Kangal ve Akbaş ırkı Türk çoban köpeklerinin baş ölçüleri üzerine bir araştırma

(1)

Vel. Bil. Dtrg. (2003). 19. 1-2: 17·20

KANGAL

VE

AKBA~

IRKI TURK

COBAN

KOPEKLERiNiN

BA~

OLCULERi

UZERiNE

BiR

ARA~TIRMA

'

CaferTepeli1@

Orhan Qetin

1

A

S

tud

y

on H

ead

Measurements

or

Kangal and

Akba~ Turki

s

h Shepherd Dog

s

Ozel: Su ara~,"nada KangaJ va ~ 111<1 Tu!1< Qoban K6peklerini'l

ba?

~ulerinin ka~IIa~lmlmasl ama9Ianml~tlr. Ara~· tlnnada 33'u Kangal ve 3O'u ~ oImak Clzere bir y8l}nlda toplam 63 kllpekten 4 fa!1<h ba~ OIIfusu allnmllitlr. istatiksel analizlerde En KiMtUk Kareler Metodu kullanllmllitlr. Bir ya~ itibanyle Kangal va

AI<baI$

<;::oban KOpeklerinde. ortaJama

ba?

uzunlugu 28.36 ve 27.90 em; yUz uzunlugu. 11.81 ve 11.84 em; bali ~resi, 46.43 ve 44.72 em va aglz ~resi, 28.63 ve 25.33 em oIarak belir1enmili!ir. Arali!lrma son~nna gOre Kangal

va

~

900an K6peklerinin mesaliselalik kala yaplslna

sahip oIdukian

va

Kangatlann ~ra gOre daha geo~ bir kafa

va

daha kahn bir aglz yaplSlnln (P<O.05) oldugu sty· ienebilir.

Anahtar kellmeler: Kangal, Akb8l}, Turk Qoban KOpegi,

Ba!i

Ok;:Uleri

Summary: T~ compare of head measurements of Kangal and Akbaii TUOOsh Shepherd Dogs has been aimed in this

study. Four different head measurements 0163 dogs (33 Kangal and 30 Akbali Dogs) at one year of age were laken. The leas! Squares Method was used as statistical analysis. At lirst age, in Kangal and Akbaii dogs, average length of head were 28.36 and 27.90 em. length of muzzle were 11.81 and 11.84 em, circumference of head were 48.43 and 44.72 em,

circumference 01 muzzle were 28.83 and 25.33 em, respectively. As a result. It can be said that Kangal and Akba!i

Shep-herd Dogs have mesaticephalic skutl type and KangaJ dogs have wider head and thicker muzzle than Akba!i dogs (P<O.05).

Key words: Kangal, Akba!i, Turkish Shepherd Dogs, Head Measurements

Giri$

KOpek Irklan araslnda morfolojik olarak en bOyUk

varyasyon

ba~ yaPISlnda gOrulmektedir. ~ yaplSI kOpeklerde Irk standartlannm belir1enmesinde 6nemli bir Ozelliktir. Ba~ yaplslna g6re yapllan smlflandmnada kopek 1r1<lan; dar-Ulun kafahlar dolichocephalic. klsa ve gen~ kafahlar brachycephaHc ve bu ikisi araslnda bulunanlar ise mesaticephalic k6pek1er olarak

ta-nHTlianir (Spira, , 982; Evans and Christensen, 1993; Dyce va ark, 1987).

TOrk yooan K6peklerinin ~ yapisl ve 6IyOieri Olema a~lnnalar smlr11 saYldadlf. 8azl ara9-tlrmacrlar (Nelson, 1996; Ylldll ve ark.,1993), Kangal Irkl Turk <;oban K6peklerinin mesaticephalic ba~ Va· plslna sahip oIdugtxlu bildirir1<en, bazllan da (Onar, 2001) dolichocephalic ba~ yapisma sahip olduQ'unu bildirmektedir. Nelson (1996), Kangal ve

Akba

_{9 Irkl} Turk Caban KOpeklerinin _{mesaticephalic ba9 yaplSIna.} sahip olduQ'unu ve Akba~lann KangaHara gOre dalla dar bir ~ ve aQ'll yaplsma sahip olduQ'unu be-Jirtmektedir.

