• Sonuç bulunamadı

View of Çanıllı Baraj Gölü (Ankara) Mikroalgleri

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "View of Çanıllı Baraj Gölü (Ankara) Mikroalgleri"

Copied!
4
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

GİRİŞ

İçme ve kullanma suyu ihtiyacı, sanayileşme ve nüfus artışına para-lel olarak hızla artmaktadır. Bu nedenle doğal kaynakların korunması ve baraj, göl, gölet gibi içme suyu kaynaklarının kurulmasına ihtiyaç vardır. Bu kaynakların korunması için öncelikli olarak mevcut su kaynaklarının su kalite durumlarının ortaya konması gerekir (Palmer, 1980). Bu açıdan algler, suyun kalitesinin belirlenmesinde kullanılan organizmaların ba-şında gelmektedir.

Bu tip çalışmalar gün geçtikçe ülkemizde de artış göstermektedir (Şen ve ark., 1994; Atıcı ve Obalı, 1999; Obalı ve Atıcı, 2000). Bu çalışmanın amacı, ülkemizde en çok su sorunu yaşayan bölge olan iç Anadolu bölge-sindeki su kaynaklarının korunması ve en uygun değerlendirilmesi için genel tespitler yapmaktır.

Baraj suları, fiziksel ve kimyasal özellikleriyle bünyesinde barındır-dığı organizmalara doğal yaşam ortamı sağlamaktadır. Primer üretim ve besin zincirinin dengesi sudaki elementlerin miktarlarına bağlı olarak değişmektedir. Yine bu elementler canlı organizmalar için sınırlayıcı faktör olmaktadır. Baraj gölünde daha önce benzer nitelikli herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma Mayıs 2004 ile Kasım 2004 tarih-leri arasında yapılmıştır.

Çalışma alanı: Baraj gölü Ankara’nın Ayaş ilçesi, Çanıllı köyünün 2 km kuzeydoğusunda Obruk Tepesi ile Çalıbaşı Sırtı arasında kalan dar vadi aks yeri olarak düşünülmüştür. 1986 yılında DSİ 5. Bölge müdürlü-ğü tarafından; Çanıllı köyünün sulanmayan arazilerini sulamak ve Milli gelire katkıda bulunmak amacıyla kış ve bahar aylarında yağıştan gelen suları depolamak ve yazın araziye vermek suretiyle sulu tarıma geçiş sağlamak amacıyla yapılmıştır.

Barajın su temini; Dastarlı suyunun İlhan çayına karıştığı bölge se-çilmiş ve su alımı buradan sağlanmıştır (Harita 1). Yüksekliği 24,5 m. ve dolgu tipinde olan baraj gölünün yağış alanı 117 km2 ve su toplama

potansiyeli 13x106 m3 tür.

Harita 1. Çanıllı Barajı Çalışma İstasyonları

İklim: Proje sahası dâhilindeki iklim İç Anadolu iklimi karakterin-deki iklimdir. Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkları fazladır. İlk-bahar ve sonİlk-bahar mevsimi ılık ve yağışlıdır. Kış mevsimi soğuk ve kar yağışlı, yaz ise sıcak ve kurak geçmektedir (Anonim, 1997) .

MATERYAL VE METOT

Baraj gölünde öncelikle primer prodüktivite tespiti esaslarına uygun olarak (Raund, 1973) ve gölü en iyi temsil edebilecek sayı ve nitelikte olan istasyon seçimi yapıldı. Baraj gölünde belirlenen üç istasyondan, sediman (epipelik), taşlar (epilitik) ve bitkiler (epifitik) üzerinden ayrıca su yüzeyinden (plankton) alınmıştır. Alınan örnekler 250 cc lik plastik kavanozlarla laboratuara getirilip %4 lük formaldehit ile fiske edilmiştir. Gerekli işlemlerden geçirilerek organik maddeleri uzaklaştırılan diya-tomelerin, Kanada balzamı ile sürekli preparatları hazırlanmıştır. Diya-tome dışındaki alglerde ise alınan örnekler geçici preparatlar yapılarak optik mikroskopta incelenmiş ve bazı türlerin fotoğrafları çekilmiştir.

