T.C.
KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TURİZM İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI
PROFESYONEL TURİST REHBERLERİNİN
EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMLERİNDE
ALDIKLARI YABANCI DİL EĞİTİMİNİN
MESLEKİ AÇIDAN YETERLİLİĞİ
(YÜKSEK LİSANS TEZİ)
EMRULLAH CANSU
DANIŞMAN
DOÇ. DR. CANAN TANRISEVER
T.C.
KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TURİZM İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI
TURİZM İŞLETMECİLİĞİ BİLİM DALI
YÜKSEK LİSANS TEZİ
PROFESYONEL TURİST REHBERLERİNİN
EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMLERİNDE ALDIKLARI YABANCI DİL
EĞİTİMİNİN MESLEKİ AÇIDAN YETERLİLİĞİ
Emrullah CANSU
Danışman Doç. Dr. Canan TANRISEVER
Jüri Üyesi Prof. Dr. Kutay OKTAY
Jüri Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Cenk Murat KOÇOĞLU
İÇİNDEKİLER Sayfa İÇİNDEKİLER ... i ÖZET ... iv ABSTRACT ... v ÖNSÖZ ... vi TABLOLAR DİZİNİ ... vii ŞEKİLLER DİZİNİ ... x SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ ... xi 1. GİRİŞ ... 1
1.1. Araştırmanın Amacı ve Önemi ... 2
1.2. Araştırmanın Problemi ... 3
1.3. Araştırmanın Sınırlılıkları ... 4
2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE ... 5
2.1. Turist Rehberi Tanımı ve Kavramı ... 5
2.2. Turist Rehberliğinin Turizm Sektöründeki Yeri ve Önemi ... 7
2.3. Turist Rehberliğinin Tarihi Gelişim Süreci ... 8
2.4. Turist Rehberlerinin Çalışma Biçimleri ve Koşulları ... 12
2.5. Turist Rehberliği Mesleğinde Sahip Olunması Gereken Özellikler ... 16
2.5.1. Bilgi ve Donanım ... 20
2.5.1.1. Yabancı dil bilgisi ... 22
2.5.1.2. Genel kültür ve yöresel bilgi ... 22
2.5.1.3. İlk yardım bilgisi ... 23
2.5.2. Beceriler ve Nitelikler ... 24
2.5.2.1.İletişim becerisi ... 24
2.5.2.2. Anlatım becerisi ... 26
2.5.2.3. Yorumlama becerisi ... 26
2.5.2.4. Espri-mizah yapabilme becerisi ... 27
2.5.2.5. Yenilikleri izleyebilme becerisi ... 27
2.5.2.6. Liderlik ve yönetim becerisi ... 28
2.5.2.8. Tutum ve davranış becerisi ... 30
2.5.3. Fiziksel Görünüm ... 31
2.6. Dünya’da Turist Rehberliği Eğitimi ... 32
2.7. Türkiye’de Turist Rehberliği Eğitimi ... 47
2.7.1. Örgün Turist Rehberliği Eğitimi ... 52
2.7.1.1. Ön lisans düzeyinde turist rehberliği eğitimi ... 53
2.7.1.2. Lisans düzeyinde turist rehberliği eğitimi ... 56
2.7.1.3. Lisansüstü düzeyinde turist rehberliği eğitimi ... 60
2.7.2. Yaygın Turist Rehberliği Eğitimi ... 61
2.8. Dünya’da Turist Rehberlerinin Yabancı Dil Eğitimi ... 63
2.9. Türkiye’de Turist Rehberlerinin Yabancı Dil Eğitimi ... 65
3. YÖNTEM ... 67
3.1. Araştırma Modeli ... 67
3.2. Araştırma Evren ve Örneklemi ... 67
3.3. Veri Toplama Teknikleri ... 68
3.4. Verilerin Toplanması ... 68
3.5. Verilerin Analizi ... 68
4. BULGULAR ... 70
4.1.Turist Rehberliği Bölümlerinin Müfredatlarına İlişkin Bulgular ... 70
4.1.1.Ön Lisans Programlarının Müfredatlarına İlişkin Bulgular ... 70
4.1.2.Lisans Programlarının Müfredatlarına İlişkin Bulgular... 75
4.2. Yapılan Anketlere İlişkin Bulgular ... 83
4.2.1. Katılımcıların Demografik Özelliklerine İlişkin Bulgular... 84
4.2.2. Katılımcıların Eğitim-Öğretim Özelliklerine İlişkin Bulgular ... 85
4.2.3. Katılımcıların Kokart Özelliklerine İlişkin Bulgular ... 93
4.2.4. Katılımcıların İfadeleri Değerlendirmeye İlişkin Bulgular ... 96
4.2.5.Faktör Analizi ... 99
4.2.6.Korelasyon Analizi ... 101
4.2.7.Hipotez Testleri... 103
4.2.8. Katılımcılara Sorulan Öneri Sorularına İlişkin Bulgular ... 113
5. SONUÇ VE ÖNERİLER ... 115
KAYNAKÇA ... 121
EK-1. Anket Formu ... 132 EK-2. Müfredat Tabloları ... 135
ÖZET
Yüksek Lisans Tezi
PROFESYONEL TURİST REHBERLERİNİN EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMLERİNDE ALDIKLARI YABANCI DİL EĞİTİMİNİN MESLEKİ
AÇIDAN YETERLİLİĞİ Emrullah CANSU Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Canan TANRISEVER
Turizm aktiviteleri gün geçtikçe artmaktadır. Bu durum ülkelerin turizm faaliyetlerini arttırmasında ve geliştirmesinde rekabet duygusu yaratmaktadır. Bu rekabet, turizm aktiviteleri içerisinde yer alan, ülkelerinin turizm elçileri olarak bilinen turist rehberlerinin eğitimlerinin geliştirilmesini de kapsamaktadır. Bu doğrultuda araştırmanın amaçları arasında, turist rehberliği eğitimi alınan kurumlarda verilen yabancı dil eğitimlerinin, kokart alabilmek ve mesleği sürdürebilmek için yeterli olup olmadığı ölçmek yer almaktadır. Bu bağlamda Türkiye’deki turist rehberliği programlarının müfredatları incelenmiş ve müfredatta yer alan yabancı dilleri, saatleri ve hangi yıl verildiklerinin bilgileri sunulmuştur. Ayrıca dil yeterliliklerini ortaya çıkarmak için 13 turist rehberi odasına kayıtlı 384 eylemli profesyonel turist rehberlerine anket çalışması uygulanmıştır. Müfredat sonuçları kapsamında, üniversitelerin turist rehberliği programlarının açılmasında ve yürütülmesinde yabancı dil açısından, verildiği yabancı dilleri, saatleri ve yıllarında belirlenmiş herhangi bir ölçüt bulunamamıştır. Yapılan anket çalışmasının sonuçları kapsamında ise, genel olarak verilen yabancı dil eğitimlerinin yetersiz olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ancak teorik olarak verilen yabancı dil eğitiminin pratik olarak verilen yabancı dil eğitimine kıyasla daha yeterli olduğu da çıkan sonuçlar arasında yer almıştır. Dolayısıyla üniversitelerdeki turist rehberliği programlarında verilen yabancı dil eğitimleri profesyonel turist rehberlerinin kokartlarını almaları için yeterli eğitimin verildiği ancak mesleğin yürütülmesinde gerekli pratik yabancı dil eğitiminin yeterli düzeyde verilmediği saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda turist rehberliği eğitimindeki sorunların düzeltilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Turizm, Turist Rehberi, Eğitim, Yabancı Dil
2018, 179 sayfa Bilim Kodu:….
ABSTRACT
MSc. Thesis
PROFESSIONAL COMPETENCIES OF FOREIGN LANGUAGE OF PROFESSIONAL TOURIST GUIDES DURING EDUCATION AND TRAINING
PERIOD Emrullah CANSU Kastamonu University Institute for Social Science Department of Tourism Management Supervisor: Assoc. Prof. Canan TANRISEVER
Tourism activities are rapidly increasing day by day, which result in a competition among countries of improving their tourism activities. This competition involves the development in education of tourist guides who are known as tourism ambassadors of the countries. In accordance to those, this study deals with the research about the foreign language education given in the institutions of tourist guiding education whether they are adequate enough to get license and maintain the profession. In this context, the curriculums of tourism guiding programs in Turkey has been analyzed and the information of the foreign languages, their weekly-hours and the years when they were taught are represented. Besides, in order to reveal the language competence, 384 active professional tourist guide that are registered to chamber of tourist guiding have been applied a questionnaire study. As the result of curriculum study, no criteria for opening and maintaining tourist guiding program in universities has been found in terms of given foreign languages, their weekly-hours or the years. As the result of the questionnaire study, foreign language education is determined as being generally inadequate however, the results also show that theoretically given foreign language education is more adequate than the practical foreign language education. In conclusion, the foreign language education taught in tourist guiding programs of universities is adequate to get license for professional tourist guides, however it is not adequate to maintain the profession properly. Consequently, this study offers suggestions for solving the problems in tourist guiding education.
Key Words: Tourism, Tourist Guide, Education, Foreign Language
2018, 179 pages Science Code:…..
ÖNSÖZ
Profesyonel Turist Rehberlerinin Eğitim-Öğretim Dönemlerinde Aldıkları Yabancı Dil Eğitiminin Mesleki Açıdan Yeterliliği isimli tezimde sonuca ulaşabilmek ve turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri sorunlarını düzeltmeye yönelik fikirler oluşturmayı amaçlayan bu çalışmanın sonuçlandırılması için birçok kişinin katkısı olmuştur.
