6
Milliyet
Alta n ÖVMEN
P a r i s ' t e n
f f l U f l r i K o r
m Orly D avasında Prof. Soysal, 3
Ermeni avukatına fırsat vermedi
Milliyet yazarı, şeytan
vergesi m at etti
Fransız basını, Orly konusunda dikkat çekiyor
"Mam, unutturulmak isteniyor
►
Orly duruşm alarına geniş y e r v e
ren Fransız gazeteleri, üç Erm e
ni s a n ığ ın ve a v u k a tla rın ın ,
ayrıntılarla uğraşarak dikkatleri
başka yön e çekm eye ve polis so
ruşturm alarında hatalar bulm aya
çalıştıklarını yazdılar
• Ahmet SEVER - PARİS
RANS17. basını. Uç Ermeni sanığın vc avu- kaılarının. dikkatleri başka-vöne çekn.e. ay- ____um ularla uğraşma ve polis soruşturmaların da hatalar bulma çabalarına dikkat çekti.
I.e Figaro gazetesi. "korkunç suikast unuttu rulmak isitnişor" d n e ya/arkeu, France Soir, "p o lis »e eksper raporları sıkıştırıyor" ifadesini kullandı. Le Matin gazetesi ise, "polisin soruştur malarında hata bulmak için özel çaba harçanıyor" derken, L'Humanité, "cinayet masası eski şefi Genthial’ın Garbicşan'ın basit bir militan değil, şef olduğunu göstermek için somut verilere dayandığı nı” bildirdi.
Sağ eğilimli Le Figaro gazetesi, sanıkların Ver ges aracılığıyla engeller çıkararak, ayrıntılara gi rerek korkunç katliamı unutturmak istediklerini yazdı ve "Birkaç gündür ayrıntılarla o kadar çok
uğraşılıyor ki nerdeyse duruşmaların neden yapıl dığı unutulur hale gelindi” dedi. Gazete, ayrıca ya zısında dikkatlerin başka yöne çekilmesi için çaba gösterildiğini de belirtti.
Komünist Partisi'nin yayın organı L’Huınani- le, daha Önce istihbarat teşkilatı eski Başkan Yar dımcısı Baklotıti ve polis müfettişlerinin ileri sürdükleri açıklamaları ispatlamak için gerekli bel geleri öne sürçmemelerine karşın, eski Cinayet Ma sası Şefi GentMal’ın somut verilere dayanarak ilginç açıklamalarda bulunduğunu yazdı ve “ Garhicyan' ın basit bir militandan öte ASALA’nın askeri şefi olduğunu” bildirdi.
İktidar yanlısı Le Matin gazetesi de, duruşma lar başladığından beri, savunma avukatlarının "po lis soruşturmalarında hatalar bulm a" şeklinde tanımlanan taktiklerini hiç değiştirmediklerini ya zarak, Türk basınının Fransız Hükümeti'ne karşı bayıak açtığını ve özellikle Milliyet’in “ Fransa' nın teröristlerin ikinci ikametgahları haline geldi ği” yolundaki görüşüne yer verdi. France Soir ise, polis ve eksper raporlarının sanıkları sıkıştırdığım ve Polis Müfettişi VleUar'ın Orly’de kullanılan bombanın ASALA'ya özgü olduğunu söylediğini yazdı. *
Le Monde ise, "Gizli istihbarat teşkilatı rapor larında kirmeni gizli ordusu" başlığı altında duruş madaki gelişmeleri anlattı.
B rü k s e l Ü n iv e rs ite s i p ro fe s ö rle rin d e n R obert A n ciau x, E rm e n ile rin tarih İle p ro p a g a n d a y ı k a rış tırd ık la rın ı s ö y lü y o r ve 1 9 1 5'teki o la y la rın ge rç e k yüzünü d e ğ iş tird ik le rin i kaydediyor...
ü
Batılı tarihçiler de, 1915 O layları’nın
‘ ‘yozlaştınldığı9 9 görüşünde
...
