DÜŞEVDE DÜZENSiZ BiNALARDA TEMEL YALITIM UYGULAMASI

SAU Fen Bilin1Ieri Enstitüsü Oergis·ı 7.Cilt, 2.Say1

(Tenımu7 2003)

Dii�cydc

Düzensi7 Binalarda Temel 'ahhm &•lantıSl

.Demlrttn

DÜŞEVDE DÜZENSiZ BiNALARDA TEMEL

Y

ALITIM

UYGUI.JA

MA

SI

•

Şebnenı

DE1\1IRCAN

Özet _

Bu çalışınada dcprenı etkisi altnıda kalan düşeyde düzensiz

bir

yapının temeli elaston

�

.cr cs_ash

malzemeler i le yahtılarak yapının yalıtnudan oneekı ve

yahtını sonucu davranışı

incc

l

c��ni_

ş

ti_r.

Ya

�

.�

��

n temelinin yalıtılmasıııda

)

'ü

k

sek ı·ıJıthkh ve duşuk

r

i

j

i

t

lik

l

i olınak üzere iki tip l{.urşuıı çcldrdekli kauçuk sistemler kullarulınış ve bu sisteınlcrin düşeyde düzensiz bir yapı üzerindeki etkisi araştırılmıştır.

Anahta,. Keli1nele,.

- Titreşim kontrol sistemleri, tcnıel

yalıtım sistemleri, yüksek sönüınlü kauçuk yataklar,

sönüınleyiciler, pasif kontrol si st enıleri, yapısal kon tr ol,

clastomcr, sisnıik İzolasyon, d üzensiz Yitpılar

Abstract

- In this study. the basc of a

vertically

i

rr

eg

u

lar bui ldiııg whiclı is under earthquake

e

ff

ec

t

is

isolated by mcans of clastonıeric ınaterials and the

behaviours of the b u

i

ldi

n

g

before and arter isolation

are observed.

In

the base isolation of the buildiııg t''lo different type of rubb er/lcad sys

t

e ms s uch as high-rigid

and low-rigid are usell aud the e

f

fe

c

t

of thcsc systcıns

on a verticall

y

irregnlar buildi ııg is s earched.

Keywords

- Vibration control s

y

steıns, basc isolation

systenıs, high danıpin

g

rubbcr

b

ea ri

n

gs, daınp

c

r s, passive control systcnıs, structural control, elastomer, s

e

ism

i

c isolation., irrcgular buildi n

g

.

• • I.GIRIŞ

Deprenı _{önce den}

_bir

_{uyarı oln1adan n1cydana geln1csi}

yönünden doğal _{afetlcrin en önemlilerinden biridir.} Depretn _{etkisi sonucu ıneydana gelen}

_can

_ve

_ınal

_kaybı

_nı

azaltınanın en etkin yolu _{yapılan deprenıe karşı dayanıklı}

inşa etınek _{ve yapıyı deprenı etkilerine karşı yalıtn1aktır.}

Depremlerden sonra yapılan

_{incelenıelcıde}

_{taşıyıcı sisteın} düzensizlikleıinden dolayı da pek _{çok hasarın nıeydana} geldjği gö1üln1üştiir. Bu anıaçla

_deprenı

_{risk i olan}

Ş.Demircan; S.A.Ü

Fen Uilım1cri Enstitüsü, Inşaat _{Miihcndislı�ı Yap1}

Anabılim Oalı, Sakarya

ülkelerde, dcpreın yönetıncliklerinde düzensiz }�pıla r

ıçın

özel şartlar gctirilıniştır. Bu şekilde dcpremin

zararlı

etkilerinden konııınıa anıaçlannıışttr. Doğal a etierin en

öncnıliJcıinden olan dcpren1, yerkabuğunun bir

titreşirril

olduğu için yapıların ınesnctlerindc zaınana bağlı

bir}

dcğiştinnc hareketı doğw-arak dinamik bir etki oluşturur. Rüzgar ve dcpreın gibi sürekli değişen dinanıik yüklere n1anız kalan yapıların titrcşiınini azal

tmak

ama

cı

ile

yapıya

kontrol kuvvetler i adı \-erilen bir takım

kuvvetler etki

cttiriln1esinc yapı kontrolü adı verilmektedir.

Bu kuvvetler

yapıya ilave olarak konulan elenıanların kendi iç bünyel

�

ı le sağlanusa

bu

tıp kontrole taban

İzolasyonu

ve

pas

if

kontrol sistenıleri adı veri lmcktedir. Taban izolasyonu var otan binaların, köprülerin ve endüstriyel tesislerin deprem sonucu hasarlaıını az..al tn1ak ıçın bir altematiftir.

_apının

teınclıne sağlan1 ve şcki1 değiştirme özelliğine

sahip

ınalzeınelcr yerlcşt iıilme�i taban

İ

zolasy

o

n sisteminin

tcn1elini oluştunır. ·raban i7olasyon sisteminin amacı,

yapı

pcrıyotlarını uzatarak, deprenilerde yapılara gelen yata} yüklen azaltmak ve buna bağlı olarak deprem hasarlannı

azaltınaktır.

Taban

İ/olasyon sistcnunın esnekliği ve enerji

yunna

özelliği ıle, deprem sonucu ıncydana gelen enerjinin ,_I

kısını yapıya iletiln1eden

önce

yalıtım

sistemince yutulur.

[�öylece yapıya i

l

eti

l

en kuvvet, önemli ölçüde

azalmakta

ve deprenıin etkisi nden bına korunuıaktadır.

Gün��

taban ızolasyonunda yatay deplasn1anlan ve giriş ener.Jısı

�

aza llnıak için cla5 tik n1esnctler ve kayıcı pla.kalar

gibı

enerji yutucu cihazlar kullanılınaktadır.

E

la

s

t

i

k mesn

etler

ara l arında çelik plakalar bulunan elastomerik kauçuklardan

tahakalı olarak yapılnlJŞ mesnetlerdir. Bu mesnetler düşey

doğrultuda sert, yatay

doğrultuda

esnektir.

Kayıcı

plakalar ise.,

genelde

tck başına kullanıhnayıp, elastik mesentlerle birlikte ku llan1lrnaktadırlar. Bu şekiJde kullanılan kayıcılar

sısternc

ek

bir

korun1a

sağlamaktadır.

Yapı tenıel ine yatay yi.iklerc karşı rijitliği

çok. az olan

yalıtını siste.n1leri yerlcştirilerek, yapı penyodunun

SALi Fen Bilimleri Enslitüsü

Oergis1

7 .Ci lt, 2.Sayı

(Terr.nıuz 2003)

"yalıhnaz", ancak yapı dinamik özellikleri nedeni ile daha

az zorlanacağ1 bir konuma gelir. Bir temel yalıtınu

aşağıdakj

özelliklere sahip olmalıdır;

• Yap1n1n yüklerini azaltan, titreşim per

i

y

o

du

n

u uzatan

elastik bir davranış gösternıelidir

• Yapı deplasnıanlarını denetlernek için sönün1leyici

veya

enerji

açığa

çıkarıcı olmalıdır.

• Yap1 rüzgar ve hafif deprem yüklerine karşı yeterli dayanın1 gösten1ıelidir.

