SY M P O S I U
yeni
Yeni Symposium 43 (1): 38-44, 2005 M
38
G‹R‹fi
Anksiyete, cinsel ifllev bozukluklar›nda genelde en s›k görülen etiyolojik faktör olup kayna¤› ne olursa olsun cinsel yan›ta efllik eden haz hissini engeller (Kockott 1990, Smith 1988). Erkekte görülen psiflik kaynakl› cin-sel ifllev bozukluklar›n›n ço-¤unlu¤u fobik bir özellik ta-fl›r. Bu bozukluklar korkunun “kendi kendini güçlendiren düzene¤i” ile süreklilik kaza-n›rlar (Kockott 1990, Smith 1988, Heiman ve Rowland 1983).
Cinsel davran›fl zincirin-de bir bozulma yoksa erotik durumlarda önce karfl›l›kl› yak›nlaflma belirir ve yavafl yavafl cinsel uyar›lma geliflir. Okflama ve ön seviflmeye va-ran bedensel yak›nlaflma so-nuçta cinsel iliflki ve orgaz-ma yol açar. Cinsel iliflki son-ras› rahatlama ve mutluluk duygular›, yâni olumlu bir yaflant› ile cinsel davran›fl sonlan›r. Olumlu biten bir davran›fl biçimi (zinciri) tek-rarlanma e¤ilimindedir. Ö¤-renme kuram›na göre cinsel davran›fl biçimi böylece bo-zulmadan sürdürülür. Bozul-mufl cinsel davran›flta da kar-fl›l›kl› yak›nlaflma sonucunda erotizm geliflebilir. Ancak, meslekî veya kiflisel kayg›lar veya rahats›zl›k verici baflka olaylar gibi herhangi bir ne-denle, bunu izlemesi gere-ken uyar›lma kesintiye u¤rar ve cinsel etkinlik oluflmaz (Patterson ve O’Gorman 1989, Patterson ve O’Gor-man 1986, Barlow 1986).
C
C
Ufuk Tafltan1, Ömer Saatçio¤lu1, Ercan Özmen2, Hüsnü Erkmen2
ANXIETY IN MEN WITH SEXUAL DYSFUNCTION ABSTRACT
Objective:Sexual dysfunction with anxiety symptoms should affect its course and treat-ment. However, male sexual dysfunction with regard to sociocultural characteristics of Tur-kish people connected with masculinity is a trauma factor and stressor. Therefore, aim of this study is to evaluate the relationship between sexual dysfunction and anxiety. Method: Characteristics of male sexual dysfunction were investigated in this study invol-ving a sample of 45 outpatients whose sociodemographic characteristics and anxiety is described. 21 (46.7%) patients were suffering from arousal disorders (erectile dysfuncti-on), 4 (8.9%) of orgasm disorders (premature ejaculation) and 20 (%44.4) men compla-ined of multiple dysfunctions. None of the patients suffered from a psychopathological di-sorder according to DSM-IV.
Findings: Mean age was 32.56±9.74. 45 patients with sexual dysfunction were used SCID (Structured Interview for DSM-III-R) and Spielberger State-Trait Anxiety Inventory (STAI). According to our data, mean score was 43.24±9.82 for state anxiety and was 49.18±6.72 for trait anxiety. There were statistically significant difference between state anxiety and se-verity of sexual dysfunction (x2=6.47, sd=2, p<0.05), and between trait anxiety and factors that effect negatively to sexual disorders (x2=15.89, sd=8, p<0.05).
Discussion: We found that state and trait anxiety severity of men with sexual dysfunction
1 Psikiyatri Uzman› 2 Psikiyatri Doçenti
Yaz›flma Adresi: Ömer Saatçio¤lu 9. K›s›m, A5-A Blok, D:6 34750, Ataköy/‹STANBUL
Cinsel ‹fllev ve Fertilite Bozukluklar› Ulusal Sempozyumu, 1996, Ürgüp’te poster bildiri olarak sunulmufltur.
‹‹N
NS
SE
EL
L ‹‹fi
fiL
LE
EV
V B
BO
OZ
ZU
UK
KL
LU
U⁄
⁄U
U O
OL
LA
AN
N
E
ER
RK
KE
EK
KL
LE
ER
RD
DE
E A
AN
NK
KS
S‹‹Y
YE
ET
TE
E
ÖZET
Amaç: Cinsel ifllev bozuklu¤unun anksiyete belirtileri ile birlikte olmas› bozuklu¤un seyri-ni ve tedavisiseyri-ni etkileyebilir. Ayn› zamanda, sosyokültürel özellikler aç›s›ndan Türk toplu-munda cinsel ifllev bozukluklar›n›n, erkeklik imaj› ile ba¤lant›s›n›n olmas› ciddi bir travma etkeni ve stresördür. Buna ba¤l› olarak, erkelerde cinsel ifllev bozuklu¤unun anksiyete flid-deti ile iliflkisi de¤erlendirmek üzere bu çal›flma plânlanm›flt›r.