"Grmeniler, yalan
söylüyor"
0 Brüksel üniversitesi tarih ve sosyoloji profesör
lerinden Robert Anciaux, "Başka ülkelerde çıkan
ayaklanm alar da sert b içim d e bastırıldı, ancak
Erm en ilerd en başka kimse 'soykırım ' iddiasın
da b u lunm ad ı" dedi
B
Ahmet SEVER- BRÜKSEL
ELÇİK A ve İsviçre tele vizyonlarının geçtiğimiz yıllarda Erm eni sorunu üzerine düzenlediği program lara katılarak, soykırım iddialarının asılsız olduğunu savunan, T ürki ye ve O rtadoğu tarihini çok iya bilen ve Türkçe’yi iyi konuşan Brüksel üniversitesi T arih ve Sosyoloji profesörlerinden Ro bert Anciaux, Erm enilerin tarih ile propagandayı birbirine karış tırdıklarım söyledi ve “ T arihte geçen 1915 O laylan’nın gerçek yüzü Ermeniler tarafından poli tik am açlarla değiştirilm iştir” dedi.
Ermenilerin “ Ermeni soykı rım ı” ifadesini İkinci Dünya Sa- vaşı’ndan sonra politik amaçlar la kullanm aya başladıklarını ve İsrail devletinin kuruluş şekli ni kendilerine örnek aldıklarını belirten Profesör Anciaux, “ Ya- hudilerin, A vrupa ülkelerinin desteğiyle, bir soykırım tazminatı olarak to p rak elde etmelerinden sonra, Ermeniler birden soykırım ifadesinde eski bir soruna gün cellik kazandırm a olasılığı keşfet mişler, ortaya şaşırtıcı rakam lar ata rak , kendilerinin de T ürkler tarafından 1915’te soykırıma uğ ratıldıklarını söylemeye ve bunu Avrupa ülkelerine kabul ettirme çabalarına girm işlerdir” şeklin de konuştu.
Siyonist örgütlerin Yahudi soykırım ım çok iyi kullanarak tazm inat şeklinde toprak elde et melerini Erm enilerin taklit ettik lerini, aym yöntemi kullanarak aynı sonuca varm ayı planladık larım anlatan Anciaux, “ Ancak, tarihi gerçekler ortada d u rm ak tad ır” dedi ve 1915’te geçen olayların aslını şöyle açıkladı:
S o v ye tle rle
k a lk a n b a lığ ı
g ö rü şm e le ri
b a ş la d ı
____ A N K A R A , Ö ZEL I T İ ° RK bal'M a r m ın , Sov- | X [v etler’in K a ra d e n iz ’de ¡lan ettiği 200 millik eko nom ik bölge içinde kalkan avı na çıkabilmelerini sağlam aya yönelik görüşm elere M oskova’ da başlandı.Dışişleri B akanlığından edi nilen bilgiye göre, Dışişleri Çok- taraflı İlişkiler Dairesi Başkanı Rıza Tiilm en’in başkanlık ettiği görüşm elerde, T ürk balıkçıları nın bölgede kalkan balığı avla- yabilmeleri için Sovyetlerle özel bir anlaşma yapılması konusu ele almıyor.
M oskova'nın da böyle bir an laşmaya hazır olduğu belirtiliyor.
“ OsmanlI İm paratorluğu, 1915’ te iyice zayıflamıştı. Üstelik, sa vaş içindeydi. Bundan yararla nan Erm eniler, Batı ülkelerinin de kışkırtm asıyla ayaklandılar. Varlığını ve egemenliğini k o ru mak isteyen Osmanlı İm parator luğu da bu ayaklanm ayı, o gü nün yetersiz altyapı koşullan içinde bastırdı
Ermeni isyanını bastırırken, çok sayıda Ermeni’nin öldüğünü de belirten profesör, “ A ncak, karşılıklı çatışma şeklinde geçen bu olayın adı kesinlikle soykm m değildir” dedi.
H er olayı zam anın koşu llan içinde incelemenin gerekliliğini vurgulayan Türkiye tarihi uzma nı Profesör Anciaux, “ O dönem de Çarlık Rusyası’nd a, Prusya, Avusturya ve Ingiliz im p arato r luktan içinde de bir sürü isyan lar çıkmış, bu isyanlar oldukça sert biçimde bastınim ıştır. A n cak, E rm enilerden başka kimse sovkınm sözünü etmemiş tir” hatırlatm asını yaptı.
"S oykm m ” , “ insan h aklan”
gibi k onularda kolayca etki altı na alınabilen Batı kam uoyuna bir “ Ermeni soykm m ı” olduğu nu benim setmek için, Ermenile- rin tarihle propagandayı birbi rine karıştırarak, kam panya aç- tıklannı, bu yolda tarihçiliklerin den kuşku duyulabilecek Yves T em o n gibi teorisyenlerden ya rarlan d ık larım belirten, konu hak k ın d a en ufak bir inceleme yapm ayanların bile konuşur ha le geldiğini söyleyen P rofesör Anciaux, “ Türkiye, artık gerçek leri ortaya çıkaracak ve Ermeni iddialannı çürütecek belgeleri y a y ın la m a lıd ır ” ö n e ris in d e bulundu.
