BU SAYININ TAMAMINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.

ISSN 1301-5265 • CİLT 15 - SAYI 28 ARALIK 2012

ISSN 1301-5265 • CİLT 15 - SAYI 28 ARALIK 2012

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DERGİSİ

BALIKESIR UNIVERSITY

THE JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES INSTITUTE

Cilt: 17 - Sayı: 31, Haziran 2014 Volume : 17 - Number : 31, June 2014

ISSN1301-5265

EDITÖRLER

Doç. Dr. Zübeyde GÜNEŞ YAĞCI Prof. Dr. Cevdet AVCIKURT

SORUMLU YAZI IŞLERI MÜDÜRÜ

Doç.Dr. Murat DOĞDUBAY

YARDIMCI EDITÖRLER

Doç.Dr. Murat DOĞDUBAY

Doç.Dr. Halil İbrahim ŞAHİN

Yard.Doç.Dr. Ahmet KÖROĞLU

YAYIN KURULU

Prof.Dr. Mehmet NARLI Prof.Dr. Cevdet AVCIKURT Prof.Dr. Edip ÖRÜCÜ Prof.Dr. Tamer BOLAT Prof.Dr. Serap PALAZ Prof.Dr. Abdullah SOYKAN Prof.Dr. Hakan ÇETİNTAŞ Prof.Dr. Şenol ÇELİK

Doç.Dr. Zübeyde Güneş YAĞCI Doç.Dr. Kadir CANATAN Doç.Dr. Ertan ÖRGEN Doç.Dr. Şakir SAKARYA Doç.Dr. Murat DOĞDUBAY Doç.Dr. Halil İbrahim ŞAHİN

Dergimizin ana hedefi; bilimsel normlara ve bilim etiğine uygun, nitelikli ve özgün çalışmaları titizlikle değerlendirerek, dü-zenli aralıklarla yayımlanan ve sosyal bi-limler alanında tercih edilen öncelikli der-giler arasında yer almaktır.

Dergiye gönderilen yazılar, derginin yazım kural-larına uygun biçimde hazırlanmalı ve değerlen-dirme sürecine girmek üzere http:// sbe.balikesir. edu.tr/dergi adresine gönderilmelidir.

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Çağış Kampüsü Balıkesir / TÜRKİYE

http://sbe.balikesir.edu.tr/dergi [email protected] Tel: 0 266 612 1407 /1401 / 1405

Balıkesir Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi aşağıdaki veri tabanları tarafından taranmaktadır:

• MLA Modern Language Association • Ebscohost

• Index Copernicus • Türk Eğitim İndeksi

• Akademia Sosyal Bilimler İndeksi (ASOS Index)

Prof.Dr. Cevdet AVCIKURT Balıkesir Üniversitesi Prof.Dr. Orhan BATMAN Sakarya Üniversitesi Prof.Dr. Şenol ÇELİK Balıkesir Üniversitesi

Prof.Dr. Ali DUYMAZ Balıkesir Üniversitesi

Prof.Dr. Ali Rıza ERDEM Pamukkale Üniversitesi Prof. Dr. Abdullah KÖSE Balıkesir Üniversitesi Prof.Dr.Selim Yüksel PAZARÇEVİREN İstanbul Ticaret Üniversitesi Prof.Dr. Şakir SAKARYA Balıkesir Üniversitesi Prof.Dr. Sedat SEVER Atatürk Üniversitesi Prof.Dr. Hüner ŞENCAN İstanbul Ticaret Üniversitesi Prof.Dr.Mustafa TEPECİ Celal Bayar Üniversitesi Doç.Dr. M.Emin AKKILIÇ Balıkesir Üniversitesi Doç.Dr. Salim ÇONOĞLU Balıkesir Üniversitesi Doç.Dr. Tuncay DİLCİ Atatürk Üniversitesi Doç.Dr. Murat DOĞDUBAY Balıkesir Üniversitesi

Doç.Dr.Barış ERDEM Balıkesir Üniversitesi

Doç.Dr. Zafer GÖLEN Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Doç.Dr. M.Oğuzhan İLBAN Balıkesir Üniversitesi

Doç.Dr. Dilek İNAN Balıkesir Üniversitesi

Doç.Dr. Ramazan KAYNAK Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Doç.Dr. Halil İbrahim ŞAHİN Balıkesir Üniversitesi

Doç.Dr. Kadir TEMURÇİN Süleyman Demirel Üniversitesi Yrd.Doç.Dr. M.Yavuz KONCA Atatürk Üniversitesi

Yrd.Doç.Dr. Hakan ÖNAL Balıkesir Üniversitesi Yrd.Doç.Dr. Mehmet ÖRGEV Akdeniz Üniversitesi Yrd.Doç.Dr. Volkan ÖZBEK Balıkesir Üniversitesi

>

>

Örtüsünün Zamansal ve Mekansal Değişimi ... 1

Şermin TAĞIL

>

Anabilim Dalı Öğrencilerinin Öğrenen Özerkliği Konusundaki Görüşleri ...17

Kemal Oğuz ER

>

Osman BAYRAKTAR

>

Becerilerinin İncelenmesi ...69

Şeyda Ferah TUYGAR

>

İçecek Bölümüne Yönelik Tutumları ...95

İbrahim GİRİTLİOĞLU Atınç OLCAY

>

Eğitim-Öğretim Faaliyetleri...121

Yalçın ERGÜNEŞ

>

Aracı Rolü: Sağlık Çalışanları Üzerine Bir Araştırma ...133

Mustafa GÜNALAN Adnan CEYLAN

>

>

North Coastal Region Of Edremit Gulf ... 1

Şermin TAĞIL

>

Necatibey Education Faculty ...17

Kemal Oğuz ER

>

Design Perception ...47

Osman BAYRAKTAR

>

Services Students ...69

Şeyda Ferah TUYGAR

>

İbrahim GİRİTLİOĞLU Atınç OLCAY

>

Yalçın ERGÜNEŞ

>

Between Jealousy and Turnover Intention: A Study On Health Workers ...133

Mustafa GÜNALAN Adnan CEYLAN

>

Tatmininin Ara Değişken Olarak İncelenmesi ... 157

Hakan KİTAPÇI Özgür Can KAYGISIZ

>

Vural ÇELİK

>

Tespitine Yönelik Bir Araştırma ... 213

Nevran KARACA Sibel ÇAKIR

>

Selahattin KARABINAR Varol KIŞLALIOĞLU

>

Arttırma Çabasında Müfettişlerin Rolü ... 255

İbrahim SERBESTOĞLU

>

Fatmagül Küçük TURSUN

>

A. Celil ÇAKICI Murat ÖZDAMAR

>

Görüşleri Üzerine Nitel Bir Araştırma ... 307

Esin ÖZKAN

>

Organizational Commitment ...157

Hakan KİTAPÇI Özgür Can KAYGISIZ

>

Financial Performance ...193

Vural ÇELİK

>

Accounting-Financing A Research Study The Effectiveness Of Field Modules ...213

Nevran KARACA Sibel ÇAKIR

>

Selahattin KARABINAR Varol KIŞLALIOĞLU

>

Empire in the 19th Century ...255

İbrahim SERBESTOĞLU

>

Fatmagül Küçük TURSUN

>

Tourists Visiting Şanliurfa ...287

A. Celil ÇAKICI Murat ÖZDAMAR

>

Develop Tourist Products in İzmir ...307

Esin ÖZKAN

>

Güçlendirme ve İnovasyon İlişkisi ... 327

Nilgün AVCI Gökçen Gözde ULU

>

İçecekler İle İlgili Karşılaştıkları Sorunlar ... 345

Aslı ALBAYRAK

>

Konaklayan Müşteriler Örneği ... 369

Sebahattin KARAMAN Uğur CEYLAN

>

Burhan AYDEMİR Hüseyin ŞENEROL

>

The American Age: U.S. Foreign Policy at Home and Abroad Shatlyk AMANOV

KİTAP TANIMLARI

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi

Hakemli Bir Dergidir.

>

Agent in İstanbul ... 327

Nilgün AVCI Gökçen Gözde ULU

>

Beverage ... 345

Aslı ALBAYRAK

>

Customers Accommodate in Kütahya ... 369

Sebahattin KARAMAN Uğur CEYLAN

>

Burhan AYDEMİR Hüseyin ŞENEROL

>

The American Age: U.S. Foreign Policy at Home and Abroad Shatlyk AMANOV

BOOK REVIEWS

The Journal Of Social Sciences Institute Is A Peer Reviewed

Journal

Sürekli gelişen kendine has yapısı olan sosyal bilimlerde, yenilik ve değişim-lerin takibi, disiplinlerarası etkileşimdeğişim-lerin işbirliğine dönüştürülmesi ve böylece sosyal bilimlere yeni katkılar sağlanması hedefleyen Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’ni her yeni sayıda bir adım daha ileriye taşıma amacı içerisinde, Haziran 2014 tarihli31. sayısı ile tekrar sizlerle buluşmanın haklı onu-runu ve mutluluğunu paylaşmak isteriz.

Dergimizin, her sayısında üzerine yenilikler katma gayesi içerisinde kendisini sürekli yenileyip bugünlere gelmesinde ve bu sayının ortaya çıkarılmasında biz-lere yardımcı olan sayın hakemlerimizin işbirlikleri ve desteklerini önemle belirt-mek gereklidir. Yoğun çalışma tempolarına rağmen kendilerine gönderilen çalış-maları büyük bir titizlik ve gayret içerisinde değerlendirme, öneri ve uyarılarının, derginin geliştirilmesinde faydalı olacağını biliyor ve bu sayımızın çıkarılmasın-daki katkıları övgüye değer niteliktedir. Kendilerine sizlerin huzurunda teşekkür-lerimizi sunuyoruz.

