TÜRK YE’DE HEM REL K SON SINIF Ö RENC LER N N PROF L *
Rana Y
T**, Figen I$%k ESENAY**, Esma DEREBENT***
ÖZ
Amaç: Bu çal%$mada; hem$irelik ö1rencilerinin demografik özellikleri, e1itim ya$ant%lar% ve ekonomik durumlar%yla ilgili de1erlendirmeleri, kültürel-sanatsal ve sportif etkinliklere kat%lma durumlar%, örgütlenme konusundaki görü$leri ve devlet politikalar%n% e1itim aç%s%ndan de1erlendirmelerinin ortaya konulmas% amaçlanm%$t%r.
Yöntem: Çal%$man%n evrenini, devlet ve vak%f üniversitelerine ba1l% Hem$irelik ve Sa1l%k Yüksekokullar%nda hem$irelik e1itimi gören son s%n%f ö1rencileri olu$turmu$tur. Örneklemini ise 21 üniversiteye ba1l% dört hem$irelik ve 17 sa1l%k yüksekokulunun son s%n%f ö1rencileri (n=1009) olu$turmu$tur. Veriler, ara$t%rmac%lar taraf%ndan geli$tirilen anket formuyla 2006 y%l% May%s-Haziran aylar%nda toplanm%$t%r. Elde edilen veriler SPSS 11.5 istatistiksel paket program%yla de1erlendirilmi$tir. Verilerin analizi frekans ve yüzdeler üzerinden yap%lm%$t%r.
Sonuç: Ö1renciler, genellikle kent kökenli ve sosyo-ekonomik yönden orta düzeydedirler. Teknolojiyi kullanmakta, güncel olaylar% ve sanat etkinliklerini izlemektedirler. Az say%da ö1renci iyi düzeyde yabanc% dil bilmekte ve düzenli spor yapmakta, ço1u tatil yapabilmektedir. Çok az% ö1renci topluluklar%na ve herhangi bir derne1e üyedir. Üçte biri hayal etti1i üniversitede, dörtte biri hayal etti1i bölümde okumaktad%r. Büyük ço1unlu1u hem$ireli1i seçti1i için mutludur. Ço1u hem$irelik e1itimini k%smen yeterli bulmakta, ancak devletin e1itim ve istihdam politikalar%n% yetersiz bulmaktad%rlar. Yar%ya yak%n% hem$irelik mesle1inin gelece1ini olumlu görmektedirler.
Anahtar Sözcükler: Hem$irelik, ö1renci profili, hem$irelik e1itimi
ABSTARCT
The Profile of Sen/or Nurs/ng Students inTurkey Purpose: This study aims to determine the socio-demographic features, educational status, social, cultural and sports activities and the views about nursing education policies.and professional nursing activities of the nursing last year students
Method: Population of the study includes the last year students who attend to nursing schools in state and private universities. The sample is the students of the above mentioned schools at twenty-one universities (n=1009). The data were collected in May-June 2006 by using the questionnaire developed by the researches. Data were evaluated by SPSS 11.5 and their analysis consisted of Frequencies and percentages.
Results: The students are usually middle class group socio-economically and have an urban background. They are good at using technology and are interested in current issues end artistic activities. Significant percentage of students are not proficient in English and do sports regularly . Most of them go on holidays. Very few of them are the members of student union clubs or any association. One of third student are pleased with the universities they are studying in, and one of fourth student are pleased with their department. The majority of them are happy that they choose to study nursing. Most of them think that whereas nursing education is partly adequate, the educational and employment policies of the goverment are inadequate. Approximately half have a positive wiev on the future of the profession.
Key Words: Nursing, students profile, nursing educatio
G R
Hem$ireli1in e1itim ve uygulama süreci, bugünkü durumuna gelinceye dek çe$itli a$amalardan geçmi$tir. Geli$mi$ ülkelerin ço1unda, hem$irelik e1itim ve uygulamalar% günün gereksinimlerine büyük ölçüde yan%t
verebilecek durumdad%r. Ülkemizdeki hem$irelik e1itimi di1er ülkelerdeki geli$im sürecine benzerlik göstermesine kar$%n daha yava$ ve bir tak%m engellerle yoluna devam etmektedir.
* III. Uluslararas% X. Ulusal Hem$irelik Kongresinde Sözel Bildiri olarak sunulmu$tur. Vehbi Koç Vakf% Hem$irelik Fonu Projesinden desteklenmi$tir. ** Yrd.Doç.Dr., Mersin Üniversitesi Sa1l%k Yüksekokulu, Mersin
Türkiye’de 1925 y%l%nda ortaö1retime dayal% olan ve e1itim süresi iki y%l üç ay olan K%z%lay Hem$ire Okulu ile ba$layan hem$irelikte örgün e1itim, 1946 y%l%ndan itibaren Sa1l%k Bakanl%1%’na ba1l% ortaö1renime dayal% bir program olarak devam etmi$tir. Bu e1itime 1955 y%l%nda lise sonras% üniversite düzeyinde lisans e1itimi veren hem$irelik yüksekokullar% da eklenmi$, liseden ve üniversiteden mezun olan hem$ireler ayn% statüde çal%$m%$lard%r. Y%llarca bu kadar farkl% düzeylerde verilen hem$irelik e1itimi, günümüzde de sürmektedir (Özcan ve Yi1it 2000). Bugün Türkiye’de 13 hem$irelik yüksekokulu, 79 Sa1l%k Yüksekokulu bulunmakta ve yeni üniversiteler ve sa1l%k yüksekokullar%n%n aç%lmas%yla say% gün geçtikçe artmaktad%r.
Hem$irelik ve Sa1l%k Yüksekokullar%na Merkezi Ö1renci Seçme S%nav% (ÖSS) ile ö1renci al%nmaktad%r. Hem$ireli1i tercih eden ö1renciler çe$itli sosyal, kültürel ve ekonomik katmanlardan gelmektedirler. Bu aç%dan profil çal%$malar%n%n, mesle1in gelece1ini olu$turacak gruplar%n geldikleri kesimi ve özelliklerini yans%tmas% aç%s%ndan önemli bir i$levinin oldu1u dü$ünülmektedir. Ö1renci profiline yönelik çal%$malar, ö1rencilerin sosyo-ekonomik kökenlerinin bilinmesi kadar, üniversitedeki akademik ve sosyal ya$ama kat%lmalar%na ili$kin özelliklerinin belirlenmesi aç%s%ndan da önemlidir. Ö1renci kitlesinin daha iyi tan%nmas%n% sa1layarak ileti$imi art%r%c% özellikler ta$%d%1% ve e1itim hizmetinden yararlanan kitlenin özelliklerine ili$kin bir geribildirim arac% olduklar% için, bu tür çal%$malar e1itim kalitesinin iyile$tirilmesi amac%yla da kullan%labilir.
Ça1%m%z%n bilgi ça1% olmas% ve süregelen teknolojik ve t%bbi geli$meler, sa1l%k personelinin donan%m% ile ilgili de1i$imler gerektirmektedir. Ö1rencilerin kazanmalar% gereken bilgi, beceri, tutum ve davran%$lar%n gün geçtikçe artmas%na paralel olarak mezun hem$irelerin daha kapsaml% bilgi edinmeleri, bak%m deneyimlerini zenginle$tirmeleri ve teknolojiyi kullanabilmeleri gerekmektedir. Üniversite mezunlar%ndan; kritik dü$ünme, sorun çözme, çok yönlülük, ileti$im ve kendine güven gibi niteliklere sahip olmalar% beklenmektedir. Bu özelliklerin, üniversite mezunu hem$ireler için de gereklili1i tart%$%lamaz ve gelece1in hem$irelerini yeti$tiren e1itim kurumlar%na da büyük sorumluluklar dü$mektedir (Atalay ve Tel 1999).
Bu nedenle, hem$irelik e1itimi veren kurumlar%n programlar%n% hedefledikleri nitelikte mezun verecek do1rultuda düzenlemeleri gerekmektedir. Öte yandan bu kurumlar%n programlar%n% ö1renci gereksinimleri
do1rultusunda düzenlemeleri için de, ö1renci profillerinin bilinmesi önemlidir (Ballack ve Botes 2003). Ö1rencilerin ekonomik, sosyal ve kültürel durumlar% göz önüne al%nmadan uygulanacak politikalar%n ba$ar%l% olma $ans% dü$üktür (Özkul ve Torun 2005). Belli aral%klarla bu tür çal%$malar%n yap%lmas%, aradaki farkl%l%klar%n belirlenmesinde ve ortaya ç%kan sonuçlar do1rultusunda e1itim-ö1retim politikalar%n%n güncellenmesinde yararl% olabilir. Bu nedenle ö1renci profil çal%$malar%; ders programlar%n%n yeniden düzenlenmesi, ö1renci gereksinimlerine uygun ö1renme ortamlar%n%n haz%rlanmas% gibi ileriye yönelik planlama çal%$malar%na temel olu$turacakt%r. Bu çal%$ma ile; mezun olmak üzere olan hem$ire ö1rencilerin sosyal ve kültürel durumlar% ortaya konarak, e1itimde yeterli ve eksik alanlar%n ve geli$tirilmesi gereken durumlar%n belirlenmesi hedeflenmi$tir.