B atı’da konu hakkında cid di bir tarihi incelemenin yapılma dığına da dikkati çeken Anciaux, “ Türkiye, uluslararası alanda durum unu güçlendirmek için ar şivlerini tarihçilere açmalıdır, ö r neğin, UN ESCO bünyesinde ku rulacak bir uluslararası tarihçi ler komisyonuna arşivlerini açıp, gelin gerçekleri ortaya çıkarın dem elidir” şeklinde konuştu.
ARİS’in banliyösü Creteil' deki Ağır Ceza Mahkeme sinde Orly faciasının sanık larının duruşmasına dün de devam edildi ve yazarımız P rof. Mümtaz Soysal, uzman tanık olarak konuş tu ve sanık avukatlarının tüm so rularını yanıtlayarak iddialarını çü rü ttü . Birleşmiş M illetler’in “ soykırım” tanımına göre Türki ye'de Ermenilere karşı geçmişte iş lenmiş bir soykırım bulunmadığını, ancak Ermeni teröristlerin bugün Türk diplomatlarına ve genel ola rak Türklere karşı girişlikleri sis tem li suikastlerin gerçek, bir soykırım sayılabileceğini belirtti. Prof. Soysal’ı sanık avukatları Ver- ges, Bourget ve Ermeni asıllı Zav- rlyan soru yağmuruna tuttular ve cevaplarını en inandırıcı biçimde aldılar. Fransızca konuşarak, “ Kim senin sözcüsü olmadığını, bir bilim adamı ve gazeteci olarak konuş tuğunu” belirten Soysal, Ermeni davası güdenlerin sahte belgeler dü zenlediklerini, tarihi gerçekleri sap tırd ık la rın ı b e lirtti ve şöyle konuştu:
“ Uçağa bomba konulacak, içindekiler ölecek. Niçin? Çünkü onlar Türktür. Kurşun atılacak, si lah çekilecek... Çünkü onlar Türk tür. Asıl işte burada etnik, ırksal ve dini bir grubu hedef alan niyet ve kasıt vardır. Asıl soykmm bu- d u r.”
Sabah oturumu
Oturumun öğleden önceki bö lümünde, Orly Katliamı sırasında Paris emniyetinde cinayet masası şef yardımcılığı yapan Ermeni asıllı komiser Çiviciyan dinlendi.
Olaydan sonra Paris polisi ta rafından başlatılan geniş çaplı so ruşturma sırasında gözaltına alınan yaklaşık 50 Ermeninin ifadesini alan, bu arada Garbicyan’ın ilk sorgusunda bulunan Çiviciyan, te rörist tarafından daha önce, "baskı yaptığı” gerekçesiyle suçlanmıştı.
Çiviciyan, önceki görgü ta nıklarının da belirttikleri gibi, Garbicyan’ın ASALA'nın "b asit" bir üyesi değ il, F r a n s a ’ daki "askeri şefi” olabileceğini söyledi.
Mümtaz Soysal,
tarih dersi verdi
Orly duruşmasının dünkü bö lümünde uzman tanıklarla moral tanıkların dinlenmesine başlandı.
Tanık kürsüsüne ilk önce, “ uz man tanık” olarak Prof. Mümtaz Soysal davet edildi. Soysal, Fran sızca olarak verdiği ifadede gerçe ği söyleyeceğine dair yemin etti ve sözlerine şöyle başladı.
“ Beni buraya mudahil avukat lar, “ uzman tanık” olarak çağır dılar. Ama “ moral tanık” olarak da gelebilirdim. Çünkü ASALA te rörüyle öldürülen 31 diplomattan bir kısmı arkadaşım, bir kısmı öğ- rencimdi. Diplomatlar genellikle benim ders verdiğim Siyasal Bilgi ler Fakültesi’nden çıkar. Öldürü lenlerin büyük kısmını tanıyorum. Bu bakımdan moral tanıklığım da söz konusü olabilirdi.