Sosyal bilimler alanında ulusal ve uluslararası platformda çıkan yayınların bilim dünyasına kazandırmış olduğu katkıyı arttırmayı hedefleyen dergimizin bu sayısında,toplamda ondokuz adet makale vebir adet kitap değerlendirmesi yer al-maktadır. Çalışmaların genel olarak; “Bilime Yenilik Getirme, Yeni Bir Yöntem Geliştirme, Bilinen Bir Yöntemi Ge liştirme ve/veya Yeni Bir Alana Uygulama ve Bir Konu / Kavram Üzerinde Ya zınsal İnceleme ve Değerlendirme” katkı türle-rinden hepsini veren geniş bir pers pektife sahip olduğu görülmektedir.

Önceki sayılardaki çalışmalara bakıldığında tıpkı bu sayımızda olduğu gibi; dergimizin yazar, konu ve disiplin bakımından çeşit zenginliğine sahip olduğu göz-lemlenebilmektedir. Bu çok disiplinli yapının getirdiği çeşitlilik ve akademik duruş nedeniyle; dergimizin, Indexs, Asos Index ve Sociological Abstract, dizinleri tara-fından taranırlığı devam edilirken ULAKBİM taratara-fından da taranırlığı başlamıştır.

Dergimizin bundan sonraki sayılarına kendi çalışmalarını göndermek isteyen sosyal bilimciler, dergimizin web sayfası yoluyla çalışmaları tarafımıza ulaştırabileceklerdir. Sonuç olarak;öncelikle dergimizin bugünkü halini almasında emeği geçen ve önceki sayılarımızın yayımlanmasından elde ettikleri bilgi ve deneyimlerini biz-lerle paylaşan öğretim üyesi arkadaşlarımıza ve hocalarımıza tekrar tekrar teşek-kürü borç biliriz. Dergimizin bu sayısının da sosyal bilimlere pozitif katkı ve yeni bakış açılarını kazandırmasını ümit eder, nice yeni sayılarda buluşmak dileğiyle saygılarımızı sunarız.

Doç.Dr. Zübeyde Güneş YAĞCI Prof.Dr. Cevdet AVCIKURT

ZAMANSAL VE MEKÂNSAL DEĞİŞİMİ

[*]Şermin Tağıl

Öz:

Arazi kullanımı değişimi, bölgesel, ekonomik ve sosyal gelişiminde hayati rol oynamakta-dır. Bu çalışmanın amacı, Peyzaj Ekolojisi ilkesine dayalı CBS teknikleri kullanarak Edre-mit Körfezi’nin kuzey sahil bölgesinde peyzaj paterninin ve arazi örtüsünün zamansal ve mekânsal değişimini nicel olarak ortaya koymak ve açıklamaktır. Bu çalışmada üç farklı Landsat TM ve ETM+ (1987, 2000 ve 2010) uydu görüntüsü kullanılmıştır. Mekânsal de-sen ve mekânsal heterojenite peyzaj metrikleri hesaplanarak analiz edilmiştir. Hesaplama-lar sırasında hem standart hem de hareketli pencere (moving window) analizleri kulla-nılmıştır. Peyzaj değişimi ile ilgili olarak, peyzaj yapısından mekânsal dağılım ve ilişkinin yönü tartışılmıştır. 1987-2010 döneminde, özellikle dağlarda ormanlarda artış ve sahil bölgelerinde yapay alanlarda bir artış fakat zeytinlik ve meyvelerde bir azalış belirlen-miştir. Yoğun ekili tarım alanlarında da belirgin bir azalma tespit edilbelirlen-miştir. Zeytin ağaç-larının (Olea europaea subsp. europaea) baskın olduğu zeytinlik-meyvelik arazileri inşaa edilmiş arazilere dönüştüren kentleşme süreçleri, son yirmi yılda, bölgede peyzaj dese-ninin zamansal ve mekânsal değişmesine yol açan en önemli etkendir. Sonuçlar peyzaj kompozisyonu ve biçiminin arazi örtüsü değişiminin açıklanmasında önemli olduğunu or-taya koymuştur. Bölgede artan koruma çabası sadece orman alanlarını korumak için de-ğil geleneksel tarım uygulamalarını içeren zeytinliklerin korunması için de yapılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Arazi örtüsü değişimi, Edremit körfezi, peyzaj ekolojisi, peyzaj

paterni, uzaktan algılama.

Spatiotemporal Change of Land Cover and Landscape

Pattern in the North Coastal Region of Edremit Gulf

Abstract:

Land use change plays vital roles in regional, economic and social development. The objective of this study is to explore and explain quantitatively the spatiotempo-ral changes of land cover and landscape pattern in the North Coastal Region of the Gulf Edremit, in Egean Sea with GIS Based on the principle of landscape ecology. In this study, three different Landsat TM and ETM+ images (1987, 2000 and 2010) were used. The spatial pattern and spatial heterogeneity are analyzed by employing and computing landscape metric variables. Both standard and moving window anal-yses were carried out on the datasets. From landscape structure, spatial distribution and relationship aspects discussed about the landscape changes. We measured an increase in forests and especially in mountains, an increase in artificial areas, espe-cially in coastal zones, but a decrease in orchlands in coastal zones during 1987– 2010. Extensively cultivated areas showed a marked decrease. Urbanization pro-cesses developed to transfer orchland dominanted with olive trees (Olea europaea subsp. Europaea) into buildup land is the most important force leading to the spa-tiotemporal change of landscape pattern in the area, in the last two decades. Results indicate that landscape composition and configuration were important in explaining land cover change.We suggest that an increasing conservation effort should be made to protect not only for the forest areas but also the traditional Olive cultuvitation in-cluding agricultural practices.

Keywords:Landcoverchange, gulf Edremit, landscape ecology, landscape pattern, remote sensing.

Giriş:

Günümüzde, arazi kullanımı-arazi örtüsü- (AKAÖ) değişimi sürdürülebilir kalkınma-nın temel sorunudur. Hatta peyzaj üzerinde insakalkınma-nın yok edici etkisi olduğu bilinen bir gerçektir (Marsh, 1864). En büyük küresel değişikliğin insanın arazi örtüsü üzerine etkisi olduğunu söy-lenilebilir (Thomas, 1956). Dolayısı ile günümüz peyzajı doğal süreçler ile insan aktivitelerinin karşılıklı etkileşimin bir sonucu olarak ortaya çıkmış, karmaşık bir sistemdir.

Akdeniz havzası dünyada yüzlerce yıldır insan baskısı altındadır (Myers vd., 2000). Özel-likle Avrupa’nın karakteristik özelliği ovaların kentleşmesi, dağlık alanların tekrar ormanlaştırıl-ması ve kıyı alanlarına yoğun yerleşilmesidir (UNEP 1989). Avrupa peyzajındaki bu dramatik değişikliğe dikkat çekmek için, Doblis Avrupa Çevre Değerlendirmesinde “Peyzajda bir şey

yanlış gidiyor” slagonuyla ilk uyarı verilmiştir. Avrupa’da kırsal peyzajın zenginliği ve

çeşitli-liğinin kıtalar arasında ayırt edici bir özellik olduğu ve bu peyzajların yok olma tehlikesi altında olduğu vurgulanmıştır (Stanners ve Bourdeau, 1995). Tarih boyunca farklı uygarlıklara ev sa-hipliği eden Türkiye’de de doğal, insan etkisiyle şekillenmemiş, peyzajı bulmak oldukça zor-dur. Dolayısı ile Türkiye peyzajında da “bir şeylerin yanlış gittiği” söylenilebilir. İnsan ve doğa arasındaki yakın etkileşimin sonucunda peyzajdaki değişim kaçınılmazdır. Türkiye’de peyza-jın üzerinde etkili olan en önemli stres kaynakları: tarımın yoğunlaştırılması; tarımsal faaliyet-lerin terk edilmesi; kentsel genişleme; altyapı geliştirme (özellikle yollar); turizm-rekreasyon; madencilik ve yaban hayatındaki yaşam (biyolojik zenginlik) kayıplarıdır.

Çoğunlukla insanın etkisi sonucu devamlılık gösteren habitatlarda parçalanma meydana gelmektedir. Bunun sonucu, orijinal habitat özellikleri kaybolmakta ve ünitelerde izolasyon art-maktadır (Primack, 1998). Oysaki peyzaj bütünlüğü ve özellikle koridorları, biyolojik çeşitliliğin korunması ve doğal ekosistemlerin istikrarı bakımından önemlidir (Wiens vd., 1993). Peyzajda parçalılığın artması karşısında türler küçük üniteler arasında hareket etmekte ve zamanla bunla-rın da parçalılığın artışıyla birlikte ortadan kalkması ile türlerin hareketleri de ortadan kalkmak-tadır. Bu durum, sadece biyoçeşitlilikte yok oluşa (Hitchings ve Beebee, 1997) değil, sağlıksız kabul edilen kenar habitatlarının ortaya çıkışına da neden olmaktadır (Wilcox ve Murphy, 1985). İnsan ile peyzaj arasında dikkati çeken ilişkinin bir sonucu olarak 1980’lerin başından beri peyzaj parçalılığındaki değişim, nicel olarak ifade edilmeye çalışılmıştır (Jensen, 2000; Bastian, 2001; Coppedge vd., 2001). Birçok çalışmada “Peyzaj Ekolojisi” adıyla ortaya çıkan bu yeni disiplinde zamansal ve alansal heterojenitenin nerede ve ne zaman olduğu farklı peyzaj göster-geleri ile ortaya konulmaya çalışılmıştır (Turner, 1989; McGarigal ve Cushman, 2002; Harper vd., 2005). Tabiî ki Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Uzaktan Algılama (UA) tekniklerinde ve dolayısıyla dijital veri kaynaklarındaki artış peyzaj ekolojisi çalışmalarında da artışa neden olmuştur (Groom vd., 2006; Dilek ve Uzun, 2007; Newton vd., 2009).

