vaṣf-ı cemīlüñ dilde meşhūr oldı gitdükce
7 Ẓuhūrī ṣohbet-i dildār-ıla mesrūr iken evvel Düşüp gird-āb-ı eşk-i mevce mehcūr oldı gitdükce
45131 [Ġazel-i] Ẓuhūrī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Temāşā-i cemālüñ āşıḳa Ṭūr oldı gitdükce
Derūnum şem -i ruḫsāruñla pür-nūr oldı gitdükce
2 Perīşān eyleyüp bād-ı ṣabā gīsū-yı dildārı Cemāl-i āfitāb-ı çeşme manẓūr oldı gitdükce
3 Firāḳ-ı ḥasret-i hicrān ile vīrān olan dilber Meşām-ı zülf-i dildār ile ma mūr oldı gitdükce
4 Nihāyet virdi hicrān-ı ġama çün sāḳī-i devrān Dil-i vīrānımuz bir ḫāne-i sūr oldı gitdükce
5 Müzāb-ı şevḳ-ı la lüñ yādına mestāneler şimdi Göñül mey-ḫānesin zeyn itdi mey-ḫor oldı gitdükce
87b
45232 [Ġazel-i] Fehīm
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün
31 Divanda (Kahraman, 2002) bulunamadı. 32 (Üzgör, 1991: 676)
1 Beni ḫāk itdi dilber-i ṭannāz müstaġnī
Gedā muhtāc-ı pā-būs u şeh-i mümtāz müstaġnī
2 Nigāhı ḫufte çeşmi pür-ḫumār-ı cām-ı istiġnā Göñül mestāne keşf-i rāzda hem-rāz müstaġnī
3 Bilüp ḥāl-i dilüm eyler teġāfül ġamze-i şūḫı Ne ṭāli dür ki rāzında olur ġammāz müstaġnī33
4 Aceb mi eylese cānum nigāh-ı ḫışm-ıla çeşmi Hümā-yı yevm-i ṭāli den şeh-bāz müstağni34
5 Fedā olsun metā -ı cān u dil müjgān-ı çeşmine Gerekdür cān u dilden āşıḳ-ı ser-bāz müstaġnī
6 Fehīm-i sāḥirüm ben eylesün ġamze beni ilzām Olur gerçi füsūndan mālik i cāz müstaġnī
453 [Ġazel-i] Rıżā
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Nigāh itmez dil-i zāra o mest-i nāz müstaġnī
Cihāna gelmemişdür böyle bir mümtāz müstaġnī
2 Elinden düşmez ey şūḫ-ı cihānum cām-ı istiġnā Dem olur olur ammā āşıḳ-ı ser-bāz müstaġnī
33 rāzında olur: rāzumdan ola D 34 Bu mısrada bir kelime eksiktir.
3 Niçün ol ġamzeler aḥvālüme ġammāz-ı ayn eyler Acebdür fitne-i ālem olan ġammāz müstaġnī
4 Teselsül buldı feryādum şeb [ü] rūz eylemem ārām Fiġān [u] nālemüñ āhengine her sāz müstaġnī
5 Tekāsül eylese ṣayd-ı dilüñden ġamze ādetdür Şikāre-gāh olur olur Rıżā şeh-bāz müstağni
454 [Ġazel-i] Rūşenī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Ḥüsnüñüñ aks-i ruḫuñ dilberde peydā eyledüñ
Çeşm-i āşıḳdan o mir ātı temāşā eyledüñ
2 Āb u gilde gösterüp envār-ı ḥüsnüñden nişān Anuñ ile dīde-i aḳlı mücellā eyledüñ
88a
3 Bir avuc ḫāke bıraḳduñ cām-ı aşḳuñ cür asın Āḳıl u dānāları mecnūn u şeydā eyledüñ
4 Rūy-ı zībā üzre zülfüñden selāsil baġlayup Göñlümi ser-beste-i zencīr-i sevdā eyledüñ
5 Rūşenī bendeñ niçün baḳdukca rūşen olmasun Ḥüsnüñüñ aks-i ruḫuñ dilberde peydā eyledüñ