Araştırmanın konusunun seçilmesi, içerik oluşturulması ve çalışmanın tamamlanmasında değerli bilgi ve görüşmelerini benden esirgemeyen Tez Danışmanı Hocam Sayın Doç. Dr. Canan TANRISEVER’e,
Veri toplama ve çalışma süresinde manevi destekte bulunan Uğur BAHADIR, Zafer ÖZCAN, Sedat ÖNER ve Atilla SUNCAK’a
Her zaman bana inancı tam olan ve maddi-manevi desteğini esirgemeyen aileme,
Teşekkürlerimi Sunarım.
Emrullah CANSU
TABLOLAR DİZİNİ
Tablo 1. Türkiye’deki turist rehberlerinin çalışma türleri ve oranları ... 13
Tablo 2. 01.01.2018 itibariyle geçerli turist rehberliği taban ücretleri ... 14
Tablo 3. Profesyonel turist rehberlerinin sahip olması gereken özellikleri ... 20
Tablo 4. Rehberin anlatmakla yükümlü olduğu konular ... 21
Tablo 5. Rehberlik mesleğinin yürütülmesi için lisans uygulaması olan ülkeler ... 35
Tablo 6. Rehberlik mesleğinin yürütülmesi için lisans uygulaması olmayan ülkeler 36 Tablo 7. Eğitim süresi bakımından turist rehberliği eğitimi veren ülkeler ... 36
Tablo 8. Ülkelere göre turist rehberliğinin günlük ücretleri ... 37
Tablo 9. Rehber ücretlerinin hangi kurum veya kişiler tarafından verildiğinin ülkelere göre dağılımı ... 38
Tablo 10. Turist rehberlerinin yabancı dillere göre dağılımı ... 50
Tablo 11. Turist rehberlerinin ülkesel- bölgesel olarak dağılımı ... 50
Tablo 12. Turist rehberlerinin birlik odalarına göre dağılımı ... 51
Tablo 13. 2016-2017 yılı ön lisans düzeyinde turist rehberliği eğitimi veren meslek yüksekokulları ve kontenjanları ... 54
Tablo 14. 2016-2017 yılı lisans düzeyinde turist rehberliği eğitimi veren fakülte ve yüksekokulların kontenjanları ... 56
Tablo 15. Lisansüstü düzeyinde turist rehberliği eğitimi veren üniversiteler ... 60
Tablo 16. Pilot uygulamanın güvenilirlik analizi ... 69
Tablo 17. Ön lisans programlarındaki İngilizce eğitimine ait bulgular ... 70
Tablo 18. Ön lisans programlarındaki Rusça eğitimine ait bulgular ... 72
Tablo 19. Ön lisans programlarındaki Almanca eğitimine ait bulgular ... 72
Tablo 20. Ön lisans programlarındaki Fransızca eğitimine ait bulgular ... 73
Tablo 21. Ön lisans programlarındaki İspanyolca eğitimine ait bulgular ... 73
Tablo 22. Ön lisans programlarındaki Japonca eğitimine ait bulgular ... 74
Tablo 23. Ön lisans programlarındaki Arapça eğitimine ait bulgular ... 74
Tablo 24. Ön lisans programlarındaki Farsça eğitimine ait bulgular ... 74
Tablo 25. Lisans programlarındaki İngilizce eğitimine ait bulgular ... 75
Tablo 26. Lisans programlarındaki Rusça eğitimine ait bulgular ... 77
Tablo 27. Lisans programlarındaki Almanca eğitimine ait bulgular ... 78
Tablo 28. Lisans programlarındaki Fransızca eğitimine ait bulgular ... 79
Tablo 30. Lisans programlarındaki İtalyanca eğitimine ait bulgular ... 80
Tablo 31. Lisans programlarındaki Çince eğitimine ait bulgular ... 81
Tablo 32. Lisans programlarındaki Japonca eğitimine ait bulgular ... 81
Tablo 33. Lisans programlarındaki Arapça eğitimine ait bulgular ... 82
Tablo 34. Lisans programlarındaki Yunanca eğitimine ait bulgular ... 83
Tablo 35. Lisans programlarındaki Bulgarca eğitimine ait bulgular ... 83
Tablo 36. Lisans programlarındaki Osmanlıca eğitimine ait bulgular ... 83
Tablo 37. Tamamlanmış anketin güvenilirlik analizi ... 84
Tablo 38. Katılımcıların yaş özelliklerine ilişkin bulgular ... 84
Tablo 39. Katılımcıların cinsiyet özelliklerine ilişkin bulgular ... 84
Tablo 40. Katılımcıların medeni durumlarına ilişkin bulgular ... 85
Tablo 41. Katılımcıların eğitim durumlarına ilişkin bulgular ... 85
Tablo 42. Katılımcıların meslek tecrübelerine ilişkin bulgular ... 85
Tablo 43. Katılımcıların üniversite/bölümlerine ilişkin bulgular ... 85
Tablo 44. Katılımcıların mezuniyet yıllarına ilişkin bulgular ... 88
Tablo 45. Katılımcıların kokartlarını nasıl aldıklarına ilişkin bulgular ... 89
Tablo 46. Katılımcılar arasından bakanlıktan kokart alanların eğitim sürelerine ilişkin bulgular ... 90
Tablo 47. Katılımcıların turist rehberliği eğitimi süreci içerisinde staj yapıp, yapmadığına ilişkin bulgular ... 90
Tablo 48. Katılımcıların turist rehberliği eğitimi süreci içerisinde İngilizce hariç hangi yabancı dilleri aldıklarına ilişkin bulgular ... 91
Tablo 49. Katılımcıların kurs aracılığıyla ek yabancı dil aldıklarına ilişkin bulgular ... 91
Tablo 50. Katılımcıların turist rehberliği eğitimi süreci içerisinde İngilizce hariç hangi yabancı dilleri kaç dönem/yıl boyunca aldıklarına ilişkin bulgular . 92 Tablo 51. Katılımcıların turist rehberliği eğitimi süreci içerisinde İngilizce eğitimini kaç dönem/yıl boyunca aldıklarına ilişkin bulgular ... 93
Tablo 52. Katılımcıların turist rehberliği kokartını hangi sınav ile aldıklarına ilişkin bulgular ... 93
Tablo 53. Katılımcıların turist rehberliği kokartını ilk olarak hangi dilden aldıklarına ilişkin bulgular ... 94
Tablo 54. Katılımcıların turist rehberliği kokartına eklettikleri dillere ilişkin bulgular ... 94
Tablo 55. Katılımcıların turist rehberliği kokartını alabilmek için kaç kere yabancı dil sınavı girdiğine ilişkin bulgular ... 95
Tablo 56. Katılımcıların turist rehberliği kokartını mezun olduktan sonra kaçıncı yılında aldığına ilişkin bulgular ... 95
Tablo 57. Katılımcıların ifadeleri değerlendirmesine ilişkin bulgular ... 96
Tablo 58. Katılımcıların İngilizce hariç diğer yabancı dillerin teorik ve pratik yeterliliklerini değerlendirmesine ilişkin bulgular ... 97
Tablo 59. Faktör analizi sonuçları ... 100
Tablo 60. Faktör boyutlarının güvenilirlik analizi ... 101
Tablo 61. Pearson Korelasyon analizi ... 102
Tablo 62.Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile cinsiyet ilişkisi ... 103
Tablo 63. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile medeni durum ilişkisi ... 104
Tablo 64. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile kokartlarını hangi sınav ile aldıkları ilişkisi ... 105
Tablo 65. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile yaş ilişkisi .... 106
Tablo 66. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile eğitim durumu ilişkisi ... 107
Tablo 67. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile meslek tecrübeleri ilişkisi ... 108
Tablo 68. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile kokartı nasıl aldıkları ilişkisi ... 109
Tablo 69. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile kokartlarını alabilmek için kaç kere yabancı dil sınavına girdikleri ilişkisi ... 111
Tablo 70. Turist rehberlerinin yabancı dil yeterlilikleri boyutları ile kokartlarını mezun olduktan sonra kaçıncı yıllarında aldıkları ilişkisi ... 112
ŞEKİLLER DİZİNİ
Şekil 1. Araştırma modeli ... 4 Şekil 2. Profesyonel turist rehberliği eğitimi ... 48
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ
PTR Profesyonel Turist Rehberi
FEG European Federation Of Tourist Guide Associations TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu
TUREB Turist Rehberleri Birliği
WFTGA World Federation Of Tourist Guide Associations AET Avrupa Ekonomik Topluluğu
ÖSYM Ölçme, Seçme Ve Yerleştirme Merkezi YDS Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı
KPDS Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı YGS Yükseköğretime Geçiş Sınavı
ANOVA Analysis of Variance KMO Kaiser-Meyer-Olkin
T-Test Independent-Samples T-Test
1. GİRİŞ
Gelişmekte olan ülkelerde ekonomik gelişmeye ve kalkınmaya en çok etki eden sektörlerden biri turizm olarak görülmektedir. Bu anlamda turizm sektöründen daha fazla pay alabilmek için Türkiye’de dâhil olmak üzere çoğu ülke turizm işletmelerini ve eğitim kalitelerini hızla geliştirmeye başlamıştırlar. 1980’li yıllardan sonra Türkiye’de hızla artan tesis sayıları ve yatak kapasiteleri ile sağlanan işgücü artışı aynı zamanda işgücünde yer alan eğitim sorununu da beraberinde getirmiştir (Aksu ve Bucak, 2012: 8).
Dünya üzerinde turistik faaliyetler ve geziler her geçen gün artmaktadır. Bu durum ise turizmin önemini günden güne arttırmaktadır. TÜİK 2017 turizm istatistiklerine bakıldığında 1 milyar 235 milyon insan uluslararası turizm hareketine katılmış ve bu sayı 2016 verilerine göre %3,9 oranında artış sağlamıştır. Bu kapsamda dünya üzerindeki turizm aktivitesi içerisinde toplamda 1 trilyon 220 milyar dolar harcama yapılmıştır. Ancak bu verilere bakıldığında en çok turist alan ülkeler arasında Türkiye 10. sırada yerini almasına rağmen en çok gelir elde eden ülkeler arasında ise 17. sıraya düşmüştür (URL-1, 2017).