Yüksek binalarda temel yalıtumnın yapının dengesini bozarak devnlnıesine sebep olabiln1esi, ayrıca büyük yatay

dep1asnıanlardan

dolayı depremlerden soru·a

kalıcı defonnasyonlar o luşabiln1esi ve

defonnasyonların .�ıan1anla birikerek sistcıni

kullanılnıaz hale getirebilnıesi durunı.ları temel yalJtıınının oluınsuz yönlcridir.Teınel yabtıın sistemi uygulanacak yeni binalarda, binanın toplam ınaliyetüıi

yalıtını sistenıi, projeye bağlı olarak arttıracaktlT. Fakat bina fonksiyonunını öneınini (hastaneler, polis istasyonları, okullar. \'b.) ve içeıiğinin değerini (bilgi

ış

leın ınerke L.lcr i. ha c;tanelcr, laboratuarlar, yarı iletken Ü1brikalan, vb.) düşünürsck bu oran depren1 som·ası

h

asa

rl

a

r

ve fonksiyon kaybı yanında çok küçük

kalacaktır.'Tcn1el yalıtım sistemleri ile ilgıli çalışrnaların bir kısnu şöyle ö7etlenebilir :

Kclly ve Naeün [ 1 ]: k-ullaıulan yalıttn1

nıalzcn1elerinin h.arakteristik özellikleı-ini ve yahhnı

�istcnılerinin çalı�ma prensiplerini incelemişlerdir. .

.

Ornek

bi r proje üzerınde ten1eli yalıtıln11ş yapıların

tasarınıında dilekat edilınesi gereken hususları

açıkJanu�J ardır. Ayrıca, temeli yalıtılnuş sistemlerin çözünıleri için kullanılan bilgisayar paket prograınları ve bu progran1ların kullanılabilirlik özell]klcrini

a

raş

tınnışlardır .M azotti, Cecolli ve Sa voj a [

2

]

,

yüksek sönüınJü kauçuk yatak kullanılarak tenıeli

yalıtılnuş

betonarn1e

yapıların doğrusal alnıayan

clinanıik davranışlannı incelenıişlerdir. Yüksek

sönünılü kauçuk ya1aklarda oluşan büyük şekil değiştinııe davranışını açıklamak için yeni bır histerik

ınodcl

geli�tirnıişler

ve betonanne eleınanlar içüı

('histerik park nıodeli'' kullanmışlardır.

"N

ewton­ Rapson,, i tera tif yöntenli ku11anı1arak zanıan tanını

aralığında dinamik bağ

ı

ntılan çözünılenuşlerdir.

Birka\' örnek üzerinde betonan1ıe yapılarda elastik olmayan şekil değiştirnıenin� yüksek sönünılü kauçuk

ya

ta khır

ku

1laıı1larak azaltılınasını ara ştırmışlardır. T�mel yalıtın1 sistenlinin bu çalışma sonucunda

yüksek

f]·ekanslı

ve kısa süreli depreınlerde oldukça etkih olduğunu bulrnuşlardır. Temel yalıtım sisteminin

<i üşük f

r

e

kan

s

lı ve uzun süreli deprenılerde belirli bir

oranda etkin olınadığını açıklan1ışlardır.

Kelly [ :. ], te1ne li yüksek sönümlü kauçuk yatak

kullanılarak yalıtıln11ş yapıların zernin seviyesınde ynptıklan büyük yer değişbrınelerin konışu bınalarda ıneydana getirdiğj hasarları incelemiştir. Bunun sonucunda, yalıtın1

sistemlerinin

yaygnılaşmasının engellendiğini ifade etnıiştir. Tasarını aşanıasında

<)J

Düşcydt' ()iizPnsiz

Binalar·da T�md

Yalıttm

Uygulaınasr

Ş.Uemircan

hesaplanan taban

kesıne

kuvvetlerinin ve büyük yer değiştİnnelerin azaltılabilmesi ıçın ilave

sönü

mleyi

cilerin kullanılması gerektiğini açıklamıştır.

Bunun

sonucunda

ise,

nıaxinıuın

ivn1e

değerlerinin

ve

hei

kat seviyesindeki yatay yer değiştİnnelerin arttığını tespit etn1iştir.

Mosqueda ve Villaverde [

4

], yapımş oldukları çalışn1alarında çatı yalıtıın sistenıini, yapıların sisnuk davranışını azaltnıak amacıyla incelcmişlerdir. Bu çalışma için titreşim ınasası deneyi

ile

5 katlı çelik çerçeve sistemini test etntişlerdir. Yalıtın1 nıalzemesi olarak en üst kat ile çatı arasına katinanlı kauçuk yatak yerleştirmişlerdir. Bunun yanı s1ra, viskoz

sönümleyicileri, çatıya yeterli sönümü sağlayabilınek için yerleştinnişlerdir. Yapılan deneysel çalışnıalar ve

hesaplan1alar sonucunda depren1 etkisini bu sistemin azalttığtnı gözleml enlişlerdir. Ancak sistenlin komşu binalar tarnfından k1sıtlanrnadığ1 dunın1da ve

15

katlı yapılara kadnr sistenlin etkili olabildiğini açıklanuşlardır. Bakıoğlu ve Aldenıir [

5

], yapı davranışını sisnıik kuvvetler altında azaltan

büyük

bir kuvveti optinıal kontrol yöntemlerini gelişiirn1ek için tarumlamışlardır. Deprem etkisine nıaıuz kalan yapıların koıttroliindc uygulanan doğrusal rcgu1atör problernin sayısal çözün1ünü; önceden tanınilanan yapısal kontrolün tünı optin1al kontrollerini, sıradan optin1alite şartianna bağlı olmasına rağnıen gerekli optin1alite şartlarını kullanarak elde etmişlerdir.

Lizuka l 6 ], katınantı kauçuk yatakların büyük yer değiştiıme- yapan davranışını incelen1ek için büyük ölçekli bir n1odel geli�tirnriştir.

Bu

geliştirdiği nıodel, doğıusnl alınayan

ve

sonlu yer değiştirme özelhğine sahiptir. I�u ınodele farklı eksenel kuvvetler uy

g

u

l

a

y

arak yay

km

aktcristiklerindeki, değişinıleri

gözlcnılemjşbr. Bu deneyler sonucunda, büyük şekil değıştirnıe özelliği olan katn1anlı kauçuk yataklann

burulma ve

sertleşn1e

davranışlarını belirleınişür.