45535 [Ġazel-i] Naḥīfī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Ḳanda varsa āşıḳ-ı bī-çāre cānānuñ arar
Derdlere bī-çāre olan elbette dermānuñ arar36
2 Ṣanma raḥminden ṣunar destin dil-i mecrūḥuma Ol kemān-ebrū cigerde tīr-i müjgānuñ arar
3 Verd-i gülzāra doḳunmaḳdan ṣabānuñ ḳaṣdı var Andelīb-i bī-nevānuñ rāz-ı pinhānuñ arar
4 Cān fiġān eyler seni özler ḥarīm-i bāġda Bülbül-i şūrīde gūyā verd-i ḫandānın arar
5 Dil ḫayālüñle ġamuñ itse aceb mi cüst-cū Her kişi bir bezm-gāh-ı ġamda yārānuñ arar
6 Çeşmine almaz sipihrüñ mihr ü māhın rūz u şeb Āşıḳ-ı āvāre-ḫāṭır māh-ı tābānın arar
7 Şimdi itmezse sözüm ārāyiş-i gūş-ı ḳabūl Bir gün ol āfet Naḥīfī-i süḫan-dānuñ arar37
35 (Aypay, 1992: 123)
45638 [Ġazel-i] Rāşid
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Recā-yı sāde kim yāre eẟer-nā-kerde ḳalmışdur
Benüm kārum hemān yā Rab bir āh-ı serde ḳalmışdur39
2 Degüldür cevher ey meh farṭ-ı ümmīd-i şehādetden Meger mevc-i nigāh-ı ārzū ḫançerde ḳalmışdur
3 Müdāvā-yı ṣafā-yı dil hüveydādur küdūretden İlāc-ı ṣayḳal-ı āyīne ḫākisterde ḳalmışdur
4 Beni maḥrūm-ı feyż-i bāde ḳıldı ḥayretüm sāḳī40 Nigāh-ı raġbetüm ki sende geh sāġarda ḳalmışdur
88b
5 Niyāzum buldı isti dād-ı te ẟīr ol mehe çünkim Edeb dirler hemān mā-beynde bir yerde ḳalmışdur
6 Şeker-ḫand-ı lebinden neşve-dār olmış mı var Rāşid Hemān bir ḫˇāhiş-i nā-yābdur dillerde ḳalmışdur
45741
37 Naḫīfī ben: Naḫīfī-i D 38 (Günay, 2001: 339)
39 yā Rab bir: Yārī-i āh-ı D 40 bāde ḳıldı: işret itdi D 41 (Kavukçu, 2000: 187)
[Ġazel-i] Rāmī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Ḫayāl-i la l-i nābuñ cām-ı çeşm-i terde ḳalmışdur
Ḫumār-ı bezm-i nūş-ā-nūş-ı vaṣluñ serde ḳalmışdur
2 Degüldür bende dil ser-germī-i fikr-i nigāhuñla O bī-heves muḥabbetdür düşüp bir yirde ḳalmışdur42
3 Mükedderdür ser-ā-ser meşreb-i eczā-yı ālem hep Ṣafā-yı ḫāṭır ancaḳ bādede sāġarda ḳalmışdur
4 Bu remzi keşfe bir müşkil-güşā-yı cūd gelmez mi43 Kerem bir noḳṭa-i ma nā gibi dillerde ḳalmışdur44
5 Mücevher tāc-ı devlet kimseye sūd itmez ey Rāmī Nice şāh-ı cihānuñ çeşmi ol efserde ḳalmışdur
45845 [Ġazel-i] Naẓīm
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Anup hicr ü viṣāli mest ü ḥayrān aġlasam gülsem
O ḥāletle miẟāl-i şem -i sūzān aġlasam gülsem
2 Yine bir Leylī-i ḥüsn aldı aḳlum oldum āvāre N’ola Mecnūn gibi zencīr-cünbān aġlasam gülsem
42 bī-heves: sermest-i D 43 remzi keşfe: sırr-ı aşḳa D 44 noḳṭa-i ma nā: lafẓ-ı bī-ma ni D 45 Divanda (Gümüş, 1992) bulunamadı.