Ama ben hukukçu olarak, me seleye hukuki açıdan bakmak isti y o ru m . O rta d a, öteden beri devamlı olarak tekrar edilen bir “ jenosid” (soykuım) kelimesi var. 1915 Olayları için bu kelime kul lanılabilir mi, o konu üzerinde du racağım. Çünkü basın aracılığıyla izlediğim duruşmada söylenen bazı sözler, bunu gerekli kılıyor.
BM Genel Kurulu, 1928 yılın da “ jenosid” kelimesinin tanımı nı yapmıştır. Buna göre, bir olayın jenosid sayılması için:
1. Etnik gruba, millete ve dini gruba karşı yönelmiş olması,
2. Bu gruplara karşı bazı fiil lerin işlenmesi,
3. Bunun önceden tasarlanarak ve kasıtla, bir etnik grubu, ya da dini grubu ortadan kaldırma niyeti taşıması gereklidir.
Söz konusu olayda bu şartlar mevcut mudur?
Tarih gösteriyor ki, 1915 yılın da Osmanlı İmparatorluğu zama nında, geçen olayların ne böyle bir niteliği vardır, ne de kasıt taşımak ladırlar.”
Barış içinde ortak yaşam
“ Türk ve Ermeni toplumu, yüzyıllar boyunca birlikte yaşamış lardır. Osmanlı İmparatorluğu yö netim inde, a raların d a kavga, gürültü, çatışma olmaksızın, keli menin tam anlamıyla “ sulh içinde birlikte yaşama” yı gerçekleştirmiş lerdir. Ermenilerden aralarında se firler, bakanlar da olmak üzere devletin en yüksek kademelerine kadar yükselmiş kişiler vardır.”
Prof. Soysal, Türk ve Ermeni toplumları arasındaki sosyal ve
►
E rm enilerin yıllardır sü rd ü rd ü ğ ü soykırım id d i
alarını b elg elerle ç ü rü te n P rofesö r M ü m taz
Soysal, savunm a avu katlarını, soru so rd u kları
na pişm an ederek, ken d ilerin e ta m b ir tarih ve
hukuk dersi verd i
kültürel ilişkilerin de her zaman iyi olduğunu, iki toplumun ortak ba zı yanlarının bulunduğunu belirte rek, bazı Ermeni isimlerinin Türkçe kelimelerden üretildiğini, bazı Er meni sanatçıların Türk sanatında, müziğinde önemli yerler aldığını söyledi ve 1915 Olayları öncesin deki gelişmeleri de şöyle anlattı:
“ 19. yüzyıldan itibaren Avru pa’da da olduğu gibi, bütün top luluklar arasında milliyetçilik cereyanları gelişmeye başlamış, Ez meni toplumunda da böyle geliş meler olmuştur. Osmanlı yönetimi, bu gelişmelere karşı, kendi yöne tim anlayışına aykırı geldiği du rum da, tedbirler almıştır. Bunlar, hiçbir zaman sert tedbirler olma m ıştır."
Ermenilerin,
işbirliği Ruslarla
"Bu gelişmeler sürerken, 1914 yılında Osmanlı İmparatorluğu, İn g ilte re , F ran sa ve Ç arlık Rusyası’na karşı, Almanya ve Avusturya-Macaristan’la birlikte Birinci Dünya Sıvaşı’na girmiştir. Bu savaş sırasında’Çarlık Rusya- sı, Ermeni milliyetçilik hareketle riyle ilgilenmeyi kendi çıkarına »yKU« görmüş, bir kısım Ermeni çevreleri de, böyle bir işbirliğini kendi açılarından tercih etmişler dir.”
Olağan önlemler
Bu sırada cereyan eden olayın bir savaş olduğunu tekrar vurgu layan Prof. Soysal, İm paratorlu ğun bu gelişmelere karşı önlemler aldığını ifade etti. Soysal, önlem ler arasında Ermenilerin silahtan tecrit edilmeleri, Doğu Anadolu’ daki bir kısım Ermenilerin yerleri nin değiştirilmesi gibilerinin de bulunduğunu anlattı. Yer değiştir me sırasında, Ermenilerin yeni bölgelerine giderken geçtikleri yol ların dağlık olması, çeşitli salgın ların etkisini göstermesi ve iki top luluk arasında olaylar çıkması do layısıyla facialar yaşandığını, an cak bunun, savaş şartları içinde iki tarafı da etkilediğini belirtti.
