Eski günlerde
T1 ^
Balık avı ve edevatı
Eski tar*
•
» m Her b a lığ ın a d ın a m a h sus ta k ım ta k la v a t, y a n i o lta , iğne, a ğ v a r. O lta n ın aslı İta ly a n c a v o lta 'imiş. B ir h a la tı b ir y e re b a ğ la m a k , gem i, is k e le b a b a la r ın a s a rm a k ; v e y a iki zinci rin b irb irin e d o la n m a sı d e m e k m iş.
B izim k u lla n d ığ ım ız m a n a d a k i, m a lû m a b a lığ ın a g ö re k a t k a t a t k u y ru ğ u n d a n o lu r; n ih a y e tin d e b e y a z re n k te m isina, o n u n u c u n d a y e m ta k ıla c a k iğ n e v e d ib e b a tm a m a s ı için k u rşu n b u lu nur.
M isina d a İta ly a n m M isina ş e h rin d e n g e liy o rm u ş (B u n a F ra n sız la r d a y in e F lo ra n s a d a n ( flo re n c e ) d iy o rla r. K o z a sını öreaı ip e k b ö c e ğ i sirk e y e atılıp , h a sıl o la n m a d d e ip e k g ib i in celtilip y a p ı lırm ış.
O lta n ın e n n a rin i h e v e s k â rla rm v e ç o lu k ç o c u ğ u n h a rc ı iz m a rit v e ista v ritin - k id ir ; iki ü ç k a t, iğnesi m iniciktir. L ü fe r o ltası b e ş a ltı k a t, iğnesi d a h a b ü y ü c e k ; p a la m u t, to rik g ib iler içinse İn g iliz sic im in d e n ; iğnesi eni k o n u çemgel.
Y alı s a k in le rin d e n m e ra k lıla r v e a v u n m a k n iy etliler rıh tım k e n a rla rın d a , elle rin d e kam ış, u c u n d a tü y lü k ü çü k zo k a , titr e te titre te b ir aşağ ı b ir y u k a rı g id ip g e lirlerd i. B u n u n a d ın a (s ıy ırtm a ) d e n ir, ç u rç u rd a n lü fe re k a d a r y a k a la d ığ ı o lu rd u . (Y ü m n ü ) y a h u t (y ü n lü ) ü ç b e ş k u la ç b ir sicim . U cu sıd a b e r m u ta d m isin a v e se re u z u n lu ğ u n d a tıp k ı u sk u m ru ş e k lin d e b ir z o k a ile k ıv rık iğ n e... K u rşu n z o k a n ın c ıv a la n ıp p ırılp ırıl ed ilm esi şa rt.
E r b a p la ra , z a n a a tta n o la n la ra m a h su stu . V a r k u v v e tle a ç ığ a a tıld ı m ı çin a- k o p , lü fe r, sa rı k a n a t, h a tta p a la m u t v e to rik y a p ış tı g itti.
F a k a t ç e k m e s in d e m e h a re t lâzım . B a- lık cağ ız d e rh a l d ib e d o ğ ru y ü rü r, k a y a m a y a a ltın a g id e rs e ip i k o p a rıv e rir. B aş v u ru n c a e ld e k i g e v şe k b ıra k ıla c a k . H a y v a n k en d in i se rb e s s a n ıp g e ri d ö n e re k k a ç m a k iste rk e n hızlı hızlı, k u la ç la y a k u laçlr/y a çek ilecek.