2017 istatistiklerine göre Ekim, Kasım ve Aralık aylarından oluşan yılın 4. çeyreğinde turizm gelirleri %27,7 oranında artış sağlayarak 6 milyar 109 milyon 187 bin dolar olmuştur. Ayrıca gelen ziyaretçi sayısı 2017 yılının 4. çeyreğine göre, önceki yıl ile kıyaslandığında %23,1 artarak 8 milyon 248 bin 929 kişi olmuştur (URL-2, 2018).
Tüm dünya için turizm önemli bir gelir kaynağı olarak rol almaktadır. Bu durum ise turizm üzerinde küresel ölçekte bir rekabet olgusunu ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda bakıldığında uluslararası pazarda paylarını arttırmak isteyen ülkeler, kalite koşullarını arttırmak ve turistleri karşılayan insanlar arasında sağlıklı ilişkiler kurabilmesi için gerekli işgücünün mesleki ve teknik eğitimler ile arttırılmasına bağlı olduğunu ortaya koymaktadır (Eker, 2015: 63).
Profesyonel turist rehberleri (PTR) turistlerin sorunları çözmek veya onlara ülkeyi anlatmak için görevli kişilerden ziyade ülkesini en iyi şekilde tanıtmak gibi büyük
sorumlulukları olan kişilerdir (Güneş, 2008: 2).Turistlerin geldikleri ülke ile turist rehberlerinin kendi ülkeleri arasında elçi görevi gören bu kişiler başarılı bir turizm gelişiminin sağlanmasında önemli rol oynamaktadır (Güdü, 2011: 1).
Turistleri en iyi şekilde karşılamak, onlara ülkeyi en iyi şekilde tanıtmak için turist rehberlerinin en çok ihtiyacı olan bilgi şüphesiz ki yabancı dil bilgisidir. Turist rehberlerinin, turistlerin isteklerini, sorunlarını, sıkıntıları ve beklentilerini anlamak ve onlarla en iyi şekilde iletişim kurmak için iyi derecede yabancı dil bilmesi gerekmektedir. Çünkü turistleri ne kadar iyi anlar, onlarla ne kadar iyi iletişim kurarsa o kadar memnuniyet seviyelerini arttırıp, ülkesini tanıtmadaki sorumluluklarını da en iyi şekilde tamamlamış olurlar (Ekmekçi, 2005: 115).
Yukarıda verilen bilgiler ele alındığında, bu çalışma toplamda üç bölümden oluşmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde araştırmanın genel bilgileri ve kapsamlarına yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, profesyonel turist rehberlerinin tanımları ve kavramlarına yer verilip, profesyonel turist rehberliği eğitimlerine değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, turist rehberliği bölümlerinin müfredatlarının ve katılımcı rehberlere uygulanan anket formunun bulguları çıkartılmıştır. Elde edilen sonuçlar dâhilinde gerekli önerilere değinilmiştir.
1.1. Araştırmanın Amacı ve Önemi
Ülke ile gelen ziyaretçiler arasında kültür etkileşimini sağlamakta rol alan, turizm işgücünde yer alan turist rehberleri kendi ülkeleri ve ziyaretçiler arasında kültür etkileşimi sağlayan elçiler olmaktadır. Bu kapsamda Turizm sektörünün can damarı olarak adlandırılabilecek olan profesyonel turist rehberlerine ülkenin tanıtılmasında büyük görev ve sorumluluklar düşmektedir. Profesyonel turist rehberlerinin yapacakları hatalar ülkeyi tanıtmada olumsuz yansımalar yaratacaktır (Acar, 2014: 1). Bu doğrultuda profesyonel turist rehberlerine verilecek dil eğitimleri yeterli olmayabilir. Verilen dil eğitiminin kalitelerinin arttırılması ile ülkenin yerel halkı ve ülkeyi ziyaret eden turistler arasında elçi olan, ülkenin imajı sayılabilecek kaliteli rehberleri yetiştirmek, ülkeyi ziyaret eden turistlerin gezdikleri yerlerden memnun
kalarak tekrar gelmelerini sağlayarak ülkeye gelen turist sayısını arttırıp, ülke gelirlerinde artış sağlayacaktır.
Yukarıda belirtilen bilgiler kapsamında Türkiye’de turist rehberliği eğitimi veren kurumların, eğitim süresi boyunca verdikleri yabancı dil eğitimlerinin, profesyonel turist rehberi adayları için mesleğe başlamalarında ve kokart almalarında yeterli olup olmadığının ortaya çıkarılması araştırmanın amaçlarını oluşturmaktadır. Bu amaçlar ışığında çalışma, Profesyonel turist rehberleri, adayları ve meslek için katkı sağlayacaktır. Bu doğrultuda profesyonel turist rehberlerine verilen yabancı dil eğitimlerinin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi ile ülkeye gelen turistlerin memnuniyet seviyelerinin ve turizm gelirlerinin arttırılmasına olanak sağlayacak öneriler sunulmuştur.
1.2. Araştırmanın Problemi
Profesyonel turist rehberlerinin aldıkları turist rehberliği eğitimindeki yabancı dillerinin yeterli olmadığı düşünülmüştür. Bu sebepten rehberlik yapabilmeleri için başvuruda bulundukları rehberlik lisansını (kokart) almaya çalışırken, yabancı dillerinin yeterli olmadığı sorgulanmıştır. Dolayısıyla profesyonel turist rehberlerinin aldıkları yabancı dil eğitiminin yeterliliğinin belirlenmesi, profesyonel turist rehberliği açısından bu çalışmanın önemini aynı zamanda da problemini ortaya koymaktadır. Bu durum incelendiğinde çalışma boyunca aşağıdaki araştırma sorularına cevap aranmıştır.
1. Profesyonel turist rehberlerinin aldıkları turist rehberliği eğitimindeki yabancı dil öğrenimleri yeterli midir?
2. Profesyonel turist rehberlerinin aldıkları yabancı dil eğitimi kokart almaya yeterli midir?
3. Profesyonel turist rehberlerinin aldıkları yabancı dil eğitimi rehberlik mesleğini yürütmek için yeterli midir?
Şekil 1. Araştırma modeli
1.3. Araştırmanın Sınırlılıkları
13 turist rehberi odasına ve bu odalara bağlı eylemli olarak çalışan rehberlere ulaşılmak ve görüşülmek istenmesi, süreç açısından uzun ve yoğun bir zaman gerektirmiştir.
Eylemli-eylemsiz çalışan her rehberin, bir rehberlik odasına kayıt yaptırması zorunludur. Ancak anket yapılan kişiler 13 turist rehberi odasına kayıtlı yalnızca eylemli olarak çalışan rehberler ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca turist rehberliği mesleği üzerinde akademik çalışmalara önem ve destek verilmemesi de araştırmanın sınırlılıkları arasında gösterilmektedir.
Cinsiyet Medeni Durum
Yaş
Kokartı Hangi Sınav İle Aldıkları
Eğitim Durumu Meslek Tecrübesi Kokartı Nasıl Aldıkları Kokartı Alabilmek İçin Kaç Kere Yabancı Dil
Sınavına Girdikleri Kokartı Mezun Olduktan
Sonra Kaçıncı Yılda Aldıkları
Profesyonel Turist Rehberlerinin Teorik
Yabancı Dil Eğitimi
Profesyonel Turist Rehberlerinin Pratik Yabancı Dil Eğitimi
Profesyonel Turist Rehberlerinin Yabancı Dil Eğitimlerinin Kokart Almalarında ve Mesleği Yürütmelerindeki Yeterlilikleri
2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
2.1. Turist Rehberi Tanımı ve Kavramı
Turizm, dünya çapında gün geçtikçe önemini daha da arttırıyor. Bu durumun altında gerek insanların artık lüks yaşam ve çalışma stresinden uzaklaşmak istemesi, gerekse farklı kültürleri görme, farklı kültürlerle kaynaşma vb. gibi istekleri yer almaktadır. Bu gelişim aynı zamanda rekabet unsurunu da beraberinde getirmekte olup, hizmet kalitesi gibi etkenleri arttırmaktadır. Bu doğrultuda ise turistler ve gezdikleri ülkeleri, kültürleri vb. turistik faaliyetleri tanıtan, turistlerin sorunlarına çözümler bulup, onlara yol gösteren turist rehberlerini, turizmin sunan kişiler arasında en üst sırada göstermek mümkündür (Eker, 2015: 34).
Profesyonel turist rehberleri, önceden belirlenmiş bir planlama dâhilinde yerli veya yabancı turistlere ziyaret edecekleri yerler hakkında bilgiler veren, ülke ve gezdikleri bölgeler hakkında en doğru bilgileri aktaran, ziyaretçilerin sosyal, ekonomik ve kültürel etkileşim kazanmalarına yardımcı olabilen ve herhangi bir sorun, problem dâhilinde çözümler üreten, ülkenin kartviziti, tur yöneticisi veya turizm çalışanı gibi birçok isim ile adlandırılan kişilerdir (Acar, 2014: 4).
Turist rehberi için daha birçok tanımlamalar yapılabilir. Dünya Turist Rehberleri Federasyonu’na göre “Turist rehberleri kendi seçtikleri dillerde kılavuzluk eden ve bölgedeki doğal ve kültürel miras alanlarını anlatan kişiler” olarak tanımlanmaktadır (URL-3, 2017).