Nagarajaıah ve Sun

[

7

], tabaıı izolasyr·ı!u yangın koınuta ve kontrol binas1nın s] snıik

per

fonnansının

darbe etkisini,

1994 Los

.Angeles

N

orth

g

ridge deprcnıi

sırasında a raştırnu�lardır. Darbe etkisine maruz kalııı"

?

bu taban izolasyonlu binayı incelemek için farklı analitik ınodellenJe şekilleri geliştinnişlerdir ve

gcliştiniik1cr1 bu tekniğin doğruluğnı:u incelenıiş1erdir. Binanın darbeli ve darbesiz

davranı �ını tannnlaıruşlardır. Darbe etkilerinin

yap1nın davranışı üzerindeki etkilerini değerlendirınişlerdir. Binanın arıkastre tabanlı

oln1ası

durumundaki davranışı ile binanın taban izolas

y

onlu

davranışını sisn1ik perfoınıans

değerlcndirn1eleri

bak 1n1ından karşılaştırarak tanıınJamasuıı

SAU Fen :�ilinılen :-:nı.;ti:usııl>l'rgisi 7.C'ilt,

2.Sayı

('lcııııntıJ 200�)

I.l.Kur�un

('ckirdekli J(auçuk Sistcnılcr:

Kurşun

Ç

ekirdekl

i

Kau\�uk Sıstcnılcr

ilk

kc;

1975

yılında

Yeni

Zelanda'da Dr. Bill

R

obin'lon tarafından

geliştir·jlnıiştir.Kauçuk

Si

slenı

l

cı in

yutına

�apnsıtesıni

arttırn1

a

k

aııuıcı

ık �·cşıtlı ınal/.L .. rncler ilc konıhınasynnn

ar3ştırılnıı�rır. İlk olardk çelik çuhuklaı ik konıbınasyon denennıış fakat i yı sonuçlar alı na nıa nı ıs tır. 1 )aha

�on

ra

etkih

sönütn

'e ekonoıniklik si

l

ınc

l

1

r

ik kurşun çubuklar

ile sağlaıunışt1r. Km.ıç·uk i�tcn1lcrin ın c ı kezine bır

kurşun

cubuk yer] eş tır i k re k kurşun lu k �n1çuk � ısteınl t� r

J

oluşturulur. '{atnğın en�ı ıi vutnıc.ı kapa-.;ıtec:.;ini bu kurştın

çubuk �rttırnıaktadır. Diğ<T hiı dçyi�;de kurşun çubuk histerik cnet]ı yutucu

��ön·\

i

yapartık �i�tl'rnc e� dnııürn

sağlanıakta d

ı

r 1

8

1.

f ohtr""l

. .

ı

, ,·· -- >- -· / ,.· _{1 � . ı .} . ı .... . / o?

L---,.. ,_;, . ' _{, .. ... -... .... .. _,._} , - 1 . . -- _{"" ""} --·- - ·-- --

·

r

V"

.. d .. --· ·� • 1 "_{�....... :}

(

- ..

ı

:

• j; ' 1 "" ı ''

"

L

'·�

/ ' .. ,..

"

., (_ _- . - . _.::. . ' .. , 1 .ııı, • ı .... 1 1 •• _' 1 1 1 ı ' . " .. �ckıl _l- Kuı�tın �t:kll<ll'klı kauc..·uk "ı:--tcın

J(ur�unlu k,·u�·uk

sı-.,tenılcrin yapı

:-;istenHndt.:

yerle�tirilnıiş <

lunnnu �e

kil

l'dt> gü

stl'ril nıi�tir.

Id .t',• : .ı..,l

.Jt '1

'

ır

₁

(!j ll w '\1 k \1

�ekı

1 yc.:ı Je��ırilrn ..

:si

,

_::-::-:1

-y("

k

;J'!"'r=

·

. • �

/"( 1 . . ıun .. ı• .1 ___ :J

ı

::

1

H • -

']

... w� • • .I. ..., - .-.-1 ı. --=-- - -.. .

.

. .,

r ____

ı

i

La

--r

1< u ı ş.ı·ı çek nk·, lı ı .. ı :.ı� 1 ı ı j\ ı ı \ı ,ı ıl

Kur�un çubukltı pL1slik ŞL· kil dL"ği�tırınc yaparkl·n

�

ö.nünı _{sağlunıaktadır. Kur�unlu}

_kauçuk

_{sıc.._}

_k

_ınlc

ıı n

ıç�ıııclck i

ç

c

1 i k

ta

ha

ka

ı�ı

ı a ek _o

L.ı rak

nı _e rkl'i'dck.ı ldı _ı

)U

_ll

çubuk, ıı

yg

_u l_{a na}n dü�cy yiikün ta.�ııunnsını

_{snğlar A)}

_nı ;,anıandn kauç1.ık si::ıten1kı ile yapının ağırlığı taşınırkcn,

kurşun

çuhuk plastik

_şekıl

_{dcğiştirınc}

_{ilc enerji}

yutulına

�

_{ını sağluıııaktadıı.}

Kur�un

_{�-ubuğun <;apt,}

yer]c�tırıldıği

_d

_cli

k

_t<·n

b1rai:

daha b

tiyi

ild

i.i

r vr

ku\'vct

U)gulanarak yer]c�tırılir !9J.

Kurşun

çckırdekli

kuu\'ll� s

i

stc

n

ılt'

ı

ın ınckaııik

ö;elliklerj

_{ÜÇ' paıaını:ltL)C hağ1ıdtr}

_Bll

_{paranıelıckr}

_K1•

K

2 v c

Q 'd

ur. F 1 '1 t.; t i k rı_ıı t lı

k

_<.)

1

_an

( K

₁

)

' i i1l çı lk' k ı\' ın, s o n

ak nT ı ri ; ı t

lı·

t� _ıı1

( I

_,

)

_{1 • t}� · ·

� • L ın '-� nın oır 31n1ırık \�Hpanla

<

;Hrpıfn_{1u�Jvla he�arlanır.}

DÜŞ('} de l>ü"Lc.·n�iz Binalarda Temel \ h h m }guluması

.Demir

Cierilnıc Kaıakterist1ği

(

Q)

h

ı<;tcrik

cğnde ıaırşnnun

kma

g

eri

l

ıne5i ve

kurşun çubuk

alan

ı

j}e

hesaplanır.

)

etkıli r(

p

tliğ

i

ise, yer dcğiştirıııe

a

zalır

k

e

n nıaksımum

yükler

içın taıuınlanır. F1kili rijitlik (Kto,r)

şağıdaki

gıbi

t

anı

n 11 n. n ı r.

D�D

Bu

ifade d� {

l)y)

_aknıa

yer değiştirnıesıni

_ifade

e

d

er.

Doğa

lııek:-ı n�

( '") ise

olarak ifad

edilir.

l3uracla:

u-

Q/\V

olur.

1

... tkıli peııyot

(

T

.cr

1

)ı�c;

27t

.

ı

'

_cı

_r

₌

--\\

o 1 a ru

l<

ıl�1dr

e

cl

ıl

i

r.

Et

ki 1 i

sönüın

(

Bcrr )

l

�

D

olmak

..

u

zere

Ili<:ill'rık

Eğ_... ri i\laııı

2n l<crr 1)2

if�Hic c

dj lir.

Hı<;tcıjk Eğri ./

\

lanı

: 4Q

(D-D.,) D\ -=FyiK1

ve

F..,.

= Q ı K., .1\ olnıak

üzere,

4Q

(

1)-l)\')

2n ( K

ı

D-i

Q )

olarak tanınılanır.

r

1 l -· •

Şl.·k

ıl J- 1( urşun lu kauçuk ll<''latcrlcı _{in ku\'\ et-yer} değı�tinne

•

L'g rı _{s ı}

Ciencl olarak

clastik

riJitlik K1= lO K., alınabilır.