*

Sorumlu

Yazar

Geliş Tarihi: 05 Mayıs 2008

e-posta:

tatici@gmail.com

Kabul

Tarihi:

25

Ağustos 2008

Çanıllı Baraj Gölü (Ankara) Mikroalgleri

Tahir ATICI1* Nurcihan ÖZÇELİK2 Beyhan KORKMAZ2 Ebru UĞURLU2 Adile SELÇUK2 1Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Biyoloji Anabilim Dalı, Teknikokullar- ANKARA

2Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Biyoloji Anabilim Dalı, Teknikokullar- ANKARA

Özet:

Mayıs 2004- Kasım 2004 tarihleri arasında yedi ay boyunca aylık olarak yapılan bu çalışmada; değişik habitatlardan (epipelik, epifi tik, epilitik ve plankton) ve belirlenen üç istasyondan alınan örneklerde Çanıllı Baraj gölü algleri incelenmiştir. Algleri Bacillariophyta, Chlorophyta, Cyanophyta, Euglenophyta, divizyolarına ait 49 alg türü temsil etmiştir. Çanıllı Baraj Gölü’nde Bacillariophyta ya ait Navicula, Nitzschia, Cymbella, Synedra ve Cyanophyta ya ait

Oscillatoria türleri genel olarak hâkim organizma grubu olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Çanıllı Baraj Gölü, algler, epifi tik, epilitik, epipelik, plankton

Micro Algae in Çanıllı Dam Lake (Ankara)

Abstract:

On monthly basis for seven months betwen May and November 2004, Çanıllı Dam Lake was examined at different habitats (epipelic, epiphytic, epilitic and plankton). 49 algal species belonging to Bacillariophyta, Chlorophyta, Cyanophyta and Euglenophyta were represented. In the Çanıllı Dam Lake, Navicula, Nitzschia, Cymbella, Synedra species belonging to Bacillariophyta and Oscillatoria to Cyanophyta were generally the dominant groups of organisms.

Key words: Çanıllı Dam Lake, algae, epiphytic, epilithic, epiphelic, plankton

Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 1 (2): 45-48, 2008 ISSN:1308-3961, www.nobel.gen.tr

(2)

T. Atıcı ve ark. / Bibad, 1 (2): 45-48, 2008

46

BULGULAR

Algler

Çanıllı Baraj Gölü alglerini; Bacillariophyta, Chlorophyta,

Cyanophyta, Euglenophyta, divizyolarına ait 49 alg türü (Tablo

1) temsil etmiştir. Çalışmada belirlenen organizmaların

teşhisin-de çeşitli kaynaklardan (Desikachaery, 1959; Foged, 1980;

Ger-main, 1981; Korshikov, 1987; Patrick and Reimer 1975; Prescott,

1975; Raund, 1959) faydalanılmıştır. Çanıllı Baraj Gölü’nde

Bacillariophyta ya ait Navicula, Nitzschia, Cymbella ve Synedra

türleri genel olarak hâkim organizma grubu olmuştur.

TARTIŞMA VE SONUÇ

Gelecekte en büyük sorunlardan biri kabul edilen yeteri

ka-dar besin bulabilme ve bunun sürekliliğinin sağlanması yeni

be-sin kaynaklarının bulunmasını zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle

yapılan araştırmaların çoğu yeni besin kaynaklarının daha etkin

bir şekilde kullanılmasına yöneliktir. Buradan hareketle

mev-cut potansiyellerin ortaya çıkarılması ve bundan nasıl ve hangi

amaçlarla faydalanılacağının belirlenmesi gerekmektedir.