Yöntem: Cinsel ifllev bozuklu¤u olan 45 erkek hastan›n sosyodemografik özellikleri ve anksiyetesi incelenmifltir. Çal›flmaya al›nan vak’alar›n 21’ine (%46.7) cinsel uyar›lma bo-zuklu¤u (erektil disfonksiyon), 4’üne (%8.9) orgazmla ilgili bozukluk (prematür ejakülas-yon), 20’sine (%44.4) birden fazla cinsel ifllev bozukluk tan›s› kondu. DSM-IV’e göre hiç bir hastaya psikopatolojik tan› konmad›.
Bulgular: Olgular›n yafl ortalamas› 32.56±9.74 bulundu. Cinsel ifllev bozuklu¤u olan 45 hastaya SCID (DSM-III-R için yap›land›r›lm›fl Klinik görüflme Ölçe¤i) ve Spielberger Du-rumluk ve Sürekli Anksiyete Envanteri (STAI) uyguland›. Spielberger sürekli anksiyete için genel ortalama 49.18±6.72 derece iken, durumluk anksiyete için 43.24±9.82 bulundu. Du-rumluk anksiyete yönünden cinsel sorunun fliddeti aras›nda (x2=6.47, sd=2, p<0.05) ve sü-rekli anksiyete yönünden olumsuz etkileyen faktörler aras›nda fark bulundu (x2=15.89, sd=8, p<0.05).
Tart›flma: Cinsel ifllev bozuklu¤u olan erkeklerin durumluk ve sürekli anksiyete fliddetleri “normâl” düzeyde saptanm›fl, patolojik anksiyete kabûl edebilece¤imiz yüksek anksiyete düzeyi daha düflük bulunmufltur. Cinsel sorunun fliddetinin durumluk anksiyeteyi, olumsuz faktörlerin ise sürekli anksiyeteyi etkiledi¤i saptanm›flt›r. Sürekli anksiyete ortalamas›n›n durumluk anksiyete ortalamas›ndan daha yüksek olmas› da dikkat çeken bir bulgudur. Sonuç: Cinsel ifllev bozuklu¤u olan hastalarda anksiyete fliddetinin genel popülasyondaki “normâl de¤erlerden” yüksek olmas› anksiyete düzeyinin önemsenmesi gerekti¤ini göster-mektedir. Bu konuyla ilgili daha fazla say›da hasta ile yap›lacak karfl›laflt›rmal› çal›flmalar tedaviyi olumsuz etkileyebilecek anksiyetenin daha iyi de¤erlendirilmesini sa¤layacakt›r. Anahtar Kelimeler: cinsel ifllev bozuklu¤u, anksiyete, erkek cinselli¤i
Cinsel davran›fl hofl olmayan bir biçimde, ço¤un-lukla hayâl k›r›kl›¤› ve gerginlikle, yâni olumsuz bir yaflant› ile son bulur. Anksiyete cinsel uyar›lman›n fizyolojik antagonisti oldu¤undan, yinelenen cinsel deneyimlerde ayn› olumsuz duygular›n yaflanaca¤› korkusu ile uyar›lma oluflmaz. Böylece bir k›s›r dön-gü ortaya ç›kar ve performans anksiyetesi cinsel ifl-lev bozuklu¤unun sürmesine neden olur. Partnerin de hayâl k›r›kl›¤›na u¤ramas› hastan›n performans anksiyetesini artt›r›r. S›k›nt› (anksiyete) verici bu durumdan kurtulmak için hasta cinsellikten kaç›n-maya bafllar. Bunun sonucunda ise ço¤unlukla bir baflka çat›flmaya düfler. Kaç›nma davran›fl› kendisi-ne rahatlama sa¤larken, partkendisi-neri taraf›ndan belki de “art›k istenmedi¤i” fleklinde yorumlanmaktad›r. Böylece efller aras› çat›flmalar bafllar ve performans anksiyetesi giderek kuvvetlenir. Bu fobik k›s›r dön-gü, di¤er etiyolojik etkenlerden ba¤›ms›z olarak bü-tün cinsel ifllev bozukluklar›n›n etiyolojisinde yer al›r. Fakat kiflilik özelliklerine ba¤l› olarak bireyler üzerinde de¤iflik derecelerde etkili olur (Kockott 1990, Patterson ve O’Gorman 1989, Smith 1988, Barlow 1986, Heiman ve Rowland 1983).
Barlow’un (1986) cinsel ifllev bozuklu¤unun se-beplerini gözden geçirdi¤i makalesinde hem kad›n hem erkek cinsel ifllev bozukluklar›n›n gelifliminde ve devam›nda anksiyetenin belirgin rol oynad›¤› vurgulanm›flt›r. Kaplan (1979, 1974), cinsel anksi-yetenin gelifliminde yetersizlik korkusunun primer rol oynad›¤›n› ve performans› azaltt›¤›n› belirtmifl-tir. Cinsel ifllev bozukluklar›n›n tedavi plân›nda per-formans korkusu ve cinsel yetersizlik duygular›n›n dikkate al›narak irdelenmeleri gerekti¤i üzerinde durulmufltur (Kaplan 1974, Masters ve Johnson 1970). Cinsel ifllev bozuklu¤u olanlar›n anksiyetele-ri yayg›nlaflm›fl anksiyeteden performans anksiyete-sine kadar de¤ifliklik gösterebilir (Barlow 1986).