Böyll'rc:

Q

4Q D-

--9Kı

0

cır ---2

fi(KıD+Q)D

S-\l! ren Bilı:ııleri Enstitüsü Dergısı

7.Cilt, 2.Snyı

(Temmuz 2003)

olur.

Kurşun çekirdekli kauçuk sistenıler son elastik

rijitlik

(Kd) ve elasük yüksüz rijitlik (Ku)olınak üzere iki

kesn1e

rijitliğine sahiptir.

Son

eriıne rij itliği (KJ) ile

kesı11e rijüliği (Ks) arasındaki ilişki

tün1

boyutlarda

av �

nı

dır.

1-12Ap

As

Bnrada;

Ar

:

kurşluı çnbuğun kesit al

anı,

A.,

:

kurşun

çnbuk

olınaksızın net a

l

an

,

�1\.g

:

toplmn alandır. Yiiksüz

rijitlik

Ku=6,5

Kd'dir. İlk erinıc yükünün yerini alan

geçiş

yükü

olan

kesnıc yükCt (Fyı)

aşağıduki şekilde ifade

edilir:

Fvı.- 1,182Qd

Bnrada;

Qd: %0

kesnıe şekil değiştirn1esindeki k esme

akına dayanııru

ve

q0:

sistemin

�lo

kesnıe şekil

de[;ıştırn1esinde kurşunw1 kesme alana gerihnesidir.

Kurşunlu çekirdekli kauçuk

sistenlin

son elastik rijü1iği

(

KJ

'c

kesme şekil değiştinnesindeki

ınaksin1un1

kesn1e

k1n

'e11

(f)

ise:

ı/

'-d

-

___

-·--LI

HE

f3uradı.ı; q1:

kurşunun

kcsıne

aknıa

gerilnıesi,

Uı:n::

kurşun

�·ckirdckli

lGıuçuk sısteın.in etkili tasanın yer değiştirn1esi,

Cı:

ku1�un

çekjrdeklı kauçuk sistenlin kesn1e 1nodülü Ye

( ): kuşun çckirdekJi kauçuk sistenlin biritn şekil

dcğiştinncsidir l

(

0].

Kurşun

\'ckirdekli Kauçuk Sistcnılerin davranışı, depren1

uyanınlan

a]tındakj

_{yapı davranışına bağlı olarak}

bir c;ok

paratnetreyc

bağlıdır. Bir kurşun kauçuk sistenıin

p�Tformans

faktöıü; kuvvet yer değiştiın-ıe ilişkisinin

çevrimi

alanını

n,

iki yönlü doğrusal davranış gösterdiği

kJbul edilen parale1 kenann d ış çember alanına

oran1

olarak

tanınılanır.

bir deneysel çalışn1ada,

King

tarartndan

0,6

7'lik b1r perfornıans faktörü öncrilı11istir.

'

Perfoı

man

s

faktörii

geneilikle sistenlin detaylarına

hdğlıdır, Bununla beraber, daha önceki anahzlerin çoğu

b:ı

t1p

yatakJan1alarda kuvvet-yer

değiştirrn� için iki

yönlü

doğrusal da\Tanış kabulü göz önüne

alınmıştır. .. r-.'J! • :� . / / ,/ • 1 ·' f • , ... _. .... • • • J , 1 """ .. "ı ' _{" \}!.ı.;. • ed• 00 'A •

�ckıl

4-

Kur�un

ve

kauçuk

sıstem kombinasyonu

95

Diişcyd<' Diizt'nsir

Binalan.ia Tcnıel Yalıtım L')·gulanıası

Ş.Dcmiı·ca

n

Kurşun çekiı·dekli kauçuk

sisteınlcrc

_yüksek

yatay

yük

etkimesi durunıunda ise, önce kurşun çubuk eıin1ekte ve

yatay rijitlik

önenıli

derecede azaltıhnaktadır.

Böylece

yapı

sisten1inin

perıyodu artmaktadır. Düşey yüklerden

yüksek yüklcre geçiş old ukça düzgündür.

K.urşuu

çubuk

eridiği zaman yükler kauçuk tarafından taşınır.

Kurşun çekirdekli kauçuk s isten1lerin

rij

ith ği üzerinde

eksen el kuvvet

büyük

rol oynamaktadır.

Ş

e

k

i

l

5

'de

göıüldüğü gibi düşey kuvve1 arttıkça sisternin njitliği

azalınaktadıT.

_{I<urşun çubuktaki}

bu

_{yunıuşan1a yalıtılmış}

yapıda periyodun artnıasına neden

olnıaktadn.

Bu

sısternler çok katlı yaptlarda, köpıiHerde

ve

dcprenıde

hasar görnıüş yapıların

güçlcndirilrnesinde

sıklıkla

kullanılrnaktadır. Bu

_{sistcın ilk}

kez

_{1 989}

_y

ı

l

ı

n

d

a Williaın

Clayton binasında uygulanınıştır[9].

1 :�:�ıılt' Hı itı li(:;ı ... .._._ --

.

�� ı.. __ '""' ..

\

\

\ •

Şekil

). Kesme

rijitliğ,.

V': düşey yuk arasındc:.ki ilişki

li.ÇALIŞl\1AI\IN Al\tlr-'\{,:

VE

I<.APSAlVll

Depren1 sonucu nıey dana gelen yıkınılar günün1üzde

in<;an hayatını olunısuz yönde etkilen1ektedir. Yapı

tasaru11 aşamasında,

küçük

şiddetteki depren-ılerde hasar

gönneyecek şek ilde,

orta

şiddetteki depreınlerde oluşan

hasarları

n

onarılabilecek nitelikte,

büyük

şid detteki

depremlerd e ise yapı hasar

görebilecek

_fakat

g

_{">çnıen1esi}

ve

can

kaybı

oln1an1nsuıı

sağlayacak

ş

e

k

il

d

e

pro.J

elendirilnıe

_{li elir.}

_Dcpreın

_etkisinin

_önüne

geçilenıeycccği

ıçın

bl.l

etkiyi azal tn1a yöntemler'

geliştiri

1

nı

e ye ça

h

ş

ı

lınaktndır.

Bu aıı1açla

yapnnn tcn1ehne

depreın dalgalarını

sönünıleyjci özelhğe sahip

nıalzeıneler

yerleştiriJcrek,

yaptnln

el astik davranış göstern1esini

s

ağ

]

a

ın

a

k

ve cneıj i

y

ut

n

ı

a kapasitesini arttırnıak için ten1el ya lt tım s1�tcınleri

geliştiril nı_iştir. Yatay

yük

lere

karşı rij itliği çok az olan

bu

ya ht un sis1enıleri yapı periyodunu

uzatarak

_{yapının daha}

ai' zorlanacağ1 bir kanunıda oln1as1nı sağlar.

_'-'

Tcınel yalıtım sistenıinın kullanılması ile derren1

sıras1nda yapıya iletilen cneı�jideki kayıplar

ve

yapının

esnekliğinin artınası sonucu taşıyıcı elenıanlarda (kolon,

kiriş) phıs1ik

mafsallar

_{oluşur ve}

_m

_e

_y

_d

_a

_na

_{gelen c}

_lastik

olnıayan dcforn1asyonlar plastik

nı.afsal

_{böJgesinde kalır.}

Böylece dep re nı sırasında yapıya iletilen

cneı�j

iııın

çoğu

ynluy kuvvetlerc karşı dirençh yapı sistcıni tarafından

yu

ttı

1

ur.