Ç a p a ri d e sü rü sü n e b e r e k e t 2 0 , 30, 4 0 iğ n e tak ılı. B u n la ra k ö s te k d e n iy o r. K ö s te k le r o lta n ın b e d e n in d e n ö lç ü lü p .ölçülüp sıra ile d izilm iş; en n ih a y e tin d e d e (is k a n d il) d e n ile n k u rşu n ... D u rg u n su la r için 100 d irh e m lik isk a n d il k â fi; a k ın tılı y e rle rd e 150 d irh e m liğ i v e d a h a a ğ ırı lâzım .. H in d in in k a n a t k u y ru ğ u tü y le ri iğ n e le re k ırm ızı ip e k le b a ğ la n ır, usu l u su l d e n iz e k o y u v e rilir; p a r m a k la r te tik te , b a lık sezilince h e m e n çekilir. K a y ık ta y a n ıb a ş a d ik ilm iş b ir sırığın ü s tü n d e d e te n e k e b ir k o n s e rv e k u tu su m ıhlı- Ç a p a ri çek ilir çek ilm e z isk a n d il o ra y a k o n u y o r. M ah y a gibi d izilm iş b a lık la rı k a fa la rın d a n sıkıp sıkıp, a ç ıla n a ğ ız la rın d a n iğ n e le n a lıp a lıp s e p e te yığ. A k ın b o l o ld u ğ u z a m a n la r 2 5 , 30 s a n d a l b ir a ra y a gelir, a ra la rın d a m a d ra b a z la r, d o la ş ırd ı: — G ü m ü ş, güm üş... Y a n i p a r a v e re c e ğ iz ş a m a ta sı... Sı c a ğ ı sıcağ ın a, b a lık h a n e y e v a rılm a d a n u cu zu u cu zu n a, ta n e h e sa b ile alış veriş.
H iç u n u tm a m . 1 9 0 8 M e şru tiy e tin in ilân ı a k ip le rin d e , b ü y ü k b a b a m , 1 5 se n e m e n f a d a k a ld ığ ı H a le p te n g e liy o rd u . H e p sev in ç içindeyiz. A k ra b a , eş d o s t b ir ç a ta n a ile k a rşıy a çık tık . K ız k u lesi a ç ık la rın d a , H id iv iy e k u m p a n y a s ın a a it (Ism a iliy e ) v a p u ru n u n u fu k ta b e lire c e k d u m a n la n n ı d ö r t g ö zle b e k liy o ru z .
A z ö te m iz d e b ir s a n d a l, iç in d e iki a d a m . Ç a p a riy i k o y u v e rm e le rd e ç e k m e leri, salk ım sa lk ım lü fe rle ri d e v şirm e le ri b ir o lu y o r. M a b u d v e rm e d e , M ah - m u d la r d a to p la m a d a .
( P r a k e te ) d e 2 0 0 , 3 0 0 d e n b in e, iki b in e k a d a r iğ n e v a rd ır. T â n e re d e n n e re y e k a d a r u la şa c a k ip ö lçü lü k ö s te k le ri d o lu. Bir ç a m a şır se p e tin in e tra fın a d a fır d o la y ı m a n ta rla r k u şatılm ış. İğ n e le re y e m o la ra k sığ ır y ü re ğ i p a r ç a la n k o n m uş. S e p e te k a p lı m a n ta rla rın h ik m e ti k ö ste k le ri sıra ile İliştirip b irb irin e k a rış tırm a m a k ; A r a p sa ç m a d ö n d ü rm e m e k . D elik li ağ ır b ir ta ş a b a ğ la n m ış ip y a
-dalyan
v a ş y a v a ş b ıra k ıla ra k d e n izin d ib in i b o y la d ık ta n s o n ra iki üç g ü n d u rsu n ... A r a d a s ıra d a y o k la n a c a k . Ç e k ip b ir d e b a k tın m ı h e v e n k . N eler y o k ? İsta k o z u n a , gelinciğine, p a v u ry a s ın a k a d a r d e ry a m a h lû k la rın ın g ü n a günü. B alık çılar b u n a (M ısır ç a rşısı) d e r le rd i. A ğ la r d a n e v i n e v id ir: D a ly an , ığ rıp , u z a tm a , y ıld ırm a , kılıç, sa ç m a , ç ö k tü rtm e v e ilh... D a ly a n k a z ık la r a b a ğ lı s a b it a ğ la rd ır. K â rı k a d im le rin d e çatılı, d ö r t y a n ı k a p a lı ta h ta k u lü b e le r, iç le rin d e y a ta k y o rg a n , k o y u n , keç'i, p ö ste k ile ri, m a n g a l, G ö k s u testisi, ek m ek , p ey n ir, zey tin gibi y iy e c e k h e p ta m a m d ı.
