• Sonuç bulunamadı

2011 Van Depreminden Etkilenmiş Bir Yapının Farklı Kabullerle Deprem Güvenliğinin Belirlenmesi Ve Karşılaştırılması

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "2011 Van Depreminden Etkilenmiş Bir Yapının Farklı Kabullerle Deprem Güvenliğinin Belirlenmesi Ve Karşılaştırılması"

Copied!
187
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ  FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

HAZİRAN 2016

2011 VAN DEPREMİNDEN ETKİLENMİŞ BİR YAPININ FARKLI KABULLERLE DEPREM GÜVENLİĞİNİN BELİRLENMESİ VE

KARŞILAŞTIRILMASI

Ebru TOY

İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Yapı Mühendisliği Programı

(2)
(3)

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ  FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

HAZİRAN 2016

2011 VAN DEPREMİNDEN ETKİLENMİŞ BİR YAPININ FARKLI KABULLERLE DEPREM GÜVENLİĞİNİN BELİRLENMESİ VE

KARŞILAŞTIRILMASI

YÜKSEK LİSANS TEZİ Ebru TOY

(501131011)

İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Yapı Mühendisliği Programı

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Fatma Gülten GÜLAY Eş Danışman: Yrd. Doç. Dr. İhsan Engin BAL

(4)
(5)

iii

Tez Danışmanı : Prof. Dr. Fatma Gülten GÜLAY ... İstanbul Teknik Üniversitesi

Eş Danışman : Yrd. Doç. Dr. İhsan Engin BAL ... İstanbul Teknik Üniversitesi

Jüri Üyeleri : Prof. Dr. Mustafa ZORBOZAN ... Yıldız Teknik Üniversitesi

Doç. Dr. Bilge DORAN ... Yıldız Teknik Üniversitesi

Yrd. Doç. Dr. Burcu GÜNEŞ ... İstanbul Teknik Üniversitesi

İTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü’nün 501131011 numaralı Yüksek Lisans Öğrencisi Ebru TOY, ilgili yönetmeliklerin belirlediği gerekli tüm şartları yerine getirdikten sonra hazırladığı “2011 VAN DEPREMİNDEN ETKİLENMİŞ BİR YAPININ FARKLI KABULLERLE DEPREM GÜVENLİĞİNİN BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI” başlıklı tezini aşağıda imzaları olan jüri önünde başarı ile sunmuştur.

Teslim Tarihi : 02 Mayıs 2016 Savunma Tarihi : 10 Haziran 2016

(6)
(7)

v

(8)
(9)

vii ÖNSÖZ

Yüksek lisans öğrenimim süresince, benden hiçbir zaman yardımını esirgemeyen karşılaştığım her bir zorlukta beni anlayışla karşılayan ve de büyük bir sabırla bilgi ve deneyimlerini bana aktaran, danışman hocam Sayın Prof. Dr. Fatma Gülten GÜLAY'a teşekkürlerimi bir borç bilir, saygılarımı sunarım.

Tez hazırlama sürecinde çalışmalarından ötürü yoğun olsa dahi bilgi ve deneyimlerini her zaman paylaşan eş danışman hocam Yrd. Doç. Dr. İhsan Engin BAL'a teşekkür ve saygılarımı sunarım.

Tezin sayısal çalışması kapsamında incelenen 2011 Van depremine maruz kalmış binanın gerekli olan tüm statik ve mimari projelerini temin eden Nurhan DEMİRKIRAN'a çok teşekkür ederim.

Yapı modelleme esnasında karşılaştığım detay problemlerde bana yardımcı olan bilgisayar yapı programları hususunda gerçekten ciddi bir bilgiye sahip olan Yük. İnş. Müh. Reza TORKAN'a bilgilerini paylaştığı için çok teşekkür ederim. Bu zorlu süreçte her zaman destek verdiği ve inandırdığı için de ayrıca teşekkür ederim. Beni büyük bir sabırla destekleyen anneme ve ablama karşılıksız gösterdikleri bütün emeklerinden dolayı minnettarım. Hepsine ayrı ayrı teşekkürlerimi iletir ve bu hayatta her zaman mutlu olmalarını temenni ederim. Lisans öğrenimim boyunca her zaman yanımda hissettiğim ve akademisyenlik anlamında bana tam destek veren ve beni bu yönde gelişmeye teşvik eden meslektaşım İnş. Müh. Selin KAYAOĞLU'na ayrıca teşekkür ediyorum.

Haziran 2016 Ebru TOY

(10)
(11)

ix İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ ... vii İÇİNDEKİLER ... ix KISALTMALAR ... xi

SİMGE LİSTESİ ... xiii

ÇİZELGE LİSTESİ ... xv

ŞEKİL LİSTESİ ... xxiii

ÖZET ... xxv

SUMMARY ... xxvii

1. GİRİŞ ... 1

1.1 Tezin Amacı ... 3

1.2 Van Bölgesinin Depremselliği ... 4

1.2.1 Van depremi sonrası tespiti yapılan bina hasar türleri ... 5

2. BETONARME YAPILARDA PERFORMANS KAVRAMI ... 9

2.1 Giriş ... 9

2.2 Binalardan Bilgi Toplanması ... 10

2.3 Yapı Elemanlarının Performans Seviyeleri ... 11

2.3.1 Kesit hasar bölgeleri ... 12

2.4 Bina Deprem Performans Seviyeleri ... 12

2.4.1 Hemen kullanım performans düzeyi ... 13

2.4.2 Can güvenliği performans düzeyi ... 13

2.4.3 Göçme öncesi performans düzeyi ... 13

2.4.4 Göçme durumu ... 14

2.5 Değerlendirme Yöntemleri ... 14

2.5.1 Doğrusal eşdeğer deprem yükü metodu ... 15

2.5.2 Doğrusal mod birleştirme yöntemi ... 16

2.5.3 Artımsal eşdeğer deprem yükü yöntemi ... 16

2.5.4 Artımsal mod birleştirme yöntemi ... 17

2.5.6 Zaman tanım alanında artımsal hesap yöntemi ... 17

3. DOLGU DUVARLARIN YAPI YATAY YÜK DAYANIMINA ETKİSİ ... 19

3.1 Giriş ... 19

3.2 Dolgu Duvarlı Çerçevelerin Yapı Dinamik Parametrelerine Etkisi ... 20

3.3 Ülke Yönetmeliklerinde Dolgu Duvar Etkisi ... 23

3.4 Dolgu Duvar Modelleme Önerileri ... 27

3.4.1 Modellemede eşdeğer diyagonal basınç çubuğu yaklaşımı ... 28

3.4.2 Modellemede sonlu elemanlar yaklaşımı ... 30

4. SAYISAL İNCELEMELER ... 33

4.1 Örnek Binanın Taşıyıcı Sistem Modelleri ... 33

4.2 Taşıyıcı Sistem Modeli-1 (TSM-1) Yapı Bilgisi ... 35

4.2.1 Yapı malzeme bilgileri ... 37

(12)

x

4.3 Yapı Deprem Performans Analizi İçin Doğrusal Elastik Hesap Yönteminin

Uygulaması ... 38

4.3.1 Kat kütleleri ve çatlamış kesit eğilme rijitlikleri hesabı ... 38

4.3.2 Modal analiz ve periyotların belirlenmesi ... 42

4.3.3 Eşdeğer deprem yükü yönteminin uygulanma koşulları ... 43

4.3.3.1 Eşdeğer deprem yüklerinin hesabı ... 43

4.3.3.2 Yöntemin uygulanabilirlik kontrolü ... 45

4.3.4 Kirişlerin kırılma türünün belirlenmesi ... 46

4.3.5 Kiriş etki/kapasite oranlarının belirlenmesi ... 51

4.3.6 Kolonların değerlendirilmesi ... 60

4.3.6.1 Kolonların moment kapasitelerinin belirlenmesi ... 60

4.3.6.2 Kolonların kırılma türlerinin belirlenmesi ... 65

4.3.7 Birleşim bölgelerinin kontrolü ... 69

4.3.8 Göreli kat ötelemeleri kontrolü ... 72

4.3.9 Bina deprem performans seviyesinin tespiti ... 73

4.4 Taşıyıcı Sistem Modeli-2 (TSM-2) İçin Performans Değerlendirilmesi ... 78

4.5 Taşıyıcı Sistem Modeli-3 (TSM-3) İçin Performans Değrelendirilmesi ... 81

4.6 Taşıyıcı Sistem Modeli-1 (TSM-1) İçin Deprem Performans Analizinde Beton Basınç Dayanım Parametresinin Önemi ... 86

5. DEĞERLENDİRME VE SONUÇLAR .. ... 89

KAYNAKLAR...93

EKLER ...95

(13)

xi KISALTMALAR

ABYYHY : Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik AFPS : Fransız Standardı