SAU Fen Bilimlerı �n�ııtüst: Deıgt'-'1

7.Cilt, 2.Sayı (Tcrnnıuz 200J)

Tenıeli _k-ı1rşun çekirdekli kauçuk n1csnct sistcıni

ile

ya lıtıhmş

Şekjl

6

'da kesiti veri

le n 7

kat lı

4 aç

ıklıkl1 ve

düşeyde

düzensil olan 3

boy n

tl

u bir

binanın ana

l

i

z

ie

r

i

düşük rij itlikli

kcnıçuk nıcsnct

s isteıni,

yüksek

rij

i

tlikh

kauçuk nıesnet sıstcıni ve

ankastre

nıcsn<:t sisteını olarak

3

ayrı nı.odclde yapıltı11ştır.

(

'ı

k

an sonu�:lar birbirleri ilc

karşılaştırılımştır. Tüın kolon kesitleri

50/50

cn1, ti.in1

kirişler tablolu olarak boyutlan Şekil 7'dc görüldüğü gjbi

boyutlandırılnuştır.

'f

üın katlarda döşcınc kalınlığı

12

cın

allnmış olup, kat yükseklıği ilk kat için

400

cnı. iken

diğer

katı�nda JOO

crn.' dır.

Binanın d_ın_aı_nik analizinde ver lıareketi _� nlarak

16

Ağustos

1999

laribinde _ıneydana

gL·kn

lvlunnara

Depren1i 'nin kuzey-güney ve doğu-hcıtı bılcşcnlcr1 kullanıln1ıştır.

t\ 1 Jrn1ara

Oepre.n1ı ·nin _{zaınan art nı11}

O. O 1

sn., dir. l)cprenl

hareket i nin b inay=ı

x

doğru

l

tu$unda

etkidiği varsayıhıuştır. Binarun Jdı

geçen

dcpıclH etkisi altnıdaki diııaınik aııali;:lcri

S.I\P 2000

i\onlin�eı

6.1

l versiyonu

p

aket

prngıaınHHlJ /

a_ı

n

_a

n

_{Aılln1ı yönten1i} (1'in1e

I I

i_story

)

kul

ltınıleırak

yapdınışhr. B

_ı

n

_{a n ın sö}

n

_{lin ı} oranı _{bcr bir}

n1od

_i\·ııı

O O� olnrak

_{alınnH� olup�} özvt'ktörler için ınod sa

y

ısı

7

sc<ı:ilıni�tir. 13u çalışnıadu yapunn 1cn1e1ine ycrlc�tirilcn kurşun

t;ekirdckli kau<,:uk

n1csn0tler,

kwu�·uk

tahnknlaruı _{arasına �·elık tabdkDlar}

ycrlc9tırilnıek �uıetiylc, kükürtlL' scrlleştirilcrck, kau\(uk sıstenılcri11

nJcrkc;,;nl' bır

_kurşun

Çltbtık

_{yerle,�tirılınc�i}

sonucu oluş1unı1rnu�tur. Bu sistcın(' Yc1ıı

/

ela n

d

a f\:fcsnet

Sisterni

de dcniln1ck !<:dir.

·-•

ı

t-t

-

.. .

-+ -ı

ı

ı

ı

-

.

ı

ı

-··

ı

• • • • ' . . .

1

- � _ı

1

ı ·ı

Şekil

(ı- (.Iç hlıyutlu _{lt:ııll'lı}

y:llıtılniı�

bınanııı _kt:sııı

l>ü�cytle Düzen sil' Bi milarda Teınel

Yalıtım

l

)

gtb�

Ş. De�

'

---25

�ckıl _{7-lablalı kııış ke&itı}

·ıublo

l. Kauçuk tnesnrtkıın karakteııstik _özellikleri

-�

l<iith.�

(1\g)

1 Eb

Ri.iitli

tik

k

Kuvveti

kma

(tim)

(tl

Pl t El ıR o DJ ı ATiJll

338,3,,

]46,9

2,449

_{o 129} l\. :ı

u� u

k Ml'

-

s n ct 1. B l'ipi

254,32

682,.3

12,74

_{247 Ot}

Knuçuk

\Ic�nct

-lJ6

'

SAU Fen Bi Jimlerı E:ısti tüsü Dergi sı

7.( .lt, 2 . Sayı

(Temmuz 2003)

Düşeyde

Düzrnsiz Binalarda Tcwn<>l Yalıtam

Uygulaması

Ş.I>C!mi

rca u

11. 1 .

Çözümü Yapdan 1\rlodellerin Karşılaştırıl ması

3 . .. --- .. . .. Arıkastre 2,4267 A Tip Modeller - • ... .. ı a Tıp

\\ekı! S _{Yapının 1 . M oduna A it Periyot}

-- -·---, V 'O 0,3 0,/..818 - · -· .. . • - . o . • • 0,·1288 � '2 0.2 ... . .. _..,. __ . -ô � 0 1 :::.- . ·--··-· --' ' ' t"' .. ... -... ·� o • • �;· ' Q_ .Ankastre AliJ.X ModeJier B Tıp

0ekı l l l Yapıııın 4. tvloduna Ait Periyot

0,0400

ı

.

1

0,0552 -· . 0,0532 Alip B Tıp Mcxieller

l

--- ---_-.. - - ,..

�ek ı t _{' 1 4 Y}apının 7 Mocluna Ait Pe

r

iyot

-uE !"!

1

6, 97 ··· • · · ı 6,113 Ci :- b --at:TeS ·--. . ··---..

J

�

�

tl �-

1 • ---·- -· -·1 -� --··----··· . -,·-· � t �. . ı & _• ' _,,. : : 1· '

{

o ·- ı • • � .. ' _, • .1 ,; {!) if: -ı. ----• ,. \ � """'�"-'-:--"""-' l r ,.._,_ •Gl ı t . f • ı 8 rı --.. ' • fl.nl<.as ı re --- - -... ... A Tipi Modeller 13 Tıpı

��:

:

.::

·

1

1 7 Yapının l:ıı C:st Katında _{X l:ksen1}

Yt"\nlındekı M a x ı n ı u ııı Yer Değiştirme

E u � -cıı Qı E \... ... VI' C) 'll o -:)) >-2� 15 1:) ----.. --·-·--·· --- - -._._ 1�.33 .. !-. '-:-.. -ft .-. .: ....

�

-

�

o . � ---. -f1ııkastre

-

--- -A _Tıpi Modeller . -

---ı

...--� • ı

ı

1 1 . ı _.

ı

5,004 ı ı 1 ' 1

ı

ı

• _i . 1 � _ı -' . ı � • • _• 1 B lip

).: k ı ! 2(• _Yapinın rcınel Seviyesınde Y Ekseni

y,·iniir ıckkı _{Maxinıurn Yer}

Değiştirme

. . -- ·---, N o -.o o.�· -.. =·- 0904 ' ' "' 1.5 ·

r

-- -.. ���----..-.. :E - 1 +' c: ---r--·�_· -. 0,4054- ... ı; · -_· .. �···_t g_ � o.s

·ı:

_{IP 0} Q.