Kangal Irkl TOrk Coban K6peklerinde ba~ Ulun-Iu{lunun 26-29 cm arasmda deOi~tiQ'i bildirilmektedir (ylldlz ve ark, 1993; Ozbeyaz, 1994; Tepeli ve Cetin, 2000). 8u Il"1<ln ortalama ba~ gevresi ise bir ~h~mada

46.99 cm olarak OIyOlmO~lOr (Tepeli va Cetin, 2000). Ylldlz ve ark. (1993), Kangal Irkl TOrk yooan Ko· peklerinin yOz uzunlugunu 1, 2 ve 3 ya9 grubu iyin SI -raslyla; 12.36, 12.88 ve 14.63 cm tespil ederken Tepeli ve <;etin (2000), ise birinci

ya9

iyin 11.82 em tespit et-mi~tir. Vine aynl ~19mada Kangallann aQ'll qevresi 28.20 em olarak bildirilmektedir (Tepeli ve Cetin, 2000).

Bazl arB9tlnCllar (Spira, 1982; Evans

and

Chris-tensen, 1993;

Dyce

ve ark.. 1987) ~ uzunluQ'unun ball qevresine oranlnl dolichocephalic k6peklerda 0.73 - 0.83 arasrnda bildirirl<en mesaticephalic k6peklerde

bu oranr 0.53 - 0.62 araslnda bildirmektedi!ier.

8u ara~lnnanm amaci Kangal ve Akba~ 11"1<1 TOrk (foban K6peklerinin ba9 ol¥Omlerini kar~illa9tlrmak ve ba9 yapisl baklmlrldan iki Irk araslnda larkllhklar oI~ 01-madlQ'lni ortaya

koymaktJr.

Cieli, Tanhl : 05.1 J .2002 @:[email protected]

.: B~.ara~tlrma S.O. BilimscJ Ara~lInna Projclcri KoordinmOrlOgo (98/062) tarafmdan desteklcnmi~tir. I: S.U. VClcrincr Fakollcsi, Zoolckn; Anabilim Dah. KONYA

(2)

TEPELl, <;ETIN

Materyal ve Metat Materyal

Ara~tlrma Selt;:uk Universitesi Veteriner FakOltesi

Hayvanclhk Ara$tlrma ve Uygulama Onitesi'nde ye -li~tlrilen Kangal ve Akba$ Irkl Turk. <;oban K6pekleri

Ozerinde yOrUtUlmO~tOr,

KOpeklerin beslenmesinde pelel halde bulunan

Ii-cari k6pek bOyUtme yemi kullamlml~tlr.

Metal

<;e~itli mevsimlerde doQan

33'0

Kangal ve 3O'u Akba~ oImak Ozere toplam

63

kopege ail 4 farkll ~ 6leOsO aIIlYnl~tlr. Su Ok;Oler bOtOn kOpeklerde bir ya-~Inda allnml~lIr. OllfOlerin ahnchOI bOIgeler a~glda be-1irtilmi~lir (AntOrk, 1983; Spira, 1982).

Ba~ uzunlugu: Crista occipitalis'len incisivumun ucuna kadar oIan mesaledir.

~ yevresi: SaO ve sol arcus zygomaticuslann en geni~ klsmlndan alman yevre ~OsOdOr.

YOz uzunluQu: G6z aCllanmn bir1e~tiOi noktadan Incisuvuma kadar alan mesaledir.

Aglz yevresi: G6z aCllannln bir1e~liOi noktadan ah-nan yavre ollfOsOdOr.

Yukandaki 6JCOlerin ahnmaslnda Ok;:O ~ridi kul

-Ianllml~lIr.