Öte yandan hem$irelik ö1rencilerinin; Türkiye'ye genellenebilecek ki$isel, sosyal ve ekonomik profilini ortaya koyan herhangi bir çal%$ma bulunmamaktad%r. Hem$irelik ö1rencilerinin profilini yans%tan bir çal%$ma yapman%n hem akademik hem de hem$irelik tarihi aç%s%ndan önemli oldu1u, gelecekle ilgili beklentilerin daha net bir resminin ortaya ç%kmas%n% sa1layaca1% ve hem$irelik ö1rencilerinin geçirdi1i geli$im hakk%nda günümüz ve gelecek ku$aklar için bir veri taban% olu$turaca1% dü$ünülmektedir.
YÖNTEM
Amaç: Bu çal%$mada, hem$irelik ö1rencilerinin; sosyo-demografik özellikleri, sosyal, kültürel, sportif özellikleri, sosyal durumlar% ve devletin hem$irelik e1itim–istihdam% ile ilgili görü$lerinin ortaya konulmas% amaçlanm%$t%r.
Evren: Ara$t%rman%n yap%ld%1% tarihte Türkiye’de 79 Devlet ve 24 Vak%f Üniversitesi bulunmaktad%r. Devlet üniversitelerinin 9’unda Hem$irelik Yüksekokulu ve 73’ünde Sa1l%k Yüksekokulu, Vak%f Üniversitelerin ise 4’ünde Hem$irelik Yüksekokulu bulunmaktad%r. Devlet ve Vak%f üniversitelerine ba1l% Hem$irelik ve Sa1l%k Yüksekokullar%nda 2005 y%l% itibar%yla 16196 ö1renci e1itim görmektedir (ÖSYS Klavuzu 2005). Ara$t%rman%n evrenini devlet ve vak%f üniversitelerine ba1l% Hem$irelik ve Sa1l%k Yüksekokullar%nda ö1renim gören hem$irelik son s%n%f ö1rencileri olu$turmu$tur. Çal%$man%n yap%ld%1% dönemde bu okullar%n son s%n%f%nda okuyan ö1renci say%s% yakla$%k 5000’dir.
Örneklem: Örneklemi seçerken önce, Türkiye’nin yedi bölgesinde yer alan devlet ve vak%f üniversiteleri belirlenmi$tir. Her bir bölgeden üç üniversite olmak üzere yirmi bir üniversite kümeleme örnekleme yöntemi ile seçilmi$tir. Baz% üniversitelerde birden fazla Sa1l%k Yüksekokulu oldu1u için seçilen üniversitelerin merkezinde bulunan Hem$irelik Yüksekokullar% ve Sa1l%k Yüksekokullar% çal%$ma kapsam%na al%nm%$t%r. Sonuçta dört Hem$irelik Yüksekokulu ve 17 Sa1l%k Yüksekokulu örneklemi olu$turmu$tur. Örneklem kapsam%nda yer alan okullarda okuyan son s%n%f ö1rencilerinin tümü (1340) çal%$ma kapsam%na al%nm%$t%r. Seçilen örneklem, evrenin %26.8’ini temsil etmektedir. Bu okullara 1340 anket formu gönderilmi$, ara$t%rmaya kat%lmay% kabul eden 1043 ö1renci (%77.8) anket sorular%n% yan%tlam%$t%r. Ancak 34 ö1rencinin anket formunda eksik bilgiler oldu1undan de1erlendirmeye al%nmam%$ ve ara$t%rman%n örneklemini 1009 ö1renci olu$turmu$tur.
Veri Toplama Arac/: Veriler ara$t%rmac%lar taraf%ndan olu$turulan “Ö1renci Profili Anket Formu” ile toplanm%$t%r. Anket formu, hem$irelik ö1rencilerinin ki$isel, sosyal, ekonomik ve hem$irelik e1itimiyle ilgili profilini ortaya koymak amac%yla, Yi1it ve arkada$lar%n%n (2004) “Türkiye’deki Lisans Mezunu Hem$irelerin Profili” çal%$mas%nda kulland%klar% anket temel al%narak geli$tirilmi$tir. Form, alt%s% aç%k uçlu olmak üzere 72 sorudan ve a$a1%daki alt gruplardan olu$maktad%r; • Ö1rencilerin sosyo-demografik özellikleri • Sosyal, kültürel ve sportif özellikleri • Hem$irelik e1itimiyle ilgili görü$leri • Mesleki görü$ ve uygulamalar%
• Sosyal durumlar% ve devletin hem$irelik e1itim– istihdam% ile ilgili görü$leri.
Verilerin toplanmas/ ve analizi: Veriler, 2006 y%l% May%s-Haziran aylar%nda toplanm%$t%r. Anketler, hem$irelik ve sa1l%k yüksekokullar% müdürlerine posta yoluyla gönderilmi$ ve anketlerin geri dönü$ü yine posta yoluyla sa1lanm%$t%r. Anketler gönderilmeden önce okul müdürlükleri ve etik kurulu olan okullar%n etik kurullar%ndan yaz%l% izin al%nm%$t%r. Anketler ara$t%rmaya kat%lmay% kabul eden ö1rencilere okul yönetimleri taraf%ndan uygulanm%$t%r. Elde edilen veriler SPSS 11.5 istatistiksel paket programlar%yla de1erlendirilmi$tir. Verilerin analizi frekans ve yüzdeler üzerinden yap%lm%$t%r.
BULGULAR ve TARTI MA Ö:rencilerin Tan/t/c/ Özellikleri
Ö1rencilerin %50.0’si kentte, %33.7’si ilçede, %16.3’ü köy ya da kasabada do1mu$ olup, %57.4’ünün en uzun süre kentte, %30.3’ünün ilçede ve %12.3’ünün ise köy-kasabada ya$ad%1% belirlenmi$tir (Tablo 1). Warbah ve arkada$lar%n%n (2006) Hindistan’da hem$irelik ö1rencileriyle yapt%klar% çal%$mada ö1rencilerin %58.9’unun kentte do1du1u belirtilmi$tir. Ba$er’in (1995) Hacettepe Üniversitesi hem$irelik bölümü ö1rencileri ile yapt%1% bir çal%$mada ö1renci ailelerinin %48.2’sinin kentte, %51.8’inin ilçe ve köyde ya$ad%klar% belirtilmi$tir. Yukar%daki ara$t%rmalardan da görüldü1ü gibi hem$irelik ö1rencilerinin yakla$%k yar%s% kent kökenlidir. Gözlem ve deneyimlerimiz sonucunda, hem$irelik e1itiminin ortaö1retim düzeyinde oldu1u dönemlerde, ö1rencilerin önemli bir kesiminin k%rsal kökenli oldu1unu bilmekteyiz. Bu de1i$imin hem$irelik mesle1ine yans%mas%n%n olumlu olabilece1i dü$ünülmektedir.
Ö1rencilerin %60.6’s% ilkö1renimlerini kentte, %36.9’u ilçede, %2.5’i köy-kasabada tamamlam%$t%r.
Ö1rencilerin %58.0’i lise e1itimini klasik lisede, %22.2’si süper lisede, %6.2’si anadolu liselerinde, %9.9’u sa1l%k meslek liselerinde ve %3.7’si di1er liselerde tamamlam%$t%r. Ku$tepeli ve Gülcan’%n (2002) Türkiye‘de $letme Fakültesi ö1rencileri ile yapt%1% bir çal%$mada ö1rencilerin yar%dan fazlas%n%n anadolu ve süper liselerden mezun oldu1u belirlenmi$tir. Hem$ireli1e gelen ö1rencilerin dörtte birinden fazlas% anadolu lisesi ve süper liselerden gelmeleri önemli bir geli$medir. Çünkü ö1renciler anadolu liselerine s%navla, süper liselere ise belirli bir not ortalamas% ile al%nmaktad%r. Bu da hem$irelik ö1rencilerinin statüsündeki yükselmeyi göstermesi aç%s%ndan önemlidir.
Üniversite e1itimi s%ras%nda ö1rencilerin %37.6’s% ailesiyle, %31.2’si ö1renci yurdunda, %31.2’si arkada$lar%yla birlikte evde ya$amaktad%r. Buna göre yakla$%k üç ö1renciden ikisi ailesinden uzakta e1itim almaktad%r. Bu durum, ö1rencilerin ya$amla ilgili güçlüklerle mücadele etmelerinde ve ki$isel geli$imlerinde bir avantaj olarak görülebilir.
Ö1renci babalar%n%n ö1renim durumlar% incelendi1inde; %48.2’si ilkokul, %16.6’s% ortaokul, %22.0’si lise, %13.2’si üniversite ve daha üstü e1itim alm%$t%r. Babalar%n %28.2’si serbest meslek sahibi, %16.4’ü i$çi, %22.3’ü memur, %9.9’u çiftçi ve %23.2’si emeklidir. Babalar%n üçte birinden fazlas% lise ve üzerinde e1itim alm%$t%r ve tamam%n%n ya$am%n% sürdürecek bir i$i vard%r. Anne ve babalar%n ö1renim ve çal%$ma durumlar% aras%ndaki farkl%l%k ülkemizdeki genel durumu yans%tmaktad%r (D E 2000; lkkaracan 1998).
