KALKINMA PROJELERİNDE KÜLTÜR
BİLİMİNİN* YERİ
Prof. D r. N e rm in E R D E N T U Ğ * *
K a lk ın m a p lan lam ası, to p lu m u n d a h a ü stü n ve d a h a iyi y aşam a d ü zeylerine u laşm asın d a ulusal ç a b a la rın bilim sel tek n o k ra tik y ak la şım larla bütü n leştirilm esi ve b u am aç için kesin k a ra rla rın verilm esini sağ lay a rak sürekli çalışm aların yapılm asıdır.ı
L K alk m m a süreci sosyal b ir oluşum , d iğ er b ir deyişle, sosyo k ü ltü re l b ir d eğ işim d ir; b u , b ire y le rin d av ra n ışla rın d a k i ro l k a lıp ların ı, k alk ın m an ın gereklerine u y g u n b ir b içim d e y ü rü tm e le ri ile m ü m k ü n d ü r^ H ızlı k alk ın m a zo ru n lu ğ u n d a o lan ve sosy o -k ü ltü rel b ir değişim içinde b u lu n a n ülkem izde b u husus özellikle önem taşı m a k ta d ır.2
B ugün en d ü striel teknolojiler yan ı sıra, sosyal teknolojilerden d e söz e d ilm ek ted ir.3 İn sa n k a y n a ğ ın d a n en iyi ve verim li biçim d e y a ra rla n ılm a sın ı sağ lay acak “Sosyal T ek n o lo jik ler d e gelişm ektedir; b u g ü n g it gide gelişen b ir işletm e teknolojisi, y ö n etim teknolojisi, m aliye ve vergi teknolojisi o ld u ğ u gibi.
Ü lkem ize gerekli o lan en d ü striel teknolojiler k a d a r, gelişm iş ü lk elerd en alın ac ak çeşitli sosyal teknolojilerin d e ülkem iz y ap ısın a uygu lan m ası o ölçüde g erek lid ir.4 A n cak I. beş yıllık kalkınm a p la n ın d a n b e ri kuru lm ası gerekli g örülm üş o lan , “E konom ik ve Sosyal A ra ştırm a K u ru m u ” n u n gerçekleşm em iş olm ası, söz konusu sosyal
* “ K ü ltü r e l A n tro p o lo ji” k arş ılığ ıd ır. E tn o lo ji ile eş a n lam lıd ır. ** D il v e T a r ih C o ğ r a fy a F a k ü lte si S o sy a l A n tro p o lo ji K ü r s ü B a şk a n ı
1 A h m e t T ııg a ç , Sosyal Bilim ler Araştırmalarının ve B ilg i Akımının Örgütlenmesi, A n k a r a , 19 7 7 , D P T S o sya l P la n la m a D a ire si Y a y . : D P T : 1 5 8 1 - S P D : 295 s. 3
2 a .g .e ., s. 5
3 a .g .e ., s. 5 d eıı H e lm e r. o la f; Sociul Technologies. Nevv Y o r k , 1966 4 a .g .e ., s. 5
2 N ERM İN ERDENTUĞ
teknolo jilerd en y a ra rla n m a ve b u n la rı geliştirm e aç ısın d a n b ir boşluk y a ra tm ıştır.