Cinsel ifllev bozuklu¤unun anksiyete belirtileri ile örüntülü olmas› bozuklu¤un seyrini ve tedavinin etkilili¤ini de de¤ifltirebilecektir. Sosyokültürel özellikler aç›s›ndan Türk toplumunda cinsel ifllev bozukluklar›n›n, erkeklik imaj› ile ba¤lant›s›n›n ol-mas›n›n yan›s›ra ciddi bir travma etkeni ve stres fak-törü oldu¤u dikkate al›narak ve konunun anksiyete semptomlar›yla örüntülü olabilece¤i düflünülerek çal›flma plânlanm›flt›r.
YÖNTEM
Hastalar›n seçimi
Çal›flma, Bak›rköy Ruh ve Sinir Hastal›klar› Hastâ-nesi Nöroz Poliklini¤i’ne, Cinsel ‹fllev Bozukluklar› Poliklini¤i’ne ve Vak›f Gu-raba Hastânesi Üroloji Po-liklini¤i Cinsel ‹fllev Bo-zukluklar› Ünitesi’ne bafl-vuran ve araflt›rman›n öl-çütlerine uyan 45 erkek hasta ile yap›lm›fl, DSM-IV tan› ölçütlerine göre (Amerikan Psikiyatri Birli¤i 1994) cinsel ifllev bo-zuklu¤u tan›s›n› karfl›layan, en az ilkokul mezunu hastalar çal›flmaya kabûl edilmifltir. Cinsel ifllev bo-zuklu¤u saptanan hastalar organik (vasküler köken-li olanlar ile s›n›rl› tutularak) psikojen, mikst tip ay›rt edilmeksizin de¤erlendirmeye al›nm›fl, 1. ek-sende psikotik bozukluk, alkol-madde kötüye kulla-n›m› veya ba¤›ml›l›¤› ve genel t›bbî bir duruma ba¤-l› bozuklu¤u olan hastalar çaba¤-l›flma d›fl› b›rak›lm›flt›r.
Kullan›lan araçlar
Hastalar›n fenomenolojik ve sosyodemografik özelliklerine ve cinsel yaflamlar›na âit bilgiler Baylor Uyku Bozukluklar› Merkezi’nin Cinsel Öykü For-mundan (Baylor Sexual History Form 1990) uyarla-nan T›bbî, Psikiyatrik ve Cinsel Yaflam Bilgi Formu’na kaydedilmifltir. Formda,
sosyodemogra-fik özelliklerin ve psikiyatrik soy ve özgeçmifl, alkol-madde kullan›m›n›n yan›s›ra cinsel yaflam ve ifllev-sellik genel bafll›¤› alt›nda flimdiki cinsel sorun, ereksiyon ve ejakülasyon (kad›nlar için menstüras-yon), cinsel e¤itim ve bilgilenme, âile çevresi, mas-türbasyon, ilk cinsel iliflki, cinsel beraberlikler, flim-diki cinsel beraberlik, flimflim-diki uygulamalar ve ter-cihler, fantezi, erotisizm, do¤um kontrolü, kad›n hastalar için do¤um öyküsü, genel faktörler (bek-lentiler ve gelme sebebi vs.) bafll›klar› alt›nda alt gruplar bulunmaktad›r. Hastan›n kendi durumunu her bir bafll›k alt›ndaki seçenekleri iflaretleyerek be-lirlemesi istenir.
Çal›flmaya kat›lan hastalara Cinsel ifllev bozuklu-¤u ile iliflkili psikiyatrik bozukluklar›n araflt›r›lmas› amac›yla, SCID-I (Structered Interview for DSM-III-R, DSM-III-R yap›land›r›lm›fl Klinik Görüfl-mesi) (Spitzer ve ark. 1988) uygulanarak DSM-IV
tan›lar› araflt›r›lm›flt›r.
Cinsel ifllev bozuklu¤u olan hastalar›n anksiyete-anksiyete fliddetinin belirlenmesi amac›yla Spiel-berger Durumluk ve Sürekli Anksiyete Envan-teri (STAI) uygulanm›flt›r. Durumluk ve Sürekli
anksiyete seviyelerini ayr› ayr› saptamak amac›yla Spielberger ve arkadafllar› (1970) taraf›ndan geliflti-rilmifl olan durumluk-sürekli anksiyete envanteri, Spielberger’in iki faktörlü anksiyete kuram›ndan kaynaklanm›flt›r. Durumluk-Sürekli anksiyete
en-was “normal” level and high anxiety level that en-was accepted pathological anxiety en-was lo-wer. While severity of sexual problems is affected state anxiety, negative factors are affec-ted trait anxiety. Interestingly, another finding was found that mean score of trait anxiety score was higher than state anxiety.
