EDEBİYAT VE EDEBİ ESER ÜZERİNE

TANITIMI

Edebiyat

ve Edebi

Eser Üzerine*

O

tefekkürü-nün mihenk olan Fuat,

Ahmet Midhat Efendi, Mehmet Akif, Necip Nurettin Topçu ve son olarak Ahmet Hamdi gibi birbirinden saha ve fikir olarak ayn gibi görünen birçok isim üzerinde önemli yapan bir akade-misyendir. Akademik ve

ya-'Yeni Türk

meselelerini ele alan, bunlara yorumlar getiren Orhan Okay, son yirmi

dergilerde

makaleleriy-le akademik toplanblarda sun-bildirilerini Edebiyat ve Eser Üzerine bir kitapta bir araya

getirerek ve

istifadesine sundu.

'Ye-ni Türk

mesele-lerini ele alan, bunlara yorum-lar getiren Orhan Hoca, söz konusu

eseriyle ve

bildiri ve makalelerinden daha kolay istifade etmesine imkan

'Yeni Türk prob

-lemli biri de edebiyat Özellikle edebiyat tari-hine ve edebiyat tarihi konusunda usul meselesi

gelir. Toplam otuz iki makalenin yer eserde Okay

Hoca da bu konuya

yer

"Edebiyat Usul :

Edebiyat Tarihlerinin ve Türk

Edebi-yab Tarihinin

Mese-lesi" (s. 9-18). Makalede , ilimlerde mutlak bir kurala

dikkat çekildikten sonra, edebiyat tarihi ile edebi tenki-din sahalar ancak ikisi

paralelliklerin de bulundu-Konuyla ilgili "Abdülhalim Memduh 'tan Ahmet

Hamdi Edebiyat

Tarihle-rinde

ikinci makalede (s. 19-30) ise Avrupai anlamda -daha çok Fransa- ilk edebi-yat tarihlerinden birisi kabul edilen Abdülhalim Memduh 'un Tarih-i

KiTAP TANITIMI

Osmaniye (1889) isimli

eserin-den Alunet Hamdi

19'un-cu Türk Tarihi'ne (1948, düzelhne ve ilavelerle 1956) kadar, on dört eserin

"Yeni Türk

Dönemi

Üze-rine: Tespitler, Problemler ve Teklif-ler" makale de (s. 31-36) Türk tasnifi ve dönemlerin hususundaki kimi so-runlar üzerinde

"Orta Asya' dan Akdeniz Türkçenin Serüveni" (s. 37-46) ve gelen dört makale ir ve üzerine kaleme

makalede

kadar bir millet

sözü"nün

günümüzü de içine alacak Eski ile yeni gösteren

Fuzulf' (s. 62-69), yeni

Türk ortaya

günü-müze kadar pek çok eski izlerinin ve bunun

örnek-lerle ortaya Türk

birçok devam

eden ögelerin izlerini görmek ihtiva et-mektedir. "Galip Dede'nin

(s. 70-77) ise XVIlI. Divan rinin son büyük

Galip'in saraya ve bu

çerçe-. vede ortaya onun

konusunda tespitler içermektedir. Orhan Okay;.

kopukluklara ve

edebi-yat eski ile daima

çizer. Ken-disi de bu tespit ve

ri, eskiyle hiçbir zaman

kopar-mayan bir edebiyat ve

akademisyen ve Türk Modern-Döneminde Krizlerinin Edebiyata makale (s. 78-88), Türk ede-biyahnda ile

inanç krizine dikkati çeken, bunun üzerinde duran ilk biri

Hoca makalesinde,

Fuat üzerinde

dev-rin önemli ederek

paralel Türk

ve edebiyahna giren

mater-yalist üzerinde

durur.

Akif

Abdülhak Hamid burada irdelenen belli isimlerdir. Özellikle

Akif

"Adem Kasidesi" inançla

il-gili olarak

kabul edilir.

Eserde, Türk ilk mo-dem örneklerinden

Kemal'in üzerine

iki makale

makalede (s. 116-132) 1876

önce Ahmet Midhat Efendi'nin Letaif-i Rivayat serisi

için-de on bir /

Hasan Mellah, Hüseyin Fellah,

Dünyaya Yeryüzünde Bir

Melek, Felatun Bey'le Efendi, Sami'nin Talat ve Fitnat gibi eserlerine

neden ilk Türk

sorusuna cevap verilir: kendinden öncekilere göre daha edebi bir karakter ona bu

söylemek isa-betsiz olmaz." (s. 117) .