Ba~ OICUlerinin ahndlOI bOlgeler bir Kangal c;:ooan KOpeQi Ozerinde ~ekll 1.de goslerilmi~lir

AB :

Bali UzunluQu

CB :

YOz Uzunlu!}u

EF

:

Ba!} Qevresi

GH

:

A!}lz Qevresi

$skill. Ba~ Ok;Olennln AllndlQI B6lgeler

KOpeklerin birinci ya~ ba~ Ok;Oleri Ozerine baZI cevre laktor1erinin elkisi En K04fUk Kareler Metodu

(Harwey. 1960; Yalem, 1975) ile incelenmi~tir. K6peklerin ba~ olyOleri ~in:

Yiik1mn=~+ai+bj+Ck+dl+fm+gn+eijklmn ~klinde li-neer bir denklem kullanllml~tlr. Bu denklemde:

Yljkll'M= Hemangi bir k6pegin ba~ OIyUsijnO,

18

~= BertOn kOpekler iyin beklenen ba~ 6k;OsO or·

lalamaslnl,

a,= I. ioci Irkm'elkisini (Akba~, Kangal)

bj= ;. inci do{;Ium yllinm etkisirw, fj=1,2 : 1999 ve 2000 doOumlu)

Ck= k. Incl doQum mevsiminin elkisini. (k= 1, 2, 3, 4= ilkbahar, yaz, sonbahar, kl~)

dF I .lnci cinsiyelin etkisini, (1= 1,2 : di~i ve erkek) Im= m ioci ana ya~mln etkisini belirtmektedir. (m=1, 2,3,4,5; 2 ya~h, 3 y~h,

4

ya~h, 5 ya$ll

ve

6

~h)

gn= doQum lipinin etkisini (n=l, 2, 3. 4, 5, 6, 7; 1= 5: 2= 6: 3= 7: 4= 8; 5= 9: 6=10 ve 7=12 adel

do-guranlar)

eiJldmn= Her kOpege aillasadOtO halaYI, ~ade edip, ortalamasl srflrolr. Hesaplamalarda hemangi bir yevre taktorfinOn alt gruplardaki etk.i paylan toplaml Sltlr ve in· celenen fakt6r1er arasmda 6nemli bir interaksiyonun 01·

madlgl kabul edilmi~tir.

islalistiki analizler, Windows

XP

2000 programl al·

liMa yah~n SPSS 10 pakel programl kuliallilarak ya-pllml~tlr.

Bulgular

Kangal va Akba~ yoban K6peklerinde bir ya-~Indak.i ba;> olyOleri labia 1

'

de

gOrOlmektedir.

Tablo 1 incelendi{jinde ba~ va yOz uzun!ugu 61·

yOleri baklmlndan Kangal ve Akba~

100

TOrk Coban K6-pekleri araslnda 6nemli bir farkm olmadlgl aocak ba~ ve aglz yevresi baklmlndan 6nemli lar1<:hhklann oIdugu aClkya g6rO!mektedir (P<O.OS). Yi'!e Tabla 1

de

In-celenen ba~ 61yOierinin Kangal, erkek.

az

saYlda dO· ~umlu\ann, sonbahar mevsimli ve orta y~1I annelerden do{lanlann lehine gercekl~ligi gOrDlmektedir (P<O.05).

Tartlfma ve Sonu~

Bu

yall~mada Kangal Coban KOpekleri iyin 6k;:OIen

~ uzunlugu deoeri Ylldlz ve ark, (1993): Ozbeyaz. (1994): Tepe!i ve yetin (2000)'in aynl ya~tak.i Kangal 1r1<:1 TOrk Qoban KOpekleri k;:in bildirdiQi de(1er1er ile ben-zerlik gostermektedir. Kangal va Akba~ Coban K6-pekleri arasrnda ba~ uzunlugu aylslnda bir lar1<: be· rir1enememi~lir.