Conclusion: We concluded that state and trait anxiety of the patients with sexual dysfunc-tions were higher than the preceding normal levels in the general population. Anxiety in sexual dysfunction should be studied across different studies with larger samples, with control groups of similar demographic features, and in longitudinal follow-up designs. Future research is needed to evaluate the effects of anxiety on the recovery of sexual dysfunction.
vanteri k›sa ifadelerden oluflan bir öz-de¤erlendir-me (self-evaluation) anketidir. Her iki envanterin uyarlanmas›, geçerli¤i ve güvenirli¤i Öner ve Le-Compte taraf›ndan (1985) yap›lm›flt›r.
De¤erlendirme
Cinsel ifllev bozukluklar›nda kiflinin form üzerin-de kendi yak›nmalar›n› belirtmesi ve yap›lan görüfl-mede bozuklu¤un niteli¤inin saptanmas› önemlidir (Schiavi ve ark. 1992, Schiavi ve ark. 1990, Clement 1990). Araflt›rmada kiflinin kendi doldurdu¤u form-dan (Baylor Cinsel Öykü Formunform-dan uyarlanan) el-de edilen bilgiler ve psikiyatrik görüflme sonras› cinsel yaflamlar› de¤erlendirilmifltir. Formda bulu-nan flimdiki cinsel sorun bafll›¤› alt›nda yer alan cin-sel sorunun süresi, fliddeti, son baflar›l› cincin-sel iliflki zaman›, cinsel sorunun s›kl›¤› cinsel sorunu etkile-yen olumlu-olumsuz faktörler ve cinsel soruna efllik eden faktörlerde belirtilenler parametrik olmayan de¤erler olarak al›nm›flt›r. STAI say›sal de¤erlerin-den ortalama ve standart sapma hesapland›ktan sonra “normâl anksiyete” aral›¤› hesaplanm›fl, bu de¤erin üstü yüksek anksiyete, de¤erin alt› ise dü-flük anksiyete olarak dikkate al›nm›flt›r (Sümbülo¤lu ve Sümbülo¤lu 1993, Cox ve Snell 1981, Blalock 1972).
‹statistiksel de¤erlendirmede SIMSTAT for WIN-DOWS paket program kullan›larak ki-kare testi kul-lan›lm›fl, çok gözlü düzenlerde ki-kare testinin bek-lenen frekanslar› hesaplanarak 5’ten küçük olmas› durumunda kolon ve/veya sat›rlar›n birlefltirilmifl 5’ten küçük de¤er ortadan kald›r›larak (Sümbülo¤lu ve Sümbülo¤lu 1993, Blalock 1972, Ferguson 1971) bulgular de¤erlendirilmifltir.
BULGULAR
Sosyodemografik Özellikler
Çal›flmaya al›nan vakalar›n yafl ortalamas› 32.56± 9.74 olarak bulundu. Çal›flmada yer alan en küçük hastan›n yafl› 19, en büyük hastan›n yafl› 58 idi. Yafl grubuna göre da¤›l›ma bak›ld›¤›nda en fazla 26-35 yafl grubunun bulundu¤u, hastalar›n göreceli ço-¤unlu¤u (%26.7) yüksekokul mezunu iken, lise ve il-kokul mezunu olanlar›n eflit oranda (%24.4) oldu-¤u, 24’ünün (%53.3) evli, 17’sinin (%37.8) ise hiç ev-lenmedi¤i belirlendi. Meslek grubuna göre da¤›l›ma bak›ld›¤›nda serbest meslek sâhibi ve orta sosyoeko-nomik düzeyde olanlar ço¤unluktayd›. (Tablo 1). Yetifltikleri ve yaflamakta olduklar› yer aç›s›ndan da incelenen hastalar›n ço¤unlu¤unun büyük flehir-metropolde yetiflti¤i (12-18 yafl aras›) ve yaflamakta oldu¤u saptand› (Grafik 1).
Cinsel ifllev bozukluk tan›s›
Çal›flmaya al›nan vak’alar›n 21’ine (%46.7) cinsel uyar›lma bozuklu¤u (sertleflme bozuklu¤u), 4’üne (%8.9) orgazmla ilgili bozukluk (erken boflalma), 20’sine (%44.4) birden fazla cinsel ifllev bozukluk
ta-n›s› kondu. Psikiyatrik görüflme ve SCID-I de¤erlen-dirildi¤inde hiçbir hastaya psikiyatrik bozukluk ta-n›s› konmad› (Tablo 2).