3 Serümde teşne-i mey meclisümde olsa cānānum Lebin emsem bıraḳup ruḫsārına ḳan aġlasam gülsem
4 Şerāb-ı la li ẕevḳ-ıla ġubār-ı ḫaṭṭı şevḳ-ıla
Beni ser-mest ü ḥayrān itse cānān aġlasam gülsem
5 Ṭarab-gāh-ı cihān-ı bī-beḳāda şem -i bezm-āsā Benümle olsa pür-giryān u ḫandān aġlasam gülsem
89a
45946
[Ġazel-i] Seyyid Māhir
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Hevā-yı ḫāl-i dilber murġ-ı cānı bī-ḳarār itmiş
Ḥarīṣ-i dāne olmış dāma uġratmış şikār itmiş
2 Sipihr-i nāz iderken ol ümīd-i pāy-ı pūsuñla Miẟāl-i sāye kendin şimdi ferş-i reh-güẕār itmiş
3 Meşām-ı cāna būy-ı āşinā geldi yine ey dil Ṣabā var ise ḫāk-i kūy-ı cānāndan güẕār itmiş
4 Cigerde serde dilde dāġ-ı aşḳı şöyle ḫayr ile O mest-i nāz-ı işve şimdi seyl-i lālezār itmiş
5 Seni bu lehçe-i pākīze Māhir şimdi ḥālümde Hezārān āferīn maḥsūd-ı çeşm-i rūzigār itmiş
46047 [Ġazel-i] Enīs
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Gül-i sīr-āb-ı ḥüsnüñ ol ki ḫurşīd iştihār itmiş
Naṣībin ġam-ı cūyān-ı viṣālüñ ḫārzār itmiş
2 O şūḫuñ şimdi bildüm böyle ter-dāmenligin aṣlın Meger aks-i dü-çeşm-i eşk-bārumdan güẕār itmiş
3 Aceb mi dīdeden rīzān olursa ḳaṭre-i eşküm Ḫaṭ-ı mihr-i ruḫuñ ol şāh-ı ḥüsnüñ hāle-dār itmiş
4 İdüp cismüm felek işkeste-i seng-i cefā şimdi Velī sīm-āb-veş deşt-i cünūnda bī-ḳarār itmiş
5 O zülfe baġlamış göñlin Enīs-i ḫaste-ḥāl ammā Yazıḳ āzürde-i dest-i cefāyı rūzigār itmiş
46148 [Ġazel-i] Vaḥyī
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün 1 Gūyiyā düşdi ġam-ı aşḳ-ı civānāna ṣadef
Ṣaldı fülk-i dil-i ġam-ḫˇārını ummāna ṣadef
47 Divanda (Güntan, 1990) bulunamadı. 48 (Taş, 2012: 180)
2 Ārıżuñ ṣandı görüp aks-i mehi deryāda Başladı ḥayret ile çāk-i girībāna ṣadef
89b
3 Fikr-i dendānuñ-ile baġrını deldi incu Sīneye çekse n’ola şerḥa levendāne ṣadef
4 Ḥayretinden araḳ-ı rūy ṣanup cānānuñ Cān gibi raġbet ider ḳatre-i nīsāna ṣadef
5 Vaṣf-ı dendānını dildāruñ idelden mu tād Reşk ider ḫāṭır-ı Vaḥyī-yi süḫan-dāna ṣadef
462 [Ġazel-i] Arżī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Olursın şem -i meclis kimse sūzān olmasun dirsin
İçersin gül gibi cām-ı ṣafā ḳan olmasun dirsin
2 Açarsın bī-tekellüf sīneñi mestāne olduḳca Yine āşıḳlaruñ çāk-i girībān olmasun dirsin
3 Kesersin rişte-i ümmīd-i uşşāḳı viṣālüñden Yine mecmū a-i ḫāṭır perīşān olmasun dirsin
Ṣaḳınsun kimseler ḳarşumda giryān olmasun [dirsin]
5 İdersin berḳ-ı lāmi gibi āh u nāleler Arżī Seḥāb-ı çeşm-i dilde yine bārān olmasun dirsin
463 [Ġazel-i] Refīḳ