Kangal Qoban K6peklerinde belirJenen yOz uzun-luQu Ylldlz ve ar1<:., (1993)'nm aynl ya~taki Kangal Qoban KOpekleri !yin bildirdikleri yOz uzunluQundan

dO~Ok Tepeli va <;elin (2000)'in bildirdigi yOz uzunluyla Mnzerdir. Akba~

ve

Kangallar araslnda yOz uzunlugu aClslndan da bir faM< tespit edilememi~tir.

(3)

K:ml:al v(' Akba~ Irkl Turk «;obull Kllpeklerillill ...

Tablo 1. KangaJ va ~ 100 TGr\(

c;ooan

KOpekJerinin ~ ~eri (em)

Incelenen

Sa,

YOz Sa, A9~

Uzunlugu UzunJugu <;ev<esi

y

e

w""

Fakl:OOer n

X

s;r

X

S,

X

S,

X

S,

DogJnvd• 1999 32 28.16 0.20 11.96 0.14 46.20 0.26 26.93 0.20 2000 31 28.10 0.29 11.69 0.20 46.95 0.37 27.22 0.30 KOpegin 111<1

'""""

Kanga1 30 33 2728.36 .90 00.21 .25 11.81 11.84 00.17 .14 48.43' 44.7,0 0.33 0.27 2825..8JIl 33" 00.22 .26 Cinsiyet ~i 28 26.ss'> 0.20 10.7Jb 0.15 44.8gb 0.26 25.5>" 0.21 Eoke!< 35 29.618 0.19 12.9Ji1 0.14 48.2SS 0.26 28.648 0.20 Dogum tip!

5 12 31.aoa 0.70 13.ssa 0.48

SO

.

92"

0.00 3O.4a<' 0.70

6 9 30.6~ 0.37 13.4a<' 0.25 49.0]6 0.47 29.40'1 0.37 7 17 29.06"'> 0.32 11.W 0.22 48.21ab 0.42 28.25'" 0.33

•

6 27.""'" 0.45 11.3:P 0.31 47.1ab<= 0.57 27.o:P' 0.45 9 13 26.8JC 0.32 11.2f/J 0.22

45 .

53'"

0.41 25.4SC 0.32 10 3 26.52' 0.62 10.7cP 0.43 43.3J<le 0.80 24.9& 0.63 12 3 24.7rf 0.56 10.5]0 0.39 41.7g& 0.72 23.99' 0.57 Dogum mevsimi ilkbahar 15 27.61b ₀_.₄₃ 11.1gb 0.30 46.2s'> 0.55 25.81 b 0.43

Vaz

26 26.91 b 0.34 11.61ab 0.24 44.6gb 0.44 25.74b 0.35 Sorboha, 13 29.48' 0.33 12.1gil 0.23 48.7~ 0.43 28.35" 0.34 K. 9 28.5,0 0.46 12.318 0.32 46.648 0.59 28.4~ 0.46 AnaY~1 2 13 27.61 b 0.66 11.8Q8b ₀_.₄₆ 44.6;'> 0.84 26.30'>' 0.66 3 15 28.,", 0.28 11.7~ 0.20 46.93"> 0.37 27.0>" 029 4 15 29.7~ 0.34 12.~ 0.24 47.9SS 0.44

28 .

93'

0.34 5 13 28.91ab 0.32 12.0]00 0.22 46.7"'" 0.41 27.9.,.ab 0.32 6 7 26.1;2C 0.49 11.02" 0.34 46.55'" 0.63 2S.1-,c 0.49 Toplam 63 28.13 0.17 11.83 0.12 46.58 0.23 27.08 0.18 a. b, c. d. e: Aynr sUtunda larkl. half ~,yan Qf\4l ortalamalan araslndaki larkllhldar Onemlicir (P<O.05).