ü lk e m iz d e sosyal b ilim ler a la n ın d a önem li b ir bilim a d a m ı ve a ra ştırm a k apasitesi v a rsa d a , b u a la n d a k i a ra ş tırm a la rın ö rg ü tle n m em iş olm ası, v erim lilik ve y a ra rla n m a o la n a k la rın ı sın ırla m a k ta d ır.1
Ö te y a n d a n , sosyal b ilim cilerin ak ad em ik a m a ç la rla y ap tık ları çok d eğ erli a ra ştırm a la r b u lu n m a k la b e ra b e r, b u n la rd a n k alk ın m a -sosyo ekonom ik gelişm e y ö n ü n d e n nasıl y a ra rla n ıla c a ğ ı pek b ilin m em ek ted ir. B u nun y an ı sıra, Ü n iv ersiteler ve k am u k u ru lu şla rın d ak i b u tü r a ra ştırm a la rın d a h a iyi örgütlenm esi gereği de d iğ er b ir g erçek tir.2
I
S o sy o -k ü ltü rel fa k tö rle r gereği k a d a r dik k ate alınm adığı için, k alk ın m a açısın d an y a p ıla n ç a b a la rd a başarısızlıklar, aksaklıklar ön- len em em ek te ve u y g u la m a d a b ir çok so ru n la r o rta y a çıkm ak tad ır. N itek im I I I . beş yıllık kırsal bölge ça lışm a la rın d a b aşarısızlıklar dile getirilm iş ve n ed e n le ri üzerin d e d u ru lm u ştu r. K an ım ızca, b u k o n u d a engeller arasın d a eğitim teknolojisine ilişkin olan, ülkem iz sosyo k ü ltü re l y apısının bilinm em esi h a tırla n m a m ış tır.3 B unu T u g aç,
“k ırsal kesim in soru n ve ih tiy a ç la rı gereği gibi b ilm e m e k ted ir ve alı n a n önlem ler de bu b a k ım d a n gerçekçi o lm a m a k ta .veya ih tiy a ç la rı k a rşıla m a k ta n u z a k tır” sözcükleri ile destek lem ek ted ir.4
Bu yetersizlik ve başarısızlığın tem el n e d e n le rin d e n biri, sosyal tek n o lo jilerd en b iri o la n “U y g u lam alı A ntropolojim den yeterince fa y d alan ılm a m asıd ır. G erçekten, son 25-30 yıld a k a lk ın m a k ta o lan b ir ‘çok m em leketlerde (L a tin A m erika, P ak istan , H in d ista n vs.) b u k o n u d a b ir çok incelem eler yapm ış o lan A n tro p o lo g la rın (K ü- tü re l v eya Sosyal A n tro p o lo g ların)5 verm iş o ld u k ları bilim sel bilgi ler, k alk ın m a çabası içinde o lan bizim ülkem iz için de geçerlidir.
1 a .g .e ., s. 9 d a n V a r ış , F a tm a , A report on the o f Social Sciences in Turkry ; S o c ia l S cie n ce A ss o c ia tio n , A n k a r a , 1973.
2 a .g .e . s. 12
3 N e rm in E rd e n tu ğ , “ M o d e rn le şm e Ç a b a la r ın d a D ik k a t E d ilm esi G e re k e n T e m e l H u su sla r” Türkiye Türk Toplumlannda Kültürel Antropoloji İncelemeler, A n k a ra , A .Ü . B a sım e v i,
19 7 2 , A .Ü . E ğ . F a k . Y a y . N o : 29, s. 82-84, passim. 4 T u ğ a ç , a .g .e ., s.3.
KALK IN M A DA KÜLTÜR BİLİMİ 3
r
P lanlı çalışm a ve eylem lerde alıcı to p lu lu k ların “K ü ltü r K a lıp la rı” , yenilik g etire n u z m a n la rın değerleri ve g ü d ü len m e (m otivati- on)'-leri, p ro jen in u y g u lan d ığ ı o rta m ın -to p lu m u n -so sy a l din am ik leri an laşıld ık ları ve k u llan ıld ık ları ölçüde, teknolojik gelişm e p ro g ram - ların ın çok d a h a p ü rüzsüz ve d a h a çok b aşa rılı o ld u k ları g ö rü lm ü ştü r.1 Ç oğu p ro g ram y ap ım cıları ve a la n teknisyenleri p lan lı k alkın m a n ın b ir “g ü d ü m lü k ü ltü r değişm esi” o ld u ğ u ve b u d eğişm enin to p lum sal gerekleri h ak k ın d a d o ğ u ştan b ir d u y g u y a sah ip d eğ ild irler; getirdikleri yeniliklerin de olası so n u çların d a n h a b e rle ri y oktur. Bu ra d a , kim i p ro g ram p la n c ıla rın ın ve teknik u z m a n la rın belirli d u ru m la rd a ne y ap ab ilecek leri ve ne y a p a m a y a c a k la rın ı içgüdüsel o lara k bilebildikleri ve bu du y arlılığ ı kendi alan d en ey lerin d en k a zanm ış o ld u k ların ı h a tırla sa k d a, b u n la r istisnai in sa n la rd ır.