Spielberger Durumluk ve Sürekli Anksiyete Envanteri De¤erleri
45 hastada uygulanan Spielberger Durumluk Anksiyete Envanteri için genel ortalama 43.24±9.8
S Y M P O S I U yeni Yeni Symposium 43 (1): 38-44, 2005 M 40 N % YAfi 19-25 11 24.4 26-35 20 44.4 36-45 10 22.2 46-55 3 6.8 56- < 1 2.2 E⁄‹T‹M ilkokul 14 31.1 Ortaokul 8 17.8 Lise 11 24.4 Yüksekokul 12 26.7 MEDENÎ DURUM Bekâr 17 37.8 Evli 24 53.3 Dul 1 2.2 Boflanm›fl 3 6.7 MESLEK ‹flsiz 1 2.2 Emekli 2 4.4 ‹flçi 8 17.8 Memur 6 13.5 Esnaf 2 4.4 Tüccar-Sanayici 2 4.4 Serbest meslek 24 53.3 SOSYOEKONOM‹K DURUM Düflük (10 milyondan az) 8 17.8 Orta (10-20 milyon) 17 37.8 ‹yi (21-40 milyon) 10 22.2
Yüksek (40 milyondan fazla) 10 22.2 Tablo 1. Sosyodemografik özellikler
Grafik 1. Cinsel ifllev bozuklu¤u olan hastalar›n yaflad›klar› yere göre da¤›l›m›
Do¤du¤u yer Yaflad›¤› yer
12-18 yafl aras›nda yaflad›¤› yer
puan, normâl anksiyete aral›¤› 43-56 bulundu. 34 (%75.6) hastan›n normâl anksiyete tafl›d›¤›, düflük anksiyete tafl›yan 7 hasta (%15.6), yüksek anksiyete tafl›yan 4 hasta (%8.8) saptand›. Spielberger Sürekli Anksiyete Envanteri için ise genel ortalama 49.18±6.72 puan, normal anksiyete aral›¤› 43-56 ola-rak bulundu. 30 (%66.7) hastan›n normâl anksiyete tafl›d›¤›, 7 (%15.5) hastan›n düflük anksiyete, 8 (%17.8) hastan›n ise yüksek anksiyete tafl›d›¤› bu-lundu.
Durumluk ve Sürekli Anksiyetenin fiimdiki Cinsel Soruna âit De¤iflkenlerin
Karfl›laflt›r›lmas›
Spielberger anksiyete envanteri de¤erlendirile-rek durumluk ve süde¤erlendirile-rekli anksiyete düzeyi, cinsel ifl-lev bozuklu¤unun niteli¤i, cinsel sorunun süresi (zaman aral›¤› olarak), cinsel sorunun flideti, son ba-flar›l› cinsel iliflki zaman›, cinsel sorunun s›kl›¤›, cin-sel sorunu etkileyen olumlu (partnerin yaklafl›m›, fi-ziksel/ruhsal rahatl›k vs.), olumsuz (partnerin yakla-fl›m›, fiziksel/ruhsal rahatl›k, geçmifl deneyimin ha-t›rlanmas› vs.) faktörler ile karfl›laflt›r›ld›. Hastalar›n durumluk anksiyete fliddetleri yönünden cinsel soru-nun fliddetleri aras›nda (x2=6.47, sd=2, p<0.05) ve sü-rekli anksiyete fliddetleri yönünden cinsel sorunu et-kileyen olumsuz faktörler aras›nda (x2=15.89, sd3)an-laml› fark bulunurken, durumluk ve sürekli anksiye-te fliddetleri yönünden di¤er de¤iflkenler aras›nda anlaml› fark bulunmad› (Tablo 3-4).
TARTIfiMA
Cinsel ifllev bozuklu¤u olan vakalarda afektif tep-kilerin ön plânda olmas› kaç›n›lmazd›r. Cinsel so-runlar› etkileyen ve efllik eden faktörler ile afektif tepkileri aras›nda bir iliflki olabilece¤i düflünülmek-tedir. Cinsel ifllev bozuklu¤una efllik eden faktörler-de anksiyete yaflad›¤›n› belirten 23 hastan›n (%51.1) olmas› bu bozuklukta performans anksiyetesinin belirgin olarak ön plâna ç›kt›¤›n› göstermektedir. 13 (%28.9) hastada birden fazla efllik eden faktör ol-du¤u bulunmufltur. Lim ve Ng (1992), 330 erkekte
empotans›n %27.5 oranda psikojenik kökenli oldu-¤unu, Krause ve arkadafllar› (1991) cinsel ifllev bo-zuklu¤u olan 25 erkek hastay› çok eksenli sisteme göre de¤erlendirerek 11 hastan›n psikopatolojik bozuklu¤u oldu¤unu, bunlar aras›nda genel anksi-yete, major depresyon ve obsesif-kompulsif kiflili¤in yayg›n olarak görüldü¤ünü bulmufllard›r. Araflt›rma-m›zda, SCID-I uygulanan hastalar›n hiçbirinde psiki-yatrik bozukluk saptanmam›flt›r. Söz konusu litera-türden farkl› bu durum için, psikiyatrik tan›da etkin rol oynad›¤›n› düflündü¤ümüz hastal›k süresi, öncül hastal›¤›n niteli¤i gibi unsurlar da etkin olabilir.