BAF : Batı Anadolu Fay Hattı BH : Belirgin Hasar Bölgesi

CG : Can Güvenliği

DAF : Doğu Anadolu Fay Hattı

DBYBHY : Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik FEMA : Federal Emergency Management Agency

G : Gevrek GD : Göçme Durumu : Göçme Sınırı : Göçme Öncesi GV : Güvenlik Sınırı HK : Hemen Kullanım

İH : İleri Hasar Bölgesi KAF : Kuzey Anadolu Fay Hattı MH : Minimum Hasar Bölgesi MN : Minimum Hasar Sınırı NSR : Kolombiya Standardı

ODTU : Orta Doğu Teknik Üniversitesi

S : Sünek

SAP2000 : Structural Analysis Program 2000 SI-413 : İsrail Standardı

TSM-1 : Taşıyıcı Sistem Modeli-1 TSM-2 : Taşıyıcı Sistem Modeli-2 TSM-3 : Taşıyıcı Sistem Modeli-3

(14)
(15)

xiii SİMGE LİSTESİ

A(T) : Spektral ivme katsayısı Ac : Kolon brüt kesit alanı As : Çekme donatısı alanı

Asw : Kesitte etriye kollarının toplam kesit alanları

As-alt : Kiriş kesitinde negatif momenti karşılamak için üste konulan donatı

alanı

As-üst : Kiriş kesitinde pozitif momenti karşılamak için alta konulan donatı

alanı

Ao : Etkin yer ivme katsayısı

a : Eşdeğer basınç gerilme bloğu derinliği bw : Kiriş gövde genişliği

d : Faydalı yükseklik d' : Beton örtüsü, pas payı

Ef : Betonarme çerçeve malzemesinin elastisite modülü Em , Ed : Dolgu duvar malzemesinin elastisite modülü (EI)e : Çatlamış kesite ait etkin eğilme rijitliği (EI)o : Çatlamamış kesite ait eğilme rijitliği

Fi : Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'nde i'inci kata etkiyen deprem

kuvveti

fck : Karakteristik beton basınç dayanımı fcm : Mevcut beton dayanımı

fctk : Karakteristik beton çekme dayanımı fctm : Mevcut beton çekme dayanımı

fyk : Boyuna donatının karakteristik akma dayanımı fym : Boyuna donatının mevcut akma dayanımı fywm : Enine donatının mevcut akma dayanımı fywk : Enine donatının karakteristik akma dayanımı hi : Binanın i'inci katının yüksekliği

Hi : Binanın i'inci katının temelden itibaren olan yüksekliği h : Dolgu duvar yüksekliği

I : Bina önem katsayısı Ic : Kolon atalet momenti

k1 : Eşdeğer dikdörtgen basınç bloğu derinlik katsayısı L : Dolgu duvar uzunluğu

Ld : Dolgu duvarların diyagonal boyu

ln :Kolonun kirişler arasında kalan serbest yüksekliği, kirişin kolon

yüzleri arasında kalan serbest açıklığı MA : Kesit artık moment kapasitesi

MD : Düşey yüklerden dolayı oluşan moment ME : Deprem yüklerinden dolayı oluşan moment

MK : Mevcut malzeme dayanımı esas alınarak hesaplanan moment

kapasitesi

(16)

xiv mi : Binanın i'inci katının kütlesi N : Toplam katsayısı

NA : Artık moment kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet

ND : Deprem hesabında esas alınan toplam kütlelerle uyumlu düşey

yükler altında yapının düşey elemanlarında oluşan eksenel kuvvet NE : Deprem yükleri altında oluşan eksenel kuvvet

NK : Kesit moment kapasitesine karşılık gelen eksenel kuvvet Ra : Deprem yükü azaltma katsayısı

r : Etki/kapasite oranı

rs : Etki/kapasite oranının sınır değerleri S(T) : Spektrum katsayısı

s : Enine donatı aralığı

T1 : Binanın birinci doğal titreşim periyodu TA, TB : Spektrum karakteristik periyotları t : Eşdeğer basınç çubuğunun kalınlığı Vc : Kesme dayanımına betonun katkısı Vcr : Kesitin kesmede çatlama dayanımı

Vdy : Kirişin herhangi bir kesitinde düşey yüklerden dolayı meydana gelen

basit kiriş kesme kuvveti

Ve : Kolon, kiriş ve perdede esas alınan tasarım kesme kuvveti

Vi : Göz önüne alınan deprem doğrultusunda binanın i'inci katına etki

eden kat kesme kuvveti

Vkol : Düğüm noktasının üstünde ve altında hesaplanan kolon kesme

kuvvetlerinin küçük olanı

Vr : Kolon, kiriş ve perde kesitinin kesme dayanımı

Vt : Eşdeğer deprem yükü yöntemine göre hesabı yapılan deprem

doğrultusunda yapıya etkiyen toplam taban kesme kuvveti Vw : Kesme dayanımına enine donatının katkısı

W : Hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan binanın toplam ağırlığı

wi : Binanın i'inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak

hesaplanan ağırlığı

∆i : Binanın i'inci katındaki göreli kat ötelemesi

(∆i)ort : Binanın i'inci katındaki ortalama göreli kat ötelemesi ∆FN : Binanın en üst katına etkiyen ek eşdeğer deprem yükü δi : Binanın i'inci katındaki etkin göreli kat ötelemesi

ηbi : Binanın i'inci katında mevcut olan burulma düzensizliği katsayısı θ : Dolgu duvarı temsil eden eşdeğer basınç çubuğunun yatay eksen ile yaptığı açı

ρ : Çekme donatısı oranı ρb : Dengeli donatı oranı ρ' : Baınç donatısı oranı

(17)

xv ÇİZELGE LİSTESİ

Sayfa

Çizelge 2.1 : Binalar için bilgi düzeyi katsayıları (DBYBHY'07, Tablo 7.1) ... 10

Çizelge 4.1 : Yapı proje bilgisi (TSM-1) ... 35

Çizelge 4.2 : Düşey yüklemeler altında 2. kat (zemin kat) kolon eksenel kuvvetleri ve rijitlik azaltma katsayıları ... 40

Çizelge 4.3 : Kat ağırlıkları ve toplam bina ağırlığı hesabı ... 41

Çizelge 4.4 : (TSM-1) için yapının modlara göre periyot ve frekansları ... 42

Çizelge 4.5 : Y doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 44

Çizelge 4.6 : X doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 45

Çizelge 4.7 : Y doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 45

Çizelge 4.8 : X doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 46

Çizelge 4.9 : K219 kirişinin donatı tablosu ... 48

Çizelge 4.10 : 2. kat (zemin kat) kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri .... 50

Çizelge 4.11 : (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 54

Çizelge 4.12 : (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 54

Çizelge 4.13 : (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 55

Çizelge 4.14 : (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 55

Çizelge 4.15 : (+Y) doğrultulu deprem için 2. kat sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 57

Çizelge 4.16 : (-Y) doğrultulu deprem için 2. kat sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 58

Çizelge 4.17 : (+X) doğrultulu deprem için 2. kat sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 59

Çizelge 4.18 : (-X) doğrultulu deprem için 2. kat sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 59

Çizelge 4.19 : (-X) doğrultusunda i ve j uçlarına etkiyen moment ve normal kuvvet değerleri... 63

Çizelge 4.20 : (+Y) doğrultusunda i ve j uçlarına etkiyen moment ve normal kuvvet değerleri... 63