Sahte belgelerle
gerçek saptırılamaz
Ermenilerin Anadolu’nun hiç bir yerinde hiçbir zaman çoğunlu ğa sahip olmadığını, azınlıkta bulunduklarını kaydeden Prof. Mümtaz Soysal, bu kahırların "sa vaş hali İçinde genel emniyet mü lahazasıyla alın d ığ ın ı” ifade ederek, 1915’te meydana geldiği One sürülen iddiaların sahte belge lerle gerçeği değiştirme niyeti taşı dığım söyledi ve şöyle dedi:
Soykmm yok
“ O rta d a görüldüğü gibi “ jenosid” (soykırım) kelimesinin kullanılması için gerekli şartların hiçbiri yoktur. Osmanlı İmparator luğu yönetiminin savaş sırasında aldığı önlemler, bir etnik gruba, bir millete, ya da dini gruba karşı de ğildir. Çünkü böyle olsa, İm para to rlu ğ u n batı b ö lg elerin d e, İstanbul’da. İzmir'de yaşayan Er menilere karşı da yapılırdı. Halbu ki bunlar hakkında hiçbir tedbir alınmamıştır, daha sonraki hayat larında da işlerini-güçlerinl Türk ler gibi sürdürmüşlerdir. Ortada bu amaçla işlenmiş bir fiil de olmadı ğı gibi, bir etnik grubu, milleti, ya da dini grubu hedef alan bir niyet deftıevcut değildir.
Hal böyleyken. “ jenosid” ke limesinin kullanılması, insan hak larına saygılı olan dünya kamu oyunun sempatisini toplamak için d ir.”
Yalan haberler
Daha sonra Türkiye'deki Erme ni topluluğunu İstiklal Savaşı’n- dan sonraki durumunu da anla tan Soysal, bu konuda çıkan abart malı haberlerin hiçbirinin doğru olmadığını söyledi ve Türkiye'de ki Ermeni okullarının Ermenice isimlerini saydı. Soysal, ASALA terörizminin giriştiğisuikastlerle il gili olarak da, şunları söyledi:
“ Birinci Dünya Savaşı sırasın da iki ta rif için de zor olan günler geçtikten sonra Ermeni topluluğu nun birinci kuşağı, Osmanlı İmpa ra to rlu ğ u y e tk ilile rin e karşı suikastler düzenledi.
İkinci kuşak, yerleştikleri yer lerde, kendi yeteneklerini göstere rek, kimliklerini muhafaza etmeye çalıştılar, sanat alanında ve daha birçok alanda başarılı oldu.
Üçüncü kuşağın bazı
mensup-r
özdağlar'm sekreteri de ifad e verdi
r\
m
►
Bugün özel Kalem M üdürü Tekinel'in ifad e
sine başvurulacağını ve baba özdağlar'm ne
zam an dinleneceğine karar verileceğini be
lirten kom isyon Başkanı, çalışm aların tatil
g ü n lerin d e de süreceğini açıkladı
AN K A RA ,Ö ZEL
g
ZDACLAR hakkındaki rüşvet vc görevini kötüye kullanmak iddilarmı araştıran TBMM Soruşturma Komisyonu, dün de 5’i Büyük Ankara Oteli personeli, 4'ü de Bakan lık görevlisi olan 9 kişinin ifadesini aldı.homisyon’un dün sabah saat Ifi.OO’da başlayan toplantısı yak laşık 10 saat sürdü. Toplantıda ilk olarak Uğur Mengenecioğ- lu'nun Ö/dağlar ile görüşmek üzere Ankara’ya geldiği gün kaldığı Büyük Ankara Oteli'nin personeli dinlendi. Mehmet Duru, Gö nül tmre, Mabet Taşkıran, Gürcan Atik vc Erdoğan Demirer adlı olel personeli, olay günü Uğur Mengenecioğlu ile karşılaştıkla rını söylediler. Komisyonun öğleden sonraki toplantısında ise, İsmail Özdağlar'm sekreteri Barış Görür ile özel kalemde görev li 3 makam odacısı dinlendi.
Toplantıdan sonra bir açıklama yapan Komisyon Başkanı Mustafa Uğur Ener, bugünkü toplantıda özel Kaİem Müdürü Nurhan Tekinel'in dinleneceğini, baba Ali Özdağlar'm ne zaman dinleneceğine de karar verileceğini söyledi. Başbakan Turgut Özal'ın dinlenmesi konusunda bir öneri gelirse kendisinin de olum lu oy vereceğini kaydeden Ener, süre azaldığı için cumartesi ve
paza? günlerinde de çalışmalarını sürdüreceklerini bildirdi.
