İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ İÇİN SANAL DOKU TABANLI BÜRO BİNASI VERİ DESTEK SİSTEMİ ‘TALLOFFICE’
YÜKSEK LİSANS TEZİ Mimar Funda TEZEL
HAZİRAN 2007
Anabilim Dalı : BİLİŞİM ANABİLİM DALI Programı : MİMARİ TASARIMDA BİLİŞİM
İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ İÇİN SANAL DOKU TABANLI BÜRO BİNASI VERİ DESTEK SİSTEMİ ‘TALLOFFICE’
YÜKSEK LİSANS TEZİ Mimar Funda TEZEL
(710041005)
HAZİRAN 2007
Tezin Enstitüye Verildiği Tarih : 7 Mayıs 2007 Tezin Savunulduğu Tarih : 13 Haziran 2007
Tez Danışmanı : Doç.Dr. Sinan Mert ŞENER Diğer Jüri Üyeleri Prof.Dr. Gülen ÇAĞDAŞ (İ.T.Ü.)
ÖNSÖZ
Değerli tez danışmanım Sayın Doç.Dr. Sinan Mert Şener’e, çalışmalarım sırasında gösterdiği büyük teşvik, yardım ve değerli görüşleri için teşekkürlerimi saygıyla sunarım.
Bana gösterdikleri sonsuz sevgi, hassasiyet ve teşvik için çok sevdiğim annem Feriha Tezel’e, babam Turgut Tezel’e, kız kardeşim Fulya Tezel’e ve arkadaşlarıma, ayrıca yoğun iş temposunda benden yardım ve desteklerini esirgemeyen sevgili iş arkadaşlarıma sonsuz teşekkür ederim.
İÇİNDEKİLER KISALTMALAR vıı TABLO LİSTESİ vııı ŞEKİL LİSTESİ ıx ÖZET xııı SUMMARY xv 1. GİRİŞ 1 1.1. Araştırmanın Amacı 1 1.2. Araştırmanın Kapsamı 3
1.3. Araştırmanın Yöntem ve Sınırları 4
2. MİMARİ TASARIM BİLGİSİ, MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ VE
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ 5
2.1. Mimari Tasarım Bilgisi 5
2.1.1. Mimari Tasarım Süreci 7
2.1.1.1. Bilgi Toplama 8 2.1.1.2. Analiz 8 2.1.1.3. Sentez 9 2.1.1.4. Değerlendirme 10 2.1.2. Tasarım ve Deneyim 10 2.1.3. Tasarımda Biçimlendirme 12 2.1.3.1. Parametrik Tasarım 13 2.1.3.2. Yenilikçi Tasarım 13 2.1.3.3. Yaratıcı Tasarım 14
2.1.4. Tasarımda Soyutlaştırma / Somutlaştırma 16
2.1.4.1. Ayrıntıdan Arındırmak 18
2.1.4.2. Azaltmak - İndirgemek 18
2.1.4.3. Ayırmak - Vurgulamak 19
2.1.4.4. Karşılaştırma Yapmak 19
2.1.5. Tasarımcı Düşünce ve Öğrenme 19
2.1.5.1. Aşamalı / Bütüncü 20
2.1.5.2. Atak / Dikkatli 20
2.1.5.3. Genişleyen / Daralan 21
2.1.5.4. Alandan Bağımsız / Alana Bağımlı 21
2.2. Mimari Tasarım Eğitimi 22
2.2.1. Bilginin İletimi ve Tasarım Eğitimi 23
2.2.1.1. Bilgi ve Tasarım Bilgisinin Bellekte Organizasyonu 23 2.2.1.2. Mimari Tasarım Bilgisinin İletimi ve İletim Biçimleri 24
2.2.2. Mimari Tasarım Eğitiminde Kavramlar 26
2.3. Mimari Tasarım Eğitimi ve Bilgi Teknolojileri 26
2.3.1. Bilgisayar ve Bilgi Teknolojilerinin Tasarım Eğitiminde Kullanımı 28
2.3.1.1. CSILE Projesi 29
2.3.2. Bilgisayar Destekli Mimari Tasarım (BDT) 32
2.3.3. Mimari Tasarım Eğitimi ve İnternet 35
2.3.4. Uzaktan Eğitim ve Çoklu Ortam Teknolojisi 36
2.3.5. Sanal Doku Tabanlı Eğitimde Etkileşim ve Öğrenci Destek Hizmetlerinin
Geliştirilmesi 38
3. VERİTABANI SİSTEMİ, MİMARLIK İLİŞKİSİ VE 'SANAL DOKU'
UYGULAMALARI 39
3.1. Veritabanı Sistemi 39
3.2. Veri Modelleri 40
3.2.1. Nesneye Dayalı Mantıksal Modeller 40
3.2.2. Kayda Dayalı Mantıksal Modeller 41
3.2.2.1. İlişkisel Model 41
3.2.2.2. Ağ Yapısı Modeli 41
3.2.2.3. Hiyerarşik Model 41
3.3. Veritabanı Tasarımı 42
3.3.1. İhtiyaçların Belirlenmesi ve Analizi 43
3.3.2. Kavramsal Veritabanı Tasarım Süreci 44
3.3.3. Veritabanı Yönetim Sisteminin Seçimi 45
3.3.4. Mantıksal Veritabanı Tasarım Süreci 46
3.3.5. Fiziksel Veritabanı Tasarım Süreci 48
3.3.6. Veritabanı Sisteminin Tamamlanması 49
3.4. Veritabanı ve Mimarlık İlişkisi 50
3.4.1. Mimari Tasarımda Görsel Veritabanı Kullanımı 50 3.4.1.1. Mimari Tasarımda Görsel İfadeler 51 3.4.1.2. Mimari Tasarım Bilgisinin Elektronik Ortama Aktarılması 53 3.4.1.3. Mimari Tasarımda Görsel Veritabanları 55 3.4.2. Mimari Tasarım Öğreniminde Veritabanı Kullanımı 56 3.4.3. Mimari Sunumlarda Veritabanı Kullanımı 57 3.4.4. Elektronik Ortamda Mimari Veritabanı Uygulamaları 58
3.4.4.1. DOORS Projesi 58
3.4.4.2. AVIADOR Projesi 61
3.4.4.3. Electronic Cocktail Napkin Projesi 62
3.4.4.4. ARCHIE Projesi 64
3.4.5. 'Sanal Doku' Üzerinde Mimari Veritabanı Uygulamaları 66 3.4.5.1. SPIRO Projesi/California Universitesi 67 3.4.5.2. ‘Cities and Buildings Database’ Projesi/Washington Universitesi 69 3.4.5.3. 'The Great Buildings Collection' Projesi 72
3.4.5.4. 'The Architectural Index' Projesi 74
3.4.5.5. 'archINFORM' Projesi 76
3.4.5.6. 'EMPORIS Buildings' Projesi 78
3.5. Veritabanı ve Multimedya Tasarımı 79
3.5.1. Veritabanı ve Multimedya 79
3.5.2. Multimedya Tasarım İlkeleri 80
3.5.2.1. Kullanıcı Bilgisayar Etkileşimi ve Arayüz Tasarımı 81 3.5.2.2. Kullanıcı Grafik Arayüz Tasarımı (GUI) İlkeleri 81
3.5.2.3. GUI Tasarımı Aşamaları 82
4. ÇOK KATLI BÜRO BİNALARI TASARIM İLKELERİ VE TİPOLOJİK
4.1.1. Mimari Tasarım ve Tipoloji 90
4.1.2. Mimari Tasarımda İlişkiler 91
4.1.2.1. Fonksiyonel İlişkiler 91
4.1.2.2. Geometrik İlişkiler 92
4.1.2.3. Kütle İlişkileri 93
4.1.2.4. Tipolojik İlişkiler 94
4.1.2.5. Topolojik İlişkiler 94
4.2. Çok Katlı Büro Binası 98
4.2.1. Büro Planlamasında Mekansal Gelişim 98
4.2.1.1. Tek Odalardan Oluşan Geleneksel Büro Mekanı 99
4.2.1.2. Grup Odalardan Oluşan Büro Mekanı 99
4.2.1.3. Açık Plan Düzenli Büro Mekanı 99
4.2.1.4. Serbest Düzenli Büro Mekanı 100
4.3. Çok Katlı Büro Binası Tasarımı 100
4.4. Çok Katlı Büro Binası Tipolojik Analizi 101
4.4.1. Çok Katlı Büro Binası Tasarımında Çekirdek 102
4.4.1.1. Merkezi Çekirdek 106
4.4.1.2. Merkezi İki Çekirdek 107
4.4.1.3. Parçalı Çekirdek 108
4.4.1.4. Köşe Çekirdek 108
4.4.1.5. Kenar Çekirdek 109
4.4.1.6. Dışta Yeralan Çekirdek 109
4.4.2. Çok Katlı Büro Binası Tasarımında Planlama 110
4.4.2.1. Merkezi Planlama 110
4.4.2.2. Lineer (Doğrusal) Planlama 111
4.4.2.3. Radyal Planlama 111
4.4.2.4. Küme Planlama 112
4.4.2.5. Izgara (Modüler) Planlama 113
4.4.3. Çok Katlı Büro Binası Tasarımında Plan Formu 113 4.4.4. Çok Katlı Büro Binası Tasarımında Kütle Grameri 114 4.4.5. Çok Katlı Büro Binalarının Yapı Tarzına Göre Sınıflandırılması 116
5. MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ İÇİN SANAL DOKU TABANLI
BÜRO BİNASI VERİ DESTEK SİSTEMİ - 'TALLOFFICE' 119
5.1. Sistemin Tanımı ve Amacı 119
5.2. Sistemin Kapsamı 120
5.3. Sistemin Tasarımı ve Yöntemi 123
5.3.1. Sistemin Bilgi İçeriği 123
5.3.2. Sistemin Yapılanma Süreci 124
5.3.3. Kullanıcı Arayüzü Tasarımı 127
5.3.4. Sistemin Arama Motoru 129
5.3.5. Sisteme Kayıt Ekleme 129
5.3.6. Sistemin İnternet Ortamına Aktarımı ve Test Edilmesi 130
5.3.7. Sistemde Kullanılan Teknolojiler 131
5.3.7.1. Linux 132 5.3.7.2. Apache 1.3 132 5.3.7.3. PHP 5 133 5.3.7.4. SQL 134 5.3.7.5. MySQL 4 134 5.3.7.6. Macromedia Dreamweaver 8 135
5.3.7.7. Adobe Photoshop 8 136
5.4. Veri Destek Sisteminin İşleyişi 137
5.4.1. Anasayfa 137
5.4.2. Yazılı Arama Modülü 138
5.4.2.1. Yapı Adına Göre Arama 139
5.4.2.2. Mimar Adına Göre Arama 141
5.4.2.3. Yapı Tarzına Göre Arama 143
5.4.2.4. Kıta/Ülke/Şehir Göre Arama 145
5.4.3. Grafik Arama Modülü 146
5.4.3.1. VP Kurgusuna Göre Arama 147
5.4.3.2. Plan Geometrisine Göre Arama 148
5.4.3.3. Çekirdek Tipine Göre Arama 149
5.4.3.4. Kütle Gramerine Göre Arama 151
5.4.4. Detaylı Arama Modülü 152