(^ P la n lı ç a b a la rım ız d a genellikle, kendi k ü ltü rü m ü z ü n sağladığı b ir üstü n lü k bencilliği (ethnocentrism ) yavaş yavaş m e y d a n a çıkar. P lan lı değişm ede sosy o -k ü ltü rel b o y u t, b ira z dildeki g ra m e re b e n z e r; o, h e r za m a n o ra d a ve tem eld ir. F a k a t b irin in d ik k a tin e ç a rp a n a k a d a r o rta d a değ ild ir. H a tta bu g ö rü ld ü ğ ü za m a n bile, sıkı ve çok ça- m a d a n sonra k o n tro l altın a a lın a b ilir.2 P lanlı k ü ltü r değişm esinin “g ra m e rin im ö ğ renm ekde k ullanılabilecek teorik görüşler, gerçek v eriler b ü y ü k ölçüde sosyal bilim deki, özellikle A ntropoloji, Sosyoloji ve Sosyal psikoloji davran ış a la n ın d a k i a ra ştırm a la rın sonuçlarıdır^)
Ö te y a n d a n , teknik y ard ım p ro ğ ra m la rm ı k olaylaştıran sosyal b ilg in in toplan m ası ve kullanılm ası işi, söz konusu ilgili çeşitli a la n la rd a eğitilm iş u z m a n la r için ta m -z a m a n b ir iştir; nasıl ki b aşarılı b ir h alk sağlığı çalışm ası, to p lu m kalkınm ası veya ta rım işi, eğitilm iş u z m a n la rın ta m z a m a n vazifesidir.
B u ra d a tem el veriyi to p lam ak işi to p lu m d av ran ış bilim lerin in so ru m lu la rın d ır ki b u n la r teknik u zm an ile iş b irliğ i y a p a ra k çalı şırla r; b u v e r ile rin p ro g ram u y g u lark en en y a ra rlı b içim d e nasıl k ullanılabileceğini görü rler.
Bir k alk ın m a-g e lişm e p ro g ra m ın d a b ir dav ran ış bilim cisinin rolü, b ir am aca yönelik g ü d ü m lü pro jelerd e değişm eyi kolaylaştırm ak
1 G e o rg e M . F oster, Traditional Cultures: an d th e im p a c t o f technological change, Nevv Y o r k : H a r p e r a n d R o w . 1962. s. 195
4 N ER M İN ERD E N T U Ğ
için k u ra m sa l k av ram ları, a ra ştırm a m etodolojilerini ve ken d i a la n ın ın gerçek verilerini resm en k u lla n a n b ir b irey in ro lü gibi d ü şü nüleb ilir. T a rih boyu n ca, b ü y ü k ölçüde u zak görüşlü kişiler, k ü ltü rel, sosyolojik ve psikolojik bilgiyi, in san to p lu lu k ların ın d a v ra n ışla rın d a değişm eyi b a şa rm a k ta k u lla n m ışla rd ır; ö rn eğ in bizde A ta tü rk gibi. B unlar, spesifik bilgiyi resm i biçim d e k u lla n m ıy o rla rd ı; an cak , kendi a m a ç la rın d a b aşarılı o lm ak için ne y a p m a k g erek tiğ in i b iliy o rlard ı. Bu ö rn e k le rin b a z ıla rı u lu slararası g elişm e-k a lk ın m a p ro g ra m la rın d a çalışan k ü ltü re l a n tro p o lo g la r için b ir çok şeyleri o rta y a koyan yazı la rd ır.