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Taḳarrüb mümkin olmazsa eger aġyārdan yāra
Göñül baḳ şimdiden soñra dil-i bī-zārdan zāra
2 Ta alluḳ riştesin ḳat itmesün müjgān-ı ser-tīrüñ Ziyān-kārlıḳ olur ki nāvek-i Tātardan tāra
3 Nigāhuñ ḫastedür ümmīd-i luṭf itmez dil-i bī-mār Belī me mūl olunmaz merdüm-i nā-çārdan çāre
4 O güler ḫār içün aġyāra geçmez inkisārum hiç Eẟer itmez du ālar bülbül-i ġam-ḫˇārdan ḫāra
90a
5 Ḫaṭā fikriyle ṣan at-ı eş ārdan ḳaldum49 Refīḳā el deger mi keẟret-i efkārdan kāra
46450
49 Mısrada vezin hatası vardır. 50 (Uludağ, 1992: 90)
[Ġazel-i] Bahā ī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Dil ki ġam-perverd ola hergiz o dil şād olmasun
Dāmdan murġ-ı girān pervāz-āzād olmasun
2 Hem yaḳarsın berḳ-ı şemşīre sitemle ālemi Hem yine dirsin ser-i kūyında feryād olmasun51
3 Bī-sütūn-ı dilde göster zūr-ı bāzū-yı ġamı Tā ki kāruñ kār-ı bī-encām-ı Ferhād olmasun52
4 Muḥkem oldı bend-i zülfi ıżṭırāb itdükçe dil Murġ-ı bī-ārām esīr-i dām-ı ṣayyād olmasun
5 Ġamze-i dildāra ḳaldı kār-ı cān-ı nā-murād53 Kimseler muḥtāc-ı raḥm-ı tīġ-ı cellād olmasun
46554 [Ġazel-i] Nāfi
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Olsun o zülf-i muṭarrā gāh bālā gāh pest
Dīdeler ḳılsun temāşā gāh bālā gāh pest
2 Her ne rütbe rāst olsuñ çarḫ-ı kec-rev ḳavs-veş Yine eyler tīr-āsā gāh bālā gāh pest
51 kūyında: kūyumda D 52 Ferhād: feryād D 53 nā-murād: nātüvān D
3 Nic’olur āsūde ālem tünd esince rūzgār Mevc-ile olmaḳda deryā gāh bālā gāh pest
4 Ki ider endīşe-i būs u gehī ḫūlyā-yı vaṣl Himmet-i āşıḳ-ı şeydā gāh bālā gāh pest
5 Kilk-i Nāfi bir ḳarār üzre yürür māni degül Ṣafḥa üzre olsa cānā gāh bālā gāh pest
46655 [Ġazel-i] Fużūlī
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün 1 Penbe-i dāġ-ı cünūn içre nihāndur bedenüm56
Diri olduḳça libāsum budur ölsem kefenüm
90b
2 Cānı cānān dilemiş virmemek olmaz ey dil Ne nizā eyleyelüm o ne senüñdür ne benüm
3 Daş deler âhum ohu şehd-i lebün şevkinden Nola zenbûr evine benzese beyt-ül hazenüm
4 Ṭavḳ-ı zencīr-i cünūn dā ire-i devletdür Ne revā kim beni andan çıḳara ża f-ı tenüm
55 (Tarlan,1985: 457-458)
5 Işk ser-gerdânıyem seyl-i sirişk içre yerüm Bir habâbem ki hevâdan doludur pîrehenüm
6 Bülbül-i ġam-zedeyüm bāġ [u] bahārum sensün Dehen ü ḳadd [ü] ruḫuñ ġonça [vü] serv [ü] semenüm
7 İdemem terk Fużūlī ser-i kūyuñ yārüñ
Vaṭanumdur vaṭanumdur vaṭanumdur vaṭanum57
467 Ġazel [-i Faḳīrī]
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün 1 Şu benüm ḥālüme cānā baḳa baḳ baḳ baḳa baḳ