Ahipaşaoğlu (2001)’nun tanımına göre ise turist rehberi “Profesyonel turist rehberleri tur operatörlerine bağlı olarak çalışan, bir destinasyona ulaşmış turistlere yol gösteren, bilgi aktarımı yapan, destinasyonu tanıtan, iş tanımları ve görevi gereği turistlerle birebir temas halinde olan, ürünü birlikte üreten, turistin mutluluklarını ve şikâyetlerini birlikte yaşayan; deyim yerindeyse turizmin cephede savaşan neferleri; gözlemleri, deneyimleri ve geri bildirimleri ile hem kaliteyi sağlayan hem de turizmin geleceğini şekillendiren elemanlardır’’.
Tecrübeli bir rehber olan Çimrin (1995) ise turist rehberliği kavramını, “turistlere ve ziyaretçilere refakat ederek, anıt, türbe, mabet, sanat eseri, tarihi yer, kalıntı, folklor ve doğal güzellik gibi pek çok konuda bilgiler veren, gezdiren, temaslar sağlayan kimseler” şeklinde tanımlamıştır.
Avrupa Turist Rehberleri Birliği’nin (European Federation of Tourist Guides Associations – FEG) tanımına göre ise turist rehberleri, ülkelerindeki yasal olan idari güç tarafından onaylı turist rehberi kokartına sahip, turistlere seçtikleri dillerde bölgelerin doğal ve kültürel miraslarını anlatan kişilerdir (Türkmen, 2016: 6).
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tanımında ise turist rehberi, 02.07.1986 tarih ve 19152 sayılı Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliğinin 1. maddesine göre “Türkiye’yi yerli ve yabancı turistlere en iyi şekilde tanıtacak ve onlara gezileri süresince yardımcı olacak ve doğru bilgiler verebilecek kişi” olarak tanımlanmaktadır (Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliği, 2005).
2012’de yürürlüğe giren 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’na göre ise turist rehberliği hizmeti “Seyahat acenteliği faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup halindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri değerleri ile varlıklarının kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılarak gezdirilmesini veya seyahat acenteleri tarafından düzenlenen turların gezi programının seyahat acentesinin yazılı belgelerinde tanımladığı ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acente adına yönetilmesi” olarak ifade edilmektedir (URL-4, 2017).
Turist rehberleri yabancı kültürleri ziyaretçilerine tanıdık duruma getiren, onlarla özdeşleştiren kültür elçileridir. Farklı kültürlerin birbirleri ile aktarılmasında ve sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir role sahiptir (Yenipınar, Bak ve Çapar, 2014: 90).
Turist rehberlerinin yaptıkları iş kolay olarak tanımlanabilse de gerçekte turizm sektörünün can damarı olarak kabul görmektedir. Cumhuriyetin ilk dönemlerinden beri yabancı dil bilen azınlıklar aracılığıyla yapılan bu iş kolu, 2012 yılında yürürlüğe
giren meslek kanunu ile yasal duruma gelmiş ve resmi bir meslek olarak tanınmıştır (Kılıç, 2016: 10).
Turist rehberi bağlı olduğu acentenin adına turu yöneten kişi olarak turistler için organizasyondan ve seyahat deneyimlerinden yola çıkarak tur dâhilinde olan kişileri veya turistleri gezdikleri bölgelerden, kültürlerden memnun kalmasını sağlayarak ülkenin imajının iyi ölçüde oluşturulmasında önemli bir yere sahiptir (Çokal, 2015: 20).
Turizm’de esasen insanların psikolojik olarak duygu tatmini sağlanmasının yer aldığı ifade edilmektedir. Bu durumda turist rehberleri performans açısından yeterli değil ise sorumlu oldukları turistlerinin de haz duyguları azalacaktır. Dolayısıyla turist rehberleri yeterli bilgi, donanım ve tecrübeye sahip olması dışında, bu bilgileri sorumlu oldukları turistlere de en iyi şekilde aktarabilecek iletişim donanımına sahip olmaları gerekmektedir (Kılıç, 2016: 11).
2.2. Turist Rehberliğinin Turizm Sektöründeki Yeri ve Önemi
Turizm sektörü her geçen gün talebi artmakta olan bir sektör olarak önemi artmaktadır. Bu talebi karşılamanın yanı sıra rekabet olgusundan doğan kaliteli hizmet anlayışı ise öne çıkmaktadır. Bu durum ise turizm sektörünün can damarı olarak nitelendirilebilecek, turizmin gelişmesi, yaygınlaşması ve önemini daha da arttırabilecek meslek dallarından biri olan “Turist Rehberliği” mesleğindeki önemi arttırmaktadır.
Turist rehberleri, turizmde yıllardır turların gerçekleşmesine imkân sağlayan, bilgi aktarımının ve turların keyifli şekilde yürütülmesini sağlayan kişilerdir. Grubun ziyaret ettiği ülkeye ayak basmasından, ülkeden çıkışına kadar kılavuzluk eden, bilgi aktarımını sağlayan ve ziyaretçilerin isteklerine karşılık vererek yardımcı olan turizm elçileridir (Yenipınar, Bak ve Çapar, 2014: 89).
Turist rehberleri, turistlerin ziyaret ettikleri ülkelerin kültürlerini ve birçok olgularını kendileri aracılığıyla bütünleştirmekte, ülkede yaşayan toplumun imajı ile özdeşleştirmektedirler. Turistler ise yalnızca ziyaret ettikleri ülkelerde alışveriş
yapmanın haricinde o ülkenin kültürlerini kendi kültürleri ile birleştirerek, farklı tat, olgu ve deneyimler ile ziyaret ettikleri ülkeden memnuniyet veya olumsuz bir düşünce ile ayrılabilirler. Bu nedenle, turist rehberleri ülkelerini çok iyi bilmeleri, ülkenin kültürel, politik veya gerçeklerini çok iyi deneyimlemiş olmaları ve sorumlu oldukları turistlere en iyi şekilde yansıtmaları gerekmektedir. Özetle turist rehberleri ülkelerinin turizm elçileri olarak görülmektedir ve böylelikle de ülkenin imajını iyi veya kötü olarak etkileyebilecek düşünceler ortaya koyabilmektedirler (Şahin ve Acun, 2016: 564-565).
Turist rehberleri ülkelerinin yerel kültürlerini ve doğal çevrenin sürdürebilirliğine zarar vermeden turistlerin ihtiyaçlarına yardımcı olup, turistlerin beklentilerini gerçekleştirmede ve kaliteli tatil deneyimleri ile turistlerin memnun olmasını sağlayan, turistler ile çalıştığı acenteden daha fazla yakınlık kuran kişilerdir (Türkmen, 2016: 9). Liu ve Yee (2012) turizm sektörünün gelişmesinin turist rehberleri tarafından sunulan hizmet kalitesinin çok yüksek olmasına bağlı olduğunu belirtmiştir.
Turist rehberleri seyahat süresince oluşabilecek lojistik problemlerin çözümü ile ilgilenip, tur boyunca da yaşanılabilecek sorunlarla başa çıkmada yardımcı olurlar. Bunun yanı sıra turist rehberleri sayesinde, turistler bireysel olarak gezdikleri yerlere daha uygun maliyetler ile gidebilme şansına sahiptirler. Ayrıca tur süresince de zamanı, bilgi ve kültürlerini aktarmada iyi bir dil kullanarak turistlerin de güvenlikle ilgili önlemleri alarak turizm sektöründeki önemlerini ortaya koymaktadırlar (Tetik, 2012: 204).
2.3. Turist Rehberliğinin Tarihi Gelişim Süreci
Nedeni ne olursa olsun insanların bilinmeyen yerlere gitmeleri riskleri de beraberinde getirmiştir. Yüzyıllardır insanlar bu riskleri en aza indirmek için bölgeleri tanıyan rehberlere ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçlarla birlikte artık turist rehberliği grup seyahatlerinin başlaması ile tarihsel aşamada yerini almıştır (Çakır, 2010: 12).
Dünya üzerinde yazılı olarak kaynaklara geçmiş ilk rehber Mısırlı rahipler, antik zamanlarda ise en çok seyahat etmeyi seven uygarlık Romalılardır. M.Ö. 7. yüzyılda olimpiyat oyunlarının başlaması toplu seyahat etmenin de başlangıcı olarak görülür.
Anadolu’da doğup, büyüyen, tarih ve coğrafya konusunda uzman olarak bilinen Heredot, gezdiği yerlerin geleneklerini ve adetlerini aktaran ve öğreten ilk rehberlerden olup, kültür turizminin de öncülerinden biri olarak görülür (URL-5, 2017).
Turizm sektörünü ve turist rehberliği mesleğini, sanayi devriminden sonra günümüzdekine benzer bir niteliğe kavuşmuştur. Günümüzde turizmin babası olarak anılan Thomas Cook, 1841 yılında at yarışlarını izlemek için trenle Leicester-Loughborough arasında 570 kişiyi taşıyan ve “organize tur” kavramını çıkartan kişidir. Thomas Cook, bu deneyim sırasında başka insanlar için geziler düzenleyerek para kazanıp yaşamını devam ettirebileceğini fark etmiştir (Ahipaşaoğlu, 2002: 11).
20. yüzyılın başlarında İngiltere’de Londra Kulesi ve Windsor Şatosuna yapılan rehberli geziler sayesinde, bazı acenteler rehber istihdam etmeye başlamıştır. Fakat 1930’lu yıllardan itibaren turist rehberlerinin eğitim ve örgütlenme çalışmaları başlamış olup böylelikle grup gezileri ve kitle turizminin başlaması ile de profesyonel turist rehberliği hizmeti zorunluluğunu beraberinde getirmiştir (URL-6, 2017).