Bu k o n u d a en eski ve güzel b ir ö rn e k -g ü d ü m lü k ü ltü r değişm esi için sosy o -k ü ltü rel tak tik le rd en b ir ö rn e k -în g iliz h a lk ın ın d in i ta rih in d e k a y ıtlıd ır.: İ r la n d a ’d a n gönderilm iş m isyonerler ta ra fın d a n In g ilte re ’n in 6. yüzyılın so n u n d a d in değiştirm esi k o n u su n d a P a p a B üyük G re g o ir’d a n b ir keşişe gelen b ir m ek tu p , b u k o n u d a kişinin b aşa rıy a ulaşm ası için k ü ltü re l ve psikolojik bilgiyi nasıl k u llan acağ ı h a k k ın d a m o d e rn b ir m e tin d ir.1
Bu k o n u d a en y akın b ir örnek B üyük A ta tü rk ’ü n çağ d aş u lu slar düzeyine ulaşm ası için, T ü rk iy e T ü rk to p lu lu ğ u n u n izlem esini ön g ö rd ü ğ ü In k ila p la r ıd ır: B unlar, A ta tü rk ’ü n b ir g ü d ü m lü k ü ltü r d e ğişmesi stratejisinin bilim sel tem elin e ilişkin teo rik k av ram ları, m eto dolojisini bilm ed en , eşsiz dehası ve bilgi hâzinesi ile sezdiği, değiş m e n in k ü ltü rel, sosyolojik ve psikolojik bilim sel bilgiyi sim geleyen, T ü rk to p lu lu ğ u n u n d a v ra n ışın d a yenileşm eyi sağ la m a k ta k ullandığı te m e lle rd ir.2
“ U y g u lam alı D av ran ış B ilim i” öncesi uygulanm ış o la n b u tü r ö rn ek lerin dışında, m o d ern a n tro p o lo g (k ü ltü rel v ey a sosyal an tro p o lo g ve es ki alışılmış ad ı ile etnolog) veya sosyolog, b ir a m a c a yönelik g p ro g ram d a,
bilin çli o lara k gerçek sağlıklı v eri’leri, teorik k a v ra m la rı ve ko n tro l e ttiğ i a ra ştırm a tekniklerini k u llan ır. Ö zel .bir p rojede an tro p o lo g , g ö nderilm iş o lduğu to p lu m u n ve k ü ltü rü n tem el k a ra k te rle rin i analiz etm eğe çalışır; değişm eyi y a p m a k la y ü k ü m lü p ersonelin g ü d ü le n m elerini ve d eğ erlerin i a n la m a y a çalışır; yine iki sistem arasın d ak i
1 a .g .e . s. 201. keşiş p a p a z ile eş a n la m lıd ır.
2 N e rm in , E rd e n tu ğ , “ A ta tü r k in k ıla p la r ı (D e v rim le ri)’ n in K ü lt ü r e l A n tro p o lo ji A ç ıs ın d a n A n a liz i” . 50. Y ıl Konferansları, Y a y . N o . 207, A n k a ra , 1976, D T C F s. 9 1-9 7.
KALKINM ADA KÜLTÜR BİLİMİ
etkileşim k alıp ların ı öğrenm eye çalışır.1 A n tro p o lo g b era b e rin d e kendi tah lilleri için b ir çerçeve sağ k ay an b ir k u ra m b ü tü n ü g etirir. Bu k uram ı sah ip o lduğu veya so n ra d a n kazan d ığ ı bilgiyi de k u llan arak , özel b ir p ro g ra m başarılı o lduğu tak d ird e , tü m değişm e derecesinin ne o la b ileceğini evvelden ta h m in etm eğe girişir. V e y a h u tta tersine, b ü tü n b ir k ü ltü rd e , özel b ir proje b aşarılı o lm a d a n evvel, ne gibi ve en küçük ölçüde değişm elerin m ey d an a gelm esi g erektiğini tây in etm eğe ça lışır.
A n tro p o lo g,2 değişm eye engel olan sosyal ve k ü ltü rel engelleri a r a r ve b u n la rı tarafsızlaştırm ak y o llarını telkin e d e r; ve değişm ede d irek t ç a b a ’la rd a h an g i g ü d ü len m elerin (m otivations) ve d iğer u y a rıcı (stim ulant) la rın ço ğunlukla başarılı oıarak kullanılabilineceğini tây in e d e r; ve b u n la rı y ap a rk en de alıcı to p lu lu ğ u n önerilen yenilik leri k ab u l veya red etm eye k a ra r verm elerin e y ard ım eder. A ntropolog, yeniliği g etiren g ru b üyelerin in (teknik u z m a n la rın ), g ru p eylem lerin in g ereklerini a n la m a la rın a ; ve g ru b u n örgütlen m esin in ve d e ğ erle rin in , y ap tık ları iş ile ilgili bilim leri d a h a iyi a n la m a la rın a y a r d ım etm eyi u m a r.