ı:

ı

. . _�

ı

.. - -�} - 'M·�· :-. _{r:. !Ci t:} .

.

l

,:

.s;

_"J,•�; ı . _{·, -::} . . - �·- .:."'t-ATıp B Tıp Modeller

Ş

eki 1 9 - Ynpınnı 2. Moduna Ait Periyot

; 'i 1 ·--- . . ·----, '---· -· ATıp Modeller 8 Tıpi

Şekil 1 2 -

Yapınıı: _{5. fvloduna} Ait Periyot

() o �--'--...J...---1-�.J---..--_J..---J-..., E

i

> A Tt� B Tıpı

L

__ · - ··---_Mocıe__ner ____ ___ ____ _.

Şek i l _{1 S -} Yapının En

�(

Kat ı ı ıda X Ekscmi

Yönündeki t\-laximum

h·

nı� 20

l

-

·

�

. . . - ··-· .

-

-

�-�

:

�1

• 1 • • 1

-

��

l ı

- , 1 1433 . . · - · · · . <V _,., ' • • � :

e

1s . -· --- - . ... ,. 117 ; ..--E � . t _'· ,_{, :�·} •••. • .... .... •

1

fho _{10 - --'-B·5.ı:ı. ;;... . ��·�---} .. , · . -· · · ·ı·. ··" ·-··-.. · - U 4;;ı ı ı i• • lı ı r ıı•tı 1 JO')- � ' . . '.,,,�ltıı.' ı ! 1 • 1 j 1 ' O>

ı

··· · ı. ··' . ·· . . , '1' •' C 5 -

r

--·-- . ·. . � .. « • • • ı' ' � ı� o t �. ' '·

O>

o ı

.

.

, . , , > ı Arıkastre l\ lip fOOdefter B Tip --- ---_----- -.--- .. -- ---M "' 0,3 o :E c 0,2 ö ..!!.. o 1 _>- . ·c Cil o 0.. t_ -- -_ -___... ... �0.2� -0,-1330 -- ---····'-·-· -. . -.. . ._{. '·} -�e _ATıp Modeller ı 1

t-l

• • . BTpc - · ı

Şekıl _{1 0 -} Yapın ı n _3. Moduna Ait Per;yot

--- . , CD "' 0,085

ı

- .... ' -o -ona 0,07'3( -

1

�

.-. 0,00

,

-

-·

,...

...,.,

·

.... c: o 075

s·---

0.07-1

�

.. . .. ı----1 o lll ı >-- o 07 ·- ---

ı

'i

[�·-ır

.

'C: • 1 . t (1) o C65 . ... �,..---�-'--1-,...__...._--1 � _. Aıi<astre ATıp 8 Tıp Moceller

Şekıl _{l 3 -} Yapın ı n _6. fVloduna Ait Periyot

r

;

15 r-- 1�. 18 . ···- • -. -. -. � -

���=·:�---·--

-,

1

�

ı'

.. .

.

. ı l

-_{- 10. · ot�- Cl� !} --- ı ·�---��---�

1

�

• l' ' ,. 6, 021

i

ı

İ

s -···--

i

· (l o .,. ı E >

·- ArKa; tre ATıp B Tıp

Modeller

1

________ j

Ş ekı 1 1 6 - Y _{np ı n ın}

En Ü

_st Ka u nda Y

Eksen

ı

Yönündeki Max i ınurr. _!vmc

-L_

- ·- . . - ·-- . � ·•· -· · · . --- . 1 ·-·-· ''·_{, �} -··a. -· � � ,;..{ . -_j -;----. ·:, � . .: ,�;. : �-. . . f• • .4 . � • r--�-... -... - · - · ···--···J ' Lo · ···-·�·-· . " ' ---.:-e , . . "'" ! .� . .. t----·--·. --- . � A Tirı IVbdeler �' ı -·· 6,3!7 ı : _{ı ı} t B Tip

Şek

i 1 1 8 -

Yapınııı En Ost

Katında Y

Yönündeki Maxıınum _Yer

Değiştirme

Ekscnı

)ckil

_{1 9} - Yapının Temel Seviyesinde X

--- _____ ... ;:; 37t:ı. 4) l(Xl) ı :i513. � - ' ::3 � _:nx> ... . - -cu _ cu - • X: - ... c: m .c n1 1- _kKcSre ATip B Tıp

L

M:ıOOIIer

---Şekil 2 1 -

Yapını n _{X I.:kseııi 'Yöniiııdeh.i}

Ta _bat ı Kesme Kuvveti

97

1

J

El<seııi

Yön _ün dek _{i l\llaxi} tnunı Y cr Değiştırmc

.---· ---1 :;::: 1

�

e:m :J 5XX) _, . ·--·--r•--... ___

·.:ı

-... _{-.. -... ____} ••• -.:!•!.!" _{351(f 2if!/} 1 � _{ıv _} 4XX) E z :n:o ll) :S: tli, .;

.

1" ... , :�:��� ;-- r---:··"··- . ..

�

-

--

·

�·-

,

Q.l -:a:xo :ı: c 1CID _g o "' 1-• fo-_{- -}.. -·' . -. .,,,;; ... -,. : � _{: :=ı} - .'':Y"

2

"�

. ··� ·- ---- . ' 1 -· ' . -·· -• ATp l'vtxEJier ' '

_j

� .;.. ı 1. ?: ' ... .. -. ı . ' ' s rp -. _ _ _ _

ı

Şekil _{22 -} Yap ı n m Y Ekseni Y örı üildekı

SA U Fen B i l i nı1eri _{Enstıtüsü Dergisi}

7.C!lt, 2 . Sayı (Temmuz 2003)

�-- - - � - -

---�-·--· - - - ---

·--Şek i l _2.3 Yapın ı n _X J-::kse·ıi YöııLit'deki

�laxinıunı Taban Momenti

. --· · ----.,.. � 652 .. ·- . ··-·-· -- . --

-

-• • :: .. •·-oo ., ,.._. ,....,.--...,_. __ ...;....:...._. 5,516 .Arıl<astre A n pı Modeller B np . ' 1 .ı . • • ı _i

ı

1

1

Şekıl

26 - Yap1 Temeline Göre Y Ekseni

Yönündeki _{M a xirnum Göreli Yer} Değiştirme

A'i<astta -- i ı ---� ... ,... ... , .- _ı ---ı · . 1-:--- . ' __ ... _____ - -ATıp �ler B Tıp ---· . --·---· ---'

';)ekil

2tJ -

_{Yapının rıı}

Csı

_Katında B i r _Kolonun

2-2 Doğrultusunda Eğilınc _Momenti

l l l. GENEL

SON l�ÇL.L\R

DüşeJ'dc Diizensiz Binalarda Temel Y�ıhtım Uygulaması

Ş.Demlrcan

Şekil _{24 - Yapınltı Y Ekseni Yön ündeki}

ıvraximu;n Taban Mon1ern·

Alip

rvtxıeııer

B Tıp

Şeki1 27 - Yap! n ı n En

ÜsL

Katmda _Dı:· Kolon u n

2-2 Doğrultusunda _{Kcsn1e Kuvveti}

r-

-

---

--... 2C �" . . ...,...,""-- .. , 171S- ·---· ., • • • :· ' t • ' ' _ı i c _;; • '4�;::� • • O < i(.;,j;w ... \': ' •.. '. ::' . '•