Cinsel ifllev bozuklu¤unun sebepleri araflt›r›ld›-¤›nda bozuklu¤un geliflmesinde ve sürmesinde ank-siyetenin önemli rol oynad›¤› bildirilmifltir (Patter-son ve O’Gorman 1989, Barlow 1986, Kaplan 1974). Cinsel ifllev bozukluklar›nda s›kça görülen performans anksiyetesi ve yetersizlik duygusu gidi-fli ve tedaviyi olumsuz yönde etkiler. Anksiyete, yay-g›nlaflm›fl anksiyeteden peformans anksiyetesine kadar farkl› spektrumda bulunabilir (Barlow 1986, Kaplan 1979,1974, Masters ve Johnson 1970). Arafl-t›rmam›zda cinsel ifllev bozuklu¤u olan hastalar›n büyük ço¤unlu¤unda durumluk ve sürekli anksiye-te düzeyleri normal s›n›rlarda bulunmufltur. Ancak, kullan›lan envanter ile belirlenen “normâl” düzey böyle bir bozuklu¤u olan kiflide görülebilecek ank-siyete düzeyini belirlemektedir. Bu sonuç, daha ön-ce yap›lan normatif de¤erlendirme sonuçlar›nda bulunan ortalama de¤erlerden (Kozac›o¤lu 1982, Le Compte ve Le Compte 1981, Le Compte ve Öner 1976) daha yüksektir. Bu durum, cinsel ifllev bozuk-lu¤u olanlar›n farkl› populasyondakilerden (difl te-davi ve genel cerrahi hastalar›, aç›k kalp cerrahisi hastalar›, normâl yetiflkinler) daha yüksek anksiyete tafl›d›klar›n› göstermektedir. Bunun yan›s›ra, “yük-sek” durumluk (%8.9) ve sürekli (%17.8) anksiyete gösteren hastalar›n az oldu¤u dikkati çekmektedir.
Patterson ve O’Gorman (1989), SOMA (Sexual Orientation Method & Anxiety - Cinsel Yönelim Yöntemi ve Anksiyete) uygulad›klar› 46 cinsel ifllev bozuklu¤u olan erkekte anksiyete puanlar›n›n
ista-TANI N (%)
Cinsel uyar›lma bozuklu¤u (Sertleflme bozuklu¤u) 21 (%46.7)
Orgazmla ilgili bozukluk (Erken boflalma) 4 (%8.9)
Erken boflalma+Sertleflme bozuklu¤u 14 (%31.2)
Azalm›fl cinsel istek bozuklu¤u+Sertleflme bozuklu¤u 2 (%4.4) Azalm›fl cinsel istek bozuklu¤u+Sertleflme bozuklu¤u+Erken boflalma 2 (%4.4) Azalm›fl cinsel istek bozuklu¤u+Sertleflme bozuklu¤u+A¤r›l› birleflme 1 (%2.2)
Sertleflme bozuklu¤u+A¤r›l› birleflme 1 (%2.2)
S Y M P O S I U
yeni
Yeni Symposium 43 (1): 38-44, 2005 M
42
tistiksel olarak anlaml› fark tafl›d›¤›n› belirtmifller-dir. Ayn› yazarlar›n daha önce yapt›klar› çal›flmala-r›nda da benzer sonuç farkl› ölçeklerle de bulun-mufltur (Patterson ve O’Gorman 1986). Yetkin ve Saatçio¤lu’nun (1998) çal›flmas›nda, cinsel ifllev bo-zuklu¤u olan evli erkeklerde %45.7 oran›nda anksi-yete saptand›¤› vurgulanm›flt›r. Araflt›rmam›zda, efl-lik eden faktör olarak belirtilen anksiyete oran› (%51.1) daha yüksek bulunmufltur.
Cinsel ifllev bozuklu¤u olan hastalar›n durumluk anksiyete fliddetleri yönünden cinsel sorunun flid-detleri aras›nda ve sürekli anksiyete flidflid-detleri yö-nünden cinsel sorunu olumsuz yönde etkiledi¤i be-lirtilen faktörler aras›nda fark bulunmufltur. Litera-türlerde yer almayan bu bulgularla ilgili yap›lan ile-ri analizlerde cinsel sorununu orta fliddette de¤er-lendiren hastalar›n daha fazla “normâl” s›n›rlarda anksiyete gösterdikleri, cinsel sorunu olumsuz etki-leyen faktörler tan›mlayanlarda ise geçmiflteki de-neyimin hat›rlanmas›n›n ço¤unlu¤u oluflturdu¤u
ve di¤er faktörlerden daha fazla “normâl” s›n›rlarda sürekli anksiyete gösterdikleri saptanm›flt›r.