Orhan genel anlamda

üzerinde ve

yer

konulardan biri de

Fa-tih olan

dünya-ve Fatih semtinin ayn bir yeri "Yeni Türk Ede-biyahnda (s. 137-144) ve

TÜRK EDEBiYAT! ARASTIRMALARI

makalelerinde, Tanzimat

de-ve

va-ziyeti ile ilgili tespitler önemli bir yer tutar. Bu makalelerde özellikle Ah-met Midhat Efendi, Hüseyin Rahmi, Ahmet Rasim, Mehmet Akif, Ahmet

Hamdi Samiha Ayverdi,

Tahir Olgun, Peyami Safa ve Yahya Kemal'in eserlerinde fetih

ve Fatih'in yer bir

"On Dokuzuncu

büse Bir

Hika-yesi" (s. 157-164), Orhan

üzerinde akademik bir yap-ve eser "Hace-i Evvel" Ahmet Midhat Efendi'yi konu edi-nir. Okay Hoca, burada ve

ile edebiyat

ana birini

Midhat Efendi'nin "popüler bir ya-zar olmakla birlikte popülist

vurgular (s. 164). Daha sonraki

üç doktora

konu Fuat, Servet-i

Fünun önemli

Tev-fik. Fikret ve Fecr-i

Ati

dfillil olup konusundaki Ahmet talebesi olan Orhan Yahya Kemal üzerine yo-beklenebilir bir

durum-dur. Eserde dört

maka-le yer Yeni Türk en

önemli isimlerinçlen biri

Yahya Kemal'in te-melinde "hikmet ve Or-han Hoca, onun "hikmet''i hakikati me-tafizik ve maveral bir ifa-deyle dile getirir." (s. 190). Yahya

Ke-mal'in hem eski yeni

bir hayat hem de yenilerinde hikmetle dengeli bir yol

belirtilir.

id-aksine metafizik unsurlara vurgu

"Deizm ve Yahya Ke-mal' de Din Duygusu" makale (s. 192-199) ise özellikle bir dönem yo-Yahya Kemal'in "deist"

ola-dair ve

sonuca Burada Yahya Kemal'in dini celerindeki çizgisi, kendi ifa-delerine kronolojik bir

ele Yazar, Yahya Ke-mal'in de örnekler vere-rek din ve inanç

"Milletim için inamnak isti-yorum" dan ibaret vurgu-lar. Yahya Kemal'in Fransa'ya

gidece-dönemde, Fransa' da iken ve

dö-nünce I. Dünya

"de-ist", hatta "ateist'' bile

söyler. Ancak Okay, bu tarihlerden sonra· Yahya Kemal'in din ve inanç

tereddütlerini, dönemin pek çok Türk

bir vaka olarak

da-ha kanaatindedir.

Onun bir ilrnihfil

inanan insarun zaman zaman sorgulayan bir

sahip da belirtir. "Eski

(s. 200-203) ise da anla-gibi, Yahya Kemal'in eski tarz üzere ve biri hariç ("Ok"

aruz vezniyle

top-ve eserini

"Yahya

Ke-mal' de Dilinin

maka-lesinde (s. 204-211) Yahya Kemal'i hayatta iken birkaç defa

gör- Hatta.bun-lardan ikisinde Yahya Kemal'i okurken

"Itri'', "Deniz Türküsü" ve "Sessiz Gemi" gibi Yahya Kemal

TANITIMI

"Saf (s. 212-222)

yine Yahya Kemal'i konu edinen bir "poesie pure" kar-olarak dilimize geçen "saf ir" den ilk defa bahseden ve bu teorisini kuran Yahya Kemal' dir. Yahya Kemal, saf

"hakiki öz musaffa

gibi kavramlar

kullan-Mizaç ve olarak

Yahya Kemal' e gibi görünen Ah-met ise saf

Yahya Kemal' e en isim olarak zikredilir. Yahya Kemal ve Ahmet bir sonraki makalenin de ~o:

nusudur: "Türk Iki

Yahya Kemal ve Ahmet Ha-(s. 223-232). Bu

dost olan · iki zamanla ufak tefek anlamalar, arada dedikodular yüzünden

bir-birlerinden

anla-Bu konudaki en anek-dot ise, vefat Yahya

Ke-mal'in

kita-Okay eserinde ilgili maka-lelerden sonra romana dair

na yer verir. "Türk Köy ve Yaban" makalesinde (s. 233-240), Yaban edebiyat tarihinde önemli bir yer edinmesin-de biraz da köy