Edremit Körfezi çevresi, özellikle, ikinci konut inşaatı nedeniyle artan nüfusuyla dikkati çeken bir bölgedir. Bu nedenle Edremit Körfezi çevresindeki peyzaj, kentsel genişleme; altyapı geliştirme (özellikle yollar) ve turizm-rekreasyon baskısı altındadır. Dolayısı ile körfez çevre-sindeki peyzaj, insan baskısı altında şekillenmekte, değişmekte ve kayıplara uğramaktadır. Bu çalışmada, uydu görüntülerinden yararlanılarak, Edremit Körfezi’nin kuzeyinde bilinen bu in-san baskısı altında arazi kullanımı-arazi örtüsü değişiminin ortaya konması; bu değişime bağlı olarak peyzaj paterninde meydana gelen değişimin belirlenmesi; bu değişim sonucunda ortaya

çıkan habitat parçalılığının ve habitat kalitesinin nicel olarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çalışma peyzaj ekolojisi prensiplerinde yapılmıştır.

2.Materyal ve Metot 2.1. Çalışma Alanı

Çalışma alanı, hızlı kentleşme sürecinde ve aynı zamanda Marmara Bölgesi’nin önemli rekreasyonel arazilerinden olan Edremit Körfezi’nin kuzey sahilini kapsamaktadır (Şekil 1). Yaklaşık olarak Balıkesir’in Edremit ilçesi kuzeyinden Asos-Kadırga kıyılarına kadar

uzan-maktadır. Çalışma alanı yaklaşık 721 km2 _{alan kaplamaktadır. Yaklaşık 1700m yükseltiye}

sa-hip Kazdağları’nın yamaçları çalışma alanının kuzey sınırını oluşturmaktadır.

Şekil 1. Çalışma alanının konumu.

Çalışma alanında karakteristik Akdeniz iklime görülmektedir. Bu nedenle de Akdeniz iklimi ve Akdeniz Bölgesinin en karakteristik bitkisi olan zeytinin (Olea europaea subsp.

europaea) Türkiye’de yayılış gösterdiği alanlardandır. Thornthwaite iklim sınıflandırmasına

göre, Edremit meteoroloji istasyonu verileri dikkate alındığında, çalışma alanı kurak ve az nemli, üçüncü dereceden mezotermal, kış mevsiminde çok kuvvetli su fazlası olan ve deni-zel şartlara yakın iklim tipine girmektedir (C1,B’3,s,b’3).

Çalışma alanı içindeki en büyük yerleşme olan Edremit İlçesinin nüfusu TUİK veri-lerine göre 1927 de 12.000 civarlarındayken, 1990 da 35.000 i aşmış, 2011 genel nüfus sa-yımına göre ise 125.018 olmuştur. Bu nüfusun 53.826 sı ilçe merkezinde yaşamaktadır. Bu nüfus artışı ile Edremit belediyesi 1. sınıf belediyeye terfi etmiştir. Yaz dönemiyle birlikte körfez çevresinde nüfus 5-6 kat artmakta saha üzerindeki nüfus baskısı yoğunlaşmaktadır

2.2. Malzeme ve Yöntem:

Bu çalışmada, 30 metre mekânsal çözünürlükteki 16 Haziran 2010 ve 07 Haziran 2000 tarihli Landsat Enhanced Thematic Mapper Plus (ETM+); 11 Mayıs 1987 tarihli Land-sat Thematic Mapper (TM) uydu görüntüleri kullanılmıştır. Uydu görüntülerinin sınıflan-dırılması “Hybrid supervised-unsupervised classification” yöntemi ile yapılmıştır (Mes-sina vd., 2000; Crews-Meyer, 2001). Sınıfların değerlendirilmesi, tayf özellikleri, mevcut GPS verileri, arazi gözlemleri ve hâlihazır arazi kullanımı haritaları yardımıyla yapılmış; 6 farklı arazi kullanımı-arazi örtüsü sınıfı oluşturulmuştur (Şekil 2). Sınıfların genel doğ-ruluğu (overall accuracy) % 80 nin üzerinde; kappa katsayıları ise 0.75 in üzerindedir. Ça-lışmada temel alınan sınıflar; Su Yüzeyleri (kanallar, akarsular, tarım amaçlı su rezervleri), Orman ve Çalılık Arazi (doğal ağaçlıklar), Zeytinlik-Meyvelik Arazi, Ekili Tarım Arazileri, İnşa Edilmiş Arazi (yapay yüzeyler, yerleşme, yol, otel, havaalanı gb.) ve Çıplak Toprak ile Taş Yüzeyleridir (Şekil 2). Bu sınıflardan zeytinlik ve meyveliklerde, Edremit Ovasında narenciye; yamaçlarda ise Olea europaea subsp. europaea baskındır. Çıplak taş ve toprak yüzeyleri, otlak ve mera arazisi ile karışmış durumdadır. Görüntünün alındığı dönem ilk-bahar sonu ve yaz başı olduğu için otlakların çıplak yüzeylerle benzer yansımayı verdiği için ayrımı yapılamamıştır. Sınıflandırmadan sonra değişimin yönü belirlemede en uygun yöntemlerden biri olan “post-classification change-detection method” (Wickware ve Ho-warth, 1981) kullanılarak arazi kullanımı- arazi örtüsünde 2000, 2000-2010 ve 1987-2010 dönemlerine ait değişimin yönü ortaya konulmuştur.

Edremit Körfezi kuzeyinde arazi kullanımında meydana gelen değişimin şiddeti pey-zaj patern metrikleri ile ortaya konmuştur (McGarigal ve Marks, 1995; Turner vd., 2001). İnsan–çevre etkileşimini göstermesi bakımından önemli olan, diğer bir deyişle parçalılığı ifade eden, sınıf ve peyzaj düzeyinde farklı patern göstergeleri, peyzajın alan, kenar, şe-kil ve dağılım özelliklerini gösterebilmek amacıyla analiz edilmiştir. Hesaplanan metrik-ler Çizelge 1 de gösterilmiştir. Metrikmetrik-lerle ilgili ayrıntılı bilgi McGarigal ve Marks (1995) dan elde edilebilir.

Peyzaj düzeyinde yapılan metrik hesaplamaları ile incelenen dönem içinde genel peyzaj düzeyindeki değişiklik Çizelge olarak ortaya konmuştur. Ancak, tek sonuç halinde verilen standart metrikler ile mekândaki yatay değişimin anlaşılması oldukça zordur. Okuyucuya kolaylık getirmesi amacıyla, peyzajda mekânsal heterojeniteyi ve değişikliği gösterebil-mek amacıyla ise hareketli pencere (moving window) analizi yapılmış; standart peyzaj metrik sonuçlarından CONTAG görselleştirilmiştir (Milne, 1988; McGarigal ve Marks, 1995). Hareketli pencere analizi ekolojide fraktal peyzajların analizinde tercih edilen bir yöntemdir (Turner ve Ruscher, 1988; Milne, 1991; McGarigal vd., 2002). Analizde 30 m çözünürlükte grid görüntüler, 450×450 m çap ve 8 piksel komşuluk ilişkisi kullanılmıştır.

Çizelge 1. Seçilmiş bazı metrikler ve bu metriklerle ilgili genel açıklama.

Metrikler Birim Kısaltma Açıklama

Alan Metrikleri

Peyzaj yüzdesi• % - PLAND Peyzaj kompozisyonunu ölçmek

için kullanılmıştır. Ünite Yoğunluk, Boyut ve Değişkenlik Metrikleri

Ünite sayısı* • # - NP Peyzajda habitat parçalılığı,

deği-şimi ve dolayısıyla peyzajda üni-teler arasında enerji ve besin mik-tarının alana orantısını göstermek amacıyla kullanılmıştır. Lavers ve Haines-Young (1993)’a göre bü-yük üniteler daha fazla tür bulun-durması bakımından önemlidir.

Ünite yoğunluğu* • #/km2 _{- PD}

En büyük ünite indeksi* • % - LPI

Kıyı Metrikleri

Kenar yoğunluğu* • m/ha - ED Kenar metrikleri ünite sınıf ve

pey-zaj düzeyde çevre (veya kenarı) miktarını göstermek için kullanıl-mıştır. Arazi örtüsü ve arazi kulla-nımı sınıflarının kenar özellikleri de ekolojik bakımdan habitat kalite-sini göstermesi bakımından önem-lidir (Forman ve Gordon, 1986)

Toplam kenar uzunluğu* • m - TE

Kontrast ağırlıklı kenar yoğunluğu* m/ha -CWED

Toplam kenar kontrast indeksi* • % -TECI

Ortalama kıyı kontrast indeksi * • % -ECON-M

Ortalama şekil indeksi* • # - SHAPE-M Ünitelerin şekil karmaşıklığını or-taya koyabilmek için hesaplanmış-tır. Parçalanmış habitatlar karma-şık şekillere sahiptir.

Alan-ağrılıklı ortalama şekil indeksi* • #- SHAPE-A

En Yakın-Komşuluk Metrikleri

Ortalama en yakın komşunun mesafesi* • m - ENN-M

Bir habitata ait ünitenin kendi özel-liklerine sahip diğer üniteden olan uzaklığını gösteren bir göstergedir. İzolasyonu göstermesi bakımın-dan ekolojik anlamda önemlidir. Çeşitlilik Metrikleri

Saçılma ve kümeleşme indeksi* • % - IJI Peyzajdaki habitat çeşitliliğini

or-taya koymak amacıyla kullanılmış-lardır Bir alanın fiziksel kapsama alanı açısından homojen veya he-terojenlik derecesi her gözlenen farklı arazi örtüsü türlerinin sayı-sına göre belirlenir.