İs m a il Ö zdağlar O layı ile ilg ili olarak Büyük A nkara O te li p e r soneli d e dün K om isyon 'da ifa d e verdi. (Soldan) M e h m e t D u ru, G ö n ü l im re ve M a b e t Taşkıran, K o m is y o n 'd a b ilg i ve rd ik te n sonra ç ık a rk e n görülüyor.
J
lan ise, kimliklerini ispat yolunu terörde aradılar, terör yoluyla dün ya kamuoyuna seslenmek istediler. Aslında bu, kolay bir yoldu. Zor olan ikinci kuşağın yaptığı gibi çe şitli alanlardaki yeteneklerini gös tererek, varlıklarını, kimliklerini belirleyecek çalışmalar yapmak, başarılar kazanm aktı.”
Asıl soykırımı
Ermeniler yapıyor
Profesör Soysal sözlerinin so nunda, sözü Türklere karşı işlenen cinayetlere ve patlatılan bombala ra getirerek şunları söyledi:
“ Uçağa bomba koyulacak, içindekiler ölecek, niçin? Çünkü onlar Türktür. Kurşun atılacak, si lah çekilecek, niçin, çünkü onlar Türktür. Asıl işte burada etnik, ırk sal ve dini bir grubu hedef alan o niyeti ve kastı taşıyan bir jenosid hareketi vardır. Asıl soykırım bu- d u r.”
Artist Verges
Soysal’ın açıklam alarından sonra sanık avukatı Verges söz al dı, yerinden kalkarak ve artistik jestlerle yargıçlar kürsüsünün önü ne gelip hem hâkimlere hem jüri ye hitap ederek, Soysal’m ‘Hukuki açıklamalarını çok garip karşıladı ğını, 1915’te geçen olayın böyle bir hukuki sinizm çerçevesi içine gi remeyeceğini” ileri sürdü ve “ Sa yın Profesör bu hukukçuluğun içinde asıl gerçeği bir yana bırak tı. Gerçek şudur: 1915’te Türkiye’ de 1.5 milyon Ermeni öldürül müştür, bu bir soykırımdır.”
Sanık avukatına bir
şamar da Soysal’dan
Profesör Soysal, yargıçtan izin alarak:
"O zamanki bütün uluslararası belgelere göre, tüm Ermenilerin nü fusu 1.5 milyon değildir. Bizzat Fransız Hükümetj’den gelen ve Er meniler tarafıdan gönderilen rapor lar da bunu kanıtlam aktadır. 1915’le ilgili iddialar işte böyle saptırılmaktadır” cevabını verdi.
Verges, bu sefer Ermenilerle il gili kitap yazmış olan kişilerin isim lerini sıralamaya başladı. 1915Tİ yıllarda, İstanbul’da Amerikan Bü yükelçiliği yapmış olan Morgent- hau'ın yayınlanmış bir kitabından pasajlar okudu. Soysal buna kar şı da:
“ Laf çok, detil yok”
“ Morgenthau, savaştan sonra İstanbul’u işgal altında bulunduran müttefiklerin yaptığı araştırmala rı etkileş erek durumdaydı. Bunları o zaman niçin ortaya atıp belgele rinin bulunmasını sağlamamıştır? Osmanlı Imparatoriuğu'nun bütün belgeleri o sırada işgal kuvvetleri nin elinde bulunuyordu. Nasıl İkin ci Dünya Savaşı’nda Fransa, Al man işgali altında bulunmuşsa ve Fransız belgeleri nasıl işgal kuvvet leri tarafından kontrol altına alt mışsa, Osmanb belgeleri de İs tanbul'u işgal eden kuvvetlerin elindeydi. Nitekim o zaman böyle iddiaların soruşturmasını yapmış lar, ama bunların hiçbir delilini bu lamamışlardır.
Sanık avukatı, Ermeniler tara fından yazılmış ya da Ermeni id dialarını benimsemiş kişilerin kitaplarını öne sürüyor. Ben de Türkler tarafından, daha başkaları tarafından yazılmış pek çok kitap gösterebilirim. Bunları tek taraflı olarak bir gerçek gibi kabul eden sanık avukaü onları da bilmelidir.''