SONUÇ
Sonuçlar›m›z; cinsel ifllev bozuklu¤u olan vak’alar›n durumluk-sürekli anksiyete yönünden “normâl” düzeydeki anksiyete göstermekte olup pa-tolojik anksiyete kabûl edebilece¤imiz ve mutlak psikiyatrik yard›m gerektiren yüksek anksiyete dü-zeyi ise daha az oranda görülmüfltür. Söz konusu olan anksiyete fliddetinin yukar›da belirtilen nor-matif de¤erlerden yüksek olmas› belirlenen anksi-yete düzeyinin önemsenmesi gerekti¤ini göster-mektedir. Sürekli anksiyete ortalamas›n›n durum-luk anksiyete ortalamas›ndan daha yüksek olmas› dikkat çekicidir. Sürekli anksiyeten›n fliddetli yaflan-mas› ilerde karfl›lafl›labilecek yaflam olaylar›nda ya-flanacak durumluk anksiyete derecesinin fliddetini ve s›kl›¤›n› da belirleyebilir. Bu konuyla ilgili daha fazla say›da vak’a içeren çal›flmalar›n yap›lmas› ve
Spielberger Durumluk Anksiyete Spielberger Sürekli Anksiyete Envanteri Envanteri
Düflük Normal Yüksek x2 sd p Düflük Normal Yüksek x2 sd p Şimdiki Cinsel
Sorunun tipi
Sertleflme bozuklu¤u 3 16 2 1 17 3
Erken boflalma 3 1 - 8.35 4 >0.05 2 3 - 4.69 4 >0.05
Birden fazla 3 15 2 4 11 5
Cinsel Sorunun süresi
0-3 ay 1 4 - - 4 1
4-6 ay 1 6 - 1 4 2
7-12 ay - 3 1 7.43 8 >0.05 1 2 1 5.09 8 >0.05
13-36 ay 1 10 1 2 10
->36 ay 6 9 2 2 11 4
Cinsel Sorunun Şiddeti
Afl›r› 8 14 3 3 15 7
Orta 1 18 1 6.47 2 <0.05* 3 16 1 4.03 2 >0.05
Hafif - - -
-Son Başarılı Cinsel İlişki Zamanı
Son 1 hafta içinde - 3 - 1 2
-1 hafta - -1 ay 1 8 - 1 7 1 2-3 ay 3 3 - 13.39 10 >0.05 1 4 1 2.97 10 >0.05 4-6 ay - 3 - - 2 1 6 aydan fazla 5 8 3 2 11 3 Yok - 7 1 1 5 2 Cinsel Sorunun Sıklığı
Sürekli (Her iliflki) 8 19 4 5 19 7
S›k s›k 1 13 - 4.84 2 >0.05 1 12 1 2.71 2 >0.05
Nâdiren - - -
-Hiç
* p<0.05 istatistiksel olarak anlaml›
araflt›rmalar›n çok merkezli plânlanmas› anksiyete-nin cinsel ifllev bozuklu¤u üzerindeki farkl› boyutla-r›n› da ortaya koyacak, özellikle tedaviyi olumsuz et-kileyerek k›s›r döngü oluflturacak bu durumun daha iyi kavranmas›n› ve gerekli olan yard›m› sa¤layacak-t›r.
KAYNAKLAR
Amerikan Psikiyatri Birli¤i (1994) Mental Bozukluklar›n Tan›sal ve Say›msal El Kitab›, Dördüncü Bask› (DSM-IV), Amerikan Psikiyatri Birli¤i, Washington DC, 1994’den çeviren Köro¤lu E. Ankara: Hekimler Yay›n Birli¤i.
Barlow HB (1986) Causes of sexual dysfunction: the role of anxiety and cognitive interference. J Consult Clin Psychology; 54: 140-148.
Baylor Sexual History Form (1990) Sleep Disorders Cen-ter, Department of Psychiatry and Behavioural Science, Baylor College of Medicine. Houston: Texas.
Blalock HM (1972) Social Statistics. 2. Edition, Tokyo: Mc Graw-Hill Press, 55-73, 177-184.
Clement U (1990) Surveys of heterosexual behaviour. An-nual Review of Sex Research, an Integrative and Inter-disciplinary Review, vol. 1, J Bancroft, editor. A Publi-cation of the Society for the Scientific Study of Sex, 45-74.
Cox DR, Snell EJ (1981) Applied Statistics: Principles and Examples. New York: Chapman & Hill Books Inc, 112-116.
Ferguson GA (1971) Statistical Analysis in Psychology and Education, 3rd Edition. NewYork: Mcgraw-Hill Press, 189.
Heiman JR, Rowland DR (1983) Affective and physiologi-cal sexual response patterns: the effects of instructions on sexually functional and dysfunctional men. J Psychosom Res; 27: 105-116.
Kaplan HS (1979) Disorders of Sexual Desire. New York: Brunner / Mazel.
Kaplan HS (1974) The New Sex Therapy: Active Treatment of Sexual Dysfunctions. New York: Brunner / Mazel. Kockott G (1990) Impotenz. Andrologia; 22: 105-117. Kozac›o¤lu G (1982) Çocuklar›n anksiyete düzeyleri ile
an-nelerin tutumlar› aras›ndaki iliflki. Yay›nlanmam›fl dok-tora tezi. ‹stanbul: ‹stanbul Üniversitesi.