Osmanlı devletinin son dönemlerinde turist rehberliği mesleğinin temelleri atılmıştır. İstanbul’un Osmanlı Devleti tarafından başkent olarak kullanılması ve Hristiyanlar için de dini açıdan önemli bir yere sahip olmasından dolayı Hristiyan ziyaretçilerin uğrak noktasıydı. 1839 yılında Tanzimat Fermanı ile hukuki ve mali güvenlerin sağlanmasıyla beraber eğitim, ticaret gibi alanlarda Avrupa ile ilişkiler genişletilmiş ve bununla beraber ulaşım teknolojisindeki gelişimlerden dolayı Osmanlı Devleti’nin başkenti olan İstanbul’a gelen giden sayısı artmış, yerleşen ziyaretçi sayıları da yükselmiştir. Akabinde Orient Express ile turizm hareketlerinin gelişmesinin yanı sıra rehberlik hizmeti de beraberinde gelişmiştir (Çakır, 2010: 13).
29 Ekim 1890’da “Seyyahine Tercümanlık Edenler Hakkında 190 Sayılı Nizamname” ile 6 maddelik yasal bir düzenleme getirilmiştir (Ahipaşaoğlu, 2001).
1. Seyahat ve diğer amaçlarla Osmanlı Devleti’ne gelenlere çevirmenlik yapmak isteyenler ile otel ve misafirhane gibi konakladıkları yerlerin müdürleri tarafından turistlere çevirmenlik yapmak üzere görevlendirilenler, öncelikle bu tüzük içeriğine uygun belge almak zorundadırlar.
2. Çevirmenlik belgesi almak isteyenler, cünha ve cinayetten hüküm giymemiş, ırz ve namus sahibi kişiler olduklarına dair mahalle veya mensup oldukları millet muhtarlarından alacakları birer ilmühaberi oturdukları belediye başkanlığına vereceklerdir.
3. Sabıka kaydı maddesinde belirtilen ilmühaberler, oturulan belediye tarafından belediye başkanlığına ibraz edilerek ilgilinin Türkçe ile birlikte memleket meselelerine hâkim olduğu, yetkili kurullarca incelendikten ve onaylandıktan sonra kendisine çevirmenlik belgesi verilecektir.
4. Taşralarda bu şekilde çevirmenlik yapmak isteyenler hakkında işbu tüzük uyarınca inceleme ve araştırma yapılması zorunlu olup belge verme yetkisi ilgili belediyeye ait olacaktır.
5. Belgeli çevirmenlerden, çevirmenlik yaptıkları kişiyi rahatsız ve iğfal ettikleri hakkında şikâyet edilen veyahut güvenlik veya belediye memurlarının denetlemeleri üzerine ortaya çıkarılanların belgeleri ellerinden alınacağı gibi tutuklanarak haklarında isledikleri suçun nevi ve derecesine göre cezai işlem yapılacaktır.
6. Bu tüzüğün yürütülmesi ile İçişleri Bakanlığı görevlidir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin 1923 yılında Raşit Saffet ve bir grup aydın yardımıyla açılan “Türkiye Seyyahin Cemiyeti” turizm alanında faaliyet gösteren ilk örgüttür. Bu örgütün amacı, Cumhuriyet döneminde çevirmenlik işini yapanların yabancı turistlere yapacağı olumsuz propagandaları önlemektir. Gönüllü rehberlik ve çevirmenlik yapmak isteyen bir grup aydın kesim tarafından faaliyet gösteren bu örgüt daha sonra adını “ Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu” olarak değiştirmiştir (Kozak, Kozak ve Kozak, 2012: 102).
8 Kasım 1925 yılında 2730 sayılı “Ecnebi Seyyahlara Tercümanlık ve Rehberlik Edenler Hakkında Talimatname” yayınlanarak turist rehberliği mesleği ile ilgili kurallar ortaya konmuştur (Akbulut, 2006: 18)
10 maddelik talimatname şöyledir:
1. Seyahat amacıyla ve başka şekilde Türkiye Cumhuriyeti’ne gelen yabancılara rehberlik ve çevirmenlik yapmak isteyenler bu yönetmelik hükümlerine göre şehremanetinden veya belediyelerden belge almak zorundadırlar. Emanet ve belediye belgelerine sahip olmayanlar rehberlik ve çevirmenlik yapamaz.
2. Çevirmenlik belgesi almak isteyenler Ankara ve _İstanbul’da şehremanetlerine ve diğer yerlerde il belediye başkanlıklarına dilekçe ile başvuracaklar.
3. Dilekçe verenlerin cünha ve cinayetle mahkûm olmamış ve namus erbabı ve doğru kişiler oldukları polis ve belediyelerce incelendikten ve geçmiş yaşantıları itibariyle de çevirmenlik mesleğine kabullerine engel bir neden olmadığı ortaya çıktıktan sonra gerekli bilgiye sahip olup olmadığı bir sınavla belirlenir.
4. Rehberlik ve tercümanlık etmek isteyenlerin Türkçeye mükemmel derecede egemen, okuma ve yazmaya muktedir olmanın yanı sıra bir yabancı dili ve ülkenin tarihini, tarihi anıtları ve yerlerini iyi bilmeleri ve bunları turistler önünde betimlemeye ve açıklamaya kadir olmaları gerekir.
5. Sınavlar şehremanetlerince veya belediye meclisince seçilmiş bir sınav heyeti tarafından yapılır ve yeterliliklerini kanıtlayanlara çevirmenlik belgesi verilir.
6. Belgeler ancak verilmiş oldukları emanet ve belediyelerin sınırları içeresinde geçerlidir. 7. Tüm rehber ve çevirmenlerin mercileri şehremanetleri ve belediyelerdir ve bunların
bölünmeleri ve dağıtımları ilgili dairelerce yapılır.
8. Gemi acentelerinin bağlı bulundukları şirket vapurları turistlere tahsis edildiği takdirde turist geleceğini en az sekiz gün önceden şehremanetlerine ve belediyelerine bildireceklerdir. Gelecek turistler yüz kişiden az olduğu takdirde acenteler önceden bildirmek zorunda olmayıp, vapurun hini kontrolünde ilgili memurlara turist olduklarını beyan ile yükümlüdürler.
9. Rehberlerin günlük ücretleri şehremaneti ve belediyeler tarafından belirlenir. Rehber ve çevirmenlerin bu şekilde belirlenen ücretleri yolcu salonlarına asılacaktır.
10. Yasal kurallara uymayan turizm acente ve yüklenicileri ile şıp sandılar ve tercümanlık ettikleri kimseleri rahatsız eden, belediyenin emir, kural ve mevzuatına uymayan veya ulusal onura aykırı hareket eden rehberler inceleme raporu veya tespit tutanağına dayanılarak belediyelere ilişkin ceza yasası uyarınca tutuklama cezası alırlar ve eylemlerin derecesine göre çevirmenlik belgeleri geçici süreyle veya kesin olarak iptal edilerek çalışmaları yasaklanır.
1928 yılında dünyada yaşanan ekonomik krizden dolayı turizm tüm dünyada sarsıldığı gibi Türkiye’de de durma noktasına geldi. Rehberlerin büyük bir bölümü mesleklerini bırakmak üzereydiler ancak 1928 Aralık ayında İstanbul İktisat Müdürlüğü tarafından rehberlik kursunun açılacağı basın tarafından duyuruldu. İlk kez bir sınavdan geçerek girme hakkı kazanıp mezun olan rehberlerin sayısı 50 kişiydi.
1935 yılında belediyeler tarafından turizm şubeleri kurulmuş ve aynı yıl tekrar Rehber Kursu açılmış olup toplamda 53 kişi bu kurstan belge almıştır. 1928 yılından 1950 yılına kadar rehberlik mesleği bu esaslar çerçevesinde devam etmiştir (Polat, 2001).
1960 yılında Türkiye’ye gelen ziyaretçi sayısında önemli ölçüde artış sağlanınca buna bağlı olarak rehber sayısında da artış olmuştur.
1965 yılında Turizm Bakanlığı İstanbul İzmir ve Antalya gibi turist yoğunluğunun olduğu şehirlerde kurslar açarak rehber yetiştirmeye başlamıştır. Böylelikle öğrenci birliklerinin verdiği kokartlar “amatör”, bakanlığın verdiği kokartlar ise “profesyonel” olarak sınıflandırılmış olup, her iki grup da aynı hak ve yükümlülüklere sahip olarak çalışmaya devam etmişlerdir.
1983 yılında “Profesyonel Tercüman Rehber Yönetmenliği” getirilmiş, profesyonel ve amatör ayrımı ortaya çıkmıştır. Ancak bu ayrımın yaptığı olumsuzluklardan dolayı 1986 yılında yayınlanan “Profesyonel Turist Rehberliği Yönetmeliği” ile ayrım ortadan kaldırılmıştır.
1995 tarihinde ise üniversitelerin turist rehberliği bölümünü bitirenlerin Kamu Personeli Yabancı Dil Sınavı’ndan (KPDS) en az 70 almaları ve uygulama gezilerini de başarıyla tamamlamaları halinde “Profesyonel Turist Rehberi Kokartı” verilmesi mümkün kılınmıştır (Akbulut, 2006: 24).
2.4. Turist Rehberlerinin Çalışma Biçimleri ve Koşulları
Çalışma şartları ve biçimleri olarak en zorlu sektörlerden biri olarak gösterilebilecek turizm, haftanın 7 günü 24 saati hizmet veren zorlu bir sektördür. Türk turizm sektöründe, çalışma saatlerinin karmaşık ve fazla olması sorunu sıkça yaşanan problemlerin başında gelmektedir. Bu sektör çalışanların zaman baskısı hissetmesinin olduğu kadar, kişinin özel yaşamı, aile hayatı veya sağlığını olumsuz etkileyebilecek şekilde düzensizdir. Örneğin profesyonel turist rehberlerinin Fethiye’de yamaç paraşütü yapmak için sabahın erken saatlerinde iş başı yapması gerekmektedir. Bu durum ise turist rehberlerinin günlerini, uykusuzluk, moral düşmesi gibi etkenlerle olumsuz olarak etkilemektedir (Çakır, 2010: 19).