A n tro p o lo g işini nasıl y a p a r? O , genelden özele d o ğ ru nasıl ilerler? O , G eniş çizgileriyle, k ü ltü rel veya sosyal bilgiyi som ut terim lere nasıl çevirir ki b u terim ler, u lu slararası h alk sağlığı vey'a toplum k al kınm ası p ro g ra m ın d a kullanılabilsin ?
Böyle d u ru m la rd a A ntropoloji bilgisinin uygulanm ası k o n u su n d a kesin k aid eler yoktur. Ö zel so ru n ’la r için ne gibi özel teori veya o lg u ’n u n an lam lı o ld u ğ u n u gösteren “kendi kendine y a p ” re h b eri y o k tu r.’ Sezm e (in tu itio n ), so ru n ları d u y m a becerisi ve girişim b i çim i incelem e a la n ın d a b aşa rı ile çalışacak “ d av ran ış bilim cisi” ne tem el o lan şeylerdir. E tkin u y g u lam acı olacak b ir A ntropolog, sosyal ve k ü ltü re l te o ri’de iyi b ir tem ele sah ip o lm a lıd ır; o, gerçek ve tem el bilgi g ru b u n a h ak im o lm alıd ır ve kendi a la n çalışm asında olası en geniş u y arıc ıla r derecesine karşı d u y arlı olm alıdır.
Bu n o k ta la r zih in d e tu tu la ra k , A ntropologca h e rh an g i b ir k al k ın m a p ro g ra m ın d a y a rd ım eden üç önem li şey v a rd ır:
1 F oster, a .g .e . S. 201.
2 S o sy a l v e y a K ü ltü r e l A n tro p o lo ji k aste d ilm e k te d ir. 3 F oster, a .g .e .. S. 202.
6 MERMİN ERDENTUĞ
1- G örüş veya felsefe, 2- G erçek bilgi,
3- İşe u y gun a ra ştırm a teknikleri.
G örüş ş u d u r: H iç b ir k ü ltü r b ü tü n ü ile kötü veya b ü tü n ü ile iyi d eğildir. T em el o lara k b ü tü n k ü ltü rle r m ak u l ölçüde iy id irle r; aksi h ald e in san lar y aşa y am azlard ı. A ntropolog, öğrenim ile ve belki de m izacı ile şartlan m ıştır ve b ir to p lu m d a “ iyi” yi a ra m a k ta şartlan m ıştır ki “ iyilik” in ta n ım ı da şu d u r: Bir to p lu m u n , d iğ er to p lu m ların k in i y ık m a d a n kendi üyelerin in tü m ü n ü n ih tiy aç ve u m u tla rım ce v ap la m ak yeteneğidir. A ntropolog, değişm e u ğ ru n a değişm eyi doğ al o la ra k k ab u l etm ez O , gerçek ilerlem en in y ap ıld ığ ın a, b u n u n b ir k ü ltü rd e za te n m ev cu t o lan iyi şeylerden y ap ıld ığ ın a ve b u n la r üzerin e k u r u d u ğ u n a in an ır. Yoksa, gerçek ilerlem enin A m erik an veya A lm an yaşam b içim ine yaklaşm a o lara k ta n ım la n m a sın a , in a n m a z .'
A ntropologdun kalk ın m a p ro g ra m ın a getird iğ i gerçek bilgi, hem h a k k ın d a ve özellikle değişm e süreci h ak k ın d ak i genel kuram sal bilgi b ü tü n ü d ü r ki b u n a geniş k arşılaştırm alı k ü ltü r ve ay rıc a in celem en in y apıldığı a la n ın k ü ltü r kalıpları h a k k ın d a som ut v e r il e r de d ah ild ir. Ö rn e ğ in T ü rk iy ed e b ir h alk sağlığı veya to p lu m kalkınm ası p ro g ra m ın a k atılan b ir an tro p o lo g , h e r şeyden evvel b ir genel antropologudur.