Yüregüm āteş-i aşḳa yaḳa yaḳ yaḳ yaḳa yaḳ
2 Yüziñi görse eger çeşmüm aḳıdur yaşı Yüregüm sīnede oynar taḳa taḳ taḳ taḳa taḳ
3 Ġam-ı hicrüñle ża īf oldum eyā bedr-i münīr Ditrer endām-ı ża īfüm saḳa saḳ saḳ saḳa saḳ
4 Severüm tā ezelīden seni ey ḳaşı kemān
N’ola ey meh severisem ḥaḳa ḥaḳ ḥaḳ ḥaḳa ḥaḳ
5 Naẓar it ḥāl-i Faḳīrīñe gel ey iki gözüm
Derdmendüñdür ezelden caḳa caḳ caḳ caḳa caḳ
46858 [Ġazel-i] Sezāyī
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün 1 Luṭf-ile ḳalb-i ḥased-kāra muḥabbet gelmez
Seng-i ḫārāya cilā virmege ṣafvet gelmez
2 Aḳl-ı küll ṣāḥibi ol vech-i ḥaḳīḳat bula gör59 Nusḫ içün ḥüsn-i mecāza dime āyet gelmez
3 Ṭab -ı fāsid olana ḫulḳ-ı ḥasen kār itmez Telḫ bādāma şeker ile ḥalāvet gelmez
91a
4 Ḳalbüñüñ levḥini sil eyle mücellā yoḫsa Ġayriden aksüñe mir āta leṭāfet gelmez60
5 Ṭıfl-ı ma nā doġar aḳd ile Sezāyī ḳalbe Nefḫasız merhem-i tab olsa velādet gelmez61
46962 Ġazel-i Rūḥī
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün
58 (Pektaş, 1998: 331) 59 2-3: 3-2 D
60 aksüñe: aks ile D 61 merhem: Meryem D 62 (Ak, 2001: 479)
1 Girye ḳılsaḳ dimezüz bunca ne giryānuz biz Ḫande itdükce dirüz kim yine ḫandānuz biz63
2 Bozdı cem iyyetimüz ḫāke bıraḳdı bizi çarḫ Ayaġuñ altına baḳ gör ne perīşānuz biz
3 Ṣadef-i kevne düşürdi bizi ḥabs itdi felek Aceb olmaz bu cefālar dür-i ġalṭānuz biz
4 Eẟer-i būy-ı vefā yoḳ bu fenā gülşende Bī-ġarażdur sözimüz bülbül-i nālānuz biz
5 İderüz hep revişi üzre sipihrüñ ḥareket Dāḫil-i ḫalḳa-i cem iyyet-i yārānuz biz
6 Aşḳ dīvānesiyüz çarḫa çıḳar silsilemüz64 Reh-ber-i ḳāfile-i silsiledür ayuz biz
7 Biz o ḥayret-zede abdāllaruz kim göz açup65 Gezerüz bilmezüz amma neye ḥayrānuz biz
8 Dir imiş sırrumu fāş eylemesün bilmez kim Düşeli aşḳına ālemlere destānuz biz
9 Dil-i aġyār gibi tīre olursa ālem
63 Ḫande itdükce dirüz: gülicek fikr iderüz D 64 6: -D
Ḥā il olmaz bize ḫurşīd-i dıraḫşānuz biz
10 Ḫār u ḫas ālemi ṭutmış ṭutalum ey Rūḥī Bize andan ne żarar āteş-i sūzānuz biz
470 Ferd
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Ḳızarmış beñzi ḳan ṭutmuş gibi döndi ser-i sāḳī
Ṣurāḥīden bugün bir şīşe çeksün sāġar-ı ṣahbā
91b
47166 [Ġazel-i] Vaḥyī
Mef ūlü Mefā ilü Mefā ilü Fe ūlün 1 La lüñ var-iken ġonçe-i ḫandāna ne minnet
Zülfüñ var-iken sünbül [ü] reyḥāna ne minnet67
2 Cān viren alur kāle-i vaṣlum dimiş ol yār Şimdengirü yā vuṣlat-ı cānāna ne minnet
3 Bī-hūde hezār-dili gel eyleme nālān68 Kūyında senüñ nale vü efġāna ne minnet