1:'

1

cu 1 ı:: ;· . . . _'.:·: .. . ı:ııt .,._. . : ' : h ,,..,,, •, ,,•ıt';· .;, ' • : E .,.. ···· · -. ı -· .· ··�-"":' .... ._ ' :"ı1ı t''· • .. -�""""'1" H 'j) ... ·• ' �-: ' .._ ! 1 , 1 ', A ' 1 o E � -� ;. . . '1

�

�

1C ��

�

.

i,��

4� f E - ·. . . : . ·�· .; . . . 't ' ,. J ı:; �

r

·�-.... ... . - . ,. . ,_ .... . -... �. .... J • • • ··: • • : '.... . _{l •} ' --�· • • ' 1 ı = ··' "ı:· -� -� ·;: • , · ,· : --• ı.-'1;-_:· e:ı

�

Q l �·· f · . F : ' '• • .: • . i ·; J ! kkaSre

L

__ _ ATıp l'v"oOO!Ier B Tp

Şekil 30 - Yapının

En Üst

Katında I3ır Kolonun

3-3

Doğmltusunda

Eğ11mc Momenti

-ı

B Tp

L__

--- ---- ---·· -_J

Şekil

25 ··- Yapı Tenıehne Göre X

Ekseni Yönündekı Maximum Göreli Yer değ1şlirnıe --· · -ATıp MxiefiS" B Tıp

�ekıl ₂₈ ·- Yapı n ın _En

Üst Katmda Bir

Kolonun

3-3

Dogruıtusunda

Kesme

Ku vvet1

Ru çal ı ş mada e l

d

e

edilen sonuçlar aşağıda sıralarunıştır.

düzensiz

olduğundan

düşük

rijitlikli

n1esnet

sisteınindc yüksek

r

ıj

i

t

li

kl

i

nıesnet sistenıine göre

yer

d

eğiş

t

i

r

n

ıe sınırlarını aştığı göıülmüştür. Dtişill'

rij itlikh nıesnet s

i

ste

m

ind

e yüksek rijitlikli mesneı

sistemine

göre yapı tenıel

se

v

i

yesinde

x ekseni

yön

ü

n

d

e yaklaşık

8 . 5

kat

daha fazla

yer değiştirdığ:

saptannuştır.

1-

Marmara depreıni ivn1e.si

etkisinde

7

k

atl

ı

düşeyde

düzensiz

bir yapınuı

periyodu,

taban

yahtınıJı ohnası

h

al

i

nde, atıkastre n1esnetli o

hnasına

göre

ya

k

l

a

ş

ı

k 6

kat artn1aktndır. Bununla beraber yapı periyodu

izolasyon tiplerinin farklı

oln1asına

bağlı olar

a

k

kauçuğun rij i lhği

arttın1dıkça

giderek

azalmaktadır.

2-

Düşcycle düzensiz olan

7

katlı

y

a

pı

sisteminde.

binanın

en üst

kat1nda

x ekseni

doğrultusundaki

n1axin1um yeı

değiştınne

6.97

cn1 ohnuştur. Yüksek

r ij itlikli

kauçuk

mesnet

sisten1iı1de

yapının yer değiştirmesi.

düşük

r

�j

i

t

l

ı

kl

ı kauçuk

mesnet

sistenune göre

o/o 1 2 .3

az

a

l

d

ığ

ı

görülmüştür. Yapı

anka s

tre n

ı

e

snet

1

i ınode le

göre ise yaklaşık

cx, 48 . 1

oran ında artan bir yer

değiştj nne

gösternıiştir.

Yapı sjstenunın temel

seviyesinde

x

e

k

s

eni

y

ö

n

ü

n

d

e

k

i

nı.axüı1un1

yer

değiştirnıesi

ise

52.63

cn1 olmuştur.

Yapı

düşeyde

98

3- Dü

ş

e

y

d

e

düzensiz

olan 7

kat

l

ı

yapı

sisteminde b

inanın

en üst kat

ı

nd_a y e k

seni yö

n

ün

d

e

ki maximun1

yer

deği�tirme

1 4. 3 3

cın olmuştur.

Yüksek

r

i

j it

l

ikli

kauçuk nıesne

t

sistenlinde yapının yer değiştirınesı

düşük ri

j

it

l

i

k

l

i kauçuk ınesnet sistemine göre

y

akla

ş

ı

k

lYt, 20

azalrnıştı r. Yapı a nl<astre mesnetli modele göre

ise

ya

k

laş

ık o/o 7 6 o

r annıda artan bir

yer değiştıniıe

göstcnniştir. Yapı sistenunin temel seviyesinde

Y

ekseni

y

ö

n

ünde

ki

maximuın yer değiştiımes i

ise

yine

J 4.33

cm

bulunn1uştur. Düşük

rij itlikli

kauçuk mesnet

sisteıninde,

yük se

k

rij itlikli kauçuk n

ı

esn

et

sisteırUne

SALi Fen Bil i ··nlerı En�:ıtüsü Dcrgısı

7.Cill, 2.Sayı ( Teınmuz

2003)

nıax1munı yer değiştinnesinın yaklaşık

% 20

art

t

ı

ğ

ı

g

öıiilmü

ş

tür.

4- 7

katlı ve düşeyde düzensiz olan yapı sisteminde

rvrarn1ara de

p

r

e

mi

ivmcsi etkisi altında kullanılan

yüksek rij ıtlikl i kau

ç

uk nıesnet sistemler, yapı

sistemının ankasn-e me

s

netli uygulamasJna göre üst yapının x eksen i yönündeki ivnıe etkisjni

o/o 35

oranında aza l tı11aktadır. Düşük rijitlikli kauçuk

mcsnet s istcr

nl

erin ise yapı sistenlinin ankastre ılıcsııetli uygulaınasına göre üst yapının x

ekseni

yöniinueki jvnıe

etkisınİ %) 44 oraıunda azalttığı

görülınüş

tür.

5-

Dü�eydc düzensiz olan

7

katlı yapı sjsteminde

\1armara Dcpren

u

ivn1esi ctkisj altında kullanılan

y1iksek rij jtlıkli kauçuk ıncsnet siste.nılcr yapı s1stemının a

n

kastre ıncsnetli uygulanı.asına göre üst

yapının

y

ekseni yönündeki ivn1e etkis

i

ni

o/o 57.5

oranında azaltmaktadır. Düşük rij itlikli kauçuk nıesnet siste

nl

ler

i

n ıse yapı sistenlinin aııkastre

nıescntli uygulamasına göre üst yapının y ekseni

yönünde kı ivrrıe c1l<isini ise yaklaşık

o/o 3 9

oranında

h-�

1

-

l)-aLa

l

ttığı görül n1üştür.