Tablo 1. Ö:rencilerin Tan/t/c/ Özellikleri (n=1009) Tan%t%c% özellikler Say% % Okul Hem$irelik Yüksekokulu 358 35.5 Sa1l%k Yüksekokulu 651 64.5 YaC* 19 – 21 186 18.5 22 – 24 723 71.9 25 + 96 9.6 Do:um Yeri* Kent 503 50.0 lçe 340 33.7 Kasaba – Köy 164 16.3
En uzun süre yaCanan yer*
Kent 576 57.4 lçe 304 30.3 Kasaba- Köy 123 12.3 Lise e:itim Klasik Lise 583 58.0 Süper Lise 224 22.2
Sa1l%k Meslek Lisesi 99 9.9
Anadolu Lisesi 63 6.2
Di1er 39 3.7
YaCad/klar/ yer*
Aile ile evde 378 37.6
Ö1renci yurdu 315 31.2
Arkada$ ile / yaln%z evde 315 31.2 Çal/Cma Durumlar/ Çal%$an 144 14.2 Çal%$mayan 865 85.8 Medeni Durumlar/ Bekar 958 95.0 Evli 51 5.0 KardeC Say/s/ 1-3 karde$ 613 60.8 4-6 karde$ 342 33.9
7 ve daha fazla karde$ 54 5.3
Annelerinin Ö:renim Durumu
lkokul 683 67.7
Ortaokul 87 8.7
Lise 84 8.2
Üniversite 28 2.8
Okur – yazar de1il 127 12.6
Annelerinin Çal/Cma Durumu
Ev han%m% 890 88.4
Memur 38 3.7
Serbest meslek 58 5.7
Emekli 23 2.2
Babalar/n/n Ö:renim Durumu
lkokul 486 48.2
Ortaokul 167 16.6
Lise 223 22.0
Üniversite 133 13.2
Babalar/n Çal/Cma Durumu
Serbest meslek 284 28.2
Emekli 234 23.2
Memur 225 22.3
$çi 166 16.4
Çiftçi 100 9.9
*Yüzdelikler cevap verenler üzerinden hesaplanm%$t%r.
Ö1rencilerin %14.2’si üniversite e1itiminin yan% s%ra ba$ka bir i$te de çal%$maktad%r. Bunlardan 80 ö1renci (%55.9) çal%$t%1% yeri belirtmi$tir. Bu ö1rencilerden %16.2’si sat%$ elemanl%1%, kasiyerlik vb. i$lerde çal%$%rken, %83.8’i çe$itli kurumlarda hem$ire olarak çal%$maktad%r. Hem$ire olarak çal%$anlar Sa1l%k Meslek Lisesi mezunudurlar. Ö1rencilerin %63.8’inin evinde kendisine ait ayr% bir odas% bulunmakta, %7.1’i odas%n% karde$leriyle payla$makta ve %29.1’inin ise kendisine ait bir odas% bulunmamaktad%r. Ö1rencilerin %95.0’% bekar, %5.0’i evlidir. Evli ö1rencilerin %20.0’si çocuk sahibidir. 1988-1989 ö1retim y%l%nda Ege Üniversitesi Hem$irelik yüksekokulu önlisans son s%n%f ö1rencileriyle yap%lan bir çal%$mada ö1rencilerin %99’unun bekar oldu1u saptanm%$t%r (Esen 1990). Bu bulgu, günümüzde evli ö1rencilerin de okumaya devam ettiklerini göstermektedir.
Ö1rencilerin yaln%zca %14.0'ü üniversitedeki ö1renci topluluklar%ndan herhangi birine üye oldu1unu belirtmektedir. Üniversitelerde bilimsel, mesleki, sportif, sosyal, kültürel ve sanatsal faaliyetleri sürdürmek amac%yla çe$itli ö1renci topluluklar% yer almaktad%r. Üniversite ö1rencileri ilgi alanlar% ve istekleri do1rultusunda bu topluluklara kat%lmaktad%rlar. [enses’in (2005) ODTÜ ktisat Bölümü ö1rencileriyle yapt%1% çal%$maya göre, ö1rencilerin %50’si ö1renci topluluklar%n%n en az birine üyedir. Ku$tepeli ve Gülcan’%n (2002) Dokuz Eylül Üniversitesi $letme Fakültesi ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada, ö1rencilerin %81.2’sinin bir ö1renci kulüp ya da toplulu1una üye oldu1u belirlenmi$tir. ktisat ve i$letme ö1rencilerine göre hem$irelik ö1rencilerinin sosyal ve sportif faaliyetlere daha az kat%ld%klar% görülmektedir. Hem$ireli1in bir kad%n mesle1i olmas%, e1itiminin uygulama a1%rl%kl% olmas%, klinik ve saha uygulamalar%n%n ö1rencilerin zamanlar%n%n önemli bir k%sm%n% almas% bu tür faaliyetlere zaman ay%ramamalar%na neden olabilir. Ayr%ca Sa1l%k Yüksekokullar%n%n önemli bir k%sm%n%n kampüs d%$%nda yer almas% ö1rencilerin üniversitenin etkinliklerine kat%lmas%n% etkiledi1i dü$ünülebilir (Ülker ve ark 2001).
Ö:rencilerin Sosyal, Kültürel ve Sportif Özellikleri
Ö1rencilerin %83.4’ü yabanc% dil bildi1ini belirtmi$tir. Bunlar%n %95.3’ü ngilizce, %4.7’si di1er dillerdir. Yabanc% dil bildi1ini belirtenlerin %52.5’i çok az düzeyde, %21.6’s% günlük konu$malar% sürdürecek düzeyde, %8.8’i hem$irelikle ilgili yay%nlar% izleyecek düzeyde, %7.5’i çeviri yapacak düzeyde, %9.6’s% bütün bunlar%n hepsini yapacak düzeyde bildi1ini belirtmektedir. Bu oran T%p Fakültesi ö1rencilerinde 10.1 (Gültekin ve rgil 2001) iken çal%$an hem$irelerde 7.1 (Yava ve ark. 2007) ve 6.5’tir (Yigit 2004). Ö1rencilerin yaln%zca %9.6’s%n%n iyi düzeyde ngilizce bildi1i görülmektedir. Günümüzde ngilizce bilmenin önemi yads%namaz. Hem$irelikle ilgili literatürün önemli bir k%sm% ngilizcedir. Bu nedenle, ö1rencilerin yabanc% dil bilme düzeylerinin geli$tirilmesi önemlidir. Ancak ülkemizde de hem$irelikle ilgili birçok hakemli dergi ve kitap bulunmaktad%r. Ö1renci ve mezun hem$ireler meslek ile ilgili yeni bilgi ve geli$melere rahatl%kla ula$abilmektedirler.
Tablo 2. Ö1rencilerim Sosyal, Kültürel ve Sportif Özellikleri (n=1009)
Özellikler Say/ %
Ö:renci toplulu:una üye olanlar 139 14.0
Yabanc/ dil bilenler 842 83.4
Yabanc/ dil bilme düzeyi**
Çok az düzeyde 442 52.5
Günlük konu$malar% sürdürecek düzeyde 182 21.6 Hem$irelikle ilgili yay%nlar% izleyecek düzeyde 74 8.8
Çeviri yapacak düzeyde 63 7.5
Hepsini yapacak düzeyde 81 9.6
Tatil yapabilenler 529 51.9
Mobil telefonu olanlar 970 96.1
Ehliyeti olanlar 242 24.0
Araba kullananlar 181 17.9
Bilgisayar kullananlar 929 92.1
Bilgisayar kullanma amaçlar/*
Yaz% yazmak ve ders çal%$mak 773 76.6
nternete girmek 678 67.2
Oyun oynamak 124 12.3
Evinde bilgisayar bulunanlar 411 40.7
Kitap okuyanlar 904 89.6
Kitap okuma s/kl/:/**
Derslerinden f%rsat buldu1unda 721 79.4
Her gün düzenli olarak 124 13.7
Hafta sonlar% okudu1unu 63 6.9
Gazete okuyanlar 925 91.7
Gazete okuma s/kl/:/**
Hafta sonlar% 379 41.0
Her gün 358 38.7
Arada bir 188 20.3
Haftal/k-ayl/k dergi okuyanlar 336 33.3 Günlük haberleri takip edenler 819 81.2 Haberleri izledikleri yer*
Televizyondan 709 70.3
Gazeteden 489 48.5
nternetten 207 20.5
Radyodan 139 13.8
Herhangi bir kursa kat/lanlar 400 39.6 Kat/ld/klar/ kurslar** Yabanc% dil 155 38.8 Müzik 78 19.7 Bilgisayar 57 14.3 Tiyatro 42 10.5 Di1er 68 16.7
Kültürel etkinliklere kat/lanlar 704 71.3 Kat/ld/klar/ kültürel etkinlik*
Sinemaya 640 63.4
Konsere 425 42.1
Tiyatroya 340 33.7
Sergiye 102 10.1
Sportif faaliyetlere kat/lma durumu**
Sporu yaln%zca izleyenler 492 50.7 F%rsat buldukça spor yapanlar 418 43.1 Düzenli olarak spor yapanlar 60 6.2 *Birden fazla yan%t verildi1i için toplam yüzden fazlad%r.