5.4.5. Kayıt Listesi Modülü 153
5.4.6. Kayıt Ekleme Modülü 153
5.4.7. Yardım Modülü 156
5.5. Veri Destek Sisteminin Kontrolü 156
6. SONUÇ 159
KAYNAKLAR 161
KISALTMALAR
ANSI : Amerika Milli Standartlar Enstitüsü ASF : Apache Software Foundation ASP : Active Server Page
AVIADOR : Avery Videodisc Index of Architectural Drawings BDT : Bilgisayar Destekli Tasarım
CAD : Computer Aided Design
CAAD : Computer Aided Architectural Design CAM : Computer Aided Manufacturing CD-ROM : Compact Disc Read Only Memory CGI : Computer Generated Imagery
COVIS : The Learning Through Collaborative Visualization CSILE : Computer-Supported Intentional Learning Environments DBMS : Database Manegement System
DDL : Data Definition Language
DOORS : Design Oriented Online Resorces System DOS : Disc Operating System
FTP : File Transfer Protocol GPL : General Public Licence GUI : Graphic User Interface
HCI : Human Computer Interface ya da Interaction HTML : Hypertext Markup Language
HTTP : HyperText Transfer Protocol IP : Internet Protocol
MIT : Massachussets Institude of Technology PHP : Personal Home Page Tool
SPIRO : Slide and Photograph Image Retrieval Online SQL : Structured Query Language
TCP : Transmission Control Protocol
VP : Vaziyet Planı
WWW : World Wide Web
TABLO LİSTESİ
Sayfa No Tablo 4.1 Çekirdek Sınıflandırmasının Analizi (Cho, 2002)...……... 104 Tablo 5.1 MySQL veritabanı Bina tablosu örnek bir kayıt... 130
ŞEKİL LİSTESİ Sayfa No Şekil 2.1 Şekil 2.2 Şekil 2.3 Şekil 2.4 Şekil 2.5 Şekil 2.6 Şekil 2.7 Şekil 2.8 Şekil 2.9 Şekil 2.10 Şekil 2.11 Şekil 3.1 Şekil 3.2 Şekil 3.3 Şekil 3.4 Şekil 3.5 Şekil 3.6 Şekil 3.7 Şekil 3.8 Şekil 3.9 Şekil 3.10 Şekil 3.11 Şekil 3.12 Şekil 3.13 Şekil 3.14 Şekil 3.15 Şekil 3.16 Şekil 3.17 Şekil 3.18 Şekil 3.19 Şekil 3.20 Şekil 3.21 Şekil 3.22 Şekil 3.23 Şekil 3.24 Şekil 3.25 Şekil 3.26 Şekil 3.27 Şekil 3.28 Şekil 3.29
: Bilimsel olarak mimari tasarım aşamalarının açıklanması ... : Mimari tasarım evresinin, bilgi toplama-analiz-sentez
değerlendirme aşamaları olarak bina düzeylerine göre açılımı... : Zaha Hadid ‘in Singapur Science Hub eskiz süreci... : Tasarımda Soyutlaştırma – Somutlaştırma... : Soyut Biçim – Somut Biçim... : Soyutlama Yaklaşımları... : CSILE Bilgi Haritası... : CSILE projesi çalışma arayüzü... : COVIS veritabanı kullanımı... : COVIS veritabanı arayüzü... : Frank Gehry Guggenheim Bilbao fotoğraf, model ve eskiz... : Veritabanı sisteminin basit yapısı... : Veritabanı tasarımı sürecinin basamakları... : Veritabanı Yönetim Sisteminin Bileşenleri... : Calatrava, Lusitania tasarımında bir boğadan esinlenmiştir... : Frank Gehry’nin Prag’daki Ulusal Hollanda binası tasarımı... : Jorn Utzon’un yelkenlilerden esinlendiği Sydney opera binası.... : Öğrenme Sistemi Organizasyonu... : Mimari Bellekte Diyagramlarla Sorgulama... : DOORS projesi düzenleme modülü arayüzü... : "DOORS" Projesi Strüktürü... : AVIADOR veritabanı kayıtları ekranı... : The Electronic Cocktail Napkin Projesi Çizim Tahtası ve Eskiz Defteri ... : The Electronic Cocktail Napkin Diyagram Örnekleri... : Ünlü binalar için görsel veritabanının diyagram arayüzü ... : The Electronic Cocktail Napkin Sonuç Sayfası Arayüzü... : Lobi için Archie Eskiz Defteri ve Tasarım Hikayesi Arayüzü ... : Archie Projesi'nde Tasarım Hikayeleri Arayüzü... : Veritabanı Tarafından Desteklenen Web Yapısı... : SPIRO Projesi Sorgulama Arayüz ekranı... : SPIRO Projesi Sorgulama Sonuç ekranı... : SPIRO Projesi Detaylı Sonuç ekranı ... : ‘Cities and Buildings Database’ Projesi Tanıtım ekranı... : ‘Cities and Buildings Database’ Projesi Arama ekranı ... : ‘Cities and Buildings Database’ Projesi Sonuç ekranı... : ‘Cities and Buildings Database’ Projesi Sonuç İmaj ekranı ... : ‘Cities and Buildings Database’ Projesi Sonuç Tanıtım ekranı.... : The Great Buildings Collection Projesi Giriş ekranı ... : The Great Buildings Collection Projesi Basit Arama ekranı... : The Great Buildings Collection Projesi Detaylı Arama ekranı….
7 8 9 16 17 18 29 30 31 31 34 39 42 46 52 53 53 57 58 59 60 61 62 63 63 64 65 65 66 67 68 68 69 70 70 71 71 72 73 73
Şekil 3.30 Şekil 3.31 Şekil 3.32 Şekil 3.33 Şekil 3.34 Şekil 3.35 Şekil 3.36 Şekil 3.37 Şekil 3.38 Şekil 3.39 Şekil 3.40 Şekil 3.41 Şekil 3.42 Şekil 3.43 Şekil 3.44 Şekil 3.45 Şekil 3.46 Şekil 3.47 Şekil 3.48 Şekil 3.49 Şekil 4.1 Şekil 4.2 Şekil 4.3 Şekil 4.4 Şekil 4.5 Şekil 4.6 Şekil 4.7 Şekil 4.8 Şekil 4.9 Şekil 4.10 Şekil 4.11 Şekil 4.12 Şekil 4.13 Şekil 4.14 Şekil 4.15 Şekil 4.16 Şekil 4.17 Şekil 4.18 Şekil 4.19 Şekil 4.20 Şekil 4.21 Şekil 4.22 Şekil 4.23 Şekil 4.24 Şekil 4.25 Şekil 4.26 Şekil 4.27 Şekil 4.28 Şekil 4.29 Şekil 5.1
: The Great Buildings Collection Projesi Sonuç ekranı ……….…. : The Architectural Index Projesi İndeks ekranı……….………… : The Architectural Index Projesi Sorgu ekranı ……….…. : The Architectural Index Projesi Sorgu Sonuç ekranı …………... : archINFORM Projesi Anasayfa ekranı ……… : archINFORM Projesi Genel Arama ekranı ………….…………. : archINFORM Projesi Anahtar Kelime Arama ekranı …….……. : archINFORM Projesi Sonuç ekranı……….……...….. : ‘EMPORIS Buildings’ Projesi Arama ekranı ……….. : ‘EMPORIS Buildings’ Projesi Sonuç ekranı ………... : Çoklu ortam türleri ...….. : Çoklu Ortam Veritabanı Sistemi Yapısı ... : İnsan bilgisayar etkileşimi tasarım kriterleri ………....………… : Doğrusal Model ...………..……….. : Soyağacı Modeli...………..……….. : Ağ Modeli...………..……… : Paralel Model …... : Matriks Modeli ………...……….. : Üstüste Çkıştırma Modeli ……….…..…….. : Mekansal Büyütme Modeli ……….. : Çok katlı yapı kütle tipolojileri (Şener ve Kahvecioglu, 1992)... : Topolojik ilişkiler ...……….. : Merkezi Düzenler ..……….……….. : Lineer Düzenler ...……….…….. : Radyal Düzenler ...……….………. : Küme Düzenler ...………..……….. : Izgara Düzenler ...…. : Büro bina morfolojisi ...…….. : Çok katlı binalar için bina çekirdeği örnekleri ………. : Çekirdek yerleşim şeması (Richard, 2001)... : Çok katlı büro binalarında Merkezi Çekirdek Örnekleri... : Çok katlı büro binalarında Merkezi İki Çekirdek Örnekleri... : Çok katlı büro binalarında Parçalı Çekirdek Örnekleri... : Çok katlı büro binalarında Köşe Çekirdek Örneği... : Çok katlı büro binalarında Kenar Çekirdek Örnekleri... : Çok katlı büro binalarında Dışta Yer Alan Çekirdek Örnekleri.... : Ching'in oluşturduğu plan düzenleri ... : Çok katlı büro binaları Merkezi vaziyet plan kurgusu örnekleri... : Çok katlı büro binaları Lineer vaziyet plan kurgusu örnekleri... : Çok katlı büro binaları Radyal vaziyet plan kurgusu örnekleri... : Çok katlı büro binaları Küme vaziyet plan kurgusu örnekleri... : Çok katlı büro binaları Izgara vaziyet plan kurgusu örnekleri... : Çok katlı büro binaları Plan geometrisi örnekleri... : Çok katlı yapı kütle grameri tipolojileri... : Çok katlı büro binaları kütle grameri örnekleri ... : Klasik büro binaları örnekleri... : Çağdaş büro binaları örnekleri ... : Akıllı büro binaları örnekleri... : Ekolojik büro binaları örnekleri... : Veritabanı yönetiminin temel esasları...