Krause J, Herth T, Maier W et al (1991) An Interdiscipli-nary study towards a multiaxial classification of male sexual dysfunction. Acta Psychiatr Scand; 84: 130-136. Le Compte W, Le Compte G (1981) Culture contact and
pa-rent-child relations in Turkish migrant worker families. Report: Special Research Grant No. 11 from Human Factors Panel of the NATO Scientific Committee, Anka-ra.
Le Compte WA, Öner N (1976) Development of the Tur-Spielberger Durumluk Anksiyete Spielberger Sürekli Anksiyete
Envanteri Envanteri
Düflük Normal Yüksek x2 sd p Düflük Normal Yüksek x2 sd p Cinsel Sorunu
Etkileyen Faktörler
Olumlu
Partnerin olumlu yaklafl›m› 1 10 - - 9 2
Fiziksel ve Ruhsal rahatl›k 2 6 - 4.96 6 >0.05 2 6 - 6.82 6 >0.05
Birden fazla 5 12 3 4 11 5
Yok 1 4 1 - 5 1
Olumsuz
Partnerin olumsuz yaklafl›m› 1 7 - - 7 1
Fiziksel ve Ruhsal yorgunluk 1 3 - 1 3
-Geçmiflteki deneyimin 2 12 1 7.35 8 >0.05 1 10 4 15.89 8 <0.05
hat›rlanmas›
Birden fazla 4 4 2 4 3 3
Yok 1 6 1 - 8
-Cinsel Soruna Eşlik Eden Faktörler ‹lâç kullan›m› 1 - - 1 - -Alkol - 2 - - 2 -Anksiyete (‹fl-Âile- 2 19 2 14.87 10 >0.05 3 17 3 14.21 10 >0.05 Performans vb.) Bedensel hastal›klar - 1 - - - 1 Birden Fazla - 3 - - 3 -Yok 6 5 2 2 8 3
* p<0.05 istatistiksel olarak anlaml›
Tablo 4. Cinsel sorunu etkileyen ve efllik eden faktörler ile Spielberger durumluk-sürekli anksiyete aras›nda iliflki
kish edition of the State Trait Anxiety Inventory. Spiel-berger CD, Guerrero D, editors. Cross-Cultural Anxiety. VolI Washington DC: Hemisphere Publishing Corpora-tion, 51-68.
Lim PH, Ng FC (1992) Erectile dysfunction in Singapore Men: presentation, diagnosis, treatment and results. Ann Acad Med Singapore (Abstract); 21: 248-253. Masters WH, Johnson VE (1970) Human Sexual
Inadequ-acy. Boston: Little Brown.
Öner N, LeCompte A (1985) Durumluk-Sürekli Anksiyete Envanteri El Kitab›. ‹kinci bask›, Bo¤aziçi Üniversitesi Yay›nlar› No 323. ‹stanbul: E¤itim Fakültesi, E¤itim Bi-limleri Bölümü.
Patterson DG, O’Gorman EC (1986) The SOMA - A Questi-onnaire Measure of Sexual Anxiety. Br J Psychiatry; 149: 63-67.
Patterson DG, O’Gorman EC (1989) Sexual anxiety in se-xual dysfunction. Br J Psychiatry; 155: 374-378. Schiavi RC, Karstaedt A, Schreiner-Engel P, Mandeli J
(1992) Psychometric characteristics of individuals with their partners. J Sex Marital Ther; 18: 219-230. Schiavi RC, Schreiner-Engel P, Mandeli J, Schanzer H,
Co-hen E (1990) Healthy aging and male sexual function. Am J Psychiatry; 147: 766-771.
Smith AD (1988) Psychological factors in the multidiscip-linary evaluation and treatment of erectile dysfunction. Uro Clin North Am; 15: 41-51.
Spielberger CD, Gorsuch RL, Lushene RE (1970) Manual for State-Trait Anxiety Inventory. California: Consul-ting Psychologists Press.
Spitzer RL, Williams JBW, Gibbon M (1988) DSM-III-R Ya-p›land›r›lm›fl Klinik Görüflmesi. Türkçe versiyonu. Sori-as S, Çeviri editörü. Bornova, ‹zmir: Ege Üniversitesi T›p Fakültesi Psikiyatri ABD.
Sümbülo¤lu K, Sümbülo¤lu V (1993) Biyoistatistik. Yeni-lenmifl 4. Bask›. Ankara: Özdemir Yay›nc›l›k, 156-178. Yetkin N, Saatçio¤lu Ö (1998) 70 Evli erkekte cinsel ifllev
bozuklu¤u özellikleri. Nöropsikiyatri Arflivi; 35: 35-40.
S Y M P O S I U
yeni
Yeni Symposium 43 (1): 38-44, 2005 M