etkili eder. Yazar,

Karabi-bik' e kadar köy ve köy

de-romanlar genel bir yapar. Okay' a göre, Yaban' daki roman

köy ve köylüye

olumsuz temelinde

roma-Yakup Kadri'nin

ce Makalede,

Yakup Kadri'nin devrindeki misyo-nu da dikkate

Anadolu köy aksettiren

realist bir roman bilakis idealist bir roman olarak

nitelendi-sonucuna

Eserde yer alan makalelerden üçü Samiha Ayverdi üzerinedir.

"Sa-miha Ayverdi'nin

Dönem-de Sanat

da (s. 241-246) Tanzimat Ferma-Cumhuriyet sonra-uzanan bir dönem içeri-sinde zihniyet

edebiyata

üzerinde durulur. "Mesih Ima-Üzerine Dikkatler" (s. 247-252) ise Samihii Ayverdi'nin Balkan da konu edinen ve dindar bir

maddi manevi (ilahi

ve merhamet na sahip üzerinden

Okay, Samiha

Ayverdi" makalesinde (s. 253-259) Ayverdi'nin deneme, mensur ta-rih ve sohbet gibi konulara ait eserleri en önemlilerinin

türünde

söyler. Hatta Ayverdi'nin eserlerinde bile ya dahil olabilecek bilgilerin

bulun-eder.

"Beylerbeyi'nde Bir Garip Çele-bi" de (s. 260-266) yazar, Küp-lüce' de olan Asaf Halet Çelebi

üze-rinde ses, mana

ve hayal

inanan Asaf Halet, orta-ya Garipçilerin "kafaya hita~

eden yerine, sembollen

ön planda tutan bir be-nimser. Bu yönüyle de Ahmet

Ha-e Onu

önem-li hususiyeti ise mistisizme yer vermesidir.

Esere dahil edilen son makale, "Bir Edebiyat Disiplini Kurucusu:

-··-·-··--·---YENi TÜRK EDEBiYAT!

Mehmet (s. 267-274).

Türk ikinci,

"Yeni Türk ise

ilk doktora sahibi daha sonra

bu alanda

öncü-lük etmesi; edebi eser, edebi metin ve yeni bir metot getirmesi gibi üzerin-de durulur. 'Halk

Edebi-üniversitelerde ders olarak

okutulmaya öncü

rolü ve bu alanda ilk yap-da özellikleriyle bera-ber bir disiplin kurucusu

gerektirecek hususiyetler-dendir. Bunun

derslerine her zaman gel-mesi, akademik

talebelerinin sadece

de-bütün meseleleriyle bir 'baba' ilgilenmesi, boyun-ca en çok doktora tezi hoca-gelmesi Halk Ede-olmak üzere on sekiz doktora tezi) gibi özellikleri talebesi Orhan Okay dile getirilir.

Sonuç olarak Orhan ede-biyat ve edeede-biyat tarihi

birikiminin en önemli ürünlerini bir araya getiren Edebiyat ve Eser Üzerine, edebiyat tarihi, klasik ve modem Türk roman, gibi alanlarda zevkle okunacak bir

edebi eser özellikle

için önemli bir kaynak Ahmet Koçak*

Yusuf

Ziya Ortaç

Yeni Bir

K

ve önemli yer

sa-hibi isimler "monografi dizisi"ne devam ediyor. Ali

Bu-Münif Nuri

ve Birol Emil'in Mizan-sonra Selçuk Yusuf da bu türdeki önemli bir olarak

Türk kültür ve

bü-tün yönleriyle ortaya ve bir tarihinin

mesi için ki eserler kadar ortaya koyan ve nürlerin de ~tüm

yönleriyle-• Dr., Kocaeli Üniversitesi, Türk Dili Bölümü.

gerekiyor. Sözünü miz dizinin bu yöndeki

üzerinde gereken

önemli bir

bir is-min, daha sonra herhangi bir

maya konu o konunun

dair izlenim,

ki bir

de-Daha önce tespit bi-limsel ge,rçeklerin ötesine geçerek yeni bilgiler ve belgeler

ya-yeni

ol-daha önceleri de

Yusuf Ziya daha önce

ya-•• Selçuk Mizah Yazan, Gazeteci Yusuf Ziya Ortaç, Kitabevi 2010, 325 s.