74 74 75 75 76 76 77 77 78 78 79 80 81 83 84 84 85 85 86 86 93 95 95 96 96 97 97 102 103 106 107 107 108 108 109 109 110 111 111 112 112 113 114 115 115 116 117 117 118 121
Şekil 5.2 Şekil 5.3 Şekil 5.4 Şekil 5.5 Şekil 5.6 Şekil 5.7 Şekil 5.8 Şekil 5.9 Şekil 5.10 Şekil 5.11 Şekil 5.12 Şekil 5.13 Şekil 5.14 Şekil 5.15 Şekil 5.16 Şekil 5.17 Şekil 5.18 Şekil 5.19 Şekil 5.20 Şekil 5.21 Şekil 5.22 Şekil 5.23 Şekil 5.24 Şekil 5.25 Şekil 5.26 Şekil 5.27 Şekil 5.28 Şekil 5.29 Şekil 5.30 Şekil 5.31 Şekil 5.32 : phpMyAdmin arayüzü... : Veritabanı uygulaması için oluşturulan ‘bina’ isimli tablo
yapısı... : Veritabanı uygulaması için oluşturulan ‘bina’ isimli tablo içeriği : TallOffice veri destek sisteminin sayfaları arasındaki
bağlantılar... : TallOffice veri destek sistemi Anasayfa ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Yazılı Arama ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Yapı Adına Göre Arama ekranı.... : TallOffice veri destek sistemi Yapı Adına Göre Arama Sonuç
ekranı...
: TallOffice veri destek sisteminin Ando Tower için oluşturduğu Yapı Bilgileri Analiz Sayfası ekranı...
: TallOffice veri destek sistemi Mimar Adına Göre Arama ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Mimar Adına Göre Arama Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sisteminin Norman Foster için
oluşturduğu Yapı Bilgileri Analiz Sayfası ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Yapı Tarzına Göre Arama ekranı.. : TallOffice veri destek sistemi Yapı Tarzına Göre Arama Sonuç
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kıta / Ülke / Şehir Göre Arama
ekranı ... : TallOffice veri destek sistemi Kıtasına Göre Arama Sonuç
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kıta / Ülke Göre Arama Sonuç
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Grafik Arama ekranı... : TallOffice veri destek sistemi VP Kurgusuna Göre Arama
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi VP Kurgusuna Göre Arama
Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Plan Geometrisine Göre Arama
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Plan Geometrisine Göre Arama
Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Çekirdek Tipine Göre Arama
sayfası... : TallOffice veri destek sistemi Çekirdek Tipine Göre Arama
Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kütle Gramerine Göre Arama
ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kütle Gramerine Göre Arama
Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Detaylı Arama sayfası... : TallOffice veri destek sistemi Detaylı Arama Sonuç ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kayıt Listesi sayfası... : TallOffice veri destek sistemi Kayıt Ekleme ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Kayıt Ekleme Sonuç ekranı...
126 127 127 137 138 138 139 140 141 142 142 143 144 144 145 146 146 147 147 148 149 149 150 150 151 151 152 152 153 155 155
Şekil 5.33 Şekil 5.34 Şekil 5.35 Şekil 5.36
: TallOffice Yardım ekranı... : TallOffice veri destek sistemi Login sayfası... : TallOffice veri destek sistemi Sistem Yöneticisi Kayıt Listesi
sayfası... : TallOffice veri destek sistemi Sistem Yöneticisi Kayıt Listesi
Silme ekranı... 156 157 157 158
ÖZET
MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ İÇİN SANAL DOKU TABANLI BÜRO BİNASI VERİ DESTEK SİSTEMİ – ‘TALLOFFICE’
Çalışmamızın konusu, mimari tasarım ürününün oluşturulması için mimari tasarım bilgisini analiz yöntemleri ile birlikte sunan, tasarımda tipoloji, deneyim, soyutlama ve biçimlendirme yaklaşımları ile desteklenen, kullanıcısına (öğrenci, mimar, akademisyen) kendi örneklerini paylaşma olanağı verebilen bir veri destek sisteminin oluşturulması ve internet aracılığı ile sistemde saklanan bilgilerin kullanıcılarla paylaşılması şeklinde tanımlanabilir. Bina tipolojilerinden örnek olabileceğine inanılan çok katlı büro binası tipolojisi ile sınırlandırılan sistem içerisindeki yazılı, görsel ve teknik bilgiler ile, tasarımcıya uygulanmış örneklerden fikir edinebilme, tasarım sürecinde daha önceden oluşturulan görsel koleksiyonlarda taramalar yapabilme ve çözmeye çalıştığı tasarım problemini yeniden yapılandırma olanağı tanımaktadır.
Geliştirilen sistem, görsel bir veritabanı ve bir web-veritabanı uygulaması olması özelliklerinin yanında bu özelliklerin veri destek sistemi olarak kurgulanmasında yeni bir örnek teşkil etmektedir.
Araştırmamızın amacı, kapsamı, yöntemi ve sınırları giriş bölümünde belirlenmiştir. İkinci bölümde, genel anlamda tasarım bilgisi üzerinde durulmuş, mimari tasarım sürecinden (bilgi toplama, analiz, sentez, değerlendirme) yola cıkılarak, mimari tasarımda deneyim, tasarımda biçimlendirme, somutlaştırma ve soyutlaştırma yaklaşımları incelenerek, tasarım bilgisinin aktarım biçimleri, mimari tasarım eğitimi, tasarım eğitiminde kullanılan bilgi teknolojileri, mimari tasarım eğitiminde kullanılan araç ve yöntemler, internet teknolojisi ve sanal doku (web) tabanlı eğitim sistemleri araştırılmıştır.
Üçüncü bölümde, veritabanı sistemleri, veri modelleri ve veritabanının tasarım aşamaları üzerinde durulmuş, mimarlık ve veritabanı ilişkisi irdelenerek, elektronik ortamda ve internet ortamında mimari veritabanı uygulama örnekleri incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca bir grafik arayüzün oluşturulması için gerekli multimedya tasarım ilkelerinden de bahsedilerek daha verimli bir kullanıcı arayüz nasıl oluşturulabilir tartışılmıştır.
Dördüncü bölümde, mimari tasarımda tip ve tipoloji kavramalarından ve tasarım elemanları arasındaki ilişkilerden yola çıkılarak, fonksiyonel, geometrik, kütlesel, tipolojik, topolojik ilişkiler incelenmiş, bunların mimari tasarımda kullanım alanları ve yararları araştırılmıştır. Ayrıca, örnek olarak kabul edilen çok katlı büro binası tasarım kriterleri ve tasarım elemanları tanıtılmış, tasarım elemanları ölçeğinde
tipolojik analiz yöntemleri irdelenmiş ve çekirdek tipi, plan geometrisi, vaziyet planı kurgusu ve kütle grameri başlıkları altında tipolojik sınıflandırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar sonucunda elde edilen analiz bilgileri geliştirilen veri destek sisteminin tasarımında veri olarak kullanılmıştır.
Beşinci bölümde araştırma ve analizler sonucunda geliştirdiğimiz sistem hakkında detaylı bilgi verilerek sistemin işleyişi anlatılmıştır.
Çalışmamızın sonucunda, gelişen bilgi teknolojilerinin eğitim alanında kullanımı ve bu alanda yapılan yenilikler esas alınarak, mimari tasarım eğitiminde bilgi teknolojilerinin nasıl kullanılabileceği sorgulanmış, bilginin iletimi ve paylaşımı esas alınarak “Mimari Tasarım Eğitimi için Sanal Doku Tabanlı Büro Binası Veri Destek Sistemi-TallOffice” geliştirilmiştir.
SUMMARY
WEB – BASED DATA SUPPORT SYSTEM FOR OFFICE BUILDINGS IN ARCHITECTURAL DESIGN EDUCATION– ‘TALLOFFICE’
The subject of our study is giving architectural design theory with the methods for analysing the design, which are supported by architectural typology, experience, abstraction and formalization, and also giving users (student, architect, academician) the chance for uploading his/her design examples to the system for sharing their data all over the world using internet connection. System is limited with the high-rise office building typology, but in the future its structure can be used for other building typologies. The written, visual and technical information that the system is contained, is used for getting information about previous examples and also used for searching the examples with the specific features that are defined in research.