**Yüzdelikler cevap verenler üzerinden hesaplanm%$t%r.
Ö1rencilerin %51.9’u tatil yapabilmektedir ve tatilini (%55.0) ailesiyle birlikte geçirmektedir. Ö1rencilerin %96.1’inin mobil telefonu, %24.0’ünün ehliyeti vard%r ve %17.9’u araba kullanmaktad%r. Dimonte ve Ricchiuto’nun (2006) talya’daki gençler ile yapt%klar% bir çal%$mada da gençlerin %96’s%n%n en az bir mobil telefonun oldu1u belirtilmektedir. Ülkemizde ö1rencilerin telefon kullanma al%$kanl%klar% talya’daki ö1rencilerle benzerlik göstermektedir. Günümüzde cep telefonu kullan%m% özellikle gençler aras%nda oldukça yayg%nd%r. Bizim ö1rencilerimizin de di1er gençler gibi cep telefonunu yayg%n olarak kulland%1% görülmektedir.
Ö1rencilerin %92.1’i bilgisayar kullanmaktad%r. Bunlar%n %76.6’s% yaz% yazmak ve ders çal%$mak, %67.2’si internete girmek ve %12.3’ü oyun oynamak amac%yla bilgisayar kullanmaktad%r. Ö1rencilerin %40.7’sinin evinde bilgisayar bulunmaktad%r. Komerik’in (2005) Türkiye’de Di$ hekimli1i ö1rencilerinin bilgisayar kullan%m% ile ilgili yapt%1% bir çal%$maya göre, ö1rencilerin %93.0’ü bilgisayar kullanmaktad%r. Yine Kir ve arkada$lar%n%n (2004) Türkiye’de T%p Fakültesi ö1rencilerinin bilgisayar ve internet kullan%m% ile ilgili yapt%klar% bir çal%$maya göre, ö1rencilerin %86.4’ü bilgisayar kullanmakta ancak %8.9’unun evinde bilgisayar bulunmaktad%r. Koç’un (2006) hem$irelik ö1rencileriyle yapt%1% çal%$mas%nda da ö1rencilerin %85.9’unun bilgisayar kulland%1%, %26.6’s%n%n bilgisayar%n%n oldu1u bildirilmektedir. Dorup’un (2004) Danimarka’da T%p Fakültesi ö1rencileri ile yapt%1% bir çal%$mada, ö1rencilerin %71.7’sinin evinde bilgisayar bulunmaktad%r. Hem$irelik ö1rencilerinin bilgisayar kullanma durumlar% di1er ö1rencilerle kar$%la$t%r%ld%1%nda benzer durumda olduklar% görülmektedir. Bu sonuç hem$irelik ö1rencilerinin büyük ço1unlu1unun bilgiye ula$mada günümüz teknolojisini kullanabildiklerini göstermektedir.
Ö1rencilerin %89.6’s% kitap okumaktad%r. Kitap okuyanlar%n %79.4’ü derslerinden f%rsat buldu1unda, %13.7’si her gün düzenli olarak ve %6.9’u hafta sonlar% okudu1unu belirtmektedir. Tercih ettikleri kitap türleri; %78.1’inin roman, %39.9’unun deneme, %37.3’ünün öykü, %33.3’ü $iir ve %32.0’sinin seyahat-gezi’dir. Özkul ve Torun’un (2005) Sakarya Üniversitesi ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada, ö1rencilerin %26.6’s% popüler, %16.8’i mesleki, %16.4’ü edebi, %15.9’u kültür sanat ve %10.3’ü felsefi kitaplar okumaktad%rlar. Yi1it ve arkada$lar% taraf%ndan (2004) Türkiye’de lisans mezunu hem$irelerle yapt%klar% bir ara$t%rmaya göre hem$irelerin dörtte birinin kitap
okudu1u belirlenmi$tir. Bu sonuçlara göre ö1renci hem$irelerin, mezun hem$irelere göre çok daha fazla kitap okuduklar% görülmektedir. Üniversite dönemi, belirli davran%$ ve al%$kanl%klar%n güçlendi1i ve yerle$ti1i bir dönemdir. Bu ba1lamda gelece1in hem$irelerinin okuma al%$kanl%1%n%n daha yüksek düzeyde bulunmas% beklenmektedir. Bu durumun, gelecekte hem$irelerin toplumdaki konumlar%n% da olumlu yönde etkileyece1i dü$ünülmektedir.
Ö1rencilerin %91.7’si gazete okumakta, bunlar%n %41.0’i hafta sonlar%, %38.7’si her gün, %20.3’ü arada s%rada okumaktad%r. Ö1rencilerin okudu1u gazeteler incelendi1inde; %25.7’si Posta, %15.5’i Hürriyet, %13.6’s% Milliyet, %11.8’i Sabah, %11.1’i Zaman, %4.8’i Radikal, %3.2’si Cumhuriyet ve %14.3’ü di1er gazeteleri okumaktad%r. Ö1rencilerimizin çe$itli görü$leri yans%tan gazeteleri okuduklar% görülmektedir. Gültekin ve rgil’in (2001) Uluda1 Üniversitesi t%p fakültesi ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada erkek ö1rencilerin %57’sinin, k%z ö1rencilerin %44.5’inin günlük gazete okudu1u belirtilmi$tir. Hem$irelik ö1rencilerinin t%p fakültesi ö1rencilerine göre günlük gazete okuma al%$kanl%klar%n%n daha dü$ük düzeyde oldu1u görülmektedir. Bu fark ö1rencilerin sosyo-ekonomik ve kültürel durumlar%yla ilgili olabilir. Okullar%n kütüphanelerinde ö1rencilerin kolayl%kla ula$abilece1i ve okuyabilece1i günlük gazetelerin say% ve çe$itlili1inin artt%r%lmas% ile ö1rencilerin gazete okuma oranlar% artt%r%labilir.
Ö1rencilerin %33.3’ü haftal%k-ayl%k dergi okumaktad%r. Haftal%k–ayl%k dergi okuyan ö1rencilerin %54.6’s% bilim teknik, %26.9’u sanat edebiyat, %26.3’ü aktüel-magazin, %17.4’ü hem$irelik ile ilgili dergi ve bültenler, %5.2’si politik ve %8.2’si atlas, sa1l%k, mizah vb. dergileri okumaktad%r. Ö1rencilerin hem$irelikle ilgili dergileri izleme durumlar%n%n dü$ük oldu1u görülmektedir. Ülker ve arkada$lar%n%n (2001) haz%rlad%1% “Türkiye'de Hem$irelik” raporuna göre ülkemizdeki sa1l%k yüksekokullar%n%n kütüphane ve elektronik literatür tarama olanaklar%n%n yetersiz oldu1u belirlenmi$tir. Bu ba1lamda, ö1rencilerin mesleki yay%nlar% izleme olanaklar%n%n k%s%tl% oldu1u bizim bulgumuzla da desteklenmektedir.
Ö1rencilerin %81.2’si günlük haberleri takip etmektedir. Bunlar%n %70.3’ü televizyondan, %48.5’i gazeteden, %20.5’i internetten ve %13.8’i radyodan haberleri takip etmektedir. Ö1rencilerin güncel olaylar% izledikleri görülmektedir.
Ö1rencilerin %39.6’s% herhangi bir kursa kat%lm%$lard%r. Bunlar%n %38.8’i yabanc% dil, %19.7’si müzik, %14.3’ü bilgisayar, %10.5’i tiyatro % 16.7’si da di1er kurslara kat%lm%$t%r. Ö1rencilerin yakla$%k üçte biri yabanc% dil kursuna kat%lmaktad%r. Bu bulgu, üniversitelerin ö1rencilerin dil gereksinimlerini kar$%layacak düzeyde olmad%1%n% dü$ündürmektedir. Ayr%ca, ö1rencilerin dil konusunda kendi eksikliklerinin fark%nda olup bunu tamamlamaya çal%$malar% da olumlu bir sonuçtur.
Ö1rencilerin %71.3’ü çe$itli kültürel etkinliklere kat%lmaktad%rlar. Kültürel etkinliklere kat%lan Ö1rencilerin %47.0’si ayda birkaç kez kültürel etkinliklere kat%ld%1%n%, %24.5’i y%lda bir kaç kez, %11.0’i haftada bir iki kez, %17.4’ü f%rsat buldukça kat%ld%1%n% belirtmektedir. Ö1rencilerin %63.4’ü kültürel etkinlik olarak sinema, %42.1’i konser, %33.7’si tiyatro, %10.1’i sergi ve %4.8’i ise di1er etkinliklere kat%lmaktad%r. Do1rudan insanla çal%$an ve insan% anlamaya odakl% olan hem$irelik mesle1inin gelece1i olan hem$irelik ö1rencilerinin sanatsal etkinlikleri izleme s%kl%1%n%n yüksek olmas%, ki$isel ve mesleki geli$imi olumlu etkileyebilecek bir özelliktir.