(4)

TEPELI. <;:ETIN

Sir ya~ icin Kangallarda ger<;ekle~n ba~ ~evresl

Tepeli ve <;elin (2000)'in o~tu{JG ba~ ~evresinden

biraz yflksek Clkml~lIr. Bunun sebebi farkh OOklm ve

besleme ~rtlaf'lndan kaynaldanabilir. Ba~ yevresi

ba-klmlf'ldan Kangal ve Akba~lar araslndaki lark

is-talistiksel olarak 6nemli bulunmu~tur (P<O.05).

Bu ara~tlnnada Kangal c;oban K6peklerinde bir

ya~lnda 6ICOien aQlz «evresi, Tepeli ve <;etin (2000)'in

Kangal

Coban

KOpekleri icin bildirdigi aglz «evresi ile

banzer bulun~tur. Aglz «evresi baklmu"lC!an Kangal

ve Akba_{91ann araslf'lda onemli bir lark lespit edilmi91ir}

(P<O.OS).

Sonuy olarak bu cah9mada ge~ekle~n 009

61-~ulerine gOre Kangal ve Akba9 Cohan K6peklerinin

mesatisefalik kala yaplslna sahip k6pekler arasmda

yer alabllece{li sbylenebilir. 8u sonlJ(f Nelson, (1996)

ve Ylldlz ve ark" (1993)'mn Kangal Coban KOpe{ji iyin

blldirdiQl sonlJ(fla benzer1ik gOsterirken, Onar, (2001)'10

aym kOpek Irkl iyin bildirdi{Ji sonuyla' benzer1ik

gOs-terrnemekledir. Aynca ara9tlrma sonuylanna gOre

Kangallarln Akba91ara gOre daha geni9 bir kala yaplSI

ve daha kahn !>ir aglz yaplslna sahip oIduQu s6y-lenebilir.

Kaynaklar

AnlOrk

E.

(1983). Genel Zootekni. A.O.Vel. Fak.

Yay. 395,13-18.

Dyce, K.M., Sack, W.O., Wensing, C.S.G.

(1987). Textbook 01 Veterinary Anatomy.

W.B.Saunders

Company,

Philadelphia, 370-390.

20

Evans, H.E., Christensen, G.C. (1993). The

Ske-letal System (Skull). In:Miller's Anatomy of the Dog, 3

rd Ed.Philadelphia, Sounders Company, 6-49.

Harwey W.R. (1960). Least Squares Analysis 01

Data Unequal Subclass Numbers. Agricultural Resarch

Service

,

United States Department 01 Agriculture, AAS. 20-8, Iowa.

Nelson, D. (1996). A General ClassificatIOn of the

Native Dogs

01

Turkey, Uluslararasl Turk Cohan K o-pegi Sempozyumu, Konya.

Onar, V" Ozean, S. and Pazvant, G. (2001). Skull

TypolOgy

01

Adult Male Kangal Dogs. Anal. Hislo!.

Embryo!. 30, 41-48.

Ozbeyaz C. (1994). Kangal K6peklerinde

Bal

l

Mortolojik Ozellikler. Lalahan Hay. Ara~. Ens!. Derg. 34

(1-2),38-46.

Spira R.H. (1982). canine Tenninology. Howell

Book House Inc,

New

yorl<.

Tepeli C., <;elin O. (2000). Kangallrkl TOrk Cohan

K6peklerinde BOyOme, Bazl VOcut O~uleri ve 061

Va-rimi Ozelliklerinin Belir1enmesi. I.BUyOme ve Bazl Vt1cut O~uleri. Vet.BiI.Derg. 16,1:5-16.

Ylldlz B., Yllmaz

0 .,

Serbest, A. KllulYlk H. (1993).

Turk Cohan ve Alman Kurt KOpeklerinin Ba~ Olyumleri

Ozerinde A~lIrma. U. O. Vet. Fak. Derg. 1,12,35-39.

Yalym B.C. (1975). Bazl <;evre FaklOrlerinin Verim

Ozelliklerinin Ozerindeki Etkilerin Istatiksel EIe·