XI'inci ölüm yıldönümünde Ağaoğlu Ahmet Bey (1869-1939)

}

XI inci ölüm yıldönümünde

AĞAOĞLU AHMET

(1869

-

1939

)

Tereddütsüz diyebiliriz ki, bugün

on birinci ölüm yıldönümünü idrak

ettiğim iz Ağaoğlu Ahmet Bey, Türk siyaset ve fik ir tarihinin en dikkate değer simalarından biri ve hattâ ba.ş- lıcasıdır. 1869 yılında Aberbaycan'da dünyaya gelen Ağaoğlu Ahmet Bey

ortaokul ve liseyi bitirdikten sonra

Pat ise gitmiş ve hukuk tahsilini ora­ da yaparak, Azerbaycana dönüşünde

millî şuurun uyanmasına çalışan

mefkûreci arkadaşları ile işbirliği

yaptığından Çarlık hükümetinin ta­ kibine uğramış ve 1908 de TUrkiyeye gelmiştir, İttihat ve Terakki F ırka­ sına giren, Ziya Gökalp, Yusuf Akço- ra, Mehmet Emin Y’urdakul gibi şah­ siyetlerle birlikte çalışan,ve o zaman basının en ileri gelenlerinden biri o-

lan Ağaoğlu Ahmet Beyi 1912 de

İstanbul Darülfünununda profesör 0-

larak görüyoruz. Birinci Dünya Sa­ vaşı içinde A fyon m illetvekilliğini ya ­ pan ve M altaya sürgün edilen mü­ tefekkir, serbest bırakılır bırakılmaz millî vazifesini yapmak azmiyle Ana- doluya geçmiştir.

Bütün hayatı, (H ür insan uğrunda samimi, hiçbir şeyden yılmayan mü­ cadele) şeklinde formüle edilebilecek olan bu değerli İnsan henüz millî mü­ cadelenin bütün şiddetiyle devam et­ tiği 1921 yılında Hâkim iyeti M illîye gazetesinde neşredilen bir yazı seri­ sinde mücadelenin içtimai mahiyetini tahlil etmiş, şuurlu bir millet olmak iddiasında bulunmak için harici is­

tiklâlin kâfi olmadığını, kanundan

başka hiçbir kuvvetin tahakkümüne tahammül etmeyen serbest dilşünce- , li, serbest duygulu ve hareketli, ne­ reye doğru gittiğini bilen fertlerin bulunduğu bir topluluğun ancak m il­ let vasfını iktisap edebileceğini, aksi

halde Anayasada milli hâkimiyfet

prensipi ne kadar parlak ve mulıte-

| şem cümlelerle ifade edilirse edilsin

' bir milletten bahsedilemiyeceğıni 11e- I ri sürerek, daha o zaman Tiirk in­

kılâbının şaşmaz ve nihai hedefine 1- ! şaret etmek kudretini göstermiştir. ) Millî zaferden sonra inkılâp matbu- 1 atını senelerce idare ve bugünkü A-

nayasamızııı tanzimine iştirak etmiş­ tir. 8 sene Kars mebusu olarak Mil-

' let Meclisinde çalışmış ve aynı za­

manda Ankara Hukuk Fakültesinde profesörlük etmiştir. Bu faliyetleriy- le Cumhuriyetin kuruluş ve

yerleşme-Î

oğlu Ahm et Bey, mesaisinin ağırlık

merkezini fazilete dayandırmasını

bilmiştir.

, Ağaoğluna göre inkılâbın eıı ehem­

miyetli tarafı Cumhuriyetin mânevi I cephesidir.

Bu fik ir bilhassa ‘‘Serbest İn ­ sanlar Ülkesi” adlı eserinde en güzel \ ifadesini bulmaktadır. Müellif Rous- seâuvarî bir eda ile yüz yıllarca sü­

ren esaretten kurtulmuş bir Türk

ferdini muhayyel hür ve serbest bir ülkeye götürmekte, hür ve serbest

Cumhuriyet vatandaşlarının nasıl

olmaları lâzım geldiğini izah etmek­ tedir, Ağaoğlu Ahm et Bey bu ese­ riyle memleketimizin hürriyet ve fa ­

zilet sayesinde inkişaf ederek nasıl

bir nur ve medeniyet kaynağı olabi­

leceğini göstermek istemiştir. 1930

senesinde bilhassa büyük Gazinin ar­ zusu ile kurulan Serbest Cumhuriyet

Fırkasının kurucularından biri ve

mütefekkiri olmuş ve bu sahadaki

faaliyeti yüz gün kadar sürmüştür.

Bu devre, mücadeleli geçen siyasi

hayatının son merhalesi olmak ba­

kımından bir dönüm noktasıdır. Son

senelerde neşredilen (Serbest Fırka

H âtıraları) adlı eserinde memleketi­ mizde hür insan ve hür fikre karşı

çıkan zihniyetin tam bir tahlilini

görmekteyiz. Müellif: Bu eserle Türk İçtimaî bünyesinin hastalıklarını teş­ his etmiş, sadece yukarıdan gelen de­ mokratik hareketlerin, samimi arzu­ lara rağmen muvaffak olmasının güç­ lüğünü elemle teslim etmek zorunda

kalmıştır. Son senelerinde İstanbul

Hukuk Fakültesi kürsüsünde bulunan ve 1933 den itibaren fani hayata

göz-BEY

Yazan s

İs m e t G i r ift '

lerini kapadığı 19 mayıs 19, nesi­

ne kadar kitapları ve kalemi aşında yorulmak bilmeyen Ağaoğlu Ahm et Bey, memleketin ciddî problemlerini hayatının son dakikasına kadar sa­

mimî ve heyecanlı bir eda ile öne

Sürmekten geri durmamıştır. K ıç şüp­ he yok ki, vatandaş ile hükümet mü­

nasebetlerinde fert hürriyetinin en

son ve en büyük teminatı, bizzat va­

tandaşların kendi içlerinde ve me­

deni cesaretlerindedir. Halk ve hür­ riyet ancak bu nimetlerin üzerinde ti­ tizlikle titreyen ve bunları koruma­ sını bilen vekarlı insanların nasibi­ dir. Denilebilir ki, merhu- ın hayatı çok defa yalnız başına ve büyük mâ­ nevi ıstıraplar pahasına memleketi­ mizde bu hakikatin ilk ve en güzel örneklerinden birini vermek gayesiy­ le geçmiştir. O, bütün hayatı boyun­ ca bir taraftan hür fikir ve mües­ seseler} müdafaa ederken, diğer ta­ raftan da memleketimizde ilk defa bir hürriyet ve demokrasi edebiyatım vü. cüda getirmiş, bu suretle demokra­ tik rejimin, ilk koruyucularından ve hocalarından biri olmuştur.

İngiliz Sefirinin Sunderland şerefine verdiği kokteyl

İngiliz Sefiri Sir Noel Charles, dün akşam İn giliz Konsoloshanesinde şehri­

mizde m isafir bululma Sunderdand futbolcularlyle basın mensuplarına bir

kokteyl parii vermiştir. Y'ali ve Belediye Başkanı Fahreddin Kerim GÖkayın da hazır bulunduğu toplantı geç vakte kadar neşeli bir şekilde geçmiştir. İngiliz Sefiri bu kokteylde basın mensuplariyle tanışmış olduğundan mem­ nunluk duyduğunu söylemiştir.