The system is a good example with the features which is a visual database and also a web-database application.
In the first chapter of our research, the aim, the concept and the methods of the study are defined.
In the second chapter, the meaning of the architectural design theory, process of the architectural design, experience in design development, formalization in design theory, design abstraction methods, architectural design education, information technology, technology in design education, internet and web-based education subjects are investigated.
In the third chapter, database systems, the design process of database systems, the function of databases in architecture, the electronic and web database examples are introduced. Also the information for creating an effective and user- friendly graphic interface is discussed.
In the fourth chapter, after describing architectural typology, function and geometry, high-rise office building typology is discussed and the design criteria for creating a high-rise office building, the analysis methods for typological features, core typology, plan geometry, mass grammar typology and site plan typology are investigated. This investigated information is used for developing the data support system.
In fifth chapter, the proposed model ‘Web- Based Data Support System for Office Buildings in Architectural Design Education – TallOffice’ is defined and the system’s structural input, analysis features and working mechanism is introduced in details.
The last chapter of the study consists of the results and the forthcoming expectations of the system, after answering and summarizing the questions about how information technology and database applications are used for creating a data support system.
1. GİRİŞ
Bu bölümde araştırmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve sınırları tartışılacaktır.
1.1 Araştırmanın Amacı
Günümüzde internet teknolojileri ve altyapısını oluşturan telekomünikasyon, bilgisayar donanım ve yazılım teknolojileri hızla gelişmektedir. Bu gelişim sürecinin getirdiği en önemli avantajlardan biri de kuşkusuz bilgi paylaşımı alanındaki çalışmalardır.
Bilgisayar teknolojisi 1980’lerden itibaren eğitim alanında bilgi alışverişinin yeni bir yolu olarak, amaç değil yeni bir araç olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bugün bilgisayar teknolojisinin eğitim ve öğretim konusunda kullanılan yöntemler içinde yeni ufuklar açarak bilgi toplumunun temellerini atmasıyla bir reform oluşturduğu söylenebilir. Özellikle gelişmiş ülkelerdeki üniversiteler bu teknolojinin mimarlık öğretimi de dahil olmak üzere çeşitli mesleki öğretimlerinde farklı kullanım ve etkileşim olanakları ile stratejileri ve yöntemleri geliştirmektedirler. Bugün Türkiye, gelişmiş ülkelerin kazandığı bu teknolojik deneyimden yararlanarak kendi metodunu oluşturmak durumundadır. Ancak bu deneyim iyi incelenerek kazanılan olumlu deneyimler doğrultusunda değişen yeni teknolojileri izleyerek ve yeni önerilerle katılarak geliştirilmelidir. Bu bağlamda, bilgisayar bir öğretim aracı olarak, bir veri destek aracı olarak, bir sunum aracı olarak, araştırma ve iletişim açısından bir eğitim aracı olarak önem kazanmaktadır.
Günümüz mimarlık okullarında eğitim sürecinin önemli bir parçasını ve mesleğin uygulanmasındaki disiplin alanını kapsayan mimari tasarım / proje dersleri her yönü ile sorgulanmaya ve geliştirilmeye devam etmektedir. Bu süreç içerisinde özellikle problemin tanımlanması, tasarım geliştirme ve sonuç ürün ile değerlendirme adımları giderek çoklu bir ortamı beraberinde getirmektedir. Bu çoklu ortama olan gereksinim özellikle bilişim teknolojisinin yaygınlaşması sonucu stüdyo/atölye ortamını da
fiziksel ve düşünsel anlamda değiştirmeye başlamaktadır. Bu değişim geleneksel anlamda halen çoğunlukta işleyen stüdyo mekanlarını ilk aşamada tamamen bir sanal stüdyo anlayışına çevirmese de olanaklar ölçüsünde farklılaşmalar ve teknolojinin sağlamış olduğu donanım ve yazılımlarla biçimlendirmektedir. Geliştirilen bu çoklu ortamlar sayesinde eğitimde görsel-işitsel araçların kullanımı artmaktadır. Görsel araçlarla desteklenen daha fazla bilgiye erişim, öğrencinin zihnindeki soyut kavramları somut modellerle destekleyerek öğrencinin görerek ve işiterek öğrenmesini sağlamaktadır.
Bu çalışmanın amacı, gelişen bilgi teknolojilerinin mimari tasarıma ve tasarım eğitimine katkıda bulunacak bir veri destek sistemi oluşturulmasına yönelik örnek bir model geliştirmektir. Sistemde, internet ortamının kaynak görevi yürüterek bilgi paylaşımını evrenselleştirmesi, sistemin kullanımını kolaylaştıracak ve sistemi internet ortamına taşıyacak kullanıcı dostu bir arayüz tasarımı oluşturulması, kullanıcıların dünyanın herhangi bir yerinden geliştirdiğimiz veritabanına ulaşabilmesi ve etkileşim içerisinde olması hedeflenmiştir. Bu amaçla ilk olarak mimari tasarım süreci üzerinde durularak, sürecin analiz, sentez ve değerlendirme aşamaları irdelenmiştir. Bu irdeleme sonucunda, bina tipolojilerinden örnek olabileceğine inanılan çok katlı büro binaları, tasarım analizleri ve bunlara ilişkin belgeler elektronik kütüphane mantığı ile internet üzerinden erişilebilen, arama yapılabilen, kullanıcılarının da interaktif olarak bilgi paylaşımına katıldığı bir model geliştirilmiştir. Geliştirilen sistemin temel esasları;
• Mimari tasarım sürecinde internet teknolojisini kullanarak, tasarımda analiz bilgilerini sistematik bir biçimde sunan, kolay ve verimli kullanılabilir, mimari tasarım sürecinde ihtiyaç duyulan görsel referanslara erişimi basitleştirecek ve kolaylaştıracak bir sistemin oluşturulması,
• Mimari tasarım eğitiminde grafikleştirme, analiz-sentez-sonuç çıkarabilme, etkileşim, uzaktan eğitim, çoğul ortam, bilgi teknolojisi ve bilgisayar destekli eğitim kavramlarından yola çıkan, kullanıcıya analiz ederek tasarım stratejisini veren bir sistemin oluşturulması,
• Deneyimini ve görsel enformasyonunu ağırlıkla yapılı çevredeki görsel bilgilerden edinen tasarımcının görsel referanslara duyduğu ihtiyacı gidermek üzere bir veritabanı ile desteklenmesi, tasarımcının sisteme katılabilir olması ve kendi örneklerini sisteme ekleyebilmesi,
• İleriye dönük çalışmalarda başka bir bina tipolojisi ele alınarak veritabanı yapısında değişiklik yapılmadan, bilgi alanlarına ilişkin gerekli değişiklikler yapılarak, sistemin esnek karakterinin rahatlıkla kullanılabilmesi ve gelecek çalışmalara örnek alınması olarak belirtilebilir.
1.2 Araştırmanın Kapsamı
Bu çalışmada asıl hedef, mimari tasarım eğitiminde, gelişen bilgi teknolojilerinden yararlanarak sağlanabilecek ve internet aracılığı ile yaygınlaştırılabilecek olan bir veri destek sistemi örneğinin geliştirilmesidir. Dolayısıyla tasarımcıya uygulanmış örneklerden fikir edinebilme, tasarım sürecinde daha önceden oluşturulan görsel koleksiyonlarda taramalar yapabilme ve çözmeye çalıştığı tasarım problemini yeniden yapılandırma olanağı tanınmış olacaktır. Bu amaçla, çalışmanın çıkış noktası bu anlandaki ihtiyaçların belirlenmesidir. Sistemin hedeflenen kullanıcı kitlesi sistemi kullanırken belirlenen arama kriterleri ile istediği bilgiye farklı detay düzeylerinde ulaşabilmelidir.
Tasarımcıya sunulacak bu tür bir veritabanı modelinin güncelliğini ve sürekli gelişimini sağlayabilmek için interaktif bir yapıda olması ve bu dinamik yapıyı desteklemek için internet üzerinden yayınlanması uygun görülmüştür. Bu bağlamda, çok katlı büro bina tipolojisi ele alınmış, dünya üzerindeki büro bina örnekleri tasarım kriterleri açısından incelenmiş, yazılı ve görsel belgelerin oluşturulmasına ve yeni örneklerin kullanıcı tarafından da eklenmesine olanak veren interaktif bir sistem kullanıma sunulmuştur.
Bilgisayar ve internet teknolojisi veritabanı yoluyla farklı alanlardaki ilişkili bilgileri ve biçimleri sistematize ederek saklamakta ve kullanıma sunmaktadır. Sistemimizde amaçlanan diğer bir konu ise, bir veritabanı sistemi nasıl görselleştirilebilir, tasarım süreci nasıl bir veritabanı sistemine entegre edilebilir, mimari veritabanı nasıl
olmalıdır, sanal doku (web) tabanlı bir veri destek sistemi neleri içermelidir sorularına yanıt aramaktır.
Kavramsal model oluşturma sürecinde, sistem analizi yapılarak, amaçlar, içerik, sistem bileşenleri ve bunlar arasındaki ilişkiler belirlenmiş, fiziksel model oluşturma sürecinde ise veritabanın kullanımına olanak sağlayacak arayüz oluşturulmuş ve sistem internet üzerinden erişime açılmıştır.
Araştırma sonunda örnek bir sanal doku tabanlı veri destek sistemi olan "TallOffice" projesi sunulmaktadır.