Çizelge 4.21 : (-Y) doğrultusunda i ve j uçlarına etkiyen moment ve normal kuvvet değerleri... 64

Çizelge 4.22 : (+X) doğrultusu için 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 67

(18)

xvi

Çizelge 4.24 : (+Y) doğrultusu için 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 68

Çizelge 4.25 : (-Y) doğrultusu için 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 69

Çizelge 4.26 : X doğrultulu deprem için kolon üst uç birleşim bölgesi kontrolü ... 71

Çizelge 4.27 : Y doğrultulu deprem için kolon üst uç birleşim bölgesi kontrolü ... 72

Çizelge 4.28 : Göreli kat ötelemesi sınırları ... 72

Çizelge 4.29 : 2. kat (zemin kat) kolonları göreli kat ötelemeleri kontrolü ... 73

Çizelge 4.30 : Kirişler ve kolonlar için DBYBHY-07'de izin verilen en büyük hasar oranları ... 74

Çizelge 4.31 : 2. kat (zemin kat) kirişlerinin toplam hasar oranları ... 75

Çizelge 4.32 : 2. kat (zemin kat) kolonlara gelen kesme kuvvetleri ... 75

Çizelge 4.33 : 2. kat (zemin kat) kolonlara gelen kesme kuvvetleri ... 75

Çizelge 4.34 : (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 76

Çizelge 4.35 : (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 76

Çizelge 4.36 : (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 77

Çizelge 4.37 : (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 77

Çizelge 4.38 : Yapı proje bilgisi (TSM-2) ... 78

Çizelge 4.39 : TSM-2 için Y doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 79

Çizelge 4.40 : TSM-2 için X doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ...79

Çizelge 4.41 : TSM-2 için kirişlerin toplam hasar oranları ... 80

Çizelge 4.42 : TSM-2 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 80

Çizelge 4.43 : TSM-2 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 81

Çizelge 4.44 : TSM-2 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 81

Çizelge 4.45 : TSM-2 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 81

Çizelge 4.46 : Yapı proje bilgisi (TSM-3) ... 82

Çizelge 4.47 : TSM-3 için X ve Y doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 83

Çizelge 4.48 : TSM-3 için kirişlerin toplam hasar oranları ... 85

Çizelge 4.49 : TSM-3 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 85

Çizelge 4.50 : TSM-3 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 85

Çizelge 4.51 : TSM-3 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 86

Çizelge 4.52 : TSM-3 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 86

Çizelge 4.53 : TSM-1 için kirişlerin toplam hasar oranları ... 87

Çizelge 4.54 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 87

Çizelge 4.55 : TSM-1 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 88

Çizelge 4.56 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 88

(19)

xvii

Çizelge 4.57 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kolon hasar yüzdeleri ... 88 Çizelge 5.1 : Farklı kabullerle oluşturulan modellerin değerlendirilmesinde kolon sonuçlarının karşılaştırılması ... 90 Çizelge 5.2 : Beton basınç dayanım parametresi değiştirilerek incelenen zemin kata ait kolon sonuçlarının karşılaştırılması ... 91 Çizelge B.1 : TSM-1 için düşey yüklemeler altında 3. kat (çatı kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 99 Çizelge B.2 : TSM-1 için düşey yüklemeler altında 1. kat (bodrum kat) kolon

eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 99 Çizelge B.3 : TSM-1 için 3. kat (çatı kat) kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri ... 100 Çizelge B.4 : TSM-1 için 1. kat (bodrum kat) kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri ... 100 Çizelge B.5 : TSM-1 için (+Y) yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 101 Çizelge B.6 : TSM-1 için (-Y) yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 101 Çizelge B.7 : TSM-1 için (+Y) yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat)

kirişlerinin etki/kapasite oranları... 102 Çizelge B.8 : TSM-1 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 102 Çizelge B.9 : TSM-1 için (+X) yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 102 Çizelge B.10 : TSM-1 için (-X) yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 103 Çizelge B.11 : TSM-1 için (+X) yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat)

kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 103 Çizelge B.12 : TSM-1 için (-X) yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat)

kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 103 Çizelge B.13 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 104 Çizelge B.14 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 104 Çizelge B.15 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 105 Çizelge B.16 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 105 Çizelge B.17 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem için 3. kat (çatı kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 105 Çizelge B.18 : (-X) doğrultulu deprem için 3. kat (çatı kat) sünek kirişlerin

etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 106

(20)

xviii

Çizelge B.19 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 106 Çizelge B.20 : (-X) doğrultulu deprem için 1. kat (bodrum kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 106 Çizelge B.21 : TSM-1 için (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolonlarının hasar durumları ... 107 Çizelge B.22 : TSM-1 için (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolonlarının hasar durumları ... 107 Çizelge B.23 : TSM-1 için (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolonlarının hasar durumları ... 108 Çizelge B.24 : TSM-1 için (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolonlarının hasar durumları ... 108 Çizelge B.25 : TSM-1 için (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolonlarının hasar durumları ... 109 Çizelge B.26 : TSM-1 için (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolonlarının hasar durumları ... 109 Çizelge B.27 : TSM-1 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolonlarının hasar durumları ... 110 Çizelge B.28 : TSM-1 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolonlarının hasar durumları ... 110 Çizelge B.29 : TSM-1 için 3. kat kirişlerinin toplam hasar oranları ... 111 Çizelge B.30 : TSM-1 için 1. kat kirişlerinin toplam hasar oranları ... 111 Çizelge B.31 : TSM-1 için X doğrultusunda 3. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 111 Çizelge B.32 : TSM-1 için Y doğrultusunda 3. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 112 Çizelge B.33 : TSM-1 için X doğrultusunda 1. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 112 Çizelge B.34 : TSM-1 için Y doğrultusunda 1. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 113 Çizelge B.35 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolon hasar yüzdeleri ... 113 Çizelge B.36 : TSM-1 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolon hasar yüzdeleri ... 113 Çizelge B.37 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolon hasar yüzdeleri ... 113 Çizelge B.38 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 3. kat (çatı kat) kolon hasar yüzdeleri ... 114 Çizelge B.39 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolon hasar yüzdeleri ... 114 Çizelge B.40 : TSM-1 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolon hasar yüzdeleri ... 114 Çizelge B.41 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolon hasar yüzdeleri ... 114 Çizelge B.42 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 1. kat (bodrum kat) kolon hasar yüzdeleri ... 115 Çizelge C.1 : TSM-2 için düşey yüklemeler altında 4. kat (çatı kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 116

(21)

xix

Çizelge C.2 : TSM-2 için düşey yüklemeler altında 3. kat (normal kat) kolon eksenel

kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 116

Çizelge C.3 : TSM-2 için düşey yüklemeler altında 2. kat (zemin kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 117

Çizelge C.4 : TSM-2 için düşey yüklemeler altında 1. kat (bodrum kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 118

Çizelge C.5 : TSM-2 için kat ağırlıkları ve toplam bina ağırlığı hesabı ... 118

Çizelge C.6 : TSM-2 için yapının modlara göre periyot ve frekansları ... 118

Çizelge C.7 : TSM-2 için Y doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 119

Çizelge C.8 : TSM-2 için X doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 119

Çizelge C.9 : TSM-2 için Y doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 119

Çizelge C.10 : TSM-2 için X doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 119

Çizelge C.11 : TSM-2 için 2. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri . 120 Çizelge C.12 : TSM-2 için 1. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri . 120 Çizelge C.13 : TSM-2 için (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 121

Çizelge C.14 : TSM-2 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 121

Çizelge C.15 : TSM-2 için (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 122

Çizelge C.16 : TSM-2 için (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 122

Çizelge C.17 : TSM-2 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 123

Çizelge C.18 : TSM-2 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 123

Çizelge C.19 : TSM-2 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 124

Çizelge C.20 : TSM-2 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 124

Çizelge C.21 : TSM-2 için (+X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 125

Çizelge C.22 : TSM-2 için (-X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 126

Çizelge C.23 : TSM-2 için (+Y) doğrultusu için 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 126

Çizelge C.24 : TSM-2 için (-Y) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar durumları ... 127

Çizelge C.25 : TSM-2 için 2. kat (zemin kat) kolonları göreli kat ötelemeleri kontrolü ... 128