7

katl ı ve düşeyde düzensiz olan yapı s istenıinde

bınanın ten1cl seYiyc�inde x ekseni yönünde

nıaxiınunı yer değiştirnıesi düşük rij itlikli kauçuk

ınesnet s iste_nıı_n

d

e yüksek ri

j

itl

i

kli kauçuk nıesnet sisteınine göre yaklaş1k 8.3 kat daha fazla olduğu göı ülınüştür.

Y

apının temel seviyesinde y ekseni

yönündeki ınaxin1um yer değiştirmesi ise, d�ük

rıj itlıkJi kauçuk nıesnet sistenıinde, yüksek rıj itlikli

kauçuk

ıncsnct

sistcnıinc

göre yaklaşık

2.4 kat

arttığı

gürü

ln ıüştür.

7

katlı düşeydc düzensiz yapı sistenıinin x doğrultusundaki taban kesıne

kuvveti,

ankastre nıc�netli ınodcle göre, yüksek rij itl ikli kauçuk n1esnet

sistcrrunde o/o 3 8.3,

düşük

d

j

itlikli kauçuk mesnet si"ten1indc ise

%

4.52

azalııuştır. Yapının

y

ekseni

yö

nündek i taban kesme kuvveti ise, ankastre n1esnetli

nıt>dele

göı

e, yükse

k

rij i tl

i

kli

ka

_ı ı çuk n1esnet

sıstenıinde

o/o 29. 1 ,

düşük rijitlikli kauçuk n1esnet �i'>tcıninde

de o/o 27.35

azalmışlır.

7 katlı ellişeyde düzensiz yapın11ı x ekseni

Jcıgnı 1nıdusundaki ınaxinuın1 taban moment i anka�tre

nı_csnetli modeJe

göre.

düşük rij itlildi kauçuk nıesnet

-;ı�fen1inclc

��

54.7 5,

yüksek rij itlik l i kauçuk nıesnet

sı�teıninde

isr <Yo 5 7 .9

azalma görülınüşlür. Yapının y

ekseni doğrultusundaki maxin1unı taban mon1cnti

de

an kastre ıncsnetl i n1odele göre, yüksek r ij itlikli

ka

u�·

u

k ınesnet s isteınİnde

%

1 6.6, düşük rij ı tl ikl i

�auçuk ıncsnet sistenlinde ise (Yo 47.56 azalınıştır.

7

katlı clüşeyde düzensiz yapımn en

üst

katında

bulunan bir kolonun, 2-2 doğnıltusundaki kesme

kuvvetlerınde kauçuk ınesnetli sisten1lcrde, ankastre

1nesııcHi

s

i

s

ten₁

e

göre ınaxünuın

% 63.4

oranında

a7alnıa göıii ln1üştür.

3-3

doğrultusundaki kesnıe

kuvvetlerinde ise kauçuk ınesnetl i

sistcrnlerJc

99

Düşeydc Düzcnsi7 Biualaa·da Temel Yahhm

Uygulamas•

Ş.l)crnirca

n

ankastre me

s

netli

ınodele göre

ınaxin1uın

<Ya 7 5 .2 1

oranında azalnıa görüln1üştür.

1 0- 7 _{katlı düşcycle düzensiz yapnun en üst katında bir} kolonw1

2-2

doğrultusundaki eğilme ınoınentinde, düşük rijitlikli kauçuk ınesnet siste_mlerde

<Yo 9

oranında artına göıülnıüştüL Yüksek rijitlikli kau

ç

uk mesııet sistenllerde ise

0/(, 8 1

oranında azaln1a görülınüştür. 3-3 doğnıltusundaki eğihne nıomentinde düşük

rij

itlikli kauçuk mcsnet s

i

steı

nl

erd

e �lo 206

oranında artma, yüksek

rij

ithkli kauçuk ınesnet

sistenllerde de

<Y,')

1 2 . 5 _{oranında azalnıa görülmüştür.}

1 1 -

Dü�eyde düzensiz 7 katlı yapının x ekseni yönündeki

ı

naxi n₁um göreli

yer

değiştiımesi, düşük rij

ül

ikl i

kauçuk mesnet sistcnıinde, yüksek rijitlikli kauçuk

ınesnet sistenline göre yaklaşık

5

kat daha fazla olup

,

yer değiştirn1e

59.6

cn1 buluınnuştur. Yapı yer değiştirn1e sınır koşu]u olan

50

cn1_.yi aşmıştır.

KAYNAI<LAR

1 NAEİM, F.

and

KELLY� J . M.,

"Design of Seis1nic

I

solated Structures", Jolu1 W i lcy

&

Sons, Ine.,

USA,

1 999

2

C'ECCOLI,

C., MAZZOT" TI.,

c:.

and

SAVOJA,

M . ,

.LNon- linear Seismic Aıınl

y

sis of Base-1solated

RC

F

r

aıne Structlıres", Earthquake Engineering and

Stıuctural

Dynmnics, Voluıne

2 8,

pp. 633-653, _{1 999}

3 KELLY,

J .M .,

''The

Role of Damping in Seisrnic

Is

olation ,, , EarthqHake Engineering and Structnra J

Dynarn.ics, Volunıe

28, pp. 3-20, 1 999

4 V J LLAVl�RDE, R. And J'v100

S

QU

ED

A, G.,

"Aseimic

Roof I

s_o

l

at

i

on System

A

nalyric and Shake

·rablc Studies", Eartbquake

E

nginee

r

ing and

Stnıctural

l)y

nanıics_,

Voluıne 2 8,

pp. 2 1 7-234, 1 999

5

ALDETvlİR,

U.,

BA�.KİOC}LU,

M.,

a nd

AKHIEV, S.,

"Optiınal Control o f Lineer

B

u

il

d

ings und er

S

eis

n

ı

i

c

Excitations" Enrthquake Engineering and

S

tructura

l

Dynaınics,

Vohnne 30, pp.

835-8i

l , Turkey, 200 1

G

LI7Ul<A, M.,

"A

Macroscopic Model

of

Predicting Large-Deiörn1ation

Babeviours of

L

anıinate

d Ruhber

Beari ngs_", Engineering Structures, _, Volume 22,

pp.

323-334) 2000

7

NAGARAJ AIAH,

S.,

and

SUN. X.,

"Base Iso1atell

FCC'

buildings : Inıpact .Response In Northgridge

Earthquake", Journal

of

Structural Engineering

V

o lunı_e 1 2 7 ,

No

9, pp

1 063- 1 0 7 5 , U SA, 200 1

8

ÜNAL,

Ö.,

_{"Yapılarda Taban İzolasyonu}

Sistcnueri", 'Yüksek Lisans

Tezi,

İT·ü

İnşaat Müh .

13ö

1 . ,

İ

sta nbul, 200 1

9

I<AH

..

ABÖRK,

T.,

H'fitreşim Kontrol

Sistenıleri

ve

Yüksek Sönünllü

K

au

ç

uk Yatak Gygulaınalan'\

Doktora Tezi,

SAlİ.

_{İnşaat Müh. B ö l . ,}

_S

_a

_k

_arya, 200

I

1 0

DUMANOGLU,

_{A .}

ye

A'fEŞ, Ş.,

_'·Taban

o

Izo lasyonlu Binaların Lineer

O

_l

n1ayan depren1

Ana l i zi", Türkıye Depren1 Vakfı Yayını

T

ekn

ik