V iğ lacı d e n ile n g ö zcü lerin işi b u r a d a n b o y n a aşağ ıy ı k o lla m a k , b a lık sü rü sü n ü n içeri d a ld ığ ın ı g ö rü n c e 'ipi ç e k ip aralığ ı k a p a m a k .
D a ly a n la rın b a z ıla rı v e şim d ik iler y a l n ız k a z ık lıd ır. B u n la rd a k i v iğ la c ıla rın b a h tı d a g ü n e şte p işm ek , a y a z d a d o n m a k . H e r d a ly a n ın , v o li m a h a lli ta b ir o lu n a n b a lık a v la m a y e rle rin in b â se n e d i h a k a n ı m u ta sa rrıfla rı v a rd ır. İsta n b u l d a ly a n la rın ın en m e şh u ru K a ra d e n iz k ıy ısın d ak i K ilyos, B o ğ a z d a ki Y e n im a h a lle , S arıy er, B eykoz, K efeli k ö y d e b u lu n a n la r, b ir d e M a rm a ra ö n ü n d e, Ç ifte h a v u z la r k a rşısın d a k i (S a list- r a ) idi.
K ilyos, R u m e li fen erin in i l e r i s i n i n so la d ö n ü ld ü m ü o ra d a . K ö y c a n k u rta - ra n la rile m e ş h u rd u r. S ırası d ü ştü ğ ü için b ira z d a o n la rd a n b a h s e d e lim :
B oğaz m e th a lin in fırtın alı h a v a la r d a k i tehlikelil'iği o ld u m o lasıy a y a m a n d ır. 1 8 7 0 d e, A b d ü lâ z iz d e v rin d e h a v a lid e tah lisiy e h e y e tle ri teşk ilin e k a ra r v e ril m iş. İs ta n b u ld a ecn eb i se firlerin d e y a r
d ım la rı d o k u n m u ş.
M alûm a ca n k u rta ra n s a n d a lla rı b ir tü rlü b a tm a z . M oda, B ü y ü k a d a , T a r a b - y a k a y ık y a rış la rın d a alab u x a o la o la m a rife tle rin i g ö ren lerim iz ç o k tu r.
H e r b ir in d e 2 0 k ü re k ç i b u lu n u y o r. A - ç ık ta b a ttı b a ta c a k h a ld e k i g e m id e k ile r sim id i g ö ğ se geçirip on d a k ik a k a d a r su y ü z ü n d e k a la b ild ile rse im d a d la rın a y e tişild i v e k u r ta n ld ıla r gitti.
D a h a sıkı a n la r d a sa h ild e n r o k e tle r
de
a tılıy o r. R o k e t ince b ir ip le b a ğ lı b ir n e v i h a v a î fişeği. E celle p e n ç e le şe n le r b u n u y a k a la d ıla r m ı, a rd ın d a k i h a la tı d a g em in in k ü p e şte sin e b a ğ la d ıla r m ı m a k a r a ile v ızır v ızır k a y a ra k h alas.
O v a k itk i ista tistik le re g ö re iç le rin d e a n c a k y ü z d e sekizi k a y n a rm ış.
Y e n im a h a lle d a ly a n ı S a la ş tiy a tro n u n v e üç g a z in o n u n ta m k a rşısın d a y d ı. S a rıy e rd e k in in sa h ib i m e şh u r Uzum A h m e d b e y d i. M e v c u tla rın en eskisi, h a tta C e n ev izliler z a m a n ın d a n k a la n ı B ey k o - zu n k i im iş. K e fe lik ö y d a ly a n ı y azın P e te rs b u rg sefiri H ü sn ü p a ş a yalısın ın ö n ü ne, kışın B ü y ü k d e re k o y u n a k u ru lu rd u . S a h ib i a s ird id e D e d e Y usuf.
R u sy alı ile y a p ıla n 1 8 2 8 /2 9 h a rb in d e K a le n d e r k ö şk ü n e k a ra fg â h k u ru lu şu n u , ikinci M a h m u d u n gelişini, S a n c a ğ ı şe rifi getirişini a n la tır d u ru rd u .