Çizelge C.26 : TSM-2 için X doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme kuvvetleri ... 128

Çizelge C.27 : TSM-2 için Y doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme kuvvetleri ... 128

Çizelge D.1 : TSM-3 için düşey yüklemeler altında 4. kat (çatı kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 130

(22)

xx

Çizelge D.2 : TSM-3 için düşey yüklemeler altında 3. kat (normal kat) kolon

eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 130 Çizelge D.3 : TSM-3 için düşey yüklemeler altında 2. kat (zemin kat) kolon

eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 131 Çizelge D.4 : TSM-3 için düşey yüklemeler altında 1. kat (bodrum kat) kolon

eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 132 Çizelge D.5 : TSM-3 için kat ağırlıkları ve toplam bina ağırlığı hesabı ... 132 Çizelge D.6 : TSM-3 için yapının modlara göre periyot ve frekansları ... 132 Çizelge D.7 : TSM-3 için Y doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 133 Çizelge D.8 : TSM-3 için X doğrultusunda katlara etkiyen deprem kuvvetleri ... 133 Çizelge D.9 : TSM-3 için Y doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 133 Çizelge D.10 : TSM-3 için X doğrultusunda burulma düzensizliği katsayıları ... 133 Çizelge D.11 : TSM-3 için 2. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri . 134 Çizelge D.12 : TSM-3 için 1. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri . 134 Çizelge D.13 : TSM-3 için (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 135 Çizelge D.14 : TSM-3 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 135 Çizelge D.15 : TSM-3 için (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 136 Çizelge D.16 : TSM-3 için (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 136 Çizelge D.17 : TSM-3 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 137 Çizelge D.18 : TSM-3 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve

bütün olarak eleman hasar durumları ... 137 Çizelge D.19 : TSM-3 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 138 Çizelge D.20 : TSM-3 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat) sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 138 Çizelge D.21 : TSM-3 için (+X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 139 Çizelge D.22 : TSM-3 için (-X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 140 Çizelge D.23 : TSM-3 için (+Y) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 140 Çizelge D.24 : TSM-3 için (-Y) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 141 Çizelge D.25 : TSM-3 için X doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 142 Çizelge D.26 : TSM-3 için Y doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 142 Çizelge E.1 : TSM-1 için düşey yüklemeler altında 3. kat (çatı kat) kolon eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 143 Çizelge E.2 : TSM-1 için düşey yüklemeler altında 2. kat (zemin kat) kolon

(23)

xxi

Çizelge E.3 : TSM-1 için düşey yüklemeler altında 1. kat (bodrum kat) kolon

eksenel kuvvetler ve rijitlik azaltma katsayıları ... 144 Çizelge E.4 : TSM-1 için kat ağırlıkları ve toplam bina ağırlığı hesabı ... 144 Çizelge E.5 : TSM-1 için yapının modlara göre periyot ve frekansları ... 145 Çizelge E.6 : TSM-1 için 2. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri ... 145 Çizelge E.7 : TSM-1 için 1. kat kirişlerinin kesme kuvvetleri ve kırılma türleri ... 145 Çizelge E.8 : TSM-1 için (+Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin

kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 146 Çizelge E.9 : TSM-1 için (-Y) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin

kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 146 Çizelge E.10 : TSM-1 için (+X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin

kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 147 Çizelge E.11 : TSM-1 için (-X) doğrultu ve yönlü deprem etkisinde 2. kat (zemin

kat) kirişlerinin etki/kapasite oranları ... 147 Çizelge E.12 : TSM-1 için (+Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat)

sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 148 Çizelge E.13 : TSM-1 için (-Y) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat)

sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 148 Çizelge E.14 : TSM-1 için (+X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat)

sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 149 Çizelge E.15 : TSM-1 için (-X) doğrultulu deprem etkisinde 2. kat (zemin kat)

sünek kirişlerin etki/kapasite oranlarına göre kesit hasar durumu ve bütün olarak eleman hasar durumları ... 149 Çizelge E.16 : TSM-1 için (+X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 150 Çizelge E.17 : TSM-1 için (-X) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 151 Çizelge E.18 : TSM-1 için (+Y) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 151 Çizelge E.19 : TSM-1 için (-Y) doğrultusunda 2. kat kolonlarının hasar

durumları ... 152 Çizelge E.20 : TSM-1 için X doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme

kuvvetleri ... 153 Çizelge E.21 : TSM-1 için Y doğrultusunda 2. kat kolonlara gelen kesme

(24)
(25)

xxiii ŞEKİL LİSTESİ

Sayfa

Şekil 1.1 : Kuzey Anadolu Fay Hattının uzun vadeli gelişimi ... 1 Şekil 1.2 : Van bloğu ve çevre blokta mevcut fayların gösterimi

(İnceleme raporu, 2011) ... 5 Şekil 2.1 : Kesit hasar sınırları ve bölgeleri (DBYBHY'07, Şekil 7.1) ... 12 Şekil 3.1 : Dolgu duvar olması durumuna göre yapı periyodundaki değişim

(Yakut ve diğ., 2013) ... 21 Şekil 3.2 : Dolgu duvar olması durumuna göre statik itme eğrilerinden elde edilen akma taban kesme kuvvetlerindeki değişim (Yakut ve diğ., 2013) ... 22 Şekil 3.3 : Dolgu duvar olması durumuna göre statik itme eğrilerinden

elde edilen yapının etkin rijitliğindeki değişim (Yakut ve diğ., 2013) .... 23 Şekil 3.4 : Dolgu duvarları eşdeğer çapraz basınç çubuğu ile modelleme önerileri . 27 Şekil 3.5 : Dolgu duvarların eşdeğer basınç çubuğu ile modellenmesi ... 28 Şekil 3.6 : Eşdeğer basınç çubuğunun oluşturulması için kullanılan parametreler (Sayın ve Kaplan, 2005) ... 29 Şekil 3.7 : Eşdeğer basınç çubuğunun oluşturulmasında kullanılan parametreler .... 30 Şekil 4.1 : Binanın ön cepheden görünümü ... 34 Şekil 4.2 : Binanın yan cepheden görünümü ... 34 Şekil 4.3 : TSM-1 yapı modelinin SAP 2000 v18.1.1'de 3 boyutlu görünümü ... 36 Şekil 4.4 : Yapının 2. kat (zemin kat) kalıp planı ... 37 Şekil 4.5 : SAP 2000 v18.1.1'de TSM-1 yapı modeline ait etkin eğilme rijitlik azaltma katsayılarının atanması ... 41 Şekil 4.6 : Modal kütle katılım oranları ... 43 Şekil 4.7 : Deprem yönü ile uyumlu enine donatı hesabı için esas alınacak

kesme kuvvetinin hesabı (DBYBHY'07, Şekil 3.9) ... 47 Şekil 4.8 : K219 kirişinin kesit görünümü ... 48 Şekil 4.9 : Sünek kirişler için hasar sınır tablosu (DBYBHY'07, Tablo 7.2) ... 53 Şekil 4.10 : S301 kolonunun boyut ve donatı detayı ... 61 Şekil 4.11 : S301 kolon karşılıklı etki diyagramı ... 61 Şekil 4.12 : S301 kolonu (+X) doğrultusunda kapasite diyagramı ... 62 Şekil 4.13 : S301 kolonu (-X) doğrultusunda kapasite diyagramı ... 63 Şekil 4.14 : S301 kolonu (+Y) doğrultusunda kapasite diyagramı ... 64 Şekil 4.15 : S301 kolonu (-Y) doğrultusunda kapasite diyagramı ... 64 Şekil 4.16 : S301 kolonunun boyut ve donatı detayı ... 65 Şekil 4.17 : Sünek kolonlar için hasar sınır tablosu (DBYBHY'07, Tablo 7.3) ... 67 Şekil 4.18 : Kolon-kiriş birleşim bölgelerinde kesme kuvveti talebinin hesabı

(DBYBHY'07, Şekil 3.10) ... 70 Şekil 4.19 : TSM-2 yapı modelinin SAP 2000 v18.1.1'de 3 boyutlu görünümü ... 79 Şekil 4.20 : TSM-3 yapı modelinin SAP 2000 v18.1.1'de XZ kesit görüntüsü... 83