Ö1rencilerin %28.7’si pop müzik, %25.0’i Türk halk müzi1i, %16.2’si özgün müzik, %10.6’s% türk sanat müzi1i, %5.7’si rock müzik ve %13.8’i kula1a ho$ gelen her türlü müzi1i dinledi1ini belirtmi$tir. Özkul ve Torun’un (2005) Sakarya Üniversitesi ö1rencileriyle yapt%1% bir çal%$mada ö1rencilerin %33.6’s% pop müzik, %17.3’ü yabanc% müzik, %13.1’i türk halk müzi1i, %10.3’ü özgün müzik dinledi1ini belirtmi$tir. Hem$irelik ve di1er ö1rencilerin birinci s%rada popüler müzik dinledikleri görülmektedir.
Ö1rencilerin %50.7’si spor yapmad%1%n% sadece sporu izledi1ini, %43.1’i f%rsat buldukça spor yapt%1%n% ancak %6.2’si düzenli olarak spor yapt%1%n% ve üniversitenin kulübünde oynad%1%n% belirtmi$tir. Ö1rencilerin %39.5’i voleybol, %14.7’si basketbol, %10.5’i yüzme, %7.8’i tenis, %5.3’ü atletizm ve %22.2’si di1er sporlarla ilgilendiklerini belirtmi$tirler. Ancak ö1rencilerin yakla$%k yar%s%n%n f%rsat buldukça spor yapt%1% dü$ünülürse, ö1rencilerin sporu bir ya$am biçimi haline getirmedikleri söylenebilir. Yi1it ve arkada$lar% (2004) Türkiye’de hem$irelerle yapt%klar% bir çal%$mada da benzer biçimde hem$irelerin önemli bir k%sm%n%n spor yapmad%klar% belirlenmi$tir. Ülker ve arkada$lar%n%n (2001) “Türkiye'de Hem$irelik” raporunda Sa1l%k Yüksekokullar%n%n sosyal ve spor tesislerinin yetersiz
oldu1u bildirilmi$tir. Sosyal ve sportif faaliyetlerin yap%laca1% alt yap%n%n olmad%1% ko$ullarda ö1rencilerin sportif faaliyetlerinin dü$ük olmas% beklendik bir durumdur. Ö1rencilerin yararlanabilece1i sosyal ve spor tesislerinin sa1lanmas% ve sportif faaliyetlere duyarl%l%klar%n%n artt%r%lmas% ile ö1rencilerin spor yapma al%$kanl%klar%n%n olu$turulmas% sa1lanabilir. Ayr%ca, Sa1l%k Yüksekokullar%n%n üniversitelerin kampusleri içerisinde yer almas% ile ö1rencilerin sosyal ve sportif faaliyetlere kat%l%mlar%n%n artaca1% dü$ünülmektedir.
Ö:rencilerin Mesleki E:itimle lgili
Özellikleri
Tablo 3. Ö1rencilerin Hem$irelik E1itimiyle lgili Özellik ve Görü$leri (n=1009)
Özellikler Say/ %
Hayal etti:i üniversitede okuyanlar 355 35.2 Hayal etti:i bölümde okuyanlar 273 27.1 HemCirelik bölümünü tercih s/ras/*
lk 5 s%rada 614 64.1
6-15 s%rada 249 24.7
16. ve daha sonraki s%ralarda 113 11.2 HemCirelik bölümünü seçti:i için
mutlu oldu:unu ifade edenler 788 78.1 Lisans e:itiminde verilen kuramsal bilgiyi de:erlendirmeleri*
K%smen yeterli 619 62.3)
Çok yeterli 313 31.5
Yetersiz 62 6.2
Lisans e:itiminde verilen uygulama becerilerini de:erlendirmeleri*
K%smen yeterli 626 63.0
Çok yeterli 187 18.8
Yetersiz 181 18.2
Verilen lisans e:itiminin günlük yaCamda kullan/m/n/ de:erlendirmeleri *
Çok yeterli 292 29.4
K%smen yeterli 625 63.0
Yetersiz 75 7.6
*Yüzdelikler cevap verenler üzerinden hesaplanm%$t%r.
Ö1rencilerin yaln%zca %35.2’si hayal etti1i üniversitede ve %27.1’i hayal etti1i bölümde okumaktad%r. Bu da önemli bir kesiminin (%72.9) istemedi1i halde hem$irelik e1itimini tamamlamaya çal%$t%1%n% göstermektedir. Ancak ö1rencilerin hem$irelik bölümünü tercih etme s%ralamalar% incelendi1inde %64.1’inin ilk 5 s%rada, %24.7’sinin 6-15 s%rada, %11.2’sinin de daha sonraki s%ralarda tercih ettikleri görülmektedir. Ö1rencilerin %72.9'u istemedi1i bölümde okudu1unu belirtirken, %64’ünün hem$ireli1i ilk 5 s%rada tercih etmesi bir çeli$kiye i$aret etmektedir.
Ne var ki, çeli$ki ö1renciden çok üniversiteye yerle$tirme sisteminden kaynaklanmaktad%r. Çünkü ö1renciler üniversite ve bölüm seçerken puanlar%na göre s%ralama yapmak durumunda kalmakta ve sistem bir meslek sahibi olmak için ö1renciyi istemedi1i bölümü seçmeye zorlamaktad%r.
“Hem$irelik bölümünü seçmeseydiniz hangi bölümü seçerdiniz?” sorusuna ö1rencilerin verdi1i yan%tlar%n %54.3’ü ö1retmenlik, %18.6’s% t%p ve eczac%l%k, %27.1’i de mühendislik, hukuk, kamu yönetimi, mimarl%k gibi bölümleri i$aret etmektedir. Bu da ö1rencilerin önemli bir bölümünün, hayal etti1i üniversitede ve bölümde okumad%1%n%, hem$irelik yerine ö1retmenli1i tercih ettikleri ve istekleri ile seçimleri aras%nda zorland%klar% anlam%na gelmektedir. Ancak bu durum, yukar%da belirtti1imiz gibi üniversiteye giri$ s%nav sistemiyle ve ayr%ca hem$ireli1in di1er mesleklere göre i$ bulma olanaklar%n%n daha iyi olmas%yla ilgili olabilir.
Ö1rencilerin %78.1’i hem$irelik bölümünü seçti1i için mutlu oldu1unu ifade ederken, %21.9’u pi$man oldu1unu belirtmektedir. Pi$man olma nedenleri aras%nda; çal%$ma ko$ullar%n%n zor ve stresli olmas%, mesle1in statüsünün dü$ük, önyarg%lar%n fazla olmas% ve bu yüzden toplum taraf%ndan beklenen de1eri görmemesi ve ele geçen ücretin dü$ük olmas% gibi nedenler ileri sürülmektedir. Ö1rencilerin önemli bir k%sm%n%n (%78) hem$irelik bölümünü seçti1i için mutlu olmas%, son s%n%f olmalar% nedeniyle zaman içinde bölüme uyum sa1lad%klar%n% ya da ba$ka seçenekleri olmad%1% için benimsemek durumunda kald%klar%n% dü$ündürmektedir.
Ö1rencilerin %62.3’ü lisans e1itiminde verilen temel kuramsal bilgiyi k%smen yeterli, %31.5’i çok yeterli, %6.2’si ise yetersiz bulmaktad%r. Norman ve arkada$lar%n%n (2005) ABD' de hem$irelik ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada ö1rencilerin %88’i hem$irelik e1itimini yeterli bulmaktad%rlar. Bulduko1lu ve arkada$lar% (2004) hem$irelerle yapt%klar% bir çal%$mada hem$irelerin %35.6’s% üniversitede ald%klar% e1itimin i$ ya$am%nda kullan%m% için yeterli oldu1unu, %44.7’si k%smen yeterli oldu1unu, %17.1’i de yetersiz oldu1unu belirtmektedir. Ülkemizde ö1renci ve mezun hem$irelerin yakla$%k üçte biri hem$irelikte verilen temel e1itimi yeterli bulurken, ABD’de büyük bir ço1unluk yeterli bulmaktad%r. Bu fark%n e1itim sisteminden ve ö1rencinin mesle1i benimseme düzeyinden kaynakland%1% dü$ünülebilir.
Ö1rencilerin %63.0’ü lisans e1itiminde verilen hem$irelik uygulama becerilerini k%smen yeterli, %18.8’i çok yeterli, %18.2’si ise yetersiz bulmaktad%rlar. Ku$tepeli ve Gülcan (2002) Dokuz Eylül Üniversitesi, $letme fakültesi ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada ö1rencilerin %56.8’i ald%1% e1itimin kendini i$ hayat%na haz%rlad%1% kan%s%ndad%r. Bu sonuç, Türkiye’de hem$irelik e1itimi veren okullar aras%nda e1itim kalitesi aç%s%ndan farkl%l%klar%n olmas%yla aç%klanabilir (Ülker ve ark. 2001). Bununla beraber, ö1rencilerin ald%klar% e1itim ile ilgili fark%ndal%klar% önemli bir sonuçtur ve ö1rencilerin kendilerini geli$tirmeleri yönünde güdüleyici olabilir.