Bitişiklilik indeksi* % - CONTAG

Simpson’s eşitlik (evenness) indeksi * # - SIEI

*: Peyzaj düzeyinde hesaplanan metrikler •: Sınıf düzeyinde hesaplanan metrikler

3.Bulgular

3.1. Arazi Kullanımı ve Arazi Örtüsü Değişimin Yönü

Arazi kullanımı-arazi örtüsünde 1987-2000, 2000-2010 ve 1987-2010 dönemlerinde gerçekleşen değişim Çizelge 2 ve Şekil 3 te gösterilmiştir. Bu çizelgeden elde edilen so-nuçlar şunlardır:

1987-2000 döneminde orman ve çalılık arazinin %6.7 si, 2000-2010 döneminde ise %7.7 si zeytinlik-meyveliklere dönüşmüştür. Bu dönüşüm genellikle zeytinlikler içinde parça parça daha önceki dönemlerden kalan orman alanlarında gerçekleşmiştir. İncelenen dönem içinde, orman ve çalılık yüzeylerden çıplak taş ile toprak yüzeylere olan dönüşüm de artmıştır. Ormanlık ve çalılık araziden özellikle zeytinlik-meyvelik arazilere olan bu dö-nüşüm karşısında, zeytinlik-meyvelik araziden ise inşa edilmiş yüzeylere doğru bir değişim söz konusudur. Bu arazi dönüşümünde özellikle deniz kenarındaki zeytinlik araziler ikin-cil konut alanlarına dönüştürülürken; zeytinliklerin içindeki ve üst kuşağındaki ormanlık-çalılık arazinin ise zeytinliklere dönüştürülmesi şeklinde olmuştur. Yapılan analizler zey-tinlik kuşağının üzerinde ortalama 350-700 metreler arasında, kızılçam (Pinus brutia Ten.) ların baskın olduğu orman kuşağıyla olan dokunağın 1987-2000 döneminde arttığını gös-termektedir. Edremit Körfezi çevresinde tarım arazilerinde ise daha çok zeytinlik ve mey-velik araziye dönüşüm söz konusudur. Tarım arazilerinden olan bu dönüşümde özellikle narenciye dikimleri etkili olmuştur. Yine tarım arazilerinden 2010 yılında da devam eden

inşa faaliyetlerinin olduğu görülmektedir. Bu dönüşüm, 2000-2010 döneminde 1987-2000 döneminden fazla olmuştur. Diğer yandan görüntü incelemeleri, Edremit Ovasında 1987 yıllarında genellikle tarımsal faaliyetlerin yapıldığı, fakat 2010 yılında ova tabanları üze-rinde zeytinlik-meyveliklerin oluşturulduğu tespit edilmiştir.

Çizelge 2. 1987-2000, 2000-2010 ve 1987-2010 dönemlerinde arazi kullanımı ve

arazi örtüsünde değişimin yönü (%).

Değişimin yönü 1987-2000 2000-2010 1987-2010

Hep Orman ve Fundalık Arazi 84,6 82,8 77,4

Orman-Çalılık Arazi İken Zeytinlik ve Meyvelik Arazi Olan 6,7 7,7 9,5

Orman-Çalılık Arazi İken Çıplak Toprak ilâ Taş Yüzeyi Olan 8,0 9,0 11,9

Orman-Çalılık Arazi İken İnşa Edilmiş Arazi Olan 0,6 0,4 1,1

Hep Zeytinlik ve Meyvelik Arazi 83,4 94,3 88,0

Zeytinlik ve Meyvelik Arazi İken İnşa Edilmiş Arazi Olan 16,6 5,7 12,0

Hep Tarım Arazisi 76,3 54,9 56,9

Tarım Arazisi iken Zeytinlik ve Meyvelik Olan 19,8 33,3 33,2

Tarım Arazisi iken İnşa Edilmiş Arazi Olan 3,9 11,8 9,9

Hep Çıplak Toprak Yüzeyi 62,1 55,4 48,1

Çıplak Toprak ilâ Taş Yüzeyi iken Zeytinlik ve Meyvelik Olan 24,8 37,7 36,7

Çıplak Toprak ilâ Taş Yüzeyi iken İnşa Edilmiş Arazi Olan 13,0 6,8 15,1

3.2. Peyzaj Paterni:

1987, 2000 ve 2010 yıllarına ait farklı paten göstergeleri hesaplanarak habitat özel-likleri ve değişimleri ile ilgili bilgi elde edilmeye çalışılmıştır. Analiz sonuçları Çizelge 3 ve 4 te gösterilmiştir.

Buna göre çalışma alanındaki PLAND değerlendirildiğinde, bütün yıllarda orman-ça-lılık arazinin oranının yüksek olduğu görülmektedir (Çizelge 3). Baskın sınıf olmakla bir-likte bu sınıfın genel peyzaj içindeki oranı zaman içinde azalma göstermiştir. Peyzaj gene-linde PLAND daki en belirgin artış ise inşa edilmiş yüzeylerde gözlenmiştir.

Çizelge 3. 1987, 2000 ve 2010 yıllarına ait sınıf düzeyinde patern göstergeleri. 1:

Orman ve Çalılık Arazi, 2: Zeytinlik ve Meyvelik, 3: Tarım Arazisi, 4: Çıplak Taş ve Top-rak Yüzeyi, 5: İnşa Edilmiş Arazi

AKAÖ SINIF METRİKLERİ PLAND (%) NP (#) PD (#/100ha) LPI (%) ED (m/ha) TE (m) SHAPE_M (#) SHAPE_A (#) ENN_M (m) TECI (%) ECON_M (%) IJI (%) 1987 Yılı 1 42,34 768 0,57 14,68 10,98 1479930 1,29 7,64 195,73 72,67 66,91 57,29 2 31,1 1057 0,78 9,39 15,33 2066790 1,29 13,58 137,74 72,07 73,52 75,95 3 5,26 457 0,34 1,43 4,45 600570 1,24 6,96 276,74 65,34 65,93 68,39 4 20,06 1548 1,15 0,88 17,01 2293680 1,34 4,23 155,89 94,51 95,5 82,38 5 1,24 259 0,19 0,13 1,42 191190 1,23 2,3 389,26 58,15 60,9 54,19 2000 Yılı 1 39,71 481 0,36 16,07 8,44 1138470 1,27 7,99 272,28 71,23 69,14 61,07 2 29,76 660 0,49 6,9 13,91 1875990 1,35 9,47 207,75 76,78 71,61 81,19 3 5,09 346 0,26 1,45 3,92 527910 1,28 6,34 359,65 72,33 72,32 80,36 4 19,65 1136 0,84 0,93 14,92 2011140 1,35 3,3 201,36 93,46 93,33 84,47 5 5,8 308 0,23 0,47 3,21 432150 1,29 2,37 415,44 70,37 74,84 87,35 2010 Yılı 1 34,68 287 0,21 14,67 5,56 749610 1,27 6,13 308,02 73,45 71,11 64,62 2 37,44 458 0,34 12,7 12,04 1622580 1,29 13,05 210,83 78,71 75,3 85,02 3 4,17 447 0,33 0,6 3,93 529590 1,25 3,36 374,91 68,49 67 78,64 4 16,45 1071 0,79 0,44 13,16 1773660 1,36 2,82 202,28 91,62 90,97 87,11 5 7,26 361 0,27 0,52 3,81 513180 1,26 2,61 343,15 71,48 76,96 77,34

Çizelge 4. 1987, 2000 ve 2010 yılları peyzaj düzeyinde patern göstergeleri.

Yıllar PEYZAJ İNDEKSLERİ NP (#) PD (#/100ha) LPI (%) TE (m) ED (m/ha) CWED (m/ha) TECI (%) ECON_M (%) SHAPE_M (#) SHAPE_A (#) ENN_M (m) CONTAG (%) IJI (%) SIEI (#) 1987 4089,00 3,03 14,68 3316080 24,60 20,15 72,45 78,96 1,30 8,70 186,97 51,19 73,81 0,85 2000 2931,00 2,17 16,07 2992830 22,20 18,59 73,14 80,05 1,32 7,10 255,62 48,50 80,32 0,89 2010 2624,00 1,95 14,67 2594310 19,24 16,27 72,26 80,05 1,30 7,81 264,13 49,79 82,81 0,88

farklılıkların olduğu görülmektedir (Çizelge 3). Genellikle inşa edilmiş araziler hariç di-ğerlerinde NP azalma eğilimi görülmektedir. Ekili tarım alanlarındaki NP da 1987-2000 döneminde düşme; daha sonra ise artış tespit edilmiştir. Genel peyzaj düzeyinde çalışma alanı incelendiğinde de NP azalmıştır (Çizelge 4). Ancak burada önemli olan bir diğer un-sur ise en büyük habitatın özelliğidir. Bu kapsamda LPI peyzaj parçalılığını gösteren en etkili metriklerden biridir. Lavers ve Haines-Young (1993)’a göre büyük üniteler daha fazla tür bulundurmaktadır. Peyzajın %14-16 sı tek bir üniteyle kaplıdır (Çizelge 4). Bu ünite incelenen bütün dönemlerde orman- çalılık yüzeyine aittir. Zeytinlik- meyvelik ara-zide en büyük ünitenin peyzaj içindeki oranı 1987-2000 döneminde düşerken; 2000 dö-neminde artma göstermiştir.

Peyzaj parçalılığının bir diğer göstergesi olan kenar metriklerinden ED ve TE hesap-lanmıştır. Sonuçlar göstermektedir ki inşa edilmiş araziler dışındaki sınıflarda kenar yo-ğunluğu azalmıştır. Üniteler ve komşuları arasındaki kontrast da ekolojik açıdan önemli bir diğer metriktir (Forman ve Godron, 1986). Çünkü peyzajdaki izolasyon bir ekolojik

bölge ile diğeri ile bağlarının azaldığını göstermektedir.Arazi kullanımı sınıflarından

or-manlık- çalılık alanlar ve zeytinlik-meyvelik alanlarda kıyı kontrat indeksleri zaman içe-risinde çok büyük artış göstermemekle birlikte %2-3 artış göstermiştir. Oysaki ED ve TE söz konusu dönem içinde azalmıştır. Bu azalmaya rağmen kenar kontrası artmıştır. En bü-yük kontrast artışı ise inşa edilmiş arazilerde olmuştur (ECON-M ve TECI). Ancak bu arazi kullanımı sınıfında TE ve ED artış eğilimdedir. Bu da inşa edilmiş arazilerde kont-rast artışının normal kabul edilebileceğini göstermektedir. Genel peyzaj düzeyinde ise TE ve ED düşüş göstermiştir (Çizelge 4). Bu sonucu CWED, TECI ve ECON_M da destek-lemektedir. Bu göstergelerde yaklaşık olarak % 2 lik bir değişiklik vardır. Ancak üç dö-nemde de peyzaj içindeki kıyı kontrastı %70 in üzerinde olması oldukça yüksek kontras-tın olduğunu göstermektedir.