(26)

xxiv

Şekil 4.21 : TSM-3 yapı modelinin SAP 2000 v18.1.1'de YZ kesit görüntüsü ... 84 Şekil 4.22 : Yapı modeline ait zemin kat mimari plan görüntüsü ... 84 Şekil A.1.a : TSM-1 (Taşıyıcı Sistem Modeli-1) yapı modeli ... 91 Şekil A.1.b : TSM-2 (Taşıyıcı Sistem Modeli-2) yapı modeli ... 91 Şekil A.1.c : TSM-3 (Taşıyıcı Sistem Modeli-3) yapı modeli ... 92 Şekil A.1.d : Kiriş boyut ve donatı detayı ... 92 Şekil A.1.e : Kolon boyut ve donatı detayı ...92

(27)

xxv

2011 VAN DEPREMİNDEN ETKİLENMİŞ BİR YAPININ FARKLI KABULLERLE DEPREM GÜVENLİĞİNİN BELİRLENMESİ VE

KARŞILAŞTIRILMASI ÖZET

Türkiye'nin aktif bir deprem kuşağında yer almasının yanı sıra ülkemizde meydana gelen depremlerin büyük hasarlara yol açmasının ikinci bir sebebi de geçmiş yıllarda bina tasarımlarının bir çoğunda deprem etkilerinin dikkate alınmamış olması ve böylelikle binaların sadece düşey yük etkisi altında olduğu varsayımına dayanıp buna göre inşa edilmeleridir. Türkiye'de meydana gelebilecek olası depremlerde oluşacak hasarları azaltabilmek için öncelikle mevcut binaların deprem güvenliğinin belirlenmesi gerekmektedir. Türkiye'de bir yapıda deprem performans kavramı oldukça yeni bir kavram olup ilk kez 1997 Deprem Yönetmeliği'ne ilave bir bölüm eklenerek oluşturulmuş olan 2007 Deprem Yönetmeliği'nde ele alınmıştır. Bu yönetmelikte 7. Bölüm olarak eklenen "Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirilmesi" ile kritik bir deprem kuşağı üzerinde olan ülkemizde deprem mühendisliği uygulamalarında yeni bir saha açılmıştır.

2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik, Bölüm 7'de ayrıntılarıyla izah edilen mevcut bina ve bina türü yapıların deprem performans seviyelerini belirlemede uygulanacak olan adımlar, yeni yapılmış ya da yapılacak olan binaların değerlendirilmesinden biraz farklıdır. Bunun nedeni mevcut bir binada deprem performans seviyesinin tespiti için toplanması gereken bilgi düzeyinin yapım yılına bağlı olarak sınırlı kalması, binanın yapım aşamasında dönemin inşaat mühendisliği yönetmeliğine ne kadar bağlı kaldığı hususu ve yapıda kullanılan malzeme kalitesi gibi belirsizliklerdir. Bu yüzden mevcut bina ve bina türü yapıları değerlendirirken bu durum göz önüne alınarak yeni yapılmış binalara kıyasla daha güvenli koşullarda incelememiz gerekmektedir.

2007 Türk Deprem Yönetmeliği, Bölüm 7'ye göre mevcut bina ve bina türü yapıların deprem performans analizi doğrusal elastik hesap yöntemleri (Doğrusal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, Doğrusal Mod Birleştirme Yöntemi) ve doğrusal elastik olmayan (Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ve Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi) ile çözümlenebilir.

Dolgu duvarlı betonarme çerçeveler, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan yapım uygulamalarıdır. Dolgu duvarlar yapı içerisinde herhangi bir düzensizliğe sebebiyet vermeyecek şekilde düzgün bir dağılım gösterip, tasarımda uygun bir şekilde göz önüne alınırsa, o zaman herhangi bir depreme maruz kalan yapının sismik performansına olumlu katkıları olacaktır. Bunun yanı sıra eğer dolgu duvarların planda ve düşeyde düzensiz bir yerleşimi varsa o zaman yapıya olan olumsuz etkileri

(28)

xxvi

de kaçınılmaz olur. Dolgu duvarlı yapılar için genelde en alt katın çökmesiyle sonuçlanan yumuşak kat örneği bu olumsuz etkiye örnek olarak gösterilebilir.

Dolgu duvarları modellemek zor ve karmaşık bir işlem olmasından ötürü yapının tasarım ve analiz aşamasında çoğu zaman dolgu duvarlar göz önüne alınmaz. Yapısal bir eleman olarak ihmal edilseler bile, yıllardır yürütülen çalışmalar ve araştırmalar dolgu duvarların yapının dayanımını ve taşıyıcı sistemin yanal rijitliğini nasıl değiştirdiğini ve neticesinde ise binanın doğal titreşim periyodunu küçülttüğünü ortaya koymuştur. Daha basit açıklamak gerekirse, dolgu duvarlar doldurdukları betonarme taşıyıcı çerçevenin yanal rijitliğini arttırırlar. Bunun yanı sıra 2007 Deprem yönetmeliğinde ise dolgu duvarlar yalnızca sabit yük olarak yapıya etkitilmekte bunun dışında yapının analiz aşamasında binanın dinamik özelliklerini (rijitlik, doğal periyot, sönümleme vs.) değiştirmediği varsayılmaktadır.

Sunulan yüksek lisans tezi 6 bölümden oluşmaktadır. Tez çalışmasının ilk bölümünde genel olarak tezin amaç ve kapsamı hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik 2007, Bölüm 7'de ayrıntılarıyla izah edilen, mevcut binaların performans değerlendirmesi ile ilgili aşamalar hakkında genel bir bilgi verilmiştir.

Üçüncü bölümde, yapı davranışı açısından dolgu duvarların öneminden bahsederek, bina taşıyıcı çerçevesine olan olumlu veya olumsuz etkilerinden yani ilave bir eleman olarak yapının yükünü nasıl etkilediği ve yapının dinamik karakteristik özelliklerini nasıl değiştirebileceği konusu üzerinde durulmuştur. Bunun yanı sıra aynı bölümde, dolgu duvarların betonarme çerçeve ile birlikte nasıl modelleneceği hakkında birkaç modelleme tekniği anlatılmıştır. Bu öneriler eşdeğer diyagonal basınç çubuğu ve sonlu elemanlar yaklaşımıdır.

Dördüncü sayısal uygulamalar bölümünde ise 2007 Türk Deprem Yönetmeliği'ne göre, 23 Ekim 2011 Van Depremine maruz kalmış gerçek bir yapının farklı kabuller yapılarak oluşturulan üç farklı modelinin deprem performansı analizi yapılmıştır. İlk model olan TSM-1 yapı modeli SAP 2000 Yapı Analizi programı yardımıyla gerçekte yapının kendi statik projesi ile uyumlu olacak şekilde modellenmiştir. İlk yapı modelinin (TSM-1) aksine, ikinci model olarak TSM-2 taşıyıcı sistemi, 2,8 m yüksekliğinde ilave bir kat ve binanın yan cephesi boyunca ilave balkonlar içerecek şekilde modellenmiştir. En son yapı modeli olan TSM-3 taşıyıcı sisteminde ise, dolgu duvarların yapı yanal rijitliğine olan katkısı eşdeğer diyagonal basınç çubuğu yardımı ile modellenmiştir. 3 farklı modelin performans değerlendirmesi 2007 Deprem Yönetmeliği'nde verilen doğrusal elastik hesap yöntemleri ile yapılmıştır. Son olarak altıncı bölümde ise tüm bir çalışmaların sonuçları özetlenmiştir. Bu bölümde, farklı kabuller yapılarak çözümlenen üç farklı yapı modelinin sonuçları detaylı olacak şekilde karşılaştırılarak 2011 depremini yaşamış mevcut binanın gerçek durumu ile karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır.