1.3 Araştırmanın Yöntem ve Sınırları
Araştırmanın amaçları doğrultusunda, sistemin hazırlanmasına temel oluşturacak mimari tasarım bilgisi, mimarlıkta tipoloji kavramı, mimarlık eğitimi, bilgisayar destekli mimarlık eğitimi, veritabanı yapıları, veritabanı ve mimarlık ilişkisi, multimedya ve mimarlık, sanal doku tabanlı veritabanları, büro binaları ve tipolojik analizleri, mimari tasarım eğitimi için bilginin sanal doku tabanlı bir veritabanı olarak kurgulanması ve arayüzünün oluşturulması vb. konularda detaylı araştırma yapılmıştır. "Mimari Tasarım Eğitimi İçin Sanal Doku Tabanlı Büro Binası Veri Destek Sistemi"nin kavramsal altyapısının oluşturulmasında bu araştırmalar temel alınmıştır.
Geliştirilen sistemin kullanıcı arayüzü Macromedia Dreamweaver 8, web önyüzü Apache 1.3, PHP 5, MySQL 4 programları Linux üzerinde kullanılarak oluşturulmuş; bu sisteme eklenecek görsel malzemelerin ve sistem arayüzünün grafik çalışmaları için Adobe Photoshop 8 yazılımlarından yararlanılmıştır.
Sistemin fiziksel yapısının oluşturulmasının ardından, bilgi içeriği çok sayıda örnekle zenginleştirilmiştir. Geliştirilen sisteme eklenen ortografik ve yazılı bilginin toplanması ve analiz edilmesi aşamasında, kütüphanedeki kaynaklardan, internet üzerinden, kişisel arşivlerden yararlanılmış; elde edilen bilgiler dijitalleştirilerek sisteme aktarılmış ve paylaşıma sunulmuştur.
Sistem, "http://www.3x0.us/jb/fundatezel/index.php adresi üzerinden erişime açık bulunacaktır.
2. MİMARİ TASARIM BİLGİSİ, MİMARİ TASARIM EĞİTİMİ VE BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
Bu çalışmada "Mimari Tasarım Eğitimi için Sanal Doku Tabanlı Büro Binası Veri Destek Sistemi"nin amacının ve kapsamının tanımlanması, sistemin yönteminin belirlenmesi, mimari tasarım bilgisinin analizi ve bilginin sanal doku aracılığı ile kullanıcılara aktarılması amaçlanmaktadır.
Bölüm 2.1'de, daha genel anlamda bilginin ve tasarım bilgisinin tanımı üzerinde durulacak, mimari tasarım sürecinden (bilgi toplama, analiz, sentez, değerlendirme) yola cıkılarak, mimari tasarımda deneyim, tasarımda biçimlendirme, somutlaştırma ve soyutlaştırma yaklaşımları incelenecek, mimari tasarım bilgisinin yapısı ve tasarımda örneklerden yararlanma konuları üzerinde durulacaktır. Tasarım bilgisinin analizinden yola çıkarak, tasarımcı düşünce ve öğrenme biçimleri irdelenecektir. Bölüm 2.2'de ise, önceki bölümde irdelenen tasarım bilgisinin aktarım biçimleri, mimari tasarım eğitimi ve tasarım eğitiminde kullanılan bilgi teknolojileri incelenecektir. Mimari tasarım eğitiminde mekan kavramı, stüdyo, atölye, workshop kavramlarından bahsedilecek, bilgisayar ve teknolojinin tasarım bilgisi ve tasarım eğitimindeki rolü üzerinde durulacaktır. Mimari tasarım eğitiminde kullanılan araç ve yöntemler sorgulanarak, internet teknolojisi ve sanal doku tabanlı eğitim sistemlerinin verimliliği tartışılacaktır.
2.1 Mimari Tasarım Bilgisi
Sözlük anlamıyla bilgi: öğrenme, araştırma ve gözlem yoluyla elde edilen her türlü gerçek, malumat ve kavrayışın tümüdür. Bilginin tanımı birçok şekilde yorumlanabilir.
Bilgi, insan aklı ile enformasyonun işlenmesi, yaratılması, düzenlenmesi veya kullanılmasıdır. Bilginin oluşma süreci, olay ve verilerin genel enformasyonları
oluşturacak şekilde organize edilip yapılandırılması ile başlar; belirli bir kullanıcı grubunun ihtiyaçlarına uygun bir biçimde yeniden düzenlenip filtreden geçirilmesi ile sürer ve belirli bir düzen ve yapıya kavuşmuş bu enformasyonu bireylerin özümseyip bilgiye dönüştürmeleri ile son bulur. Bu dönüştürme süreci bireylerin tecrübe, davranış ve içinde bulundukları koşullardan etkilenir.
Tasarım sözlük karşılığı olarak: bir ürünü ortaya koymaya yönelik düşünsel ya da maddi çalışmalar sürecidir. Bir şeyin biçimini zihinde oluşturma işi, ya da bu yolla düşünülmüş biçim olarak da tanımlanabilir. Dolayısıyla mimari tasarım bilgisinin yapısını iki farklı alan oluşturmaktadır:
• Mimari Tasarım Bilgisinin Öznel Alanı:
Tasarım bilgisinin, tasarım eğitimcisine özgü alanı olarak tanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, eğitimcinin öznel bilgisinin dört bileşenden oluştuğu öne sürülmektedir. İlk ikisi, tasarım ve mimari tasarıma yaklaşımı, eğitimcinin mimari kimliğini; diğer ikisi, eğitim anlayışı ve iletişim biçimi, ise ilk iki bileşen ile birlikte eğitimcinin kimliğini oluşturmaktadır (Uluoğlu, 1990). Dolayısıyla, mimari tasarım bilgisinin öznel alanı kişiye bağımlıdır.
• Mimari Tasarım Bilgisinin Nesnel Alanı:
Tasarım bilgisinin kişiye bağımlı olmayan alanını tanımlamaktadır. Tasarım bilgisinin yapısını, bellekte organizasyonunu ve iletimini kapsamaktadır.
Tasarım bilgisinin nesnel alanı iki farklı bilgiyi içermektedir: • Deklaratif Bilgi
Mimarlığın özne (insan) ve nesne (yapı) özellikleri ve ilişkilerinin tanımlandığı bilgi alanıdır.
Nesneler, olaylar ve nitelikleri ile nesneler arası ilişkiler ve nitelikleri deklaratif bilgi alanını oluşturmaktadır (Anderson, 1981; Sussman, 1973).
• İşlemci Bilgi
Mimari tasarım sürecine ve nasıl tasarlandığına ilişkin bilgi alanıdır. Bir problem çözümünde hareket yönünü ve biçimini tanımlayan bilgidir. Problem çözümüne dair "Nasıl?" sorusunun yanıtını içermektedir (Anderson, 1981; Lenat, 1983).
2.1.1 Mimari Tasarım Süreci
Mimari tasarım süreci neden-sonuç ilişkilerinin kurulması ile mimari problemlere çözüm bulmada gerekli olan yöntem ve tekniklerin verilmesi yönünde bir proje geliştirme sürecidir.
Şekil 2.1 : Bilimsel olarak mimari tasarım aşamalarının açıklanması Mimari tasarım süreci bilimsel olarak dört aşamada özetlenebilir (Şekil 2.1). 1. Bilgi Toplama: Tasarımın gelişimi için veri toplama ve araştırma sürecidir. 2. Analiz (Çözümleme): Problemin belirlenmesi, işlev şemalarının ve leke etüdlerinin yapılması sürecidir.
3. Sentez (Birleşim): Tasarımın geliştirilerek alternatiflerin oluşturulması sürecidir. 4. Değerlendirme (Karar): En uygun tasarımın seçilmesi, geliştirilmesi ve sunulması sürecidir.
Tasarım sürecinin aşamaları birbirlerine girdi-çıktı mantığında veri oluşturmaktadır. Mimari programlama evresinin çıktıları bilgi toplamaya, bilgi toplamanın çıktıları analize, analizin çıktıları senteze, sentezin çıktıları da değerlendirme aşamasına veri olarak girer ve mimari tasarım sürecini sonuçlandırır.
Şekil 2.2 : Mimari tasarım evresinin, bilgi toplama-analiz-sentez-değerlendirme aşamaları olarak bina düzeylerine göre açılımı (Arcan ve Evci, 1992)
2.1.1.1 Bilgi Toplama
Tasarım sürecinin ilk aşaması bilgi toplama ve araştırma sürecidir. Bu bilgiler tasarım probleminin tanınması ve tanımlanması için gereklidir. Bilgi kaynaklarını verimli kullanmak bu aşamada önemlidir.
Mimari Araştırmada Bilgi Kaynakları
• Yazılı-Basılı Kaynaklar: Kitap, makale, tez, elektronik kitap, ses kayıtları, internet,vb.
• Eğiticiler-Uzmanlar: Araştırılan konu alanında uzmanlaşmış kişiler, meslek adamları, vb.
• Mimari Projeler: Aynı tasarım kriterlerini içeren projeler – Tasarım Örnekleri
2.1.1.2 Analiz
Analiz aşaması mimari tasarımda yeni sentezlere varmak için toplanan bilgilerin değerlendirilmesi, işlevlerin (fonksiyon) analiz edilerek amaç ve gerekliliklerin saptanması ve ihtiyaçların belirlenmesi, çıktı olarak tasarımı etkileyen temel kararların oluşturulması sürecidir. Bu aşamada hastalıklı bir yapısı olan tasarım birleşenleri yalın öğelere indirgenerek, her birleşenin tek tek analiz edilip tanımlanması sağlanmaktadır.
Analiz süreci tasarım problemini basite indirgeyip ilişkiler ağını kurmada çok önemlidir. Laseau (1980)’ya göre bu süreç üç grupta incelenebilir;
• İhtiyaç ilişkileri : Mekan ihtiyaçları, ilişkiler, öncelikler, süreçler, amaçlar, bakım, ekipman, yaklaşım, çevre, vb.