Peyzaj düzenini ortaya koyabilmek amacıyla şekil metrikleri hesaplanmıştır (Milne, 1988). SHAPE_M ve SHAPE_A metriklerinin 1’den büyük olması, şekilsel olarak üni-telerin düzenli yuvarlak ya da kare şekle sahip olmadığını göstermektedir. Diğer yandan alan ağırlıklı şekil indeksinin ortalama şekil indekslerinden büyük olduğu tespit edilmiştir. Bu en büyük ünitenin diğerlerinden daha düzensiz şekle sahip olduğunu ve parçalılığının fazla olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Genel peyzaj düzeyinde ise şekil met-riklerinde çok belirgin bir değişikliğin olmadığı tespit edilmiştir (Çizelge 4).

ENN_M, bir ünitenin kendi özelliklerine sahip diğer üniteden olan uzaklı-ğını (izolasyonu) gösteren bir göstergedir. Özellikle bitki ve hayvan yaşamı açı-sından önemli olan ve çalışma alanında insan etkileşiminden en çok etkilenen AKAÖ sınıfları olan orman-çalılık, zeytinlik -meyvelik ve tarım arazilerinde en

yakın komşunun ortalama mesafesi artış eğilimindedir. IJI ve SIEI indekslerin so-nuçları bütün sınıfların genel peyzaja saçıldığını göstermiştir (>70). CONTAG ın 1987 de, 2010 yılına göre daha yüksek olması peyzajda artan düzensizlikler oldu-ğunu göstermektedir (Çizelge 4, Şekil 4).

Şekil 4. 1987, 2000 ve 2010 da peyzaj genelindeki CONTAG haritası

Şekil 4 incelendiğinde CONTAG değerinin peyzaj genelinde %0 ile %100 arasında değiştiği görülmektedir. %100 olduğu yerler sadece bir üniteden oluşan peyzajı; yüksek değer aldığı yerler birkaç büyük bitişik üniteden olan peyzajı; düşük değer aldığı yerler birçok küçük üniteden oluşan peyzajı, %0 olduğu yerler ise peyzajdaki bütün ünitelerin farklı olduğu peyzajı göstermektedir (O’Neil vd., 1988). CONTAG doğal olarak bir tek sı-nıftan oluşan ve bu sınıfın yeknesak olduğu deniz ve Kazdağları’nın yüksek kısımlarında %100 dür. CONTAG Küçükkkuyu-Akçay arasındaki yamaçlarda, Edremit Ovası ve Hav-ran-Burhaniye arasında düşük değer almıştır.

4. Tartışma ve Sonuç

Edremit Körfez’i kuzeyinde peyzaj değişimi ile parçalılığını nicel olarak göstermek amacıyla uydu görüntüleri ve farklı peyzaj patern göstergelerinden yararlanılmıştır. Ça-lışma alanında uzaktan algılama ve peyzaj ekolojisi teknikleri, peyzaj paternindeki ekolo-jik süreçleri anlamada önemli sonuçlar vermiştir. Bu kapsamda peyzaj patern metrikleri, sınıf ve peyzaj düzeyinde test edilmiştir.

Hızlı gelişen turizm ve buna bağlı olarak inşa alanlarının genişlemesi iki yönlü kay-nak tahribatına neden olmuş; bir yandan Edremit ovasındaki ekili ve yamaçlardaki dikili tarım arazileri etkilemiş, diğer yandan ise kırsal nüfusun gelir arayışına bağlı olarak yeni

Sadece yükseklerde ki orman arazisi değil Edremit Ovasındaki tarım alanları da zeytinlik-lere dönüştürülmeye başlanmıştır. Bu nedenle zeytinlik ve meyveliklerin peyzaj içindeki oranı 1987-2000 döneminde düşerken, 2010 dönemine tekrar artmıştır. Benzer sonuç Ko-cadağlı (2009) ile İrtem ve Karaman (2004) tarafından da tespit dilmiştir. Kentsel gelişimin hem tarım alanları hem de orman alanlarında meydana gelmesi ciddi bir kaynak tahriba-tının göstergesi olarak değerlendirilmektedir (Alphan, 2006). Ancak bu genişlemeye rağ-men zeytinliklerin süründürülebilir kullanıldığı söylenilemez. Çünkü bölgede zeytinlikler hala zeytinlik içi çeşitliliğin azalması, marjinal zeytin yetiştirilen toprakların terk edilmesi, kentleşme, eski bahçe alanlarının farklı amaçlarla kullanımı da dahil olmak üzere birçok faktör tarafından tehdit edilmektedir. Bu stres kaynakları Migliorini (2011) nın da belirttiği gibi zeytinliklerin korunması ve sürdürülebilir kullanımı açısından önemlidir.

Baskın arazi örtüsü sınıfı ormanlık arazi olmakla birlikte genel peyzaj içindeki oranı zaman içinde bu iki yönlü tahribin bir sonucu olarak azalmıştır. Bu azalışta özellikle zey-tinliklerin arasında yer alan orman ünitelerinin zaman içinde yok edilmesin etkisi büyük-tür (Foto 1). Nitekim Foto 1 de görüldüğü gibi hala tek tek Pinus brutia Ten. ormanlarına ait ağaçlar zeytinliklerin içinde varlıklarını korumuştur. Bu kalıt ağaçlar orman habitatın-daki kayıplara kanıt olmaları bakımından ekolojik öneme sahiptirler. Diğer taraftan en bü-yük üniteyi de oluşturan Kazdağları’ndaki orman arazisindeki koruma faaliyetleri de ünite sayısının düşmesine neden olmuştur. Nitekim Kazdağları Milli Parkı’nın büyük kısmı ça-lışma alanı içinde kalmaktadır (Tağıl, 2006). İşte bu değişim ormanlık-çalılık arazilerde parçalılığı azaltmıştır. Ormanlık alanlardaki bu değişime karşın hızlı kentleşme ve parça parça yapılan ikincil konutların bir sonucu olarak inşa edilmiş arazilerde ünite sayısı ve yo-ğunluğu artmıştır (Foto 2). Zeytinlik-meyveliklere ait ünitelerin sayılarının arazi genelinde azalması ise peyzaj içindeki oranı dikkate alındığında parçalanmanın etkisiyle ünite kayıp-larının meydana gediğinin bir diğer kanıtıdır. Zeytinliklere ait ünitelerdeki azalış fragman-tasyonun azalması şeklinde yorumlanmamalıdır. Ekili tarım alanlarındaki ünite sayısının 1987-2000 döneminde düşmesindeyse 1987’se ovada kötü drenaj şartları nedeniyle par-çalı olarak yapılan tarımsal faaliyetlerin ortaya çıkardığı ünitelerin, drenaj şartlarının iyi-leştirilmesiyle, birleşmesi etkilidir. Ancak daha sonraki dönemde tekrar artmış olmasında ise Edremit ovası dışındaki alanlarda yeni tarım alanlarının elde edilmesinin etkili olduğu hipotez edilmektedir.

Özellikle odunsu türlerin hâkim olduğu arazilerde parçalılığın artması ve hatta ünite kayıplarının meydana gelmesi, başta kuşlar olmak üzere birçok vahşi yaşam türleri için teh-like oluşturmaktadır (Johnson ve Schwartz, 1993). Gerçekleşen ünite kayıpları izolasyonu artırmakta bu da, iki alan arasındaki vahşi yaşamdaki hareketliliği de azaltmaktadır. Fah-rig (1997) e göre geriye kalan habitatlarda parçalılıktan ziyada kayıplar ya da değişiklikler,

türlerin yok olması üzerinde baskın etkiye sahiptir. Çalışma alanında da mevcut fauna tür-lerinde kayıplar yaşanmış olabilir. Bu konuyla ilgili yapılmış çalışma bulunmamaktadır.

Foto 1. Zeytinli yakınlarında zeytinlikler ve kızılçam (Pinus brutia Ten.) ağaçları

Foto 2. Küçükkuyu Çevresinde Zeytinliklerdeki parçalanmadan görüntü

Peyzaj genelinde en büyük ünitenin oranının düşük olması; dolayısı ile peyzajı homojen ya-pacak kadar büyük olmaması ve kıyı yoğunluğu ile kıyı uzunluğu düşerken kontrastın artması çalışma alanının homojen olmadığını ve heterojen yapısının arttığını göstermektedir. En büyük ünitenin peyzaj içindeki oranının belirgin bir değişiklik gözlenmemesine rağmen, kıyı yoğunluğu ve uzunluğunun azalması bölgede hızlı bir değişimin olduğunu ve bu değişimin sonucunda bazı ünitelerin ortadan kalktığını göstermektedir. Kıyı yoğunluğu türlerin merkeziyetçilik özelliği üze-rinde etkilidir; bazı türler kenarda bazı türler ise merkezde yaşamlarını sürdürmektedir (McGari-gal ve Marks, 1995). Bu kapsamda çalışma alanındaki canlı türlerinin daha çok kenar habitatları sevenler olduğu söylenilebilir. Çalışma alanında zaten küçük alanlardan oluşan habitatlarda ke-nar yoğunluğunun azalması, keke-nar yaşam koşullarına uyum sağlamış türlerin de yok oluşuna ne-den olabileceği hipotezini ortaya koymaktadır. Çalışma alanında habitat parçalanması peyzaj ge-nelinde şekilsel düzensizliğe de neden olmuştur. Hatta bu insan etkileşimiyle Edremit Körfezi’nin

kuzeyinde bitki ve hayvan yaşamı açısından önemli olan büyük habitatın habitat kalitesinin boz-duğunu ortaya koymaktadır (McGarigal ve Marks, 1995).