(29)

xxvii

SEISMIC PERFORMANCE EVALUATION WITH DIFFERENT

ASSUMPTIONS AND COMPARISON OF A REAL BUILDING WHICH WAS EXPOSED TO 2011 VAN EARTHQUAKE

SUMMARY

Turkey is surrounded by three major African, Arabian and Eurasian plates, and mainly situated on the Anatolian plate. These plates create three major fault lines throughout Turkey, and they are called the North Anatolian Fault (NAF), Northeast Anatolian Fault (NEAF) and the East Anatolian Fault (EAF). As a result of this seismicity in Turkey, a large position of the country is in first-degree earthquake zone. Many regions of the country suffered and affected by these earthquakes throughout the centruies.

Besides the fact that Turkey is located along an active earthquake belt, the secondary reason behind the massive damages by the earthquakes in our country is because the buildings haven’t been designed – no matter in what year - by taking into account of the impacts of the earthquakes and they haven’t been constructed as earthquake resistant. First and foremost, the seismic performance of existing buildings should be assessed in order to reduce the damages by the probable earthquakes that may occur in the country. The seismic performance of a building is a new concept in Turkey and for the first time it has taken a place in Turkish Seismic Code 2007 which has been created by adding some annexes to the Seismic Code 1997. Adding a new chapter in this code as Chapter 7, 'Evaluation and Invigorate of the Existing Buildings', has opened a new field of application for earthquake engineering.

The Requirements for Buildings to be built in seismic zones 2007 differs slightly from the steps to be applied to determine the seismic performance levels of existing buildings and building - type structures which are described in details in Chapter 7. The reasons are the uncertainties regarding; -depending on the construction year- the limitation on the information,which should be gathered from an existing building to determine the seismic performance level,the issue whether the building is built under the construction regulations of the period and the materials used in the building. Due to those specific reasons, while assessing the existing buildings and building type structures, we should examine these buildings under more adverse circumstances in comparison to the recent buildings.

According to the Chapter 7 of Turkish Seismic Code 2007, the seismic performance analysis procedures of existing building are classified as linear elastic (equivalent lateral load method, mode superposition method); non-linear analysis (pushover analysis with equivalent lateral load method and mode superposition method) and non-linear time history analysis. The main purpose of this linear analysis procedure is to reach reliable results by combining linear analyses with capacity principles in order to determine the real seismic performance of buildings.

(30)

xxviii

Nonlinear analysis methods are more rigorous in evaluating the seismic performance of buildings than the linear procedures since they allow redistribution of internal actions in the post-elastic range. On the other hand, linear elastic analysis methods are preferred in practice since less effort is required to obtain the results. In addition, the calculation procedures of linear elastic analysis are straight forward and more practical. The accuracy of linear elastic procedure can be improved by using the capacity principles. The efficiency of this method can be tested by comparing the results of nonlinear procedure by the results of linear elastic analysis.

The main objective of this thesis is to assess the seismic performances of the selected case study- building with three different models by using linear elastic procedure step by step as indicated in Turkish Seismic Code (2007).

Reinforced concrete frames with infill walls are a prevalent structural system in Turkey. If the infills are properly distributed throughout the structure and properly considered in the design, then they usually have a positive effect on the seismic response of the structure. On the other hand, adverse impact can be caused by irregular positioning of the infills in plan and in elevation. A soft-storey collapse is typical for infilled structures in which the infills are missing in ground storey.

The infill walls are ignored during the design and calculation of buildings due to modelling of infill walls are hard and complex. Although infills are neglected as a structural element in the calculations, experimental studies conducted for years and investigations revealed that, infills increase the strength, in-plane stiffness and consequently reduce the natural period of structures. But simply, infill walls improve the lateral behavior of the reinforced frames they fill up. In Turkish Earthquake Code, infills are taken into account only for the calculation of the dead load, however they do not affect dynamic properties of building like stiffness, fundamental period and damping.

The presented master thesis is composed of six chapters and the first part is designated for the brief explanation of the subject. The aim and the scope of the thesis explaned in this part.

The second chapter includes general information about performance assessment principals of existing buildings as specified in Turkish Seismic Code 2007 Chapter 7. In the third chapter, the important effects of infills on the variation of building loads and building dynamic characteristics are highlighted. On the other hand in the same chapter, several techniques of numerical modeling infills with reinforced concrete frames are presented. These suggestions are mainly the Equivalent Strut method and Finite Element method.

In the fourth chapter numerical, investigation is presented in which the seismic performance of the three diffrent models of a reinforced concrete building which exposed to 2011 Van earthquake, analyzed according to the Turkish Seismic Code (2007). In the first model TSM-1 reinforced concrete frame is modeled in as given its own static project by using SAP 2000 structural analysis program. Unlike the first model TSM-1, the second model TSM-2 reinforced concrete frame is modeled by adding a storey (height of 2,8 m) with additional balcony at the building's lateral facade which reflects the real existing situation of the building. In the third model called as TSM-3, the stiffness of the infill walls are modeled by using equivalent compression struts in addition to the second model. For determining the seismic

(31)

xxix

performance of three diffent models in this section, the linear elastic method is used. (as suggested in Turkish Seismic Code 2007- Chapter 7).

In the sixth chapter, the conclusions of the thesis study are summarized. In this chapter, discussions about 3 different models are given. Aproach and suggestions for future studies are presented.

(32)
(33)

1 1. GİRİŞ

Türkiye, üzerinde aktif fay hatlarının bulunmasından ötürü dünyada en sık depremlerin yaşandığı ülkelerden birisidir. Bunun nedeni, dünya üzerindeki coğrafi konumundan ötürü çevredeki birçok levha tarafından sıkıştırılmasıdır. Meydana gelen bu sıkışma sonucu üzerinde 3 büyük fay hattı meydana gelmiştir. Bunlar Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF), Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF) ve Batı Anadolu Fay Hattıdır (BAF). Fay hatlarının oluşumuna sebebiyet veren bu sıkışmanın iki ana sebebi vardır. İlki, Atlantik okyanusunun okyanus ortası sırtının genişlemesi sebebiyle üzerindeki kabuğun itilmesi ve itilen bu yaşlı kabuğun Afrika levhasının batı kıyısında kıtasal levha altına girmek yerine bu levhayı kuzey-doğu doğrultusunda iterek hareket ettirmesidir. Bu şekilde Afrika levhası, Anadolu levhası ile çarpışmakta ve altına dalmaktadır. İkinci ana sebebi ise, Kızıldeniz ortasında okyanus tabanı yayılması neticesinde Arap levhasının aynı şekilde baskı uygulanarak kuzey yönünde hareket ettirilmesidir. Bu sıkıştırma ise, Anadolu levhasının Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca batıya doğru itilmesine ve batıda sıkışmaya sebebiyet vermektedir.

Türkiye'de meydana gelen depremlerin birçoğu ise Kuzey Anadolu Fay Hattından kaynaklanmaktadır. Yaklaşık olarak 1100 km uzunluğunda olan bu fay hattı hızlı hareket etmekte olup sağ yanal atımlı fay özelliğindedir. Şekil 1.1'de Kuzey Anadolu Fay (KAF) hattının uzun süreçte değişimi gösterilmiştir.

(34)

2

Kuzey Anadolu Fay Hattı tek bir kayma düzleminden oluşmayıp, birçok parçalardan müteşekkil 500-1000 m genişlikte bir fay zonu halindedir. Son 30 sene içerisinde meydana gelen yıkıcı depremlerde büyük payı vardır.

Türkiye'nin sismik açıdan aktif bir ülke olmasından ötürü meydana gelen şiddetli depremler ülkede bulunan yapı stoğu kalitesi ile de alakalı olarak birçok insanın ölümüne sebebiyet vermiştir. 1999 yılında meydana gelen MS 7, 4 büyüklüğünde 17 Ağustos Kocaeli Depremi, MS 7, 2 büyüklüğünde meydana gelen Düzce Depremi ve 23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen MW 7, 2 moment magnitüd büyüklüğündeki Van Depremi sonrası yaşanan can ve mal kayıpları bir bütün olarak Türkiye'nin inşaat sektörü konusundaki hassasiyetini ve bu alanda yapı projesinden, uygulamadaki kontrolüne ve sahadaki uygulama aşamasına kadar sürekli göz ardı ettiği disiplinsizliği acı bir şekilde gözler önüne sermiştir.