• Bağlam ilişkileri : Arsa, bölgeleme, servisler, mikro ve makro iklimsel özellikler, komşu binalar, jeolojik faktörler, motorlu araç ulaşımı, vb.
• Biçim ilişkileri : Bölgeleme, sirkülasyon, strüktür, kabuk, yapım tekniği, yapım süreci, enerji, iklimsel kontrol ve imaj olarak sıralanabilir.
Analiz edilerek problemler soyutlaştırılır ve tasarımcı düşünce gücünü kullanarak tasarımını bunlardan kendine göre önemli olanları ön plana çıkararak yönlendirir ve süreç başlar.
Sentez aşamasında daha da detaylandırılarak geliştirilecek olan, mekan düzeyindeki tasarım kararları da bu aşamada oluşturulmaktadır.
2.1.1.3 Sentez
Analiz aşamasında saptanan mimari olguların ele alınıp, yeni çözümlere varmak için birleştirilmesi sürecidir. Sentez aşaması, mimari çalışmalarda "yaratıcı" niteliklerin ortaya konduğu evredir. Hayal gücü, yaratıcılık, geçmişte edinilen bilgi ve deneyimlerden de yararlanarak tasarımcı çeşitli çözümleri oluşturur ve kullanılabilecek alternatifleri geliştirir. Sentez sürecinde çözüm aranırken program ve form bağlamında ilişkilerin basite indirgenmesi form kaygısı gözetmeksizin, şema ve grafiklerle çözülmeye çalışılması, genellikle çözümü kolaylaştıran bir yol olarak görülmektedir (Şekil 2.3).
2.1.1.4 Değerlendirme
Mimari tasarım sürecinde değerlendirme sentez aşamasında oluşturduğumuz çözüm alternatiflerinden birinin seçimi ile sonuçlanan, bir karar verme sürecidir. Tasarımlanan mimari çözümler arasında en uygunu seçilip değerlendirilerek "kesin proje" olarak geliştirilmekte ve uygulamaya sunulmaktadır.
Değerlendirme sürecinde mimari tasarım ürününün;
• İşlevsel Koşullara Uygunluk : Tasarlanan mekanın kullanılış amacına göre mekan içinde yeralan eylemlere ve insanın davranışlarına uygunluğu,
• Olumlu İletişim Koşullarına Uygunluk : Mekan içinde ve mekanlar arası iletişim ve bağlantıların görsel, işitsel ve olumlu iletişimsel koşullara uygunluğu,
• Kullanıcı İsteklerine Uygunluk : Mekanı kullanacak kişilerin, kişisel isteklerine göre mekansal özelliklerin uygunluğu,
• Sağlık ve Konfor Koşullarına Uygunluk : Mekanın insan sağlığını korumaya yönelik fiziki koşullarının insan sağlığı ve konfor açılarından uygunluğu,
• Estetik Koşullara Uygunluk : Mekanın yaşanabilir, hoşlanabilir olması için uyumlu görsel ve estetik koşullara uygunluğu,
• Çevrenin Yeniden Düzenleme Koşullarına Uygunluğu : Tasarlanan mekanın zamana açık olarak gelişen yeni işlevlere göre öncelikle iç mekan düzeni açısından esneklik ve değiştirilebilirlik koşullarına uygunluğu,
• Ekonomik Koşullara Uygunluk : Ekonomik kararlar açısından, tasarlanan mekanın, yapım ve kullanım maliyetlerinin ekonomik koşullara uygunluğunun araştırılması şeklinde değerlendirme ölçütlerine uygun olması beklenmektedir (Arcan ve Evci, 1992).
2.1.2 Tasarım ve Deneyim
Tasarım, farklı yapılar ve onların davranış ve fonksiyonları hakkında gerekli bilgiyi içeren, bir deneyim işidir.
Deneyim, tasarım bilgisinde önemli bir yere sahiptir. Deneyimli tasarımcılar güncel durumları çözmek için, daha önceki tasarımları kullanmaktadırlar. Tasarım sürecinde önceki tasarımları analiz etmek, bilgilerini yeni durumları çözmek için kullanmak tasarımı kolaylaştıran bir yöntemdir. Bu yöntem kullanılarak elde edilen bilgi derlenmiş bilgidir.
Derlenmiş bilgi, benzer deneyimlerin, kurallar veya tasarım örnekleri içerisinden genelleştirildiği bir bilgidir. Durum veya özel bilgi en uygun deneyimin yaratılması için, buna ait sürecin tekrarlanması yerine, bunun yeniden edinildiği ve özel deneyimlerin tutulduğu bir bilgi tipidir (Demirağ, 2001).
Tasarım Örnekleri
Tasarım örnekleri, gelecek tasarım örneklerine referans teşkil ederek hizmet veren, önceki tasarım deneyimlerinin belirli bölümleridir ve bunlar tüm bir tasarım sınıfı içermektedirler; örneğin problem çözümü ve bu çözüme ulaşma süreci gibi problem, içerikle ilgili herhangi bir bilgi kadar, fonksiyon, davranış ve yapı gibi amaçları ve kısıtlamaları içeren ve gerçekleştirilmesi gereken ihtiyaçları da içermektedir. Çözüm, elemanların birbirleriyle ve bir bütün olarak tasarımla olan ilişkileri kadar, herbirinin gerekli örneklerini de içermektedir.
Tasarım süreci, kararların verilmesinde ve bu kararların uygulanması için gerekçelerin ortaya konmasında kullanılan işlemleri ve tanımlayıcı ve derlenmiş bilgileri içermektedir.
Bir tasarım örneği;
• Kritik problem alanlarının belirlenmesini de içeren tasarım problemlerinin tanımını, • Tasarım çözümünün yapı, davranış ve fonksiyonlara göre tanımını,
• Tasarımın tarihçesini, içermelidir (Demirağ, 2001).
Tasarım örnekleri ile tasarım, verilmiş bir problemin çözülmesi için daha önceki benzer deneyimlerin kullanılmasıdır. Tasanm çözümünün, depolanmış ve derlenmiş bir analiz bilgisi vardır ve eğer tasanm örneği büyük ölçüde benzerse, doğrudan uygulanabilir.
2.1.3 Tasarımda Biçimlendirme
Biçimlendirme, insanların duygu, düşünce ve eğilimlerinin karşılıklı olarak iletilmesini ve bu yolla toplumun yaşam deneyi birikiminin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlayan bir “anlatım-iletim aracı”, bir “dil” olarak yorumlanmaktadır (Aksoy, 1977).
Broadbent (1988), biçim oluşturmanın bilinen yaklaşımıyla birbirinden farklı dört yol izlediğini ortaya koymakta, bunları Pragmatik, Tipolojik, Analojik ve Kanonik olarak adlandırmaktadır.
• Tipolojik (iconic) Tasarlama: Geleneksel çevreler iklimsel, kültürel ve toplumsal etkenlerle oluşan mimari biçimin kuşaktan kuşağa çok az değişikliklerle aktarılması sonucu oluşmaktadır. Uzun süreler kullanılan ve değişmeyen bu biçimler, tasarımcının biçimlendirme etkinliğini yönlendiren imaj kaynağıdırlar. Yöresel veya geleneksel mimarlık biçimleri bu tür tasarım yaklaşımını örneklemektedir.
• Pragmatik Tasarlama: Deneme-yanılmalar yoluyla en gelişmiş sonuç biçime ulaşan, bu açıdan neden ile sonuç arasındaki bağlantıyı temel alan bir biçimlendirme yoludur.
• Analojik Tasarlama: Benzetme süreçleri aracılığıyla mimari ürünlerin elde edildiği bir tasarlama yaklaşımıdır. Benzetme kaynağı olarak doğada mevcut biçimlenmeler veya başka tasarım ürünlerinin biçimleri kullanılmaktadır. Burada problemin doğada ve diğer tasarım alanlarında nasıl çözüldüğüne bakılır ve mimari biçimle bu çözümler arasında benzetme ilişkisi kurma yoluyla biçim oluşturulmaktadır.
• Kanonik Tasarlama: Belirli ızgara, ölçü ve oranlar yoluyla mimari biçimlerin tasarlanmasıdır.
Tasarımcının biçimlendirme etkinliğini daha çok düşünce ve süreç bazına dayandıran bir diğer yaklaşım ise, biçiminin düşünülmesindeki strateji farklılıklarına dayanan; 1. Parametrik Tasarım,
2. Yenilikçi Tasarım,
Bu tasarım stratejileri aynı zamanda biçimlendirme etkinliği kapsamındaki grafik düşünmeyi ve ilk biçimin oluşması ve görselleştirilmesi süreçlerini örneklemektedirler.
2.1.3.1 Parametrik Tasarım
Mimari dildeki bir kalıbın topolojik özellikleri değiştirilmeden boyutların değişmesi ile çözüm üretilmesidir. Varolan bir çözümün geometrik ve topolojik özellikleri değiştirilmeden, boyutlarının değişmesiyle elde edilir. Coyne ve diğ. (1980) süreci "prototip uyarlaması" olarak adlandırmaktadır (Paker, 1992).
Prototip, tasarımın bir bölümünün yorumlaması olarak karakterize edilir. Prototiplerle yapılan tasarım aktivitesi daha tecrübeli olarak sınıflandırılır. Bu kategoriler uyarlama, adaptasyon ve yaratma prototipleridir. Prototiplerle tasarım yapılırken, sadece kişisel tasarım ve bazı yollarla bunların çıkarılması şeklinde değil, tasarım alanı olarak derlenmiş bilginin sabitleri içinde çalışılır.