Birçok küçük habitattan oluşan alanlar genelde körfezin kuzeyinde Kazdağları’nın alçak ya-maçları ve Edremit Ovasıdır (CONTAG≈0, Şekil 5). Zaman içinde sadece insanın etkisiyle par-çalanmanın yoğunlaştığı bölgeler değişmiştir. Şöyle ki, 1987 yılında Küçükkkuyu-Akçay arasın-daki tüm yamaçlarda ve Havran-Burhaniye arası parçalanmanın ve dolayısıyla peyzaj değişiminin yüksek olduğu bölgedir. Bu dönem tahribin geniş alanlı olması ile dikkati çekmektedir. 2000 yı-lında ise Edremit Ovasında ve Kazdağları yamaçlarının yüksek kesimlerinde insanın peyzaj üze-rine baskısı artmıştır. Nitekim bu dönem ovanın yoğun şekilde tarıma açıldığı dönemdir. 2010 a gelindiğinde ise Edremit Ovasında insanın peyzaj üzerin baskısının hala devam ettiği görülmek-tedir. Bu dönemde körfezin kuzeyinde iki kuşak dikkati çekmekgörülmek-tedir. Bunun biri deniz kıyıları ki ikincil konutlar nedeniyle yapılanmanın yüksek olduğu kesim. Bir diğeri ise zeytinliklerin üst ku-şağı yani orman sınırıdır. Bu kesimde ise yeni zeytinliklerin oluşturulması söz konusudur ve tah-rip yüksektir. Şekil 5 da gözlenen bu iki kuşak çalışma alanında insan baskısı altında olan iki

sı-cak noktadır (Hot points) ve arazi planlayıcıları tarafından dikkate alınmalıdır.

Kısaca yapılan peyzaj patern metrikleri, arazi kullanımı-arazi örtüsü bakımından Edremit Körfez’i kuzeyinde heterojen peyzaj mozaiğinin varlığını; hatta bitki örtüsüne bağlı habitatlarda kayıplarının yaşandığını; aynı özellikteki habitatların arasındaki komşuluk ilişkisinin azaldığını gös-termiştir. Edremit Körfezi kuzeyinde artan parçalanma ve izolasyon nedeniyle bazı türlerin yaşam ortamlarının tehlike altına girdiği ve habitat kalitesinin azaldığı şeklinde hipotez edilebilir. Sonuç-lar, çalışma alanının, son yıllarda dikkati çeken nüfus ve arazi örtüsü arasındaki karmaşık ilişkinin yaşandığı küresel problemin bir parçası olduğunu göstermektedir (Riebsame vd., 1994). Bölgede insanların bitki örtüsü üzerine etkisi, Akdeniz ülkelerinde de benzer sonuçları ortaya koymuştur (Naveh ve Dan 1973, Tzanopoulos vd., 2005). Zeytinlik alanlardaki dönüşümün aynısı Edremit Körfezinin karşısındaki Levos (Midilli) adasında da gözlenmektedir. Lesvos adasında da turizm aktivitelerinin artması Olea europaea subsp. Europaea dikili arazilerde kayıplara neden olmuştur (Loumou vd., 2000). Hurley ve Arı (2011) anketlerle yapmış oldukları arazi çalışmalarında, böl-gede yol genişletme ve hızlı konut yapımı dâhil olmak üzere hızlı kalkınmanın dramatik çevre-sel değişikliklere yol açtığını vurgulayarak çalışmayla aynı sonuçları sözel olarak elde etmişlerdir.

Çalışma alanında peyzaj göstergeleri, peyzajdaki parçalılığı ölçmede ve arazi kullanımı-arazi örtüsünde gerçekleşen değişimin şiddetini göstermede başarılı olmuştur. Bu, coğrafi bilgi sistemleri, uzaktan algılama ve peyzaj ekolojisinin peyzajın sürdürülebilirliğinde ve geleceğe yö-nelik planlamalarda destekleyici araçlar olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmada geçmişe iliş-kin fauna ve flora kayıtları bulunmadığından peyzaj patern değişimine bağlı olarak izolasyonun artması, homojenliğin azalmasının ve dolayısı ile habitat kalitesinde meydana gelen değişiminin türler üzerindeki etkisi araştırılamamıştır. Ayrıca peyzaj göstergeleri, sınıflandırma detayına has-sastır (Turner vd., 2001) Bu nedenle burada incelenen çalışma alanında farklı sınıflandırma kriteri

5.Referanslar

Alphan, H. (2006) “Ekosistem Dinamiklerinin İzlenmesine Bir Araç Olarak Peyzaj Değişimlerinin Analizi”,

Eko-loji 15 (58): 8-15.

Bastian, O. (2001) “Landscape ecology: towards a unified discipline?”, Landscape Ecology 16: 757–766. Coppedge, B.R.; Engle, D.M.; Fuhlendorf, S.D.; Masters, R.E.; Gregory. M.S. (2001) “Landscape cover type and

pattern dynamics in fragmented southern Great Plains grasslands”, Landscape Ecology 16 (8): 677-690. Crews-Meyer, K.A. (2001) “Assessing landscape change and population-environment interactions via panel

analy-sis”, Geocarto International 16 (4): 69-79.

Dilek, F.E.; Uzun, O. (2007) “Düzce Asarsuyu Havzasında Peyzaj Değişimi”, Ekoloji Dergisi 17 (65): 36-44. Fahrig, L. (1997) “Relative affects of habitat loss and fragmentation on population extinction”, Journal of Wildlife

Management 61(3): 603-610.

Forman, R.T.T.; Godron, M. (1986) Landscape Ecology. John Wiley and Sons, Inc., New York.

Groom, G.; Mucher, C.A.; Ihse, M.; Wrbka, T. (2006) “Remote sensing in landscape ecology: experiences and pers-pectives in a European context”, Landscape Ecology 21: 391–408.

Harper, K.A.; MacDonald, S.E.; Burton, P.J.; Chen, J.; Brosofske, K.D.; Saunders, S.C.; Euskirchen, E.S.; Roberts, D.; Jaiteh, M.S.; Esseen, P. (2005) “Edge influence on forest structure and composition in fragmented land-scapes”, Conservation Biology 19(3): 1-15.

Hitchings, S.P.; Beebee, T.J.C. (1998) “Loss of genetic diversity and fitness in Common Toad (Bufo bufo) popula-tions isolated by inimical habitat”, J Evol Biol 11: 269–283.

Hurley, P.T.; Arı, Y. (2011) “Mining (Dis)amenity: the political ecology of mining opposition in the Kaz (Ida) Mo-untain region of western Turkey”, Development and Change 42 (6): 1393–1415.

İrtem, E.; Karaman, E. (2004) “Edremit Küçükkuyu arasındaki turizm faaliyetlerinin kıyı alanlarına etkisi ve öne-rilen yönetim programı”, İTÜ Mühendislik Dergisi 3 (1): 3-14

İrtem, E.; Kabdaşlı, S.; Azber, N. (2005) “Coastal zone problems and environmental strategies to be implemented at Edremit Bay, Turkey”, Environmental Management 36 (1): 37-47.

Jensen, J.R. (2000) Remote Sensing of the Environment an Earth Resource Perspective. Prentice Hall Series in Ge-ographic Information Science, Upper Saddle River, New Jersey.

Johnson, D.H.; Schwartz, M.D. (1993) “The conservation reserve program and grassland birds”, Conservation

Bi-ology 7: 934–937.

Kocadağlı, A.Y. (2009) “Türkiye’de zeytincilik faaliyetlerinde Edremit Körfezi kıyılarının önemi”, İstanbul

Üniver-sitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi 19 : 28-58.

Lavers, C.; Haines-Young, R. (1993) “Equilibrium Landscapes and Their Aftermath: Spatial Heterogeneity and the Role of New Technology”, In: Haines-Young R, Green D, Cousins S (eds.), Landscape Ecology and

Geog-raphic Information System, London: 57-74.

Lo Gullo, A.M.; Salleo. S. (1988) “Different strategies of drought resistance in three Mediterranean sclerophyllous trees growing in the same environmental conditions”, New Phytol. 108: 267–276.

Loumou, A.; Giourga, C.H.; Dimitrakopoulos, P.; Koukoulas, S. (2000) “Tourism contribution to agro-ecosystems conservation; the case of Lesbos island, Greece”, Environmental Management 26(4): 363-370.

Marsh, G.P. (1864) Man and Nature: or Physical Geography as Modified by Human Action. Harvard University Press, Cambridge.

McGarigal, K.; Marks, B.J. (1995) FRAGSTATS: Spatial Pattern Analysis Program for Quantifying Landscape

McGarigal, K.; Cushman, S.A. (2002) “Comparative evaluation of experimental approaches to the study of habitat fragmentation effects”, Ecological Applications 12(2): 335-345.

Messina, J.P.; Crews-Meyer, K.A.; Walsh, S.J. (2000) “Scale Dependent Pattern Metrics and Panel Data Analysis as Applied in a Multiphase Hbrid Land Cover Classification Scheme”, In: Proceedings of the American Society

of Photogrammetry and Remote Sensing, ASPRS Conference in 2000, Miami, FL, USA.

Migliorini, P. (2011) “Development of Organic Olive Cultivation and Its Iportance for the Sustainability in the Me-diterranean” In: Migliorini, Paola; Minotou, Charikleia; Lusic, Drazen; Hashem, Yousry and Martinis, Aris-totelis (Eds.) Book of abstract. International Conference on Organic Agriculture and Agro-Eco Toursim in

the Mediterranean, DIO.

Milne, B.T. (1988) “Measuring the fractal geometry of landscapes”, Applied Mathematics and Computation, 27: 67–79. Milne, B.T. (1991) “Lessons From Applying Fractal Models to Landscape Patterns”, Quantitative Methods in

Land-scape Ecology. (eds. M.G. Turner & R.H. Gardner ). New York, Springer-Verlag: 199-235.

Myers, N.; Mittermeier, R.A.; Mittermeier, C.G.; da Fonseca, G.A.B.; Kent, J. (2000) “Biodiversity hotspots for conservation priorities”, Nature 403: 853–858.