Tablo 1. Türkiye’deki turist rehberlerinin çalışma türleri ve oranları
Kaynak: Tetik, 2006: 195
Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği’ne göre mesleğin yapılmasında, ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal ve benzeri değerleri ve varlıklarının, bakanlığın kültür ve politikaları doğrultusunda tanıtılması esastır. Bu meslek yalnızca eylemli turist rehberleri tarafından serbest meslek olarak veya 4857 numaralı İş Kanunu hükümlerine tabi olarak yapılır (URL-7, 2017).
Profesyonel turist rehberleri, kimlik kartları olmaksızın rehberlik yapmaları yasaktır ve kimlik kartlarında belirtilen yabancı dil veya diller haricinde rehberlik yapamaz. Seyahat acenteleri yalnızca kimlik kartları olan profesyonel turist rehberlerini çalıştırabilmekle zorunludurlar (Köroğlu, 2011: 254).
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirlenen profesyonel turist rehberliği için çalışma kartı alma zorunluluğunun ilgili maddeleri aşağıda verilmiştir (URL-8, 2017);
Çalışma kartı, Bakanlık tarafından ruhsatname verilmiş turist rehberlerine,
müracaatları halinde Birlik tarafından basılan ve kayıtlı oldukları oda tarafından bir yıl süreyle geçerli olmak üzere verilen izin belgesidir. Çalışma kartı alan turist rehberleri eylemli turist rehberidir ve mesleği fiilen icra edebilir.
Odaya üyelik koşullarını kaybetmiş veya odaya karşı yükümlülüklerini yerine
getirmemiş olan turist rehberlerine çalışma kartı verilmez.
Çalışma kartı, Birlik yönetim kurulu tarafından, kimlik bilgilerini içerecek, üzerinde
fotoğraf ve kayıt numarası bulunacak şekilde hazırlanır, onaylanır ve Aralık ayı sonuna kadar odalara teslim edilir. Odalar, bir yıl süre ile geçerli olacak çalışma kartlarını, takip eden yılın Ocak ayı içerisinde eylemli turist rehberlerine teslim eder. Çalışma kartı almak isteyen turist rehberleri Kasım ayı içinde odalara müracaat etmek zorundadırlar. Ancak ilk başvurularda veya eylemsiz turist rehberliğinden eylemli turist rehberliğine geçiş başvurularında çalışma kartı bu fıkradaki süreler aranmaksızın düzenlenir. Bu hallerde çalışma kartı, ait olduğu yılı takip eden yılın Ocak ayı sonuna kadar geçerlidir.
Yaygın Çalışma Türü Oran
Tek acente ile 24,17
Çok sayıda acente ile 15,33
Yurtdışı acentelerin işleri ile 2,07
Yurtdışı acente dışı kaynaklar ile 1,91
Diğer 8,35
Az sayıda acente ile 33,88
Kendi acentelerin işleri ile 4,31
Yurtiçi acente dışı kaynaklar ile 1,25
Doğrudan müşteriler ile 7,86
Profesyonel turist rehberliği mesleği, dışarıdan bakıldığında gezmek, eğlenmek, yeni yerler, yeni kültürler keşfetmek vb. gibi olanaklar sunuyor gibi görünse de bünyesinde birçok zorluğu ve sorunu barındırmaktadır. Örneğin özel yaşamlarının sınırlı olması, aile ilişkilerinin düzensizliği, dönemlik iş olanakları ve yorucu olması gibi etkenler bu sorunlardan bazıları olarak gösterilebilir (Acun, 2016: 56-57).
Profesyonel turist rehberleri gece, gündüz, hafta sonu veya hafta içi olabilen esnek çalışma saatlerine sahiptirler. Gün içerisinde 12 saatten fazla çalışmaya mecbur kalabilirler (Arslan, 2016: 39).
Profesyonel turist rehberleri, maaşlı ve sigortalı olarak bir acenteye bağlı çalışabilirler. Bu sebeple rehber olarak işçi statüsünde yer almakta ve bağlı olduğu acentenin vereceği her tura girmek zorundadırlar (Demircan, 2007).
Bağımsız olarak çalışan profesyonel turist rehberleri ise, tek bir acenteye bağlı olmayarak, farklı acenteler ile tur yapabilmektedirler. Rehber ve acente arasında “rehberlik hizmet sözleşmesi” düzenlenir ve bu sözleşme esas alınarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın her yıl belirlediği taban ücret verilmektedir (Güzel, 2007).
Bazı acenteler ve rehberler sözleşmesiz olarak tur yaparak, taban ücretin altında çalıştıkları görülmektedir. Genellikle seyahat acenteleri tarafından kaynaklanan bu durumlarda, rehberlere taban ücreti üzerinden ödeme yapılmamaktadır (Yarcan, 2007).
Tablo 2. 01.01.2018 itibariyle geçerli turist rehberliği taban ücretleri
Hizmet Grubu Ücret
A-Günlük Tur 387 TL B-Transfer 195 TL C-Gece Turu 195 TL D-Paket Tur 467 TL E-Aylık Ücret 3870 TL Kaynak: www.tureb.org.tr
Turist rehberliği mesleğine başlamak için gerekli ruhsatname için istenen belgeler aşağıda verilmiştir (URL-9, 2017);
1. Sertifika programında başarılı olanlar, mesleğe kabul başvurularını ekinde aşağıdaki belgelerin bulunduğu ve içeriğinde T.C. kimlik numarasının da yer aldığı dilekçe ile doğrudan veya posta yoluyla Bakanlığa yaparlar.
a) Diplomanın veya öğrenimini yabancı ülkelerde yapmış ise yetkili kurumlardan alınacak denklik belgesinin onaylı örneği,
b) Adli sicil belgesi,
c) Sertifika programında başarılı olduğuna dair belgenin aslı veya onaylı örneği, d) Uygulama gezisini tamamladığına dair belgenin aslı veya onaylı örneği, e) Son altı ay içinde çekilmiş iki adet vesikalık fotoğraf,
f) Ruhsatname için yapılan ödemenin dekontu,
g) 5901 sayılı Kanun uyarınca düzenlenmiş mavi kartların aslı veya onaylı örneği ile yurtiçi ve/veya yurtdışı yerleşim yeri belgesi
2. Bakanlık, başvuruda bulunanların durumlarını otuz gün içinde inceler, başvuruyu kabul ettiği takdirde ruhsatnameyi düzenler, başvuruyu reddettiği hâllerde ret kararını gerekçesi ile birlikte başvuru sahibine bildirir.
Profesyonel turist rehberleri, her yıl bağlı oldukları il müdürlüklerine kimlik kartlarını vize ettirmek zorundadırlar. Vizelerini yaptırmayan turist rehberleri mesleklerini icra ettiremezler (Solmaz, 2012: 12). Aralıksız 8 yıl eylemsiz kalan turist rehberlerinin durumları meslek kuruluşları tarafından bakanlığa bildirilir. Bu kişilerin ruhsatnameleri iptal edilir ve ilgili odalara ve birliklere bildirilir (URL-10, 2017).
Türkiye çapında profesyonel turist rehberleri çalıştıkları alan, konu ve verdikleri bilgiler doğrultusunda üç gruba ayrılabilir (Ahipaşaoğlu, 2001: 130).
1. Genel Kültür Rehberleri, 2. Konferansçı Rehberler, 3. Uzman Rehberler.
Genel Kültür Rehberleri, tarih, arkeoloji, sanat tarihi, coğrafya gibi alanlarda bilgi sahibi olan ancak hiçbir alanda uzman olmayan kişiler olarak adlandırılır. Normal düzeyde bir turistin beklentilerini karşılamak için yetiştirilip, ülke ve yörelerini tanıtan, müze ve ören yerlerini gezdiren ve yol gösteren kişilerdir.
Konferansçı rehberler, aynı işi yapmakla beraber şehirlerarası uzun etaplarda veya akşam yemekleri sonrasında programlarda belirtilen konular dâhilinde seminerler
verip, çoğunlukla kapalı gruplar ve özel programlar için görevlendirilen kişilerdir. Belirtilen konu ile ilgili eğitim almış ya da konu dâhilinde ilgisi olan genel kültür rehberleri arasından seçilebilirler.
Uzman Rehberler ise belirli bir konu veya etkinlik alanında uzmanlaşmış kişiler olarak bilinir. Osmanlı tarihi, flora ve fauna gibi belirli bir konu veya yamaç paraşütü, dağcılık, gibi etkinlik alanlarında uzman olarak adlandırılan bu rehberler, genel kültür rehberleri arasından konu ile ilgili kişilerin seçilmesi ile oluşturulur veya böyle bir durumun mümkün olmadı durumda doğrudan konu dahilindeki profesyonellerin hizmetleri aracılığıyla yararlanmasına gidilir (Tetik, 2012: 223-224).
2.5. Turist Rehberliği Mesleğinde Sahip Olunması Gereken Özellikler
Profesyonel turist rehberlerinin turizm sektörü açısından oldukça önemli görev ve sorumlulukları vardır. Bunların başında ülkesine ve çalıştığı sektöre katkı sağlamak gelmektedir (Asmadili, 2015: 31).
Turist rehberliği mesleğini icra edebilmek için, psikoloji, sosyoloji, yüksek sosyal etkileşim, entelektüel birikim ve çok iyi derecede dil bilgisi gerekmektedir (Acun, 2016: 55-56).