Genellikle problemin çok iyi tanımlandığı, kullanıcı gereksinmelerinin çok belirgin olduğu ve tasarımcıya kendisinden ne istendiğinin çok kesin bir şekilde anlatıldığı durumlar Parametrik (Rutin) Tasarım’ın kullanıldığı süreçlerdir. Bu durumlarda problemin tanımlanmasıyla yanıtı olabilecek çözümün 'tipi' de tanımlanmış olmaktadır. Dolayısıyla tasarımcıya düşen görev, bu tipi mevcut duruma göre her yönüyle oluşturup detaylandırmak ve yeniden ortaya koymaktır, çok büyük değişiklikler sözkonusu olmayacaktır, örnek alınan tip 'görsel model' işlevi görmektedir.
Tasarımcı, görsel modellerle 'rutin' tasarlama yaparken, bu modelleri oluşturan parçalara, öğelere ve parçalar arası ilişkilere, düzenlere bağlı olarak ve çoğu kez ölçüler ve oranlara kadar aynen aktararak kullanılmaktadır. Böylelikle görselleştirme çok kolay olmakta ve biçim detaylarda bile kesinleşmiş, somutlaşmış olarak hemen ortaya çıkmaktadır (Uraz, 1993).
2.1.3.2 Yenilikçi Tasarım
Çeşitli mimari dillere ait sözlük ve gramerlerin kombinasyonlarıyla yeni tasarım ürünlerinin ortaya konulmasıdır. Sözlük daha önceden bulunmuş çözümlerle
sınırlıdır. Eleman sayısı kadar olasılı çözüm sayısı artar. Coyne ve diğ. (1980), bu süreci "prototip adaptasyonu" olarak adlandırmaktadır (Paker, 1992).
Mevcut bir görsel modelin aktarılması ile başlayan bir tasarlama faaliyetinde giderek bu formun değişmesi ve yeni bir biçime ulaşılması mümkündür. Bu nedenle mevcut imgeleri kullanan tipolojik yaklaşımla yeni ve farklı biçimlerin elde edilmesini anlamak zor olmayacaktır. Burada daha önce örneklendiği gibi bir tipin yeniden üretilmesinden çok, değiştirilmesi, uyarlanması, yaratıcı imgelemin faaliyeti yoluyla yeni biçimlere varılmaktadır.
2.1.3.3 Yaratıcı Tasarım
Herhangi bir mimari dilin grameriyle veya mimari bir kalıpla sınırlı olmadan bir tasarım ürününün ortaya konulmasıdır. Coyne ve diğ. (1980), bu süreci prototip yaratma olarak adlandırmaktadır (Paker, 1992).
Yaratıcı tasarımda yeni öğeler ve yeni ilişkilerle tamamen yeni bir prototip yaratılmaktadır. Bu, bir prototipin detaylandırılması veya adaptasyonu amacıyla değiştirilmesinden çok daha zordur, çünkü daha çok yaratıcı olmayı gerektirmektedir. Zaten ortaya çıkan biçim yeni, ve diğer yaklaşımlara kıyasla en soyuttur.
Yaratıcı tasarımda, zihinde canlandırmayı ve görselleştirmeyi kolaylaştıran mevcut bir görsel model yoktur. Biçim kavramlar aracılığı ile düşünülür, görselleştirmek için kavramlar biçime dönüştürülür. Kavramlar imgesel ise duvar, köprü, vb. doğrudan benzetmeler yoluyla biçime dönüşebilmektedir. Ancak kavramlar sözel ise koruma, kapama, hareketlilik, tarafsızlık vb. dönüştürme, dolaylı benzetmeler veya soyut geometrik ifadeler yoluyla olmaktadır. Her iki durumda da ortaya çıkan biçimin özellikleri henüz tanımlanmamıştır, soyut niteliktedir. Biçim, başka bir biçime çok benzemediği ve henüz herşeyiyle çözülmediği için detaylara takılmadan ve ön yargılı olunmadan alternatiflerinin üretilmesi de daha kolay olmaktadır.
Yaratıcı tasarım en önemli tasanm türüdür ve formüle edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle bilgisayarlar, ancak parametrik (rutin) ve yenilikçi (buluş) tasarım yaklaşımlarında kullanılabilmektedir (Sağlamer, 1982).
Sıralanan bu mimari tasarım yaklaşımlarında izlenen yöntemler aşağıda belirtilmiştir; • Tümdengelim (Top-Down):
Bu yöntemde, tasarım sürecinde başlangıç noktası geometrik ve topolojik kavramdır. Bu soyut kavram tasarım süreci boyunca gelişerek, sonuçta fiziksel olarak tanımlanan somut bir yapıya dönüşür. İlkel bir şekil ile başlayan tasarım, gelişimi boyunca düzeyler halinde ayrışmalara uğrayarak yeni şekillere bölünür. Amaç, bütünü oluşturan parçaları bütün içindeki yerlerine ayrıştırmaktır. Bu ayrışma otomatik olarak veya kullanıcı tarafından gerçekleştirilir. Önemli olan, başlangıçtaki soyut formun ayrışma süreci boyunca korunmasıdır. Tümdengelim yaklaşımı, parametrik (rutin) tasarım için en uygun yöntemdir (Çağdaş, 2005).
• Tümevarım (Bottom-Up):
Tümevarım yönteminde tasarım süreci fiziksel bileşenlerle başlamaktadır. Çeşitli mimari dillere ait repertuardan seçilen bileşenler oluşturulan biçim kurallarına göre yerine konularak tasarım yapılmaktadır. Repertuar içindeki bileşenlerin sınırlı olması, çözümün de sınırlı olmasına neden olmaktadır. Tümevarım yaklaşımı, yenilikçi (buluş) tasarım için uygun bir yöntemdir (Yünüak, 1996).
• Durum Tabanlı Çıkarsama (Cased Based Reasonıng):
Yapay zekanın tek geleneksel bilgi ifadesi genel iletişim kurallarıdır. Tasarım gibi alanlardaki uygulamalar için, geniş boyutta bilgiyi ifade etmek için, bir kurallar dizisi oluşturmak hemen hemen olanaksızdır. Kurallar çerçevesinde bitmiş bir tasarım elde etmek için gereken bilginin formüle edilme şekli açık değildir. Ayrıca insanların genel kurallardan sonuç çıkarmadıkları, bunun yerine önceden çözülen benzer problemlere başvurdukları, yani deneyimlerden yararlandıkları psikolojik bir gerçektir. Bu gözlem, durum tabanlı çıkarsama paradigmasına yol göstermiştir. Bu yaklaşım, kural tabanlı (rule-based) sistemlerin yetersizliğinin ortadan kaldırılmasına yardımcı olmaktadır (Yünüak, 1996).
Yöntemde, bilgi kullanıldığı anda bir genelleştirme meydana gelmektedir. Makinaya bilgi öğretilmesinin iki ana problemi vardır. Alınan bir kısım örnekten hangi kuralların ne derecede genelleştirilebileceği ve bu yaklaşım içinde durumun, söz konusu probleme uygulanıp uygulanamayacağına karar verilmesidir.
Yeni problemde bir önceki duruma başvurmak için, eski ve yeni problem strüktürlerini eşlemek gerekir. Durum tabanlı çıkarsamanın mevcut sistemleri bunu, eldeki probleme bağlı olarak genel durum analizi veren bir hesaplama yoluyla yaparlar ve bu yapının özelliklerini probleme uygularlar (Çağdaş, 2005).
2.1.4 Tasarımda Soyutlaştırma / Somutlaştırma
Sözlük anlamıyla soyutlaştırma : bir kavramın bilgi içeriğini azaltma veya indirgeme sürecidir.
Somut ise sözlük anlamıyla: varlığı duyularla algılanabilen, müşahhas, konkre, soyut karşıtı olma durumu olarak tanımlanır. Somutlaştırma ise bu durumun sürecidir. Tasarım süreci bir somutlaştırma sürecidir. Bir mimari tasarım probleminin çözümünde genelde kullanılan bir strateji çözümün öncelikle soyut hatlarıyla ve genel olarak belirlenmesi daha sonra detaylandırılarak somutlaştırılmasıdır (Şekil 2.5). Yaratıcı tasarımcı önce dönüştürmelerle soyut nitelikli ilk biçimi oluşturmakta sonra da bir organizasyon yolu, bir düzenleme kuralı, bir ilkeye gerek duyulmakta, ve biçim bu yolla adım adım somutlaşmaktadır. Öğeler arasındaki ilişkiyi tanımlayarak biçimin yapısını oluşturan bu düzenler çeşitlidir. Mekan, fonksiyon ve sirkülasyon ilişkileri, strüktürel ve tesisatla ilgili düzenler, geometrik, topolojik ve tipoloji ile ilgili düzenlerden sözetmek mümkündür.
Somutlaştırma süreci içinde biçim birden fazla düzene bağlı olarak değişip geliştirilmekte, sonuçta bir düzenler örüntüsü olarak daha da belirginleşmektedir. Bunun üzerine daha önceki tasarım örneklerinden, bitmiş biçimler, malzeme kararları ve detay çözümleri yeni biçime aktarılabilmekte ve alıntılar yapılabilmektedir (Uraz, 1993).
Soyutlama grafik düşünme ve zihinsel etkinliklerin görselleştirilmesini de kolaylaştırmaktadır. Tasarımda biçimlendirmenin temelini de soyutlama ve soyut eskizler oluşturmaktadır. Soyut eskizler bütünü basit bir şekilde ifade eden anlatımlardır, bu özellikleri tasarımcının “somut” biçimi “soyut” biçime çeviren tasarım yaklaşımını açıklamaktadır (Laseau, 1980).
Hızlı Dikkatli
Ham (Ayrıntıya önem vermeyen) Kesin (Ayrıntıya önem veren)
Bütüncü Parçalara önem veren
Bol seçenekli gelişen Aşamalı gelişen Araştırıcı eskizler -Soyut Biçim Kesin eskizler - Somut Biçim
Şekil 2.5 : Soyut Biçim – Somut Biçim (Uraz, 1993).