Naveh, Z.; Dan, J. (1973) The Human Degradation of Mediterranean Landscapes in Israel. In: Castri F, Mooney HA (eds.), Mediterranean-Type Ecosystems, Origin and Structure, Springer-Verlag, New York: 370– 390. Newton, A.C.; Hill, R.A.; Echeverria, C.; Golicher, D.; Rey Benayas, J.M.; Cayuela, L.; Hinsley, S.A. (2009)

“Re-mote sensing and the future of landscape ecology”, Progress in Physical Geography 33: 528-546. Primack, R.B. (1998) Essentials of Conservation Biology. Second Edition, Sinauer Associates, Inc. Sunderland,

Massachusetts.

Riebsame, W.E.; Meyer, W.B.; Turner, B.L. (1994) “Modeling land-use and cover as part of global environmental change”, Climate Change 28: 45.

Stanners, D.; Bourdeau, P. (eds.) (1995) Europe’s environment: the Dobris assessment. European Environment Agency, Luxembourg. Environmental Assessment Report no. 1. [http://reports.eea.eu.int/92-826-5409-5/en/ tab_content_RLR].

Tağıl, Ş. (2006) “Peyzaj Patern Metrikleriyle Balıkesir Ovası ve Yakınında habitat parçalılığında ve kalitesinde mey-dana gelen değişim (1975-2000)”, Ekoloji Dergisi 15 (60): 24-36.

Thomas, W.L. (1956) Man’s Role in Changing the Face of the Earth. University of Chicago Press, Chicago. Turner, M.G.; Ruscher, C.L. (1988) Changes in the spatial patterns of lands use in Georgia. Landscape Ecology

1: 241-251.

Turner, M.G. (1989) “Landscape ecology: The effect on pattern on process”, Annual Review of Ecology and

Syste-matics 20: 171–197

Turner, M.G.; Gardner, R.H.; O’Neill, R.V. (2001) Landscape Ecology in Theory and Practice: Pattern and

Pro-cess. Springer- Verlag, New York.

Tzanopoulos, J.; Mitchley, J.; Pantis, J. (2005) “Modeling the effects of human activity on the vegetation of a nort-heast Mediterranean island”, Applied Vegetation Science 8: 27-38.

UNEP. (1989) State of the Mediterranean Marine Environment. MAP Technical Report Series 28, Athens, Greece. Wickware, G.M.; Howarth, P.J. (1981) “Change detection in the Peace-Athabasca Delta using digital landsat data”,

Remote Sensing of Environment 11: 9-25.

Wiens, J.A.; Moss, M.R. (1999) “Issues in Landscape ecology” International Association for Landscape Ecology

fifth world congress, Snowmass Village, Colorado, USA, 1999. International Association for Landscape

Eco-logy, Guelph.

Ameri-DALI ÖĞRENCİLERİNİN

ÖĞRENEN ÖZERKLİĞİ KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ

[*]Kemal Oğuz ER

ÖZ

Bu araştırmanın amacı, Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi İngi-lizce Öğretmenliği Anabilim Dalı öğrencilerinin öğrenen özerkliği konusundaki görüşlerini çeşitli değişkenler açısından belirlemektir. Araştırma, Balıkesir Üniver-sitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Yabancı Diller Bölümü İngilizce Öğretmenliği Anabilim Dalında öğrenim gören 252 öğretmen adayının katılımıyla gerçekleşti-rilmiştir. Veriler, Sabancı (2007) tarafından Camilleri’nin 1999 yılında geliştirdiği “Learner Autonomy: The Teachers’ Views” adlı ölçeğinden adapte edilen “Öğ-renen Özerkliği Anketi” aracılığıyla toplanmıştır. Öğretmen adaylarının öğ“Öğ-renen özerkliği hakkındaki görüşlerine ait bulgular frekans analizi tekniği ve yüzde dağı-lım oranları hesaplanıp yorumlanmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının öğrenim tür-leri ve cinsiyettür-lerine göre birbirtür-leri arasında karşılaştırılması için parametrik ana-liz teknikleri arasında yer alan t-testi (independent-samples t-test) kullanılmıştır. Çalışmada, çalışmaya katılan öğretmen adaylarının çoğunluğunun kendi öğrenme yöntemlerini belirleme, sınıf aktivitelerinin amaçlarını kavrama, grupla veya bi-reysel çalışmanın belirlenmesi, ders içeriğinin belirlenmesi, kendini değerlendirme ve ders amaçlarının belirlenmesi konularında öğrenen özerkliğinin teşvik edilme-sinin uygun olduğu görüşünde olduğunu ortaya koymaktadır.

ELT Learners’ Vıews on LearnerAutonomy at

BalıkesirUniversity Necatibey Education Faculty

ABSTRACT

The general purpose of this study is to find out the students’ views on learner au-tonomy in terms of various variables at English Language Teaching Department of Balıkesir University Necatibey Education Faculty. This study was conducted with 252 students of the English Language Teaching Department as preservice teachers at Balıkesir University Necatibey Education Faculty.The data was col-lectedthrough the scale adapted by Sabancı (2007) from “Learner Autonomy: The Teachers’ Views” which was developed by Camirelli in 1999. The findings based on preservice teachers’ views were analyzed by calculating frequencies and per-centages. Besides, for the comparison of preservise teachers’ learning type and gender among eachother, the independent-sample t-test taking part in parametric analysis techniques was used.This study revealed that the majority of the preser-vice teachers participated in the study had the opinion that it was appropriate to foster learner autonomy in terms of these aspects; finding out their own learning methods, formulating their own explanations, interaction pattern, course content, self-assessment and course objectives.

Key Words: Learner autonomy, teaching foreign language, preservice teachers. 1.GİRİŞ

Özerklik kavramı, dil öğretimi alanına ilk kez, Avrupa Konseyi’nin 1971 yılında yayımlanan Modern Diller Projesi ile girdi. Bu projenin sonuçlarından biri Fransa’da Nancy Üniversitesi’nde CRAPEL’in (Centre de Recherches et d’Applications en Langues –Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi) kurulmasıydı. Bu merkez, hızlı bir şekilde alandaki araştırma ve uygulamaların merkezi oldu. CRAPEL’in kuru-cusu, Yves Chalon, dil öğreniminde özerkliğin babası olarak düşünülür. Chalon, 1972’de erken yaşta ölümüyle CRAPEL’in başkanlığı, halen özerklik alanında önde gelen isimlerden biri olan Henri Holec’e geçmiştir. Holec’in 1981 yılında Avrupa Konseyi’ne sunduğu proje raporu dil öğreniminde özerklik konusunda ilk dokü-mandır. CRAPEL’de yayınlanan “Melanges Pedagogiques” dergisi de 1970’ler-den günümüze kadar özerklik konusunda araştırmaların yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır (Benson, 2001, s.8).

Holec, öğrenen özerkliğini ana hatlarıyla “öğrenenin kendi öğrenme sorum-luluğunu alma becerisi” olarak tanımlar (1981, 3; Akt; Sert, 2007). Holec (1981) bu tanımını şu şekilde detaylandırır:

Kişinin, kendi öğrenme sorumluluğunu alması; öğrenmenin tüm yönleriyle il-gili kararları alma sorumluluğuna sahip olmasıdır. Örneğin; amaçları belirleme, içe-rik ve süreci tanımlama, kullanılacak metod ve teknikleri seçme, uygun bir şekilde konuşma (ritim, zaman, yer gibi) için edinim yöntemi izleme, ne edinildiğini de-ğerlendirme gibi. Özerk öğrenen, katıldığı ya da katılmak istediği öğrenmeyle ilgili bütün bu kararları kendi başına alma becerisine sahiptir (Akt; Benson, 2001, s.48).

Öğrenen özerkliği, dil öğretiminde önde gelen unsurlardan biridir. Özerklik, etkin öğrenmenin ön koşuludur. Öğrenciler özerkliklerini geliştirmeyi başardıkla-rında sadece daha iyi öğrenen değil; aynı zamanda yaşadıkları toplumun daha so-rumlu ve eleştirel üyeleri olurlar (Benson, 2001,s.1).Öğrenen özerkliği, açık veya bilinçli bir yönelimdir. Neyi, niçin, nasıl öğrenmeye çalışacağımız konusunda fik-rimiz olmadıkça kendi öğrenmemizin sorumluluğunu alamayız. Öğrenen, en azın-dan öğrenme sürecine şekil ve yön veren bazı inisiyatifleri almalı; gelişimi denet-leme ve hangi öğrenme hedeflerine ulaşıldığını değerlendirme sürecine katılmalıdır (Little ve Dam, 1998).

Pavia (2005, s.9) özerklik kavramını, farklı seviyelerde özgürlük ve kişinin öğrenme sürecinin kontrolünü ortaya koyan, kapasite, beceri, davranış, isteklilik, karar verme, tercih, planlama, hareket ve sınıfın içinde veya dışında ya dil öğre-nen ya da iletişim kuran biri olarak değerlendirmeyi içeren karmaşık sosyo-biliş-sel bir sistem olarak tanımlar.

Özerkliğin ne demek olduğunu açıklayan yukarıdaki tanımların yanı sıra Little (1990), özerkliğin ne olmadığını şöyle ifade eder:

• Özerklik, kendi başına öğrenme (self-instruction) ile eşanlamlı değildir; başka bir deyişle, özerklik öğretmensiz eğitimle sınırlı değildir.

• Sınıf bağlamında, özerklik öğretmenin sorumluluk almaması anlamına gel-mez; öğrenenin yapabildiği en iyi şeylerle ilgilenmesine müsaade etme du-rumu da değildir.

• Diğer taraftan, özerklik öğretmenlerin öğrenenler için yaptıkları bir şey de değildir; yani, başka bir öğretme metodu değildir.

• Özerklik, tek başına, kolayca tanımlanan bir davranış değildir.

• Özerklik, öğrenenin kazandığı sürekliliği olan bir durum değildir (Little,1990:7, Akt; Benson, 2001, s.48).