Cohen, Ifergan ve Cohen (2002)’e göre, rehberlik modern tanımıyla liderlik ve arabulucu olarak 2 rolden oluşur. Cohen’e göre rehber, yol gösteren, tabela okuyan, kamp kuran bir kimseden ziyade, liderlik becerisi olan, öğretme kabiliyetine sahip, gördükleri şeylerin ne anlama geldiklerini bulmaları konusunda turistlere yardımcı olan kişidir.
Profesyonel turist rehberliği mesleği her ne kadar bol kazanç getiren bir meslek gibi görünse de bazı dezavantajları vardır. Bunlar arasında, mevsimlik bir iş olması, iş güvencesinin olmaması, ülkede yaşanan siyasi olaylar, doğal afetlere bağlı olması veya tur sırasında oluşabilecek herhangi dışsal faktörler vb. nedenler yer alır (Ahipaşaoğlu, 2001: 113).
Günümüzdeki teknolojik gelişmeler, rehberlik mesleği için bazı tehditleri de beraberinde getirmektedir. Taşınabilir ses oynatıcısı, önceden kaydedilmiş bölgelerin bilgilerini içeren kayıt cihazları ve elektronik rehber cihazları gibi teknolojik ürünler günden güne turist rehberliği mesleğini tehdit etmektedir (Acar, 2014: 8-9).
Turist rehberleri, yalnızca bir meslek dalı olarak görülmemektedir. Ülkeye gelen turistlerle ilk olarak rehberler temas sağladığı için ülkenin imajını da ilk olarak rehberler olumlu ya da olumsuz olarak göstermektedir. Bundan sebeptir ki turist rehberlerinin yalnızca kendileri için değil, ülkeleri için oldukça titiz davranmalı ve eğilimlerinde özel bir titizlik sergilemesi gerekmektedir. Dolayısıyla rehberlerde bazı özellikler aranmaktadır (Akbulut, 2006: 64-66).
Rehber tur başlamadan iyi bir plan ve hazırlık yapmalıdır. Eğer iyi bir hazırlık yapılırsa, kendine güvenli ve istekli olacaktır. Kendine güven ve istek ise başarıyı beraberinde getirir.
Bir turist rehberi iyi görünmeli, etkileyici tavır ve davranışları olmalı, güzel giyimi, pozitif, hoş kişiliği ve iyi ses tonuna sahip olması gereklidir.
Rehber iyi bir anlatımcı olarak da kabul edilir ancak meslekten başka ansiklopedik bilgisi de olmalıdır. En az bir yabancı dili çok iyi ve rahat bir şekilde konuşmalıdır. Sesin tonuna hâkim olabilmeli ve ses ahenkli bir şekilde konuşmalıdır. Hitap etme sanatını bilmesi gerekir.
Turist rehberi politik sohbetlere, kişisel meraka veya din konusunda asla tartışmamalıdır. Dini inançla ilgili sohbetlerde hassas bir konu olduğu bilincini kaybetmemelidir. Son derece saygılı ve dikkatli olmalıdır.
Tur esnasında turistin veya turistlerin yanında uygun yeri seçmeli, araçta önde oturmalı, gerekmedikçe arkaya dönmemelidir. Uzun bir yolculukta böyle bir zorunluluk konulamaz.
Gruptaki turistlere isimlerini mümkün olduğunca çabuk öğrenmeli, turistlere isimleriyle hitap etmeli ve grubun dikkatini çekebilmesi açısından karsısındaki kişinin gözünün içine bakarak konuşmalıdır.
Nazik ve bir o kadar da ciddi olmalı, güler yüzlü görünmeye çok dikkat etmelidir. Güler yüzün açmadığı kapı yoktur. Ancak çok fazla samimi olmamaya, geveze durumunda düşmemeye, çokbilmiş imajımı yaratmamaya
özen göstermeli. Gerekirse bir konuyu kendisinden daha iyi öğrenmiş bilgili bir turiste söz ve hak vermesini bilmelidir.
Sofra adabı ve salon bilgilerine aşina olmalıdır. Randevu saatlerine önem vermeli, randevularına erken gitmelidir.
Turistlerin otelde, pansiyonda, gezide, alışverişte her türlü gereksinimleriyle ilgilenmesi gerekmektedir.
Komisyon ve yüzde hesaplarına el uzatmamalıdır.
Büyük ölçekte ülkenin temsilcisi olduğunu asla unutmamalıdır. Dozunu kaçırmadan ve asla belli etmeden ülkenin yararına propaganda yapabilmelidir. Kişisel yararını, kendi çıkarı haline getirmemelidir.
Turistlerle medeni olarak haberleşmek fırsatını kaçırmamalıdır. Yılbaşı ve bunun gibi özel günlerde hatırlamaya çalışmalıdır. Mektup ve tebriklere mutlaka cevap vermelidir.
Arkadaşlık olduğu turistler için bir adres defteri tutmalıdır.
Herhangi bir konu hakkında turistin veya konuğunun sorduğu sorunun cevabı bilinmiyor veya hatırlanmıyorsa araştırmak için zaman istemeli ve zamanı geldiğinde cevap soru soranın kendisine bildirilmelidir.
Rehberler turisti sevmeli, pozisyonunu işini gören bir eleman gibi değil, severek ve isteyerek yaptığı bir hobi olarak görmelidir.
Rehber turiste ve fikirlerine saygı duymalı, turistleri dinlemeli ve sözlerini kesmemelidir.
Rehber ters giden bir şeyler varsa asla panik yapmamalıdır. Eğer turistlerde güven ortamı oluşturduysa, onlar sakin ve sempatik yaklaşırlar. Onlara ayrıca bu yanlışlığın veya hatanın nasıl ve neden ortaya çıktığını ve nasıl düzeltilebileceğini açıklamalıdır.
Bir rehber, kendisinin de grubun bir parçası olduğunu bilmeli, grupla birlikte aynı amaç için birlikte olduğunu gruba hissettirmelidir.
Sezgi ve anlayış da rehberin sahip olması gereken unsurlardandır. Turistin gereksinimlerini fark edip, bunlara zamanında ve yerinde cevap verebilmesine dikkat etmelidir.
Rehberin kararlılığında daima açıklık fark edilmelidir. Rehber grupta karar veren konumundadır. Bu kararlar anlaşılır ve mantıklı olmalıdır. Rehber her yönden objektif olabilme özelliğini taşımalıdır. Duygusallığa yer
verilmemelidir ve sadece grubun belli bir kesimi ile değil, grubun tümüyle sözle olmasa da göz ile iletişim kurabilmelidir.
Turist rehberi, sorunları yöntemli ve mantıklı olarak ele almalıdır. Profesyonel Turist rehberleri, bir acenteye bağlı olarak çalıştığında işverenine bağlı olmalıdır. Bağlı olduğu seyahat acentesinin çıkarlarını önde tutmalıdır.
Turist rehberi eğer teknik bir alet kullanıyorsa, önceden bunun nasıl çalıştığını öğrenmelidir.
Turist rehberlerinin biraz psikolog olması oldukça faydalıdır. Ülkesinin bir temsilcisi olduğunu asla unutmamalıdır.
Rehber grupla ilk karşılaşmanın yeri ve zamanını bilmeli ve tanışmanın biçimine dikkat etmelidir. Böylelikle rehberin kendini kabul ettirmesi oldukça kolaylaşmış olur.
Rehber tur programının hazırlanmasında ve uygulanmasında kontrolü kendi elinde tutmalıdır. Turistin yapısını, eğilimini, nereden gelip, nereye gideceğini, neler görmüş olduğuna dikkat etmelidir.
Tablo 3. Profesyonel turist rehberlerinin sahip olması gereken özellikleri
Bİ
LG
İ
VE
D
O
N
A
N
IM
Yabancı Dil Bilgisi
Genel Kültür ve Yöresel Bilgi İlk Yardım Bilgisi
BEC
E
R
İLE
R
VE
N
İTELİ
KLE
R
İletişim Becerisi Anlatım Becerisi Yorumlama Becerisi Espri-Mizah BecerisiYenilikleri İzleyebilme Becerisi Liderlik ve Yönetim Becerisi
Araç, Gereç ve Donanım Kullanabilme Becerisi Tutum ve Davranış Becerisi
FİZİKSEL GÖRÜNÜM
2.5.1. Bilgi ve Donanım
Profesyonel turist rehberliği mesleği, büyük sorumluluklar gerektirdiği için büyük ölçüde bilgi birikimi gerektirir. Ülkenin coğrafyasını, tarihini, kültürünü bilmenin yanı sıra aynı zamanda sosyal özelliklerini, benimsediği toplumu, hukukunu, siyasal özellikleri ve dış politikasını bilmesi gereklidir. Ülkeye gelen turistler bu konularda bilgilendirilmek istemektedir. Rehber bu konularda bilgi sahibi olmasının yanında, ulaştırma ve konaklama gibi turla ilgili konularda da bilgi sahibi olmak zorundadır. Aksi halde karşılaşabilecek sorunlar ile turun gidişatında zorluklar yaşanabilir (Akköz, 2015: 24).
Tablo 4’de Profesyonel turist rehberinin anlatmakla yükümlü olduğu konular ayrıntılı biçimde gösterilmektedir.
Tablo 4. Rehberin anlatmakla yükümlü olduğu konular
Tarih Milli tarih, sanat ve dinler tarihi, geçmiş uygarlıkların politik durumları, sosyal
yapıları, günlük yaşamları, dini yaşamları, savaş ve barışları, mimari tarzı, mitoloji, arkeolojik kazılar, eserlerin sınıflandırılması, sergilenmesi, tarihleme yöntemleri ve tarihi eser kaçakçılığı.