Barajları besleyen akarsu ve nehirlerin su kaliteleri ile baraj

çanağının jeolojik yapısı alglerin primer verimliliğine önemli

Tablo 1: Çanıllı Barajı alg listesi epifitik epipelik plankton epilitik

BACILLARIOPHYTA, CENTROBACILLARIOPHYCEAE, CENTRALES, OSCINODISCACEAE

Melosira varians C. Agardh (ùekil 1) + + - -

Cyclotella ocellata Pantocsek (ùekil 2) + + - -

Cyclotella meneghiniana Kütz. + - + -

Stephanodiscus astrea var. matrensis J. Pantocsek - + - -

Cymatopleuraeliptica (Breb.) W.Smit. (ùekil 3) + - + -

Detonula pumila (Castracane) Grun.synonym Lauderia

pumila Castracane + - - -

BACILLARIOPHYTA, PENNATIBACILLARIOPHYCEAE, BACILLARIALES, NITZSCHIACEAE

Nitzschia palea (Kützing) W. Smith + + - +

Nitzschia hungarica var. linearis Grunow synoym

Tryblionella hungarica var. linearis (Grun) M. Aboal + + - +

Nitzschia sigmoides (Nitz) W. Smith. (ùekil 4)

Nitzschia draveillensis Coste & Ricard + - - -

Hantzschia amphioxys (Ehr.) Grun. (ùekil 5) + - + -

NAVICULALES, NAVICULACEAE

Navicula bicuspidata Cleve & Grunow + + - -

Navicula gregaria Donkin + - - -

Navicula radiosa Kützing (ùekil 6) + - + -

Cymbella alpina var. minuta Cleve-Euler - + + -

Cymbella cistula (Hemprich & Ehrenberg) O. Kirchner + - - -

Cymbella affinis Kützing + - - -

Cymbella heteropleura var. lanceolata A. Cleve - + - -

Cymbella minuta Hilse ex. Rabh. (ùekil 7) + + - -

Amphipleura pellucida Kützing - + - -

Fragilaria vauchaeria (Kütz.) Petersen (ùekil 8) + + - -

Caloneis amphisbaena (Bory) A.Cleve (ùekil 9) - + - -

Neidium dubium (Ehenberg) A.Cleve - + - -

Pinnularia viridis A.Cleve (ùekil 10) + + - -

EPITHEMIACEAE

Epithemia adnata (Kützing) Brébisson - - - +

GOMPHONEMACEAE

Gomphonema clavatum Ehrenberg (ùekil 11) + - - -

Gomphonema acuminatum var. acuminato N. Filarszky - + - -

SURIRELLALES, SURIRELLACEAE

Surirella brebissonii Krammer & Lange-Bertalot (ùekil

12) + + - -

Surirella angusta Kützing + + - -

Cymatopleura solea (Brébisson) W. Smith + + - -

DIATOMOIDEA

Diatoma vulgaris Bory de Saint-Vincent (ùekil 13) + + - -

Diatoma vulgare var. tenuis (Agardh) Kutzing + - - -

Synedra ulna (Nitzsch) Ehrenberg (ùekil 14) + + - -

Synedra acus var. angustissima Grunovsynonym Synedra

acus Kützing (ùekil 15) + + - -

ACHNANTHALES, ACHNANTHACEAE

Achnanthes exilis var. minutissima Brun. + + - -

CHLOROPHYTA, CHLOROPHYCEAE, VOLVOCALES, CHLAMYDOMONADACEAE CHLOROCOCCALES, SCENEDESMACEAE

Chlamydomonas sp. + + - -

Pediastrum boryanum (Turp.) Meneg. (ùekil 16) + + - -

ZYGNEMATALES, ZYGNEMATACEAE

Spirogyra sp. (ùekil 17) + + - -

OOCYSTACEAE

Oocystis borgei Naeg. + - + -

EUGLENOPHYTA, EUGLENOPHYCEAE, EUGLENALES, EUGLENAPHYCEAE

Trachelomonas volvocina Ehrenberg - - - +

Euglena acus Ehr. + + - -

CYANOPHYTA, CYANOPHYCEAE, OSCILLATORIALES, OSCøLLATORøACEAE