Sahte telgraf
Verges’ten sonra savunma avu katlarından Bourget, Talat Paşa’ nın Halep Valisi’ne Emenileri or tadan kaldırma yolunda emir ver diği iddialarına dayanarak çekilen telgraf metninden bahsedince, Prof. Mümtaz Soysal, buna da karşılık verdi:
“ Bu telgraf sahtedir. Bu, Birin ci Dünya Savaşı’nın ertesinde, Ta lat Paşa’nın bir Ermeni terörist tarafından öldürülmesinden sonra Berlin’de açılan dava sırasında or taya çıkü. Sonradan icat edilmiş bir metindir. Türk arşivleri incelene rek ispat edildi ki, telgrafın üzerin deki tarih, OsmanlIların kullandığı takvime uymamaktadır. Bu telgra fın gönderildiği tarih olarak gös terilen tarihte adı geçen Halep Valisi, Halep’te bulunmuyordu. Telgraf diye gösterilen kâğıt, Os manlIların kullandığı kâğıda uymu yordu, ayrıca telgrafın üzerinde valinin imzası olarak gösterilen im za da sahteydi. Bu da tarihin sah te b elgelerle s a p tırılm a k istendiğinin delilidir. Yoksa başka bir şeyin değil.”
Duruşma sırasında bitmez tü kenmez sorular sormakla ünlü Bo urget, Soysal’dan, 1915’te bir katliam olmadığını mı iddia ettiğini sordu.
Savaşta facia yaşanır
Soysal, buna:
“ O dönemde olanlar karşılıklı insanlık trajedileri oluşturuyor. Sa vaş şartlan İçinde iki tarafta da zor durumlar yaşanmış, facialar ol muştur. Ama daha önce de belirt tiğim gibi bu hiçbir şekilde bir soykırım sayılamaz. Bu idriialan öne sürenler ‘soykırım’ kelimesi altında Tük devletini ceza,andırma hakkını elde etmeye çalışıyorlar. Bütün bu yapılanların nedeni bu- dur. Ama buna hiçbir şekilde hak lan yoktur.”
Azınlıklara örnek yaşam
Başka bir soru üzerine Mümtaz Soysal, Osmanlı Dcvleti’nde azın lıkların dünyaya örnek olacak şe kilde iyi koşullar altında yaşadığını belirtti ve, “ 1492 yılında Ispanya’ da engizisyondan kurtularak o ül keden aynlan Yahudilerin, Osman
lI lınparatorluğu’na gelip yerleşe rek orada yeni hayatlanna başla malarının 500. yıldönümü kutlana cak. Osmanlı tm paratorluğu’nu itham etmeden önce, bu gerçekle ri bilmek lazımdır. Azınlıkların Türkiye’de kötü muamele gördük leri id d ia ların ı kesin o lara k reddederim” dedi.
Avukat Bourget, bu arada KU rtlerin “ Bir azınlık olup olmadıklarını” sordu.
Prof. Mümtaz Soysal, bu soru yu cevaplandırmak üzereyken ve Türkiye’de Türk vatandaşlarının bulunduğunu belirtirken Yargıç Sa- urel, avukatı ikaz ederek görüşü len konunun dışına çıkmamasını istedi.
Savunma avukatlarının sorula rına Ermeni asıllı avukat, Ermeni asıllı Mişel Zavriyan da katıldı. Prof. Soysal’a:
“ Daha önce başka davalarda Tük devletinin tanıklığını yaptınız mı?” diye sordu.
Prof. Soysal:
“ Ben hiç kimsenin sözcüsü de ğilim. Burada öğretim üyesi olarak bulunuyorum . Aynı zam anda gazeteciyim” dedi.
Kostantinopol değil,
İstanbul
Zavriyan, bu defa 24 Nisan 1915’te “ Kostantinopol” da, yak laşık 600 Ermeni’nin öldürülmek için tutuklandığını öne sürerek, SoysaJ’a "Bu konuda ne düşünü yorsunuz” diye sordu.
Mümtaz Soysal, önce "Kons- tantinopol” sözünü düzeltti:
"Koııslantinopol değil, İstan bul” dedikten sonra, şöyle devam etti:
“ O tarihte Osmanlı Impatorlu- ğu savaş halindeydi. Sözünü etti ğiniz Em eniler, bir devrimci örgütün üyesiydiler. Kendilerine önce izin verilmişti. Fakat Çarlık Rusya’sıyla işbirliğine giderek, yö netimin karşısına çıktılar ve tutuk landılar. Bu tutuklama, öldürül mek içn değildi. Bu tür önlemlere savaş halinde bulunan her ülkenin başvurduğuna dair pekçok örnek vardır.”