Coğrafya Dağlar, ormanlar, akarsular, göller, denizler, yer altı zenginlikleri ve iklim
Ekonomi Ekonomik yapı, ekonomik durum ve tarımsal yapı
Yaşam Kent ve köy hayatı, hukuki yapı, eğitim öğretim durumu, sendikal örgütlenme,
gelenek ve görenekler, müzik, folklor, dans, giyim, yemek, basın-yayın, TV tartışmaları, kadın sorunları, çocuk ve insan hakları, düşünce ve konuşma özgürlüğü ve suç işleme oranları
Politika Ülkedeki politik geçmiş ve şimdiki durum ve uluslararası ilişkiler
Sanat Edebiyat, tiyatro, bale, sergiler, sezonluk kutlama ve gösteriler
Kaynak: Genç, 1992
“Profesyonel Turist Rehberi Meslek Standardı” taslağına göre profesyonel turist rehberleri aşağıdaki bilgilere sahip olmalıdırlar (URL-11, 2017).
Anadolu uygarlıkları bilgisi Anadolu’nun antik kentleri bilgisi
Anadolu’nun demografyası ve etnoloji bilgisi Anlatım becerisi
Arkeoloji bilgisi
Atatürk ilkeleri ve inkılâp tarihi bilgisi Bilgisayar bilgisi
Çevre düzenlemeleri bilgisi Dinler tarihi bilgisi
Dünya uygarlık tarihi bilgisi Edebiyat bilgisi
Eğlence ve boş zaman yönetimi bilgisi Ekip çalışması yeteneği
Genel kültür bilgisi Genel turizm bilgisi
Gezdirdiği grubun ülkesine ilişkin genel bilgi Haberleşme araçları bilgisi
Hijyen bilgisi İkonografi bilgisi İletişim becerisi İlkyardım bilgisi İnsan psikolojisi bilgisi
İş sağlığı ve güvenliği önlemleri bilgisi Kentlerdeki alışveriş merkezleriyle ilgili bilgi Öğrenme ve kendini geliştirme yeteneği Protokol bilgisi
Raporlama bilgisi Sanat tarihi bilgisi
Servis, bar ve mutfak temel bilgisi Sosyoloji bilgisi
Tanıtım ve satış geliştirme bilgisi Tur planlaması ve yönetimi bilgisi
Turizm mevzuatı bilgisi Turizm ekonomisi bilgisi Turizm pazarlaması bilgisi Türk kültürü ve sanatı bilgisi Türk tarihi bilgisi
Türk ve Anadolu mitolojisi bilgisi Türkiye coğrafyası bilgisi
Türkiye’nin flora ve faunası hakkında bilgi Türkiye’deki müzeler hakkında bilgi Yabancı dil bilgisi (İyi düzeyde) Yönetim ve organizasyon becerisi Yunan ve Roma mitolojisi bilgisi Zaman yönetimi bilgisi
2.5.1.1. Yabancı dil bilgisi
Turist rehberleri kendi ülke insanlarına rehberlik yapmanın yanı sıra diğer ülkelerden gelen turistlere de rehberlik yapabilmektedirler (Güzel, 2007: 29). Profesyonel turist rehberlerine en çok gereken özellik yabancı dil bilgisidir. Turistler ile onların dilinde iletişim kuracağından, çok iyi dil bilmesi gerekir. En az 1 dili çok iyi bilmenin yanı sıra, o dile hâkim olmak da önemlidir.
Rehber doğru iletişim kurabilmek için kelimeleri özenle seçmelidir. İyi bir kelime haznesine sahip olmalı, uzun uzun cümleler yerine kısa ve anlaşılır cümleler kurmalıdır. Doğru ve sağlıklı bir iletişim için kelimelerin özenle seçilmesi profesyonel turist rehberleri için hayati önem taşımaktadır. İyi bir rehber her zaman kullandığı dilin tüm özelliklerine hâkim olmalıdır. Dil, insan deneyimlerinin canlı bir görüntüsüdür (Çakır, 2010: 21). Profesyonel bir rehberin yabancı dildeki yetkinliği, kendi dilini, kültürünü, tarihini iyi bilmesine bağlıdır. Bu etkenler rehberin başarısını etkiler (Çiçek, 2013: 16).
2.5.1.2. Genel kültür ve yöresel bilgi
Profesyonel turist rehberi kendi yöntemleri ile ülkenin kültürleri ve yöresel bilgilerini turistlere bilgilendirmeli ve yönlendirmelidir. Tanıtacağı ülke hakkında, yöresini, bölgesini, tarihi eserlerini ve değerleri hakkında derinlemesine bilgi sahibi olması gerekmektedir (Şahin, 2012: 33).
Turist rehberleri aynı zamanda bilimden, sanata, ekonomiden siyasete kadar her konuda bilgi sahibi olmalıdır. Gezdirdikleri turistler sadece yöre hakkında tarihi ve turistik özellikleri ile ilgilenmeyip, ülkenin sosyo-ekonomik özelliklerini de öğrenmek istemektedirler (Şenel, 2011: 33)
Rehberler için turizm bölgelerini tanıtmak, en önemli görevleri arasında yer almaktadır ancak diğer kültürler hakkında da bilgi sahibi olması turist-rehber ilişkisinde olumlu tutum oluşturacaktır. Küreselleşen dünyada turizmi bir parçası olarak gören ülkeler hakkında da bir şeyler bilmesi, gelen turistleri daha iyi anlamasını sağlayarak, memnuniyet seviyelerini arttırmada büyük ölçekte yardımı olacaktır (Tetik, 2006: 53-54).
2.5.1.3. İlk yardım bilgisi
Seyahat endüstrisinde, seyahatlere katılanların yaşlarının artmasıyla birlikte ilk yardımın önemi daha da artmıştır. Rehberin turdan önce turistlerin bir rahatsızlığının olup olmadığını bilmesi gerekmektedir ki böylelikle acil bir durumda müdahale şeklini ona göre belirleyebilsin. Örneğin Karadeniz turlarında yaşlı sayılabilecek turistlerin yürüme potansiyellerinin veya herhangi bir rahatsızlıkları olup olmadığını belirlemek, yaylalarda, göllerde veya dağlık alanlar gibi ulaşımın zor olduğu yerlerde ilk yardım yapılabilmesi ve rahatsızlıkların önlenebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Çoğu insan dikkat çekmemek veya ilgi toplamamak için bu tarz rahatsızlıklarını ne yazık ki saklamaktırlar. Bu durum da rehberi oldukça güç durumlara sokmaktadır. (Şenel, 2011: 33). Turist rehberi acil bir durumdan sonra kaza raporu tutmalı ve bağlı olduğu acentesini haberdar etmesi gerekir. Turun gidişatı açısından da hastayı kontrol altına almalı ve eğer tur gidişatını engelleyecek sağlık durumu devam ediyor ise konaklamanın olacağı otele geri dönmesini sağlamak uygun bir davranış olabilir. Ancak herhangi bir sorun teşkil etmiyor ise hastanın onayı ile tura devam edilmesi daha yerinde bir davranış olacaktır (Temizkan, 2010: 66).
Turist rehberleri gezdirdikleri turistlerin sorumluluklarını da beraberinde taşır. Bu durumda tur sırasında oluşabilecek acil durumlara karşı gerekli ilk yardım müdahalelerini bilmesi gerekir. İlk yardım, profesyonel tıbbı yardım gelmeden önce
yapılan küçük çapta acil müdahale biçimidir. İlk yardım eğitiminin turist rehberleri açısından en önemli amacı, tıbbi yardım görevlileri gelene kadar hastasını hayatta tutmaktır. Rehber tıbbi açıdan sakin kalmalı ve oluşabilecek herhangi bir acil duruma karşı diğer yolcuları teskin edebilmeli ve diğer olası tehlikelere karşı korumalıdır (Çakır, 2010: 22).
2.5.2. Beceriler ve Nitelikler
Rehberler sadece anlatım yapan kişiler değildir. Turist rehberlerinin üstünde ağır bir sorumluluk yüklüdür çünkü belirlenmiş bir konuda veya konularda ayrıntılı ve doğru bilgi vermek turist rehberleri için tek başına yeterli değildir. Bilgiyi kabul ettirmek, o konuyu doğru sunmak ve aktarmak, saygı görmek ve güvenilmek gibi birçok olumlu özelliği taşımaktan geçer. Profesyonel turist rehberlerinin turistlerle doğru iletişim sağlaması, birtakım becerilerin varlığında oldukça kolaylaşır (Çakır, 2010: 23)
Turist rehberlerinin becerileri ve nitelikleri, yetiştirildiği ülke, bölge, aile, toplumdan kazandığı bilgi, gelenek ve görenekler gibi toplumsal değerlerden etkilenebilmektedir. Fakat sahip olmaları gereken beceri ve nitelikler öğrenilebilen veya geliştirilebilen özelliklerdir (Şahin, 2012: 30).
Profesyonel turist rehberlerin beceri ve niteliklerini iletişim, anlatım, yorumlama, espri yapabilme, yenilikleri izleyebilme, liderlik ve yönetim becerisi, araç, gereç ve donanım kullanabilme, tutum ve davranış becerisi olmak üzere toplam sekiz bölüme ayrılır.
2.5.2.1.İletişim becerisi
Profesyonel bir turist rehberi kendini en az 1 yabancı dilde yazılı ve sözlü olarak ifade edebilme becerisine sahip olmalıdır. Bireyler arası iyi ölçülü ilişkiler kurabilmeleri için rehberlerin dürüst, güvenilir, hoşgörülü, nazik, espri ve ikna yeteneği gibi birçok becerilere sahip olması gerekmektedir (Akbulut, 2006: 67).
İletişim “bilgi üretme, aktarma ve anlamlandırma süreci” veya “bilgi, fikir, duygu ve düşünceleri kapsayan anlamların, semboller yardımıyla aktarıldığı süreç” olarak