Tasarım süreci bir diğer yandan alternatif üretme ve arayışlar süreci olduğundan, soyut biçimlerim somut biçimlere kıyasla alternatif üretmeye, leke etüdüne daha elverişli olduğu bilinmektedir. Somut biçimi basitleştirmek, ilavelerini, teferruatlarını yani tipik ve bilinen olma niteliklerini atara soyutlaştırmak bir anlamda geometrik niteliklerine indirgemek gerekmektedir. Böylelikle düzenlerin, doluluk-boşlukların, aksların ve merkezlerin farkına varılarak bunların alternatiflerinin elde edilmesi mümkün olacaktır.
Uraz (1993)’a göre soyutlama yaklaşımları; ayrıntıdan arındırmak, azaltmak-indirgemek, ayırmak-vurgulamak, karşılaştırma yapmak şeklinde dört başık altında incelenebilir (Şekil 2.6).
Şekil 2.6 : Soyutlama Yaklaşımları (Uraz, 1993).
2.1.4.1 Ayrıntıdan ‘Arındırmak’
Biçimi, ortaya konulması gereken yönünün dışında önemli olmayan ayrıntı ve detaylardan temizleyerek ifade eden bir soyutlama yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda bir biçimin çeşitli yönleriyle ifade edildiği soyut eskizler oluşturmak mümkündür. Örneğin, bina girişinin konumu ve biçimlenişi, strüktür sistemi, sirkülasyon sistemi, mekanların organizasyonu, kütle düzeni, vb. özelliklerine dayanan diğer detaylardan arındırılmış soyut eskizlerle çalışılabilmektedir.
2.1.4.2 ‘Azaltmak’, ‘İndirgemek’
Biçimi oluşturan parçaları küçük sembolere indirgemek, böylece bu parçalar arasındaki ilişkileri daha iyi anlamak mümkün olmaktadır. Bu yaklaşımda bunların değiştirilmesi ve yeni düzenlerin yapılması kolaylaşmaktadır. Bu yaklaşım biçimin şemalaştırılması olarak da tanımlanabilir.
2.1.4.3 ‘Ayırmak’ , ‘Vurgulamak’
Sadece bir veya birkaç parçayı vurgulayan ifadeler yoluyla yapılan soyutlamalarda dikkat genel bütün içinde bu parçalara çekilerek genel bütün ile ilişkisi irdelenebilmektedir. Örneğin, düşey sirkülasyon çekirdeği veya çekirdekleri, yatay sirkülasyon elemanı, giriş, toplanma mekanı, ana mekan, vb. parçanın bütün içinde vurgulanması yoluyla soyut eskizlere ulaşılabilir. Bundan sonra bu parçanın bütün içindeki durumunu, konumu ve biçimlenmesini araştıran alternatifleri diğer öğelere takılmadan üretmek kolaylaşmaktadır.
2.1.4.4 ‘Karşılaştırma’ Yapmak
Bu yöntemde biçimin farklı bölümleri aynı grafik anlatımla ifade edilerek biçimle ilgili farklılıkların aldatıcı özelliğinden kurtulunulması ve sistemin gerçek yapısının ortaya konularak karşılaştırma yapılması sağlanmaktadır. Birbiriyle ilişkili mekanlar (salon, fuaye kafe, vb.), farklı fonksiyonu içeren bölümler (servisler veya koridorlar, vb.) aynı grafik anlatımla ortaya konularak biçim içinde bu birimlerle diğerleri arasındaki karşıtlık daha iyi vurgulanarak karşılaştırma yapılmaktadır.
2.1.5 Tasarımcı Düşünce ve Öğrenme
Düşünme, karşılaştığımız bir problemi çözerken gerçekleştirilen, imgelem, tahmin, akıl yürütme, düşleme ve anımsama gibi her türlü zihinsel işlemi kapsamaktadır (Ertürk, 1979).
Tasarımda iki tür düşünme biçimi vardır: birincisi hızlı, detaylara inmeyen, bütüncü ve bol seçenekli özellikler gösterirken, ikincisi ise temkinli, detaycı, parçalara yönelik ve aşamalı gelişen bir düşünme faaliyetidir. Birinci grup düşünmenin yaratıcı ve sezgisel, diğerinin bilimsel ve ussal niteliği ağır basmaktadır. Tasarımcı düşünce, salt bilimsel ve salt yaratıcı nitelikli bir düşünce değildir, her iki özelliğide barındırmaktadır.
Tasarım süreciyle, öğrenme, bilme ve algılama süreçleri arasında kurulan paralellikten yararlanarak bu süreçlerdeki gözlem ve deneysel çalışmaları derleyen tasarlama eylemleri ve tasarımcı düşünce biçimleri bağlamında dört grup algı ve öğrenme biçiminden söz edilebilir (Uraz, 1993).
Bunlar;
1. Aşamalı / Bütüncü (Serial / Wholistic), 2. Atak / Dikkatli (Impulsive / Reflective),
3. Genişleyen / Daralan (Divergent / Convergent),
4. Alandan bağımsız / Alana bağımlı (Field independent / field dependent) düşünme biçimleridir.
2.1.5.1 Aşamalı / Bütüncü
Tasarım süreci bir öğrenme süreci olarak incelendiğinde, öğrenmenin iki farklı biçimde gerçekleştiği sonucuna ulaşılabilir. Bütünü parçalara bölerek adım-adım öğrenmenin kolay olduğu koşullar vardır ve bu öğrenme biçiminde özellikle daha başarılı olan kişiler bulunmaktadır. Buna karşın bazı koşullarda ve bazı kişiler için bütün halinde öğrenme, bölerek öğrenmeye kıyasla daha kolay olabilmektedir. Gerçekte tasarım, önce bütünden yani sentezden hareket eden sonra bu bütün aracılığıyla sorunların çözümüne, parçalara yani analizlere yönelen hem bütüncül, hem aşamalı bir özellik göstermektedir.
2.1.5.2 Atak / Dikkatli
Çocukların problem çözmede temkinli veya atak oldukları bilinen bir gerçektir. Temkinli çocuklar probleme cevap vermeden önce uzun zaman harcamakta ve cevapları da çoğu kez doğru olmaktadır. Buna karşın, atak olup çabuk cevap verenlerin ilk cevapları hemen hemen yanlıştır. Birinci grup çocuklar olabilecek cevaplar arasında en doğru olanı bulma yönünde çaba göstermekte, buna karşılık diğer grup, hata yapabileceğinin üzerinde durmadan hemen karar vermektedir. Buna dayanarak farklı eğilimlerdeki bu çocukların farklı alanlarda daha başarılı olabilecekleri iddia edilmektedir (Uraz, 1993).
Tasarım problemi, problem çözmekten çok problem bulmayı gerektirmekte ve bir ön çözüm aracılığıyla gelişmektedir. En doğru gibi görünen çözümü temkinli, adım adım oluştururken, bir taraftan da onun çıkartabileceği sorunları çözmeye çalışmak, yani problemi tanımlamak olanaksızdır. Bu tür bir yaklaşımda cözüm gecikecektir.
Bu nedenle tasarımda önce atak davranışlarla birçok olabilirlik üretmek, sonra dikkatli davranarak seçeneklerin arasından en uygununu seçip adım adım geliştirmek gerekmektedir.
2.1.5.3 Genişleyen / Daralan
Düşüncenin genişleyen ve daralan türde iki farklı yön izlediği, bunların her ikisinin de farklı derecelerde her kişide mevcut olduğu ortaya konulmuş bir gerçektir. Yapılan araştırmalar güzel sanatlar öğrencilerinin düşüncede genişleme, pozitif bilimler öğrencilerinin ise daralma eğiliminde olduklarını ortaya koymuştur. Güzel sanatlar öğrencileri pratik olup olmayacağını hiç düşünmeden, belli bir objeye yönelik farklı kullanım alanları geliştirebilmektedirler. Bunun yanında, pozitif bilimler öğrencileri, herşeyden önce o objeye yönelik doğru kullanımın ne olduğunu araştırmaktadırlar (Uraz, 1993).
Tasarımcı, gerek başlangıçtaki ilk çözümü biçimlendirirken ve gerekse bütün süreç boyunca, her durum için olabilirlikleri gözönüne alırken, düşüncelerini genişletmekte, sonra da bunlar arasından seçim yaparken tek sonuca varmak için düşüncelerini daraltmaktadır.
2.1.5.4 Alandan Bağımsız / Alana Bağımlı
Kişilerin dünyayı ve kendilerini algılamalarındaki karakteristik yolun kişiden kişiye değiştiği bilinmektedir. Etkin organizasyonu belirleyici, parçaları bütüne ve formu fonksiyona kaynaşmış durumda algılayan kişilerin alana bağımlı olarak algılama yaptıkları öne sürülmektedir. Buna karşın, parçaları bütünden ayrılmış olarak algılayanların ise alandan bağımsız algılamalar yaptığı ortaya konulmaktadır. Bu nitelikte kişiler bir elemanı çevresinden ayırıp, yeni ilişkiler içinde tekrar devreye sokmayı gerektiren problemleri çözmede, diğerlerinden daha başarılı olmaktadırlar. Tasarım problemi bütün yönleri ile başlangıçta o kadar belirgin olmadığı için bu yönlerden hangilerinin üzerinde durulması, hangisinin gözardı edilmesine karar vermek de o ölçüde zorlaşmaktadır. Tasarımcı, ancak alandan bağımsız algılama yeteneği sayesinde problemin bu farklı yönleri arasından biçimi oluşturmada etkili olanını seçebilmekte, yani karmaşık problemi basitleştirmektedir (Uraz, 1993).