Ö1rencilerin %29.4’ü lisansta ald%1% e1itimin günlük ya$amda kullan%m%n% çok yeterli, %63.0’ü k%smen yeterli, %7.6’s% yetersiz bulmaktad%r. Bu bulgular bize ö1rencilerin ald%klar% e1itimi günlük ya$amlar%nda kullanabildiklerini göstermektedir.
Sonuç olarak ö1rencilerimizin %6’s% kuramsal e1itimi, %18’i uygulama becerilerini yetersiz bulmaktad%r. Ayr%ca ö1rencilerin %7.6’s% ald%1% e1itimin günlük ya$am%nda kullan%m%n% yetersiz bulmaktad%r. Bu bulgular incelendi1inde olumsuz de1erlendirmelerin pek yüksek olmad%1% görülmektedir. Ancak, insan ya$am%yla u1ra$an bir meslek olan hem$irelik için bu oranlar%n daha dü$ük olmas% beklenmektedir. Ülkemizdeki temel mesleki e1itim ve insan gücü durumuna bak%ld%1%nda, Ülker ve arkada$lar%n%n “Türkiye’de Hem$irelik” (2001) raporundan da anla$%laca1% üzere, Sa1l%k Yüksekokullar%nda toplam 809 e1iticinin görev yapt%1%, bu e1iticilerin 524’ünün (%64.8) hem$irelik kökenli, 285’inin (%35.2) ise di1er meslek gruplar%ndan oldu1u, ayr%ca bu say%n%n sadece %11.3’ünün ö1retim üyesi oldu1u belirtilmektedir (Ülker ve ark. 2001). Çal%$mam%z%n örnekleminin %64.5’ini (Tablo 1) Sa1l%k Yüksekokullar% olu$turdu1u dü$ünüldü1ünde, rapordan da anla$%laca1% gibi Sa1l%k Yüksekokullar%nda ö1retim eleman% say%s%n%n oldukça yetersiz oldu1u görülmektedir. Bu da ö1renciye verilen e1itimi olumsuz etkilemektedir. Bu sorunun giderilmesinde özellikle Sa1l%k Yüksekokullar%n%n e1itici kadrolar%n%n hem nicelik hem de niteliksel olarak güçlendirilmesi yararl% olacakt%r.
Ö1rencilerin %50.2’si okullar%n%n bulundu1u kampuslar% sosyal olanaklar aç%s%ndan yetersiz bulmakta, %33.1’i k%smen yeterli ve %15.3’ü çok yeterli bulmaktad%r. [enses’in (2005) ODTÜ’de ktisat bölümü ö1rencileriyle yapt%1% çal%$mada, ö1rencilerin %69’u bulunduklar% üniversitenin sosyal olanaklar%n%n beklentilerini kar$%lad%1%n% ifade etmektedir. Özcan ve
Yi1it (2000) Türkiye’de Sa1l%k Yüksekokullar%n%n (SYO) nicel durumlar%yla ilgili yapt%klar% çal%$malar%nda SYO’lar%n%n %86.6’s%n%n üniversite kampusu d%$%nda ve Sa1l%k Bakanl%1%’ndan devredilen meslek lisesi binalarda e1itim- ö1retimlerini sürdürdükleri belirtilmektedir. Bu nedenle SYO ö1rencileri kendilerini üniversitenin di1er bölümlerinde okuyan ö1rencilerden soyutlanm%$ olarak alg%lad%klar% ve kampus olanaklar%ndan uzak olduklar% için sosyal olanaklar% yeterli bulmuyor olabilirler.
Ö:rencilerin HemCirelik Mesle:i ile lgili
Uygulamalar/
Tablo 4. Ö1rencilerin Mesleki Uygulamalar% (n=1009)
Özellikler Say/ %
Bir Derne:e Üye Olanlar 49 4.9 Üye Olunan Dernekler*
Hem$irelik ve sa1l%kla ilgili
dernekler 30 61.4
E1itim Ve Sanat le lgili Dernekler 10 18.3
Sendikalar 5 10.2
Do1a le lgili Dernekler 4 10.1 Üye Olan Ö:rencilerin Dernekte Ald/klar/ Görevler*
Yaln%zca Etkinlikleri Takip Edenler 29 59.2 Sosyal Ve Kültürel Etkinliklerde
Görev Alanlar 11 22.5
Örgütlenme Ve Yönetimde Yer
Alanlar 9 18.3
Son ki Y/lda Mesleki Bilimsel
Etkinliklere Kat/lanlar 406 40.3 *Yüzdelikler cevap verenler üzerinden hesaplanm%$t%r.
Ö1rencilerin ancak %4.9’u bir derne1e üyedir. Bu grubun %61.4’ü hem$irelik ve sa1l%kla ilgili, %18.3’ü e1itim ve sanat ile ilgili, %10.2’si sendikalara ve %10.1’i do1a ile ilgili derneklere üyedir. Üye olan ö1rencilerin %59.2’si dernekte görev almamakta ancak etkinlikleri takip etmekte, %22.5’i sosyal ve kültürel etkinliklerde, %18.3’ü ise örgütlenme ve yönetimde yer almaktad%r. Bulduko1lu ve arkada$lar%n%n (2004) yapt%1% bir çal%$mada da hem$irelerin mesleki örgütlenmelerinin dü$ük oldu1u belirtilmektedir. Bu bulgulara göre, Türkiye’de hem$irelerin ve hem$irelik ö1rencilerinin mesleki örgütlenme bilincinin istendik düzeyde geli$medi1i söylenebilir. E1itim müfredatlar% içinde mesleki örgütlenmenin önemi üzerinde daha fazla durulmas% ve motive edilmeleri, bu bilincin yükselmesinde yararl% olabilir.
Yi1it ve arkada$lar%n%n (2004) yapt%klar% çal%$mada da, lisans mezunu hem$irelerin örgütlenme düzeylerinin yetersiz oldu1u görülmektedir. 2006 y%l% verilerine göre Türk Hem$ireler Derne1i’ne (THD) üye say%s% 6189’d%r. Oysa Devlet statistik Enstitüsünün 2003 verilerine göre ülkemizde 82,246 hem$ire bulunmaktad%r. Buna göre hem$irelerin yaln%zca %7.5’i THD’ne üyedir ve bu da örgütlenme bilinç ve düzeyinin ne denli dü$ük oldu1unun göstergesidir (Devlet statistik Enstitüsü 2006; Türk Hem$ireler Derne1i 2006).
Ö1rencilerin %40.3’ü son iki y%lda mesleki bilimsel etkinliklere (seminer, kongre, sempozyum, konferans) kat%lm%$t%r. Bilimsel etkinliklere kat%lanlar%n say%s% ülkemiz ko$ullar% ve ö1rencilerin sosyo-ekonomik durumlar% göz önüne al%nd%1%nda az%msanamaz düzeydedir. Ülkemizde her y%l düzenli olarak düzenlenen Ulusal Hem$irelik Ö1rencileri Kongresi de bu konuda olumlu bir geli$medir. Ö1renciler maddi olarak desteklendiklerinde bu say%n%n daha da artaca1% aç%kt%r. Ö:rencilerin Sosyal Durumlar/ ve Devletin HemCirelik E:itim– stihdam/ le lgili GörüCleri
“Kendinizi sosyokültürel olarak toplumun hangi kesiminde görüyorsunuz” sorusuna ö1rencilerin %25’i üst kesiminde, %69.5’i orta kesiminde, %5.5’i alt kesiminde gördü1ünü belirtmi$tir.
Ö1rencilerin %6.0’s% kendini üst gelir düzeyinde, %80.5’i orta kesimde ve %13.5’i alt kesimde görmektedir. Üstün ve arkada$lar%n%n (2005) Hem$irelik Yüksekokulu ö1rencileriyle yapt%klar% bir çal%$mada ö1rencilerin %76.9’u ekonomik olarak gelirlerinin orta düzeyde oldu1unu belirtmi$lerdir. Bu çal%$mada da ö1renciler kendilerini sosyo-kültürel ve ekonomik olarak orta düzeyde görmektedirler. Bu de1erlendirme oldukça gerçekçi görünmektedir.