(S a ç m a ) d e n ile n ağ ın b ir a d ı d a ( T e p e d e n in m e ) dir. Sığ y e rle rd e k u lla n ı lır, en z iy a d e k e fa l m e fa l g ib ile r tu tu lu r. U sulü v e ç h ile a tılın c a ç a rşa f gibi y a y ı lır. Ç e k ilirk e n a ltın d a k i k u rşu n la r a ğ ır b a sıp b ir a ra y a to p la n d ı m ı 'içerid ek iler ç a n ta d a k ek lik .
İh tiy a r v e te c rü b e k â rlığ ın to y la ra d e r si m e ş h u rd u r: k ısa n o ğ lu n u n e lin d e n k u r tu lm a k ç a re le rin i ö ğ re tm e ğ e girişm iş:
— H e r b ö c e ğ e y a n a şm a y ın , iç in d e iğ n e o lan ı v ard ır- H e r b a lığ ı y u tm a y ın , ço ğ u z o k a d ır... İnce ince a ra lık a ra lık n e sn e le r g ö rd ü n ü z m ü d e rh a l s o ld a n g e ri kaçm , a ğ d ır...
T a m o e sn a d a sa ç m a b e y n i b a lâ la rın d a g ü m le y in c e :
— B u n a te p e d e n 'inm e d e rle r, e n c a m ım ız A lla h a k ald ı, h e lâ lla şa lım ! dem iş. İsta v rit a z m a n ı d en ilen , m a n d a cüsse sin d e k i O rk in o su n avı g a y e t zo rlu , a y n i z a m a n d a ç o k e n te re s a n d ır:
K u n t b ir k a y ığ a bin iliy o r. S e p e tle r içi n e 70, 8 0 k u la ç k a lın ip k o n u y o r. İp te o n a r, on b e ş e r k u la ç a ra ile (S ) şe k lin d e k a n c a la r v a r ; o m ik ta r d a d a 'içi b o ş g a z te n e k e si v e ü stü n d e k a n c a la rı g e ç ir m e k için h a lk a la r.
K u lla n ıla n y e m p a la m u t v e y a to rik . E n se d e n k u y ru ğ a ikiye y arılıp , k a s a p çen g eli gibi sırt sırta ç ift iğ n e içlerin e k o n u p d ik ild ik te n s o n ra aşağ ı sa lıv erili y o r. Ç elik b aşlı, ta h ta sap lı z ıp k ın la r d a h azır.
Bir a d a m d ü m e n d e , b a ş k a b iri s e p e t lerin v e tenekelerim y a n ın d a . B alık s a l d ırıp y e m i k a p ın c a s e p e tle rd e n ip b o ş a l m a ğ a b a şlıy o r. K a n c a la ra sıra g eld i m i h e m e n b ir g az te n e k e si ta k ıp h a y d i d e nize v e h e p si su y u n y ü z ü n d e ... Yed'i se kiz te n e k e b a tır a n o rk in o sla r v arm ış.
H e m d a m a k ta n , h e m g ırtla k ta n ta k ı la n a lâ m e t c a n h a v lile k a ç a rk e n s ü rü k led iğ i s a n d a ld a k i hız h a z a to rp id o . Bu e s n a d a b ıç a k e ld e , g a y e t a le s ta b u lu n u la c a k . Z ira ta m am ında ip i k e s m ezsen fe lâ k e t... Y a rım sa a t, 45 d a k ik a b ö y le fa y ra p g id işten s o n ra b a lık y a rı b a y g ın h a ld e ü ste çık tı m ı g ö z ü n e b ir z ıp k ın . H a y v a n o ac'ile d ib e d a lıp sa n d a lı b ir m ü d d e t d a h a sü rü k le d ik te n s o n r a y in e y u k a rıy ı b o y la r b o y la m a z h a y d i ikinci zıpkın.
T a k a tta n k esilin ce ilm ik le n e re k y e d e ğ e b a ğ la n ıy o r. H â lâ canlı, a r a d a b ıç a k d a v e riştirilm e d e . K ü re ğ e h a c e t y o k , h â lâ s a n d a lı o ç e k m e d e ...
B öylece b alıkhanem in y o lu tu tu lu y o r. - - - - , — ... ...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Ta ha Toros Arşivi