4 İnṣāf inṣāf ālemi ihlāk ile ḳaṣduñ69
66 (Taş, 2012: 114-115)
67 Sünbül [ü] reyḥāna: sünbül-i reyhâna 68 Hezār-dili: hezār-ı dili
Ġamzeñ yetişür ḫançer-i bürrāna ne minnet
5 Luṭf eyle didüm yāre didi luṭf [u] keremle Vaḥyī olıcaḳ luṭf-ı firāvāna ne minnet70
472 Ferd-i Riyāżī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Olur genc-i muḥabbet āşıḳuñ vīrāne göñlinde
Ne buldı bilmezem aġyārda ol dilber-i ra nā
47371 [Ġazel-i] Nā ilī
Mef ūlü Mefā īlü Mefā īlü Fe ūlün 1 Ḫār-ı ġama rencīdeligüñ vaḳti degüldür
Bu bağda gül-çīdeligüñ vaḳti degüldür
2 Taḳlīd idüp ey baḫt-ı siyeh çeşm-i bütāna Nāz itme ki ḫˇābīdeligüñ vaḳti degüldür
3 Ey fāḫte çıḳ serve ki saña dimek olmaz Bülbül gibi şūrīdeligüñ vaḳti degüldür
4 Cām-ı mey-i şādī ṭarab-engīz-i asesdür72 Āgehlere laġzīdeligüñ vaḳti degüldür
69 İnṣāf inṣāf: İnṣāf eger D
70 luṭf u Firāvāna: luṭf-ı Firâvâna D 71 (İpekten, 1970: 248)
5 Ey rūḥ-ı iżāfī çıḳa gör çāh-ı bedenden Te ḫīr ile pūşīdeligüñ vaḳtı degildir
6 Meh gibi hemān Nā iliyā ġūş [u] zebān ol Āyīne-ṣıfat dīdeligüñ vaḳti degüldür
474 Ferd-i Ṣabrī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Şu deñlü būy-ı mey ḳaldı mu aṭṭar cām-ı mey-āsā
Ṣurāḥīnüñ o dem ḳan geldi burnından degül ṣahbā
92a
475 [Ġazel-i] Fevrī
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün 1 Ne ṣūret baġladı seyr eyle ḥüsn-i ṣun -ı Yezdānı
Ki ma nāsını fikr itdükce alur aḳl-ı insānı
2 Cihān bir tāze revnaḳ buldı bir rūḥ-ı muṣavverle Aceb mi tāzelense dāsitān-ı māh-ı Ken ānī
3 73
4 Cihān oldı müsellem bir cihān-ārā şehin-şāha
Per atdı nüh-revāḳı ġulġul-i gūş-ı cihān-bānı
5 Uyandı gerçi baḫtı rūzgāruñ ḫˇāb-ı ġafletden Müheyyā eyledi Fevrī aña esbāb-ı sulṭānī
47674 Ferd-i Yaḥyā
Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Mefā īlün Dönüpdür ża f-ıla bir rişteye cismümde cān-āsā
Fetīl-i şem -i bezmüñ reşki bükdi ḳāmetüm cānā
47775 [Ġazel-i] Rıfḳī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Cirm-i meh āyīne-i billū[r]dur ruḫ-sārına
Tāb-ı mey gülgūnedür rūy-ı ṭarāvet-bārına
2 Zaḫm oñulmazsa n’ola sildükce būy itmiş eẟer Ḫūn-ı tīġın dāmen-i gīsū-yı müşgīn-tārına
3 Āteş-i iḳbāl-i dil-sūzān-ı aşḳdur sebeb Hep o Yūsuf-cilvenüñ germiyyet-i bāzārına
4 Mihrüñ üzre konmaz iken noḳṭa-i nūr-ı siyeh Ḫāli düşmiş levḥa-i ruḫ-sār-ı mihr-envārına
74 (Kavruk, 2001: 29)
5 Eyledim müjgānı şāne reşḥa-i eşki gül-āb Rıfḳiyā yārüñ ḫayāl-i zülf-i anber-bārına
47876 [Ferd-i] Rüşdī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün Yār nūş-ı ḫūn-ı āşıḳ itmede ben zehr-i ġam