Ö1rencilerin %55.0’i devletin hem$irelik e1itim politikalar%n%n yetersizli1ini vurgulamakta, %9.9’i e1itimde bölgeler aras% e$itsizlikler oldu1unu belirtmekte, %5.6’s% e1itim politikalar%n%n iyi oldu1unu, %5.2’si okul-hastane i$birli1inin yetersiz oldu1unu ifade etmektedir. Bununla beraber ö1rencilerin %4.5’i hem$irelik yasas%n%n de1i$tirilmesi gerekti1ini belirtmi$tir. Yakla$%k be$ ö1renciden birinin ise (%19.8) bir yorum yapmamas% bu konuda dü$üncelerinin net olmad%1%n% göstermektedir. E1itimde bölgeler aras% e$itsizli1e i$aret eden, okul-hastane i$birli1ine de1inen, hem$irelik yasas%n%n de1i$mesi konusunu vurgulayanlar%n da oldukça az olmas% ö1rencilerin
yakla$%k yar%s%n%n, hem$irelik ve sa1l%k olgusuna bak%$lar%n%n yüzeysel oldu1unu dü$ündürmektedir. Tablo 5. Ö1rencilerin Sosyal Durumlar% ve Devletin Hem$irelik E1itim– stihdam% le lgili Görü$leri (n=1009)
Özellikler Say/ %
Ö:rencilerin kendilerini ait hissettikleri sosyokültürel kesim*
Üst kesim 242 25.0
Orta kesim 676 69.5
Alt kesim 54 5.5
Ö:rencilerin kendilerini ait hissettikleri gelir düzeyi *
Üst kesim 58 6.0
Orta kesim 778 80.5
Alt kesim 130 13.5
Ö:rencilerin devletin hemCirelik e:itim politikalar/ konusundaki görüCleri
Devletin e1itim politikalar% yetersiz 555 55.0 E1itimde bölgeler aras% e$itsizlikler var 100 9.9 Devletin e1itim politikalar% iyi 57 5.6 Okul-hastane i$birli1i yetersiz 52 5.2 Hem$irelik yasas% de1i$tirilmeli 45 4.5
Yorumsuz 200 19.8
Ö:rencilerin devletin hemCirelik istihdam politikalar/ konusundaki görüCleri
Devletin istihdam politikalar% uygun de1il 624 61.8
$sizlik sorunu var 136 13.5
Devletin istihdam politikalar% iyi 43 4.3
Yorumsuz 206 20.4
Ö:rencilerin hemCirelik mesle:inin gelece:i konusundaki görüCleri
Meslekle ilgili olumlu geli$meler olacak 444 44.0 Mesle1in gelece1inden endi$eliyim 202 20.0 Sa1l%kta dönü$üm yasas% ve sözle$meli
atamalar mesle1i olumsuz etkileyecek 92 9.1 Mesleki örgütlenmenin güçlenmesi mesle1i
olumlu etkileyecek 51 5.1
Hem$irelik yasas%n%n de1i$tirilmesi mesleki
gücü artt%racak 22 2.2
Meslekte uzla$man%n mesle1e olumlu katk%lar%
olacak 18 1.8
Yorumsuz 180 17.8
*Yüzdelikler cevap verenler üzerinden hesaplanm%$t%r.
Ö1rencilerin devletin hem$irelikte istihdam politikalar%yla ilgili dü$ünceleri incelendi1inde; sadece %4.3’ünün politikalar%n iyi oldu1unu dü$ündü1ü, %61.8’inin olumsuz görü$ bildirdi1i görülmektedir. Bu görü$ler aras%nda; atamalar için yap%lan Kamu Personeli Seçme S%nav%n%n hem$irelik bilgi ve becerisini de1erlendirmedi1i, sadece genel yetenek ve genel kültüre göre atama yap%ld%1%, atamalarda adaletsizlik oldu1u, özelle$meli istihdam%n mesle1i olumsuz etkiledi1i gibi görü$ler yer almaktad%r. Ayr%ca
ö1rencilerin %13.5’i hem$irelikte i$sizlik sorunun oldu1unu belirtmektedir. Türkiye statistik Kurumu’na göre Türkiye’de i$sizlik oran% %10.1’dir (Türkiye statistik Kurumu 2008). Türkiye’nin genel i$sizlik sorunu hem$irelik istihdam%n% da etkilemektedir. Hastane ve birinci basamak sa1l%k hizmetlerinde hem$ire aç%1% oldu1u halde, mezunlar istihdam edilememekte ya da sözle$meli ve asgari ücretle çal%$t%r%larak ucuz insan gücüne dönü$türülmektedir (Ülker ve ark.2001).
Yi1it ve arkada$lar%n%n (2004) Türkiye’de lisans mezunu hem$ireler ile yapt%klar% çal%$mada da, devletin hem$irelikle ilgili e1itim-ekonomi ve istihdam politikalar% konusunda hem$irelerin %60.3’ü olumsuz görü$ bildirmi$tir. Bu sonuçlar devlet politikalar%na ö1rencilerin hem$irelerden daha olumsuz bakt%klar%n% göstermektedir. Bu durum, mezun olmak üzere olan ö1rencilerin gelece1e ili$kin kayg%lar%n%n oldu1unu göstermektedir.
Hem$irelik mesle1inin gelece1i konusunda ö1rencilerin %44.0’ü meslekle ilgili olumlu geli$meler olaca1%n%, %20’si mesle1in gelece1inden endi$eli oldu1unu, %9.1’i sa1l%kta dönü$üm yasas%n%n ve sözle$meli atamalar%n mesle1i olumsuz etkileyece1ini, %5.1’i mesleki örgütlenmenin güçlendirilmesinin mesle1i olumlu etkileyece1ini, %2.2’si hem$irelik yasas%n%n de1i$tirilmesinin mesleki gücü art%raca1%n% ve %1.8’i meslekte uzmanla$man%n mesle1e olumlu katk%lar%n%n olaca1%n% dü$ünmektedirler. Y%llard%r hem$ireli1in geli$mesinde engel olarak görülen ve tart%$%lan konulardan hem$irelik yasas% (%2.2) ve hem$irelikte örgütlenmenin yetersizli1i (%5.1) gibi sorunlar% hem$irelik ö1rencilerinin de fark etmesi ve bu konuyla ilgili görü$lerini bildirmeleri önemli bir bulgudur. Ancak bu bilinçte olan ö1rencilerin say%s% beklenenin oldukça alt%ndad%r. Buna kar$%n ö1rencilerin yakla$%k yar%s%n%n (%44) gelecekte meslekle ilgili olumlu geli$meler beklemeleri motivasyon aç%s%ndan olumludur.
Ayr%ca ö1rencilerin sa1l%kta dönü$üm yasas%n% hem$ireli1in geli$mesi önünde bir engel olarak görmeleri de (%9.1) oldukça isabetlidir. Bu yasa daha çok hekim ve tedavi merkezli, di1er meslek üyelerini ve sa1l%k hizmetlerini göz ard% eden bir yasad%r (Uysal 2005, Öztek 2006). Ö1rencilerin yasadaki bu eksikliklerin fark%nda olmalar% önemli bir bulgudur.
SONUÇ
Ülkemizdeki üniversitelerin hem$irelik bölümlerinden mezun olma a$amas%ndaki ö1rencilerin beyanlar%na dayal% olan bu çal%$man%n sonuçlar% $u $ekilde özetlenebilir.
Ö1rencilerin ço1unlu1u 22-24 ya$ aras%nda, bekar ve kent kökenlidir. Yar%dan ço1u e1itimlerini ya$ad%klar% kentin d%$%nda ve ailelerinden uzakta sürdürmektedir (Tablo 1). Annelerinin yar%dan fazlas% (%67.7) ilkokul mezunu ve önemli bir k%sm% (%88.4) ev han%m%d%r. Babalar%n%n yar%ya yak%n% (%48.2) ilkokul mezunudur ve tümünün bir i$i vard%r. Yedi ö1renciden biri, e1itiminin yan% s%ra bir i$te çal%$maktad%r.
Ö1rencilerin ancak yakla$%k üçte biri hayal etti1i üniversitede ve dörtte biri de hayal etti1i bölümde okumaktad%r. Hem$irelik yerine ö1retmenli1i tercih ettikleri halde, yar%dan fazlas% ilk alt% tercih aras%nda hem$irelik bölümünü seçmi$tir. Yine önemli bir kesim hem$irelik bölümünü seçti1i için mutludur (Tablo.3).
Ö1rencilerin çok az% iyi düzeyde yabanc% dil bilmektedir. Büyük bir ço1unlu1u bilgisayar kullanmakta, ancak yakla$%k yar%s%n%n evinde bilgisayar bulunmaktad%r (Tablo 2)
Ö1rencilerin önemli bir k%sm% günlük ya$amlar%nda, lisans e1itimi s%ras%nda ald%klar% temel bilgi ve uygulamalar% kullanabilmektedirler (Tablo 3).
Ö1rencilerin yar%s% (%50.2) bulundu1u kampusun sosyal olanaklar%n% yetersiz bulmakta ve çok az bir k%sm% düzenli spor yapmaktad%r. Ancak ö1rencilerin önemli bir k%sm% kültürel etkinliklere kat%lmaktad%r. Çok az bir k%sm% üniversitedeki ö1renci topluluklar%ndan birine üyedir (Tablo 2). Yine herhangi bir derne1e üye olan ö1renci say%s% oldukça azd%r (Tablo 5).
Ö1rencilerin çok az% düzenli kitap okumakta, yakla$%k üç ö1renciden biri günlük gazete ve haftal%k/ayl%k dergi okumaktad%r. Önemli bir k%sm% günlük haberleri takip etmektedir (Tablo 2).
Ö1rencilerin ço1unlu1unun cep telefonu ve yakla$%k dört ö1renciden birinin ehliyeti bulunmakta ve be$ ö1renciden biri araba kullanmaktad%r (Tablo 2). Ö1rencilerin yakla$%k yar%ya yak%n% son iki y%lda alan%yla ilgili bir bilimsel etkinli1e kat%lm%$t%r (Tablo 4).