(Veya E tn o lo jin in b u a la n ın d a yetişm iş b ir bilim ad a m ıd ır), tla v e olarak, bu b ilg in v eya üst d ü zeyde araştırm acı, T ü rk k ü ltü rü ü zerinde yazılm ış u z u n b ir m o n o g rafi ve m ak ale le r serisini okum uş o lm alıd ır; o, söz konusu incelem e a la n ın ın ta rih i ve etnografyası h a k k ın d a b ir ölçüde bilgili o lm alıd ır ve genel o lara k b u bölgenin ayırdedici tem el toplum sal ve k ü ltü re l k a ra k te rle rin i a n la m a lıd ır.2
N itekim , gü n ey d o ğ u A n a d o lu (D iy a rb ak ır ve çevresinde) bir d o k to ra tezi o lara k y ö n ettiğ im sağlık hizm etlerin in -sosyalizasyon’ u n - ne ölçüde b aşarılı olduğu ve başarı derecesini engelleyen e tm e n lerin analizin e ilişkin ça lışm a la rd a aynen b u yol izlen m iştir.3
Bir proje bölgesinde önceden iyi b i r4em el an tro p o lo jik a ra ştırm a y apıldığı ölçüde, an tro p o lo g ’d a özellikleri o ölçüde hızla o rta y a
1 a .g .e ., s. 203 2 F oster, a .g .e . s. 204
3 A h m e t G e n ç le r. Diyarbakır ve Çevresinde Sosyalleştirilmiş Sağlık Hizmetlerini Etkileyen
K ALKINM ADA KÜLTÜR BİLİMİ 7
k o y m ay a ve ilerlem eye yetenekli olur. A n tro p o lo g u n a la n so ru ların a uyg u lad ığ ı a ra ştırm a teknikleri, s ta n d a r t to p lu m b ilim y ö n tem lerid ir: B unlar, görüşm e (m ü lak a t), p la n la r, say ım lar ve soru sorm a (anket) dir. B ir k ü ltü r incelem esinde b u n la rd a n en önem li olanı, sosyologdun “açık u ç lu ” d ediği ve psikolog'un “d erin lem esin e” dediği “görüşm e” d ir. Bu yö n tem y ay g ın o lm a k ta n ziyade y oğun b ir y ö n te m d ir.1 (Ge- orge F oster). Bu sözünü ettiğim iz tek n ik lerd en , on re h b e rd e n alın an ay rın tılı verimler -g ö rü şm e yolu ile -, ıo o kişiden yüzeysel o la ra k a lı n a n verimlerden d a h a çok a n la m lı ce v ap lard ır. A yrıca, b ir sorunu e t kileyen fa k tö rle r derecesi, önceden tam ölçüde ta n ım la n a m a z . A n la m lı ve önem li o la n şey, görüşm eğe, istekli olan re h b e r (kılavuz) b u l m a k ta d ır; o n la ra n ezak et göstererek, re h b erlik etm elerin d e, geniş ölçü d e serbest h ü k ü m v erm e lerin i sağ lam a lıd ır. Bövlece, b u biçim de b ir soruncun d erin lik derecesi a ra ştırıld ık ta n so n ra v e r ry i an k e t (O ues- tio n n aire) aracılığı ile nicelik açısından incelem eğe girişm ek y a ra r lıdır.