Hic ne mümkindür o ḫūnī ola hem-meşreb baña
92b
47977 Na t-ı Naḥīfī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Çıḳsun ol cān kim reh-i aşḳuñda ḳurbān olmaya
Dāḫil-i cem iyyet-i bezm-i şehīdān olmaya
2 Dāġ-dāġ-ı ḥasret olsun ol beden kim dā imā Āteş-i pür-sūz-ı hicrānuñla sūzān olmaya
3 Ḫˇāb-ı rāḥat girmesün ol dīde-i ġam-dīdeye78 Ārzū-yı mihr-i dīdāruñla gīrān olmaya79
4 Tā-ebed pejmürde olsun ol ṭabī at kim senüñ Gülşen-i na tüñde bülbül gibi nālān olmaya
76 Divanda (Semiz, 2010) bulunamadı. 77 (Aypay, 1992: 435)
78 girmesün: görmesün D 79 mihr-i: nūr-ı D
5 Başına topraḳ o merd-i ġāfilüñ kim şevḳ ile Āsitānuñda varup ḫāk ile yeksān olmaya
6 Yā Resūla’l-lāh gerekmez māh-ı tābān olsa da Ḳanġı dāġ-ı dil ki aşḳuñla fürūzān olmaya
7 Bu Naḥīfīden dirīġ itme nigāh-ı lutfuñı Şermī-i cürm-ile tā maḥşerde ḥayrān olmaya
48080
[Ġazel-i] İbn Kemāl Müstef ilātün Müstef ilātün 1 Zülfüñ mu aṭṭar ḫālüñ mu anber
La lüñ muḳarrar şehd-i mükerrer
2 Şānuñ mu aẓẓam ẕātuñ mükerrem Zülfüñ mücessem ḫulḳuñ muṣavver
3 Çeşmüñ mükaḥḥal zülfüñ müselsel81 Ḥüsnüñ mükemmel rūyuñ münevver
4 Ḳaşuñ muḳavves ṭāḳ-ı muḳarnas Kūyuñda firdevs olmaḳ muḳarrer
5 Sa duñ hey āfet kān-ı melāḥat82
80 (Kaçar, 2010: 22)
81 mukaḥḥal: mükemmel D 82 hey āfet: zerāfet D
Ḳaddüñ ḳıyāmet Allāhu ekber
6 Ḳaşuñ kemānī virmez emānı Sīnem nişānī olmaḳ muḳarrer
7 Her sāde zībā bir şāḫ-ı ṭūbā Aġzuñda gūyā cüllāb-ı kevẟer83
92a/1
481
Duḫān Ḥaḳḳına Ġazel
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün 1 Bā iẟ-i taḥṣīl-i keyf ü cilve olmışdur duḫān
Aña raġbet itmede ehl-i ṭabī at bī-gümān
2 Nezle vü bāsūrı dāfi hem mu īn-i hażmdur Hem dimāġa ḳuvveti var didi ṭıbda kāmilān
3 Ṣūreti virür feraḥ zer gibi ḳadrüñ bilene Leẕẕeti sükkerden a lādur didiler ārifān
4 Būy-ı ta ṭīr-i dimāġ eyler anuñ a lā senüñ Rāyiḥasın anberīn ūda degişmez nüktedān
5 Hem-dem-i ehl-i ẓarāfet dāfi -i ġam u kesel Bā iẟ-i rāḥat imiş olana bī-tāb u tüvān
6 Mā adā-yı sūḳ u dükkānda duḫān-āşāme hīç Zecr olunmaz zāhidā budur ale’t-taḥḳīḳ beyān
482 Ġazel-i Berş
Fe ilātün Fe ilātün Fe ilün 1 Māye-i mānde-i cāndur berş
Merhem-i ḳalb-i perīşāndur berş
2 Ḥāl-i ruḫsār-ı ṣafādur afyon Ṭurre-i ārıż-ı irfāndur berş
3 Virür insāna ḥayāt-ı ebedī Cān-bahā olsa da erzāndur berş
4 Renc-i endūh ḳomaz dillerde Bād-ı zehr-i ġam-ı devrāndur berş
5 Rütbe-i neş esin idrāk idene Āb-ı ḥayvān-ile yek-sāndur berş
483 [Ferd-i] Emrī
Fā ilātün Fā ilātün Fā ilātün Fā ilün Ġonca la lüñ ḥoḳḳa sīmīn mührelerdür jāleler