Ö1rencilerin yar%dan ço1u kendisini sosyo-kültürel ve ekonomik yönden orta düzeyde görmektedir. Büyük bir k%sm% devletin e1itim ve istihdam politikalar%n% olumsuz bulmakta ve yar%ya yak%n% hem$irelik mesle1inin gelece1ini olumlu görmektedir (Tablo 5).
Sonuç olarak, Türkiye'yi temsil eden hem$irelik ö1rencilerinin sosyo-ekonomik ve kültürel düzeylerinin Türkiye ortalamas%n% yans%tt%1%n%, örgütlenme bilincinin güçlü olmad%1%, meslek seçimi ve meslekle ilgili de1erlendirmelerinin gerçekçi oldu1u, mesle1in gelece1i ile ilgili olumlu görü$lerinin oldu1u ve geli$meleri takip ettikleri söylenebilir
Bu sonuçlara göre önerilerimiz;
- Sa1l%k Yüksekokullar%n%n e1itim kadrolar%n%n ve fiziksel ko$ullar%n%n nitelik ve nicelik yönünden geli$tirilmesi,
- Ö1rencilerin yabanc% dil yeterliliklerinin artt%r%lmas% için uygun ko$ullar%n sa1lanmas%, - Kampüslerin sosyal ve sportif altyap%s%n%n
artt%r%lmas%,
- Sa1l%k Yüksekokullar%n%n üniversite kampusü içerisinde yer almas%n%n sa1lanmas%,
- Ö1rencilerin bilimsel etkinliklere kat%lmalar%n%n desteklenmesi,
- Hem$irelik mesle1inin üniversiteye girecek ö1rencilere tan%t%lmas%,
- Ö1rencilere mesleki örgütlenmenin öneminin vurgulanmas% ve mesleki örgütlere üye olmalar% için motive edilmeleridir.
KAYNAKLAR
Atalay M, Tel H (1999) (Çeviri) Gelecek Yüzy%lda Hem$irelikte Lisans E1itiminin Vizyonu. C.Ü. Hem$irelik Yüksek Okulu Dergisi, 3(2): 47-54.
Ballack S, Botes A (2003) Profile of baccalaureate curriculum graduate students in 1997. Curationis. 26(3): 60-8.
BaCer G (1995) Hem$irelik yüksekokullar%nda ö1renim gören ö1rencilerin sosyal özellikleri, okulu tercih s%ralamalar% ve seçme nedenleri. Hacettepe Üniversitesi Hem$irelik Yüksekokulu Dergisi, 2(1): 11-20.
Bulduko:lu K, Kantek F, Öncel S (2004) E1itimi de1erlendirme ve iyile$tirme çal%$mas%: Antalya Sa1l%k Yüksekokulu ilk üç dönem mezunlar%n%n görü$leri. Hem$irelik Forumu Dergisi, (2): 8-16.
Devlet statistik Enstitüsü 2006. www.die.gov.tr Eri$im Tarihi: 05.04.2006
Devlet statistik Enstitüsü, Türkiye’de Kad%n Bilgi A1%, ktisadi Faaliyet statistikleri – 2000, http://www.die.gov.tr/tkba/istatistikler4.htm Eri$im Tarihi: 23.11.2007
Dimonte M, Ricchiuto G (2006) Mobile phone and young people. A survey pilot study to explore the controversial aspects of a new social phenomenon. Minerva Pediatrics, 58(4): 357-63.
Dorup J (2004) Experience and attitudes towards information technology among first-year medical students in Denmark: Longitudinal questionnaire survey. Journal of Medical Internet Research, 6(1): e10.
Esen A (1990) Ege Üniversitesi Hem$irelik Yüksekokulu Ön Lisans 2. S%n%f Ö1rencilerinin ç Hastal%klar% Dersine li$kin Terminoloji Bilgi Düzeylerinin ncelenmesi. II. Ulusal Hem$irelik Kongresi Bildiri Kitab%, zmir, 792-800.
Gültekin BK, rgil E (2001) Uluda1 üniversitesi t%p fakültesi ö1rencilerinin sosyal aktiviteleri ve sa1l%kla ilgili tutum ve davran%$lar% http://kutuphane.uludag.edu.tr/Univder/PDF/tip/ htmpdf/2001-1-3/sosyalaktivite.pdf Eri$im Tarihi: 05.11.2006 lkkaracan P (1998) 75 Y%lda Kad%nlar ve Erkekler. stanbul:
Tarih Vakf%, 285 – 302.
www.kadinininsanhaklari.org/images/kentli_kadinlar.pdf Eri$im Tarihi: 02.11.2007
Kaya M (2000) Eski$ehir’de kad%n profili. http://estekam.sitemynet.com/yazilar/17.htm Eri$im Tarihi: 23.11.2007.
Kir T, O:ur R, K/l/ç S, TekbaC OF, Hasde M (2004) How medical students use the computer and Internet at a Turkish military medical school, Military Medicine, 169(12): 976-979. Koç Z (2006) Hem$irelik ö1rencilerinin hem$irelik e1itimi ve uygulamalar%nda bilgisayar kullan%m% konusundaki görü$lerinin belirlenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Hem$irelik Yüksekokulu Dergisi, 10(2): 29-40.
Komerik N (2005) Use of the Internet among dental students in Turkey, Journal of Dental Education, 69(4): 470-475. KuCtepeli Y, Gülcan Y (2002) Dokuz Eylül Üniversitesi
$letme Fakültesi ö1renci profili: Yans%malar ve öneriler. Dokuz Eylul University Journal of Faculty of Business, 3(2): 98-114.
Norman L, Buerhaus PI, Donelan K, McCloskey B, Dittus R (2005) Nursing students assess nursing education. Journal of Professional Nursing, 21(3): 150 –158.
Ö1renci Seçme ve Yerle$tirme Sistemi (ÖSYS) Yüksekö1retim Programlar% ve Kontenjanlar% K%lavuzu (2005) Ö1renci Seçme ve Yerle$tirme Merkezi, Ankara.
Özcan A, Yi:it R (2000) Sa1l%k yüksekokullar% ve ilk y%lardaki nicel durumlar%. Cumhuriyet Üniversitesi Hem$irelik Yüksekokulu Dergisi, 4(2): 14-21
Özkul O, Torun (2005) Sakarya Üniversitesi ö1rencilerinin sosyo-kültürel profili. Sakarya Ünversitesi Egitim Fakültesi Dergisi, 9: 1-19.
Öztek Z (2006) Türkiye’de Sa1l%k Hizmetlerindeki De1i$ikliklere Bak%$. 10. Ulusal Halk Sa1l%1% Kongresi, Kongre Kitab%, ss: 25-28, Van.
enses F (2005) ODTÜ ktisat Bölümü ö1renci profile. ODTÜ Geli$me Dergisi, 32 (Haziran), 185-198.
T.C. BaCbakanl/k Türkiye statistik Kurumu (2008) Hanehalk% $gücü Ara$t%rmas% 2007 Kas%m Dönemi Sonuçlar% . Türkiye statistik Kurumu Haber Bülteni, say%:24.
Türk Hem$ireler Derne1i.
http://www.turkhemsirelerdernegi.org.tr/ Eri$im Tarihi: 08.12.2006
Ülker S, Bulduko:lu K, Aksayan S, Atalay M, Kocaman G, Oktay S, Pektekin Ç (2001) “Türkiye'de Hem$irelik :Temel Mesleki E1itim le nsangücü'ne li$kin Sorunlar Ve Çözüm Önerileri” Ankara. Eri$im Tarihi: 9.12.2006
http://www.yok.gov.tr/egitim/raporlar/hemsirelik/hemsire.pdf Ustün B, Akgün E, Partlak N (2005) Hem$irelik yüksekokulu
ö1rencilerin öfke ifade etme biçimleri ve genel sa1l%k durumlar%n%n incelenmesi. Sa1l%k E1itimi Ara$t%rma Dergisi, 1(2):34-41.
Uysal A (2005) Sa1l%kta dönü$üm projesi kapsam%nda birinci basamak hizmetlerinde hem$ire nerede? 3. Uluslararas% 10. Ulusal Hem$irelik Kongresi, 7-10 Eylül 2005, zmir.
Warbah L, Sathiyaseelan M, VijayaKumar C, Vasantharaj B, Russell S, Jacob KS (2006) Psychological distress, personality, and adjustment among nursing students,
Nurse Education Today.
www.intl.elsevierhealth.com/journals/nedt Eri$im Tarihi: 21.11.2006
Yava A, Tosun N, Çiçek H, Yavan T, Terakye G, Hatipo:lu S (2007) Hem$irelerin ara$t%rma sonuçlar%n% kullan%m%nda Engeller Ölçe1i’nin geçerlilik ve güvenirlili1i. Gülhane T%p Dergisi, 49: 72-80.
Yi:it R, Özcan A, Kan/k A (2004) Profile of Nurses with baccalaulerate degrees in Turkey, Journal of Professional Nursing, 20(6): 403-12.