• Little’a göre (2006), özerk öğrenenler, motivasyonu yüksek ve yansıtıcı öğ-renenlerdir. Onların öğrenmesi verimli ve etkilidir. Özerk öğrenenin verim-liliği ve etkiverim-liliği, sınıf ortamında edindiği bilgi ve becerilerin, sınıf dışında ortaya çıkan durumlarda uygulayabilirliği anlamına gelir. Sonuç olarak, öğ-renen özerkliği, kişinin okul dışı ve gelecek yaşantısı için bu derece önemli bir kavram iken, bu kavramın çoğunlukla yabancı dil alanında yapılan ça-lışmalarla sınırlanmış olması ve bu konuda yurtiçinde yapılan çalışmaların az olması dikkat çekmektedir. Bunun yanı sıra öğrenen özerkliğinin kazan-dırılması, kurumsal eğitimle gerçekleşeceğinden gelecek kuşağı yetiştirecek olan öğretmen adaylarının bu konu hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi önem arz etmektedir.

Bu çalışmanın genel amacı, Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakül-tesi İngilizce Öğretmenliği Anabilim Dalı öğrencilerinin öğrenen özerkliği konu-sundaki görüşlerini çeşitli değişkenler açısından belirlemektir. Bu genel çerçevede aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır.

Öğretmen Adaylarının;

a. Ders amaçlarının belirlenmesi, b. Ders içeriğinin belirlenmesi, c. Ders materyallerinin belirlenmesi,

d. Dersin zamanı, yeri ve hızının belirlenmesi, e. Grupla veya bireysel çalışmanın belirlenmesi, f. Sınıf yönetimi,

g. Not tutma, h. Ev ödevi,

ı. Ders materyallerinden ne öğrenileceğinin belirlenmesi, i. Sınıf aktivitelerinin amaçlarını kavrama,

j. Kendi öğrenme yöntemlerini belirleme,

k. Kendini değerlendirme konularına, öğrencilerin hangi boyutta dahil edil-meleri konusundaki görüşleri nelerdir?

1. Öğretmen adaylarının öğrenen özerkliği konusundaki genel görüşleri ara-sında öğrenim türüne göre farklılık var mıdır?

ara-2.YÖNTEM

2.1 Araştırmanın Modeli

Araştırmada genel tarama modeli seçilmiştir.Genel tarama modelleri, çok sa-yıda elemandan oluşan bir evrende, evren hakkında genel bir yargıya varmak amacı ile evrenin tümü ya da ondan alınacak bir grup, örnek ya da örneklem üzerinde yapılan tarama düzenlemeleridir (Karasar, 2008, s. 76-79).

2.2 Araştırmanın Çalışma Grubu

Araştırmanın çalışma grubunu Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakül-tesi İngilizce Öğretmenliği Anabilim Dalına devam eden öğretmen adayları oluş-turmaktadır. Çalışma grubunda yer alan öğretmen adaylarından 131’i birinci öğre-tim, 121’i ise ikinci öğretim öğrencisidir. Bu iki gruba bakıldığında hemen hemen aynı oranda kadın ve erkek öğretmen adaylarının yer aldığı görülmektedir. Birinci öğretimde %73,3 kadın, %26,7 erkek öğretmen adayı, ikinci öğretimde ise%74,4 kadın,%25,6 erkek öğretmen adayı öğrenim görmektedir.

2.3 Veri Toplama Aracı

Bu çalışmada kullanılan ölçek Sabancı (2007) tarafından Camilleri’nin 1999 yılında geliştirdiği “Learner Autonomy: The Teachers’ Views” adlı ölçeğinden uyar-lanmıştır. Ölçek Sabancı tarafından Türkçeye çevrilmiş ve Anadolu ve Osmangazi Üniversiteleri’nden 5 öğretim elemanı tarafından tekrar İngilizceye çevrilmiştir. Bu çevirilerle orijinal ölçek arasında herhangi bir uyumsuzluk olup olmadığını belir-lemek için karşılaştırma yapılmış ve Türkçe versiyonu tekrar gözden geçirilmiştir. Ardından ölçeğin Türkçe versiyonu madde geçerliliği ve açıklığının değerlendiril-mesi Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi’ndeki 7 uzman tarafından yapılmış-tır. Uzmanların maddelerin içerik geçerliliği, görünüş geçerliliği ve açıklığı ile il-gili değerlendirmeleri ve önerileri dikkate alınarak, ölçek revize edilmiş ve gerekli değişiklikler ve uyarlamalar yapılmıştır. Ayrıca ölçeğin olası uygulama sorunlarını önceden tespit etmek için 5 kişilik bir öğretmen grubuna pilot olarak uygulanmış-tır (Sabancı, 2007: 50-54).

Sabancı (2007), bu ölçekle Eskişehir İlindeki İlköğretim ve Ortaöğretim Okul-larındaki İngilizce Öğretmenlerinin Öğrenen Özerkliği Konusundaki Görüşlerini almayı amaçlamıştır. Bu nedenle ölçeğin ilk bölümünde yer alan “Kişisel Bilgiler” kısmında sorular öğretmenlerin hizmet yılı, çalıştığı okulu, mezun olduğu üniversi-teyi, dersine girdiği sınıfları, daha önce çalıştığı okul türlerini, herhangi bir hizmet-içi eğitim programına katılıp katılmadığını belirlemeye yönelik soruları içermek-tedir. Bu araştırma ise Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi İngilizce

Öğretmenliği Anabilim Dalı Öğrencilerinin Öğrenen Özerkliği Konusundaki Gö-rüşlerini almayı amaçladığından ölçeğin ilk bölümünde yer alan “Kişisel Bilgiler” kısmı araştırmaya uygun bir şekilde uyarlanmıştır. Bu bölüm, öğrencilerin cinsi-yeti, kaçıncı sınıfta olduğu, öğretim türü, daha önceden öğrenen özerkliği konu-sunda bilgisi olup olmadığı; bilgisi varsa ne şekilde öğrendiği ile ilgili sorulardan oluşmaktadır. Diğer bölümdeki sorular aynen uygulanmıştır.

Bu ölçek İngilizce Öğretmen Adaylarının “Öğrenen Özerkliği (Learner Auto-nomy)” konusundaki görüşleri hakkında bilgi toplamayı amaçlayan Likert tipi beşli derecelendirme ölçeğidir. Araştırmada kullanılan ölçeğin güvenilirliği 252 öğrenci üzerinde uygulanan maddelerin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) 0,898 ola-rak hesaplanmıştır. Bu test için hesaplanan güvenilirlik katsayısı; yüksek derecede güvenilir (0,80 < ά < 1,0) düzeyde elde edilmiştir (Ural ve Kılıç, 2006, s. 290).

Ölçek, iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde cinsiyet, sınıf, öğrenim türü ve öğrenen özerkliği hakkında bilgilerinin olup olmadığını sorgulayan “Kişisel Bil-giler”, ikinci bölümde ise “Öğrenen Özerkliği” hakkında görüşlerin açığa çıkarıl-ması amaçlanan 12 alt bölüm ve toplam 31 madde yer almaktadır. Bu maddeler 5’li likert tipi ölçek şeklinde hazırlanmış ve sırasıyla “Hiç dahil edilmemeli”, “Az dahil edilmeli”, “Kısmen dahil edilmeli”, “Çoğunlukla dahil edilmeli” ve “Tama-men dahil edilmeli” şeklinde ölçeklendirilmiştir. Öğret“Tama-men adaylarından her madde için kendi görüşlerini yansıtan bir adet seçeneği işaretlemeleri istenmiştir. Ayrıca ölçeğin sonunda öğretmen adaylarının ölçekte yer alan maddelere verdikleri ya-nıtları etkileyen ilk beş faktörü yazmaları istenmiştir.

Ölçeğin ikinci kısmında“Öğrenen Özerkliği (Learner Autonomy)” konu-sunda görüş belirtilebilecek şekilde 31 adet 5’li likert tipi madde yer almaktadır. Bu maddeler, kendi arasında 12 bölümden oluşmakta olup bu bölümler sırasıyla; ders amaçlarının belirlenmesi; ders içeriğinin belirlenmesi; ders materyalleri-nin belirlenmesi; dersin zamanı, yeri ve hızının belirlenmesi; grupla veya birey-sel çalışmanın belirlenmesi; sınıf yönetimi; not tutma; ev ödevi; ders materyalle-rinden ne öğrenileceğinin belirlenmesi; sınıf aktivitelerinin amaçlarını kavrama; kendi öğrenme yöntemlerini belirleme; kendini değerlendirme şeklindedir. Bu bö-lümlerde hangi maddelerin yer aldığı Tablo 1’de ayrıntılı bir şekilde gösterilmiştir.

Tablo1. Ölçeğin Yapısı

Bölüm Bölümün Adı Alt Başlık

A Ders amaçlarının belirlenmesi M1- Yıllık plan

M2- Günlük plan

B Ders içeriğinin belirlenmesi M3- Konular

M4- Aktiviteler

C Ders materyallerinin belirlenmesi

M5- Ders kitapları

M6- İşitsel – görsel materyaller M7- Gerçek nesneler (realias)

D Dersin zamanı, yeri ve hızının

be-lirlenmesi

M8- Zaman M9- Yer M10- Hız

E Grupla veya bireysel çalışmanın

belirlenmesi M11- Bireysel çalışma M12- İkili çalışma M13- Grup çalışması F Sınıf yönetimi M14- Sıraların yerleşimi M15- Oturma düzeni M16- Disiplin kuralları G Not tutma M17- Ödev kontrolü M18- Sınav notları M19- Yoklama H Ev ödevi M20- Miktar M21- Tür M22- Sıklık

I Ders materyallerinden ne

öğrenile-ceğinin belirlenmesi

M23- Yazılı materyaller

M24- İşitsel ve görsel materyaller M25- Gerçek nesneler (realias)

J Sınıf aktivitelerinin amaçlarını

kav-rama M26-

K Kendi öğrenme yöntemlerini

be-lirleme M27-L Kendini değerlendirme M28- Haftalık M29- Aylık M30- Dönemlik M31- Yıllık