Yaşanan depremler neticesinde getirilen düzenlemeler yapının olası deprem etkisi altında nasıl bir davranış sergilemesi gerektiği ile alakalı olmuştur. 2007 yılında yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (DBYBHY'07), depreme dayanıklı yapı tasarımına odaklı olmak üzere, 1997 Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmeliğine (ABYYHY'97) ilave bazı kısımların eklenmesiyle oluşturulmuştur. Bunlardan biri de Türkiye'de mevcut olan bina ve bina türü yapıların deprem güvenliğinin tespiti ve gerekli ise bununla alakalı yapılması gereken güçlendirme önerileridir. Deprem yönetmeliğinde Bölüm 7 olarak geçen bu kısımda analiz için doğrusal elastik ve doğrusal elastik olmayan birçok hesap yöntemleri sunulmuştur. Bunun yanı sıra 2007 deprem yönetmeliğine binaların tasarımıyla ilgili yapıların dinamik davranışını iyileştirecek ilave birçok kural eklenmiş ve böylelikle yapı tasarımına olan bakış açısı değişmiştir.

Türkiye'de yaşanan şiddeti yüksek, can ve mal kaybı açısından büyük zararlara yol açmış son depremlerden birisi de 23 ekim 2011 yılında saat 13:41'de meydana gelen Van Depremi olmuştur. Türkiye'de son 110 yıl içinde meydana gelen ilk 10 deprem arasında yerini alır. Moment magnitüd büyüklüğü bakımından Mw = 7,2 olan Van

Depremi, 1999 Kocaeli (Mw = 7,6) ve Düzce (Mw = 7,1) depremleriyle beraber yer

ivmesi kayıtları alınmış ilk 3 büyük deprem arasındadır. Van'da meydana gelen bu büyük deprem neticesinde Van ili merkez, Erciş ilçesi merkez ve bu merkezlere bağlı kırsal yerleşim alanlarında can ve mal açısından büyük kayıplar yaşanmıştır.

(35)

3 1.1 Tezin Amacı

1999 yılında meydana gelen iki büyük yıkıcı deprem, depreme dayanıklı yapı tasarımı konusunu her zamankinden daha farklı olarak bir kez daha gündeme getirmiştir. 2007 Türk deprem yönetmeliğine eklenmiş Bölüm 7 ile Türkiye'de var olan büyük bir yapı stoğunun deprem güvenliğini incelemek ve güçlendirme ile tedbir almak mümkün olmuştur. Depremlerin oluşmasını önlemek imkansızdır fakat kuvvetli deprem sarsıntısının etkilerini hafifletmek can kaybı, yaralanma ve zararı azaltmak mümkündür. Bu amaçla yapılması gereken ilk iş 2007 deprem yönetmeliği Bölüm 7'de izah edilen kurallar çerçevesinde Türkiye'de var olan yapı stoğu içerisinde depreme dayanıklı olmayan yapıların tespit edilmesi ve elenmesidir. Bunun yanı sıra eğer yapı kurtarabilecek düzeyde ise güçlendirme yapılması önerilir. DBYBHY'07'de 'Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirilmesi' başlığı altında önerilen yöntemler ilk aşamada taşıyıcı elemanların kesit bazlarında hasar durumları incelenmektedir. Daha sonra tüm taşıyıcı elemanların hasarları belirlendikten sonra tüm bu hasar yoğunluğuna bağlı olarak yapının deprem performans seviyesi tespit edilir. Tez çalışmasında farklı kabullerle oluşturulan modellerin deprem performans seviyelerinin tespiti için, Deprem yönetmeliği Bölüm 7'de önerilen lineer elastik hesap yöntemlerinden doğrusal eşdeğer deprem yükü yöntemi ve doğrusal mod birleştirme yöntemi kullanılmıştır.

Performans analizi için önerilen hesap yöntemlerine ilave olarak zaman açısından bize vakit kazandıracak hızlı değerlendirme yöntemleri de mevcuttur. Deprem yönetmeliğinde önerilen lineer elastik hesap yöntemleri kesit bazında tüm elemanlar için ayrı ayrı incelemeyi gerektirdiğinden bu işlem yapının yalnızca kritik katında yapılsa dahi sonuca ulaşmak uzun zaman alacaktır. Bu durumda kısa sürede hızlı sonuç alınan ön değerlendirme yöntemleri önemli olacaktır. 2008 yılında geliştirilen 'P25 Puanlama Yöntemi' (Gülay, Tezcan ve Bal, 2008), bir çok değişken parametreyi göz önüne alarak yapının toptan göçüp göçmeyeceği husunda hızlı ön bir değerlendirme yapmayı mümkün kılmaktadır.

Sunulan bu tez çalışmasında, 2011 Van depreminden etkilenmiş bir yapı ele alınmıştır. Deprem sonrası yapıda küçük duvar çatlakları hariç hiçbir yapısal hasar gözlemlenmemiştir. Bunun sebebi Van'da meydana gelen Mw = 7,2'lik depreme

(36)

4

kalmamıştır. Deprem esnasında yapıda mevcut olan dolgu duvarların gelen deprem kuvvetini yatay rijitliklerinden dolayı kendilerinin karşılaması ve gevrek eleman olarak gördükleri büyük hasar sonucu deprem enerjisinin büyük bir bölümünü sönümleyebilmesidir. Tez çalışmasında modelleme aşamasında farklı kabuller yapılarak üç farklı model oluşturulmuştur.

İlk model yalnızca beton kalitesi dışında yapının kendi projesi ile uyumlu fakat gerçekte inşa edilen yapı ile çok farklıdır. Tezin en son aşamasında ise proje ile birebir olması açısından beton kalitesi projede belirtilen değer ile aynı alınarak aynı model üzerinden tekrar bir çözümleme daha yapılmıştır.

İkinci modelde, yapının gerçekte var olan durumu referans alınarak buna göre bir modelleme oluşturulmuştur. Bu durumda yapı modeli kendi projesinden bağımsız olarak ilave kat ve balkonlar içermektedir.

Üçüncü modelde ise, ilk iki ana modelde ağırlık dışında taşıyıcı bir eleman olarak dikkate alınmayan dolgu duvarların etkisi dikkate alınmış ve bu duruma göre yapının deprem güvenliği tekrar incelenmiştir.

İkinci ve üçüncü modelde sargılama etkisinin olmadığı kabul edilmiş ve beton basınç dayanımı kendi projesinde belirtilen değerden çok daha düşük bir değer alınmıştır. Yapılan analizler dolgu duvarların katkısı dışında sargılama ve beton kalitesinin de deprem güvenliği açısından ne kadar önemli birer parametre olduğunu göstermiştir.

1.2 Van Bölgesinin Depremselliği

23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen Van Depremi, moment magnitüd büyüklüğü bakımından MW =7,2 şiddetinde olan bir depremdir. Bu depremde yırtılan fay, Erçek

gölünün kuzeyinden kalmaktadır. Van Depremi ve onun artçı şokları dışında 9 Kasım 2011 tarihinde Van gölünün güneydoğusunda Edremit civarında MW =5,7

büyüklüğünde bir başka deprem daha meydana gelmiştir. Yalnız meydana gelen ikinci deprem önceki Van Depremi ana şoku ve artçı depremlerinden farklı sismik özellikler göstermekte olup doğrultu atım karakterlidir.

7,2 deprem şiddetinde ana depreme yol açan fay yırtılması, Van gölünün ortasından ve Erçek gölünün kuzeyinden geçen faylardaki stres birikimi yüzünden meydana gelmiştir.Faylardaki stres birikiminin nedeni, Erciş bloğunun, Gevaş-Gürpınar-Hoşap

(37)

5

hattı boyunca başka bir fay ile sınırlanan Van bloğunun üzerine doğru hareket ederek onu sıkıştırmasıdır. Bunun sıkıştırma ise Van bloğunun bir tavan fayı olarak güneye doğru hareket etmesine neden olur.

Şekil 1.2 : Van bloğu ve çevre blokta mevcut fayların gösterimi (İnceleme Raporu, 2011).