Oscillatoria prolifica Gomont - + - -

Oscillatoria princeps Vaucher ex Gomont (ùekil 18) - + - -

Anabaena affinis Lemm. + + - -

Anabaena minutissima Lemm. + + - -

Chroococcus turgidus (Kütz.) Naeg. - + - -

Spirulina laxissima G.S. West - + - -

Microcystis aeruginosa Kütz. (ùekil 19) + + - -

NOSTOCACEAE

(3)

T. Atıcı ve ark. / Bibad, 1 (2): 45-48, 2008

47

ölçüde etki etmektedir. Bu alglerin, özellikle yaz döneminde

yaygın olarak rastlanması, ülkemizde yapılan diğer birçok

ça-lışma verileri (Aykulu ve Obalı, 1981; Altuner, 1984; Gönülol,

1985) ile benzerlik göstermektedir. Cyanophyta üyeleri gerek

tür çeşitliliği az ancak popülasyon yoğunluğu açısından,

özel-likle yaz aylarında baskın duruma geçmiştir. Bunun nedeni,

nitrat azotu değeri başta olmak üzere, çeşitli besin tuzlarının

yaz aylarındaki konsantrasyonlarının diğer aylara oranla daha

yüksek olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Benzer

şekilde, Cyanophyta ve Euglenophyta üyeleri Sakarya Nehri

(Atıcı, 1997), Ankara Çayı (Atıcı ve Ahıska, 2005)’da da suyun

kalitesinin düşük olduğu aylarda yoğun olarak tespit edilmiştir.

Yapılan çalışma sonucunda, Çanıllı Baraj Gölünde tür

çe-şitliliği oldukça düşük çıkmış, yalnızca ötrofik karakterli

tak-sonlara rastlanmıştır. Dolayısıyla besin tuzlarının algal gelişime

karşı sınırlayıcı etki gösterdiği tespit edilmiştir.

KAYNAKLAR

[1] Altuner, Z., 1984. “Tortum Gölü’nden Bir İstasyondan Alınan Fitoplanktonun Kalitatif ve Kantitatif Olarak İncelenmesi”, Doğa Bilim Dergisi, A2, 8, 2.

[2] Anonim. D.S.İ. Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı (Tanıtım Tablosu) 1997.

[3] Atıcı, T., 1997. Sakarya Nehri Kirliliği ve Algler. Ekoloji 24 (3); 28–32.

[4] Atıcı, T. ve Obalı, O., 1999. Susuz Göleti (Ankara) Algleri ve Su Kalitesi Değerlendirmesi. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 19 (3); 99–104.

[5] Atıcı, T. ve Ahıska, S., Pollution and Algae of Ankara Stream, G.U. Journal of Science, 2005, 18 (1), pp. 51–59.

[6] Aykulu, G., Obalı, O., 1981. Phytoplankton Biomass in Kurtboğazı Dam Lake. Communications. C2, 24: 29–45.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

Şekiller 1: Melosira varians, 2: Cyclotella ocellata, 3: Cymatopleura eliptica, 4: Nitzschia sigmoides, 5: Hantzschia amphioxys, 6: Navicula

radiosa, 7: Cymbella minuta, 8: Fragilaria vauchaeria, 9: Caloneis amphisbaena, 10: Pinnularia viridis, 11: Gomphonema clavatum, 12: Surirella brebissoni, 13: Diyatome vulgaris, 14: Synedra ulna, 15: Synedra acus, 16: Pediastrum boryanum, 17: Spirogyra sp., 18: Oscillatoria princeps, 19: Microcystis aeruginosa

(4)

T. Atıcı ve ark. / Bibad, 1 (2): 45-48, 2008

48

[7] Desikachery, T.V. Cyanophyta, I.C.A.R. Monographs on Algae, New Delhi, 1959.