Bu teknikler aracılığı ile an tro p o lo g , özel bir so ru n a veya d u ru m a yaklaşım o lara k iki şeyi y a p m a ğ a çalışır:
I - İlg ili k ü ltü r öğelerinin -sosyal deyişle k u ru m la rın - (örn e ğ in , sağlık p ro g ra m ın d a h astalık ve sağlık k av ram ları ve h astalığ ın oynad ığ ı rol veya ro ller n elerd ir), tü m k ü ltü r k alıb ın a d o k u su n a o lan ilgisini tây in etm ek,
I I - Bir gelişm e (kalkınm a) p ro g ra m ın a k atılan b ü tü n in san lar a ra sın d a kişisler arası ilişki k alıp ların ı tây in etm ek: Bu, g ru b u n sadece sosyal yapısı h a k k ın d a bilgiyi değil, ay n ı za m a n d a alıcı g ru p ile d ışa rıd a n yenilikleri g etirm eğe çalışan ö rg ü t a ra sın d a gelişen yeni ilişkiler h a k k ın d a da bilgiye sahip olm ak an lam ın ı taşır.
S onuç o larak , b ir a la n d a a n tro p o lo g tem el k ü ltü r araştırm asını y a p tık ta n sonra ay n ı b ilg in in y ap a c a ğ ı ikinci tü r a ra ştırm a n ın o ra d a inceleyeceği sorun vey^a so ru n la r ü ze rin d e d erinliği, b u b irin ci a ra ştır m a y a b ağ lıd ır. Bir k alk ın m a projesi y apılacaksa, evvela ilk b ilgi-ve- r i’l e r - to p la n m a lıd ır ki p la n b aşarılı k u ru lab ilsin . Ö rn e ğ in , eğer a n t ropolog b ir sağlık projesi ü ze rin d e çalışacaksa, on u n evvela söz konusu i G ö rü ş m e , tem el b ir y ö n te m için d e b ir tekn ik tü rü d ü r am a m eto d o lo ji a rısın d an “ m eto d ” o la ra k n ite le n d iriliy o r (G e o rg e F oster).
8 N ER M İN ERD ENTUĞ
a la n ın sosyal yapısı, ekonom ik k alıp ları, değ erler sistem i, h alk sağlığı in a n ç ve p ratik leri h ak k ın d a iyi b ir bilgi sahibi olm ası g erek ir: Böylece an tro p o lo g (eski eş an lam lı adı ile etnolog), öne sürü len b ir projede belki önem li olabilecek b ir özel konuya, örneğ in , belirli b ir m o d ern sağlık p ro g ra m veya ö rg ü tü n ü n b aşarı d erecesi- k endini hem en y ö n len d ireb ilir.
K ısacası an tro p o lo g lar k alk ın m a am açlı p ro g ra m la rd a etkin biçim d e k u llan ılacak larsa, p ro g ra m ın u y g u lan ac ağ ı alan için tem el antropolojik a ra ştırm a n ın yapılm ası son d erecede önem lidir.'
K A Y N A K Ç A L A R
T u g a ç , A h m e t, Sosyal Bilimler Araştırmalarının ve B ilgi Akımının Ör
gütlenmesi. A n k a ra , 1977 D P T Sosyal P la n la m a D airesi Y ay. D P T 1581 — S P D : 295. S. 3.
O la f, H e lm e r , Social Technologies, JNemyork, 1966.
V a r ış , F a tm a , A report on the State o f Social Science in Turkey; Social
Science Assocation Ankara, 1973.
E r d e n tu ğ , N e r m in , “Modernleşme çabalarında dikkat edilmesi gereken
temel hususlar” Türkiye Türk Toplumlaıında Kültürel Antropolojik incelemeler. A n k a ra , A .t). Basım evi, 1972. A .Ü . Eğ. F ak. Y ay. no. 29, s. 82-84, pasım
F o s te r , G e o r g e , Traditional Cultures; and the Import o f Technological
Change, îs evvyork: H a rp e r L Rovv, 1962, S. 1.
E r d e n tu ğ , N e r m in , “Atatürk İnkilaplan (Devriminin) Kültürel Ant
ropoloji Açısından A n a l i z i 50. Yıl Konferansları, A n k ara, 1976, D T C F . yay. no. 27 S. 91-97. passim
G e n ç le r , A h m e t, Diyarbakır ve Çevresinde Sosyalleştirilmiş Sağlık H iz
metlerini Etkileyen Toplumsal ve Kültürel Faktörler. D iy arb ak ır, 1974 (Basılm am ış d o k to ra tezi).