1.2.1 Van depremi sonrası tespiti yapılan bina hasar türleri

Meydana gelen depremden en çok etkilenen bölgeler il merkezi Van ve ilçe merkezi Erciş yapı stoğu olmuştur. Van merkez ve Erciş'te ki yapı stoğunda gözlemlenen hasarlar genellikle yapının deprem davranışını olumsuz etkileyecek yapısal hasarlardan ileri gelmiştir. Erciş ilçe merkezindeki çok katlı betonarme binaların çoğunda iş yeri olarak kullanılan, kat yüksekliği fazla ve dolgu duvarsız inşa edilmesi sebebiyle yumuşak kat oluşumlarının önüne geçilememiştir. Deprem sonrası oluşan enkazlarda yapılan incelemeler sonucu binalar tamamen göçtüğü için kolon, kiriş, perde gibi yapının taşıyıcı elemanlarının tespit edilemediği fakat moloz yığınına bakıldığı vakit betonun el ile ufalanabilecek kadar düşük bir dayanıma sahip olduğu, kullanılan düz donatıların deprem esnasında sıyrılmaları ve yetersiz çapta kullanılan etriyelerin uygun aralıklarla yerleştirilmemesi sonucu akarak burkulduğu gözlemlenmiştir. Bazı binalarda ise yapının döşeme-döşeme üst üste yığılarak çöktüğü gözlemlenmiştir. Bunun sebebi ise yapının yeteri kadar yanal rijitliğinin olmaması ve bu yüzden de depremin yanal öteleme istemini karşılayamamasıdır. Bu tür binalarda yanal öteleme rijitliğini arttıracak perde gibi düşey taşıyıcı elemanlar konulmaması ve bunun yanı sıra kirişlerin kolonlardan daha güçlü tasarlanması sonucu deprem esnasında oluşacak olan plastik mafsalların kirişler yerine kolonlarda oluşmasına sebebiyet vermek yapının stabilitesini önemli derecede etkileyecek ve çökmesine sebep olacaktır.

(38)

6

Kolonlar stabilitesini yitirdiği anda eğer kolon-kiriş düğüm noktalarında gereken donatı detaylandırılmasının yapılmamış ise bu birleşim bölgelerinden kiriş donatılarının kolaylıkla sıyrılması mümkün olur. Bunun yanı sıra Van Depreminde binaların deprem davranışını etkileyecek başka yapısal kusurlarda mevcuttur. Bunlar planda düzensizlik, kısa kolon oluşumu, bazı katlarda ise rijitliğe etki edecek düzeyde düşey taşıyıcı sistem elemanlarının kaldırılmasıdır.

Erciş ilçe merkezinde ve Van ili merkezinde yaygın olarak gözlemlenen bir başka hasar türü ise dolgu duvar hasarlarıdır. Van'daki yapı stoğunun büyük bir bölümünde izolasyon sebebi ile çift sıra yerleştirilen dolgu duvarlar tam kapasite çalışabildiği müddetçe binan deprem performansına olan katkısı göz ardı edilemeyecek kadar büyüktür. Deprem esnasında dolgu duvarların tam kapasite çalışabilmesi için bu duvarların düzlem-dışı göçmemesi ve düşey taşıyıcı elemanlarla ve döşemelerle bağlantısının düzgün yapılması gerekmektedir. Böyle olduğu taktirde dolgu duvarlar deprem esnasında oluşan tersinir yükler altında tam kapasite çalışarak yapının yanal rijitliğine katkı sağlar ve depremde hasar görerek deprem enerjisinin belli bir kısmını kendi içerisinde sönümlenmesine yardımcı olur.

Deprem esnasında stabilitesini bozmayarak yani düzlem dışı göçmeyerek düzlemleri içinde sabit kalan dolgu duvarlar yapı bloğunun yapacağı büyük yanal ötelemeleri sınırlayarak binanın toptan göçmesine engel olurlar. Fakat bazı durumlarda ise düzlem dışı göçerek, dolgu duvarlarda var olan potansiyel yanal rijitlik katkısı hiçbir şekilde yapının betonarme çerçevesine dahil edilemez. Bu sonuçlardan yola çıkarak mevcut binalarda betonarme çerçeve içerisindeki dolgu duvarların çerçeve ile olan karşılıklı davranış etkileri bilimsel çalışmalarla detaylı olarak irdelenmelidir.

Kırsal yığma yapılardaki hasarları incelemek adına, Van Depremi sonrası birkaç ekip Van merkez civarındaki bazı köylerde saha gözlemleri yapmıştır. İncelenen yığma yapı stoklarında malzeme olarak dayanımları çok düşük (1 - 5 MPa) malzemeler kullanıldığı görülmüştür. Bu malzemeler genellikle moloz taş, kerpiç ve bunlara ek olarak bazı yığma yapılarda duvar malzemesi olarak beton briket ve bims kullanıldığı da görülmüştür. Ve yığma yapı duvarlarını oluşturmak için kullanılan malzemeler dayanımı oldukça düşük olan çamur harç ile bağlayıcılık özelliği kazandırılmaya çalışılmış, fakat zaman zaman çamur harçlarının derzlerden ayrılmasından ötürü yığma yapı duvarlarının bir bütün olarak çalışılmasının önüne geçilmiştir. Böyle bir

(39)

7

durum duvarların düzlem-içi çalışmasına müsade etmeden ani olarak düzlem dışı göçmesine bile sebep olabilir (İnceleme Raporu, 2011).

Gözlemlemelerde kırsal bölgelerde inşaa edilen yığma yapıların duvar-duvar ve duvar-döşeme bağlantılarının çok zayıf olmasından dolayı bu yığma duvarların deprem esnasında düzlem dışı göçtükleri tespit edilmiştir. Eğer bu yığma yapıların ara bağlantıları yani duvar-duvar ve duvar-döşeme bağlantıları geleneksel yapım usüllerinden farklı olarak basit bir mühendislik hizmeti alarak iyi detaylandırılmış olsaydı yığma duvarlar tarafından çerçevelenen bu kırsal yapı stokları deprem esnasında oluşacak olan yanal kuvvetlere karşı kutu davranışı sergileyecek yani tam bir kapasite ile düzlem içi zorlanarak ayakta kalabilecekti.

Bir başka tespit edilen yapısal kusur ise aynı yapı içerisinde farklı taşıyıcı duvar malzemesi kullanımıdır. Deprem esnasında bu tür duvarlar farklı mekanik özellikler sergileyecekleri için böyle bir durumda yapıların bütünleşik bir yapı davranışı sergilemelerini beklemek hata olur. Bunlara ilave olarak taşıyıcı duvarların hassas bölgelerinde hatalı boşlukların oluşturulması da bir başka yapısal kusurdur. Bu boşluklar duvarlarda açılan kapı, pencere boşlukları olabilir.

(40)

Referanslar

Benzer Belgeler

ġekil 6.22.Yapının betonarme perde ilave edilmiĢ normal kat kalıp planı (Tip 11).. Yapılan denemeler sonucunda performans açısından ulaĢılması hedeflenen can güvenliği

Bü­ yükelçi Halûk Kura, her zaman çok güzel bir ka­ dın olan Lâle Kura eski yıllara daldık.. Önce Da- me de Sion’da, sonra hukuk fakültesinde güzelli­ ğiyle

Cambridge Üniversitesi T›p Araflt›r- ma Konseyi Moleküler Biyoloji Laboratuvarlar›, dün- yada pek çok ilki gerçeklefltiren, en önemli keflifler ve

Bu hasarlara en yakın sonucu veren sonlu eleman analizi için Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (DBYBHY 2007) ışığında çalışmalar yapılmıştır.

Bir çiftlikte 136 kaz yumurtası, kaz yu- murtasından 66 fazla ördek yumurtası, ördek yumurtasından 119 fazla tavuk yumurtası vardır?. Çiftlikte toplam kaç

Eşinin elini öperek iyi bayramlar dileyen Semra özal'ın oldukça neşeli olduğu Ş

Buna göre, et, süt ve su ürünleri işleyen ve 60 BG’nün üzerinde motor gücü bulunan işyerleri Haziran 2000, bu şartların altında olanlar ise Haziran 2002 tarihinden

The change toward a different model of ruling diversity is not impossible, but extremely unlikely given the rational, cultu- ral, and historical bases of the millet system-like