[8] Foged, N. Diatoms in Bornholm, Denmark, J.Cramer. 175 pp. 1982.

[9] Germain, H. 1981. Flora Des Diatomees, Diatomophycees Societe Nauvelle das Editions Boubee, 444 pp.

[10] Gönülol, A., 1985. Studies on the Phytoplankton Bayındır Dam Lake (Ankara). Cummon Fac. Sci. Univ. Ank. Say. 21–38.

[11] Korshikow, O.A. The Frenhwater Algae of the Ukranian. V. 412p., 1987.

[12] Obalı, O. ve Atıcı., 1998. T. Susuz Göleti (Ankara) Diyatomeleri, III. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi Kitapçığı, Kırşehir,

[13] Obalı, O.ve Atıcı, T., Yedigöllerin (Bolu) Fitoplanktonik Algleri ve Dağılımı, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2000, 20 (1), pp. 91-98.

[14] Palmer, C.M., 1980. Algae and Water Pollution. Castle House Publications, 123 pp.

[15] Patrick, R. and Raimer, C.W., 1975. The Diatoms of United States. Vol. 1, pt. 1. Acat Sci. Phladelphia monogr. 13, 213 pp.

[16] Prescott, G.W. 1975. Algae of the Western Great Lokes Area, W.M.C. Brawn Campany Publıshers. Dulugue Lama. [17] Round, F.E. A Comparative Survay of the Epipelic Diatom

Flora of Some Irish Lake. Acad., 60, 6. 5., 193.- 215. 1959. [18] Round, F.E. The Biology of the Algae, Second Edition, 278p,

1973.

[19] Şen, B., Yıldız, K., Akbulut, A., Atıcı, T., 1994. Karamuk Gölü Fitoplanktonundaki Bacillariophyta Üyeleri ve Su Kalitesinin Değerlendirilmesi. XII. Ulusal Biyoloji Kongresi, 6–8 Temmuz, Edirne, Bildiri ve Poster Kitabı, 166–172. [20] Tanyolaç, J., 1993. Limnoloji (Tatlısu Bilimi). Hatipoğlu

Yayınları No: 67, Ankara. 245 syf. Whitton, B.A., Rott, E. & Friedrich, G., 1991. Use of Algae for Monitoring Rivers. Proc. Internat. Symp. Dusseldorf, Germany 26-28 May 1991. Instit. Für Botanik, Univ. Innsburck, 193 pp.

Referanslar

Benzer Belgeler

Fiz121 Fizik (Diş Hekimliği Fakültesi) Fiz111 Fizik I (Fen Fakültesi Kimya Bölümü) İSG 301 İş Sağlığı Ve

Etkili öğrenmeyi sağlamak için yüz yüze eğitimde yardımcı bir araç olarak harmanlanmış öğrenme ortamı olarak Moodle ÖYS kullanmanın avantajları

Avrupa Birli÷i Komisyonu tarafından 6 Ekim 2004 tarihinde açıklanan ølerleme Raporunda;TBMM’ce kabul edilen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun

Vücudun sırt kısmı koyu renkli, yan kısımları altın sarısı ve kahverengi, alt kısımları açık renklidir.. Ağız büyük, terminal konumlu olup iki çift

Under resten av året har den tid som lagts ner på länkportalen mestadels använts åt kompletteringar av länksamlingen, kontroll och uppdateringar av fallna länkar och

İki yıl vade ile ihraç edilmiş borçlanma varlıkları.. M3’ün üç aylık ortalama büyüme hızı 2004 yılının ilk aylarında da düşme eğilimi

Fakültemiz Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümüne 2017-2018 Eğitim Öğretim Yılında Cumhuriyet Üniversitesi, Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümüne dikey

OK kullanımının bazal metabolik hızda artışa neden olduğunu ve dolayısıyla bu artışın obez kadınlarda vücut ağırlığında ve yağ oranında azalmaya neden