2.5 milyon
Müslüman da öldü
Zavriyan’ın Ermeni yanlısı ki taplara dayanarak iddialarını sür dürmesi üzerine, Soysal, bu id diaların tam tersi görüşleri içeren dergiler de olduğunu, belirterek:
" O yıllarda, 2.5 milyon Müslü m an'ın öldüğü de belgelerdedir. Tabii, bu ölümlerin sebepleri çeşitlidir” dedi.
Zavriyan, daha sonra, Türkler le, Ermeniler arasında geçen olay ları Almanya’da Yahudilere karşı yapılan kıyımlarla karşılaştırmaya kalktı. Soysal, şöyle dedi:
“ Burada kurmaya çaiışüğınız paraleli kabul edemem. Bu iki olay, bir biriyle hiçbir şekilde kıyas- lanam az.”
Kimsenin sözcüsü değilim
Zavriyan, Soysal’a Başbakan Turgut Özal’ın geçen hafta içinde verdiği bir demecin Le Monde ga zetesine yansıyan şeklinden bahse derek, bu açıklam aları nasıl değerlendirdiğini sordu. Soysal, buna karşı da şunları söyledi:
’’Savunma avukatları, beni bir hükümet sözcüsü gibi göstermek te ısrar ediyor. Ben tekrar ediyo rum. Kimsenin sözcüsü değilim. Ben burada bilim adamı sıfatıyla bulunuyorum” dedi ve şöyle de vam etti:
“ Meydanı boş buldular”
"Türkiye'de üzerinden 70 yıl geçmiş olan bu Ermeni sorunu üze rinde fazla konuşulmadıysa, bunun nedeni, geçmişin acılarını deşme mek düşüncesidir. Bazı Ermeni çevreleri, bundan faydalanarak, meydanı boş bulup birtakım iddi aları dünya kamuoyuna yerleştir meye çalıştılar. Ama artık bizde de bu meselenin konuşulması ve ger çeklerin ortaya çıkaniması zama nı geldi. Şimdiye kadar bu konuda yeteri kadar araştırma yapılmamış tır. Okullarımızda tarihin bazı bö lümleri yeteri kadar anlatılma mıştır. Ben bunu bir eksiklik ola rak savıyorum. Ama bu eksikliğin giderilmesi zamanı gelmiştir.”
Doçent Sina Akşin:
“ İddialar yalan”
Profesör Soysal'ın soru ve ce vaplarla iki saatten fazla süren ifa desinden sonra. Doçent Sina Akşin çağırıldı.
Akşin, 1915’e kadarki dönem içinde Osmanb İmparatorluğum daki Ermenilerin durumu ve olay ların gelişmesiyle ilgili bilgiler verdi, “ Ermenilerle, Yunanlılar, Anadolu’nun burjuvazisini oluştu ruyorlardı. Askerlikten muaftılar. Müslümanlarla iyi ilişkiler içindey diler. Bu, yüzyıllar boyunca böyle gitmiştir. 19. yüzyılın ikinci yan sından itibaren, Baü'dan gelen mil liyetçilik akımlarının etkisi altında ve Osmanlı Impatorluğu'nun zayıf lamasıyla dış güçlerle ilişkilere ve işbirliğine girmeleri, Birinci Dün ya Savaşı'yla birlikte içlerinden ba zı grupların ayaklanmalan, bir takım tedbirlerin alınmasını ge rektirdi” dedi, ancak alınan tedbir lerle One sürülen iddiaların hiçbir ilgisi olmadığını vurguladı.
Lozan’la çizilen
sınırlardan kimse hak
iddia edemez
Daha sonra konuşan Dbçent H aşan Koni de, E rm enilerin 1915’ten sonra, 1923 yılına kadar olan durumlarını ve siyasi gelişme leri anlatırken, “ Türkiye’nin sınır ları Lozan Anlaşması ’yla çizil miştir, kimsenin bu sınırlar içeri sinde bir hak iddia etmesi söz ko nusu olamaz” şeklinde konuştu.
Başkan Saurel, Doç. Köni'niıı ifadesini vermesinden sonra, du ruşmayı bugüne erteledi. Türk ta rafının "uzm an tanığı" Prof. TUkkaya Ataöv'le "m oral tanığı” Doç. Avedis Hacınyan, bu sabah ki oturumda dinlenecekler.
Paris Büyükelçimiz
Dünkü duruşmaya, Paris’teki Türