Faruk Nafiz'in bestelenmiş şiirleri

““ TARİH

Allom'un bir gravürü.

V

Hayat

TARİH

M E C M U A S I

Bu Sayıda N eler Var

Fâruk Nâfız'ın Bestelenmiş Şiirleri . . . .

4

İlk Fennî Tulumbayı Kuran Dâvud Gerçek . . .

8

Fethî Okyar'ın Günlük H âtıra ları... 11

Bedesten ve KapaIıçarşı: 2 ...22

Preveze ve Güney Fransa Limanlarının Fethi . . .

31

Ünlü Ressam Amadeo Preziosi . . .

. . .

38

Hayber Geçıdı'nden K u ze y'e ...48

Tarihî Bir Şehir: T r u v a ... 58

Lüleburgaz Muharebesi...61

Vak'a-ı H ayrıyye... 71

Sadrâzam ve Yardım cıları...78

Tarihe Akan Bir A y ... 87

Ülkeler ve in s a n la r... 88

K a r i k a t ü r ... 92

Kitaplar Arasında .

94

Tarih P o sta sı... 96

Tarih B ilm e c e si... 98

™ TARİH

Aylık Kültür

Mecmuası

Doğan Kardeş Matbaacılık Sa­ nayii A.Ş. Basımevi - Divanyolu Türbedar Sok. No: 22, İstanbul

TEL: 27 95 10 (5 hat) ABONE:

Bateş Bayilik Teşkilâtı, Ca- ğaloğlu-Istanbul TEL: 27 61 10 Abone: Yıllık: 60, 6 aylık 30 TL. Yurt dışı: Yıllık: 120, 6 aylık 60 TL. Uçak için ilâve ücret alınır.

Fâruk Nâfiz'in

Bestelenmiş Şiirleri

Yılmaz Öztuna

I

Büyük şâirimizin en fazla bestelenen kıt'ası şudur:

Ah eden kimdir bu sâat kuytuda Susdu bülbüller hıyâbân uykuda Şimdi ay bir serv-i simindir suda Esme ey bâd esme cânân uykuda.

Hayat Tarih Mecmuası'nın ekim 1972

sayısında, Yahyâ Kemal'le Orhan Seyfi' nln . bestelenmiş şiirlerinin bir listesini vermiştim. Bazı dostlarım ve okuyucula­ rım, aynı şeyi, hayatta bulunan en bü­ yük şairimiz Fâruk Nâfiz Çamlıbel (İs ­ tanbul, 1898) için de yapmamı istedi­ ler. Bu isteği memnuniyetle yerine geti­ riyorum.

Yahyâ Kemal'in 68, Orhan Seyfi'nin 33 besteli şiirini tesbit etmiştim. Fâruk Nâfiz için bu sayı 45'tir. Tabiî bazı ama­ tör bestekârların yayınlanmamış bazı besteleri de olabilir. Gösterdiğim beste­ lerin bir kısmı, mübtedî piyasacılara ait­ tir. Bunları almakta da bir mahzur gör­ medim. Musiki bahsine intikal etmemek

için de, bestelerin estetik değerleri veya değersizlikleri hakkında bir şey söylemi­ yorum. Fâruk Nâfiz Çamlıbel'in tesbit et­ tiğim bütün besteli şiirlerinin bestelen­ diklerini bilip bilmediğini bilmiyorum. Bunların dışında bestelenen şiirlerinden kendisinin haberi var mı, bu hususta da fik ir teati edemedim. «Âh eden kimdir?» diye başlıyan şiiri, Türk Musikisi'nde en çok (9 ayrı bestekâr tarafından) beste­ lenen güftelerden biridir. Aynı güfteyi besteliyenler, doğum tarihlerine göre sı­ raya konmuşlardır. Kullanılan makamlar şöyledir: 5 defa Nihâvend, 4 Hüseynî, 4 Hüzzâm, 3 Rast, 2 Acem-Aşîrân, 2 Fe- rahfezâ, 2 Hicâz, 2 Hicâzkâr, 2 Kürdî'li Hicâzkâr, 2 Mâhûr, 2 Muhayyer, 2

Şevk-Faruk Nâfiz

Efzâ, l'er Bestenigâr, Dilkeş-Hâverân, Eve, Ferahnâk, Karcığar, Muhayyer-Bû- selik, Muhayyer-Kürdî, Segâh, Sultânî- Yegâh, Uzzâl, Zengûle.

Bu yazımı, Yahyâ Kemal'in:

Bir lübbüdür cihanda elezz-î lezâizin Her mısra-î güzidesi Fârûk Nâfiz'in beytiyle tebcil ettiği büyük şairimize it­ haf ediyorum.

Âh eden kimdir bu saat kuytuda?

1 — Hasan Fehmi Mutel (1885-1964), Muhayyer-Bûselik Müsemmen Şarkı

2 — Avni Aktuç (1888-1961 ), Hicâz- kâr Devr-i Hindî Şarkı

3 — Cevdet Çağla (1 90 0), Kürdî'li Hi- câzkâr Ağır Devr-i Hindî Şarkı

4 — Dr. Salâhaddin İçli (1923), Hü­ seynî Curcuna Şarkı

5 — Mustafa Câhid Atasoy (1927), Ferahfezâ Sofyân 5 sesli Şarkı (yaylı saz­ lar ve ses için) (8 mısra)

6 — Burhan Uysal (1 93 0), Ferahfezâ Sofyân Şarkı

7 — Akın Özkan (193 4), Hicâzkâr Ağır Aksak Şarkı

8 — Oktay Yiğitbaş (193 9), Rast Yü­ rük Semaî Şarkı (2 kıt'a)

Akşam kayıktan süzülüp sahile indik

Hayri Yenigün (1 89 3), Kürdî'li Hicâz- kâr Sengîn Semâî Şarkı

Âlemde bahâr oldu ve gül mevsimi geldi

Hayri Yenigün (189 3), Şevk-Efzâ Sen­ gîn Semâî Şarkı

Almış aydınlığı günler yüzünden

Akın Özkan (1 93 4), Segâh Aksak Şar­ kı (2 kıt'a)

Anarım ismini, ağlar, yanar, sızlanırım

Akın Özkan (1 93 4), Uzzâl Aksak Şarkı

Artık bu solan bahçede bülbüllere yer yok

Dr. Alâeddin Yavaşça (192 7), Hicâz Düyek Şarkı

Bağımdan her güzel bir gül seçerdi

Akın Özkan (1 93 4), Zengûle Sofyân Şarkı

Başka âşıklardan almışsan nefes

Oktay Yiğitbaş (1 93 9), Rast Semâî Şarkı

Ben ne yaza hasretim, ne bahara düşkünüm

Akın Özkan (193 4), Muhayyer-Kürdî Semâî Şarkı (2 kıt'a)

Birkaçı birleşerek köyün yiğitlerinden

Refik Fersan (1893-1965), Hüseynî Aksak Şarkı («K ız Hüseyin»)

Döktüğün yaşları elimle silmem

Refik Fersan (1893-1965), Nihâvend Düyek Şarkı

Farkı yok bir cennet-âbâdın bugün vîrâneden

1 — Ahmed Yekta Madran (1885- 1950), Rast Müsemmen Şarkı

Faruk Nâfiz'in bir gençlik resmi.

2 — Fehmi Tekçe (1888), Ferahnâk Devr-i Hindi Şarkı

3 — Fehmi Tokay (1889-1959), Dil- keş-Hâverân Ağır Aksak Şarkı

4 — Hayri Yenigün (1893), Besteni- gâr Ağır Aksak Şarkı

Gani çekme gönül, n'olsa baharın sonu yazdır

1 — Sâdeddin Kaynak (1895-1961), Acem-Aşîrân Curcuna Şarkı

2 — Ârif Sami Toker (1926), Acem- Aşîrân Curcuna Şarkı

Gece meh-tâba mukaabil düşünüp bir kadını

Akın Özkan (1 93 4), Hüzzâm Türk Ak­ sağı Şarkı

Gittin de bıraktın beni aylarca kederde

Münir Nûreddin Selçuk (189 9), Hicâz Yürük Semâî

Gülmezse yüzün bahçelerin kalbi kan ağlar

1 — Şükrü Şenozan (1874-1954), Hüz­ zâm Sengîn Semâî Şarkı

2 — Cevdet Çağla (1900), Hüzzâm Curcuna Şarkı

3 — Mustafa Nâfiz Irmak (1903), Karcığar Curcuna Şarkı

Her güzel bağında bir gül seçerdi

Refik Fersan (1893-1965), Muhayyer Düyek Şarkı

İnkılâbın güneşi parlıyor alnımızda

Zeki Üngör (1880-1958), Sol Majör Kız Lisesi Marşı

Keklik dağlarda...

Sâdeddin Kaynak (1895-1961), Hü­ seynî Türkü

Kirpiğine sürme çek, kına yak parmağına

Refik Fersan (1893-1965), Mâhûr Oy­ nak Türkü (2 mısrâ)

Kumral başı bir saksı ıtır penceresinde

Muzaffer İlkar (191 2), Eve Şarkı

Nasıl tüterse bahar ilk erguvan dalında

Akın Özkan (1934), Nihâvend Semâî Şarkı (muhammes)

Ne deli bülbülde, ne fettan gülde

Hayri Yenigün (1893), Hüzzâm Aksak Şarkı (muhammes)

Faruk Nafiz bir sohbet sırasında.

1 — Haşan Fehmi Mutel (1885-1964), Muhayyer Curcuna Türkü

2 — İsmet Nedim (193 1), Hüseynî Serbest Fantezi

Saçının telleri göğsünde saçılsın yaraşır

Münir Nûreddin Selçuk (1899), Sul- tânî-Yegâh Şarkı

Sakın bir söz söyleme, yüzüme baloma sakın

Akın Özkan (1934), Nihâvend Sofyân Fantezi (8 mısrâ)

Saklıyor içinde yüzen hayâli

Hayri Yenigün (189 3), Nihâvend Se­ maî Şarkı

Soldukça günün matemi altında çiçekler

Haydar Telhüner (1911-1963), Şarkı

Şimdi ay bir serv-i simindir suda

Hayri Yenigün (189 3), Şevk-Efzâ Ak­ sak Şarkı

Yalnız elâ bir gözü yazacak mısrâların

Akın Özkan (1 93 4), Uzzâl Curcuna Şarkı

Yüzümde sert çizgiler çekti senin adını

Akın Özkan (1 9 3 4 ), Nihâvend Düyek Şarkı

Ekim 1972 sayımızda çıkan Yahyâ Ke­ mal'in bestelenmiş şiirlerinde «Artık de­ mir alm ak...» diye başlıyan şiirdeki «za- mânı» kelimesi «günü» ve bu bestenin makamı «Zengûle» ve «12 mısrâ» ola­ caktır. Yahyâ Kemal'in şu 4 şiiri de bu listeye eklenecektir:

Artık demir almak günü gelmişse limandan (mesnevi)

2 — Dr. Âsim Dirim (1 9 1 2 ), Hümâ­ yûn Düyek Şarkı (12 mısrâ: Sessiz Gemi)

Körfezdeki dalgın suya bir bak göreceksin (quatrain)

Osman Nihad Akın (1905-1959), Ni­ hâvend Türk Aksağı Şarkı (Geçmiş Yaz)

Ömrün şu biten neşvesi tâm olsun erenler (gazel)

Süleyman Erguner (1902-1953), Uş­ şak Yürük Semâî İlâhî (veya Şarkı) (2 kıt'a)

Zil, şal ve gül bu bahçede raksın bütün hızı (mesnevi)

Münir Nûreddin Selçuk (189 9), Kür- dî'li Hicâzkâr Semâî Şarkı (18 mısrâ: Endülüs'te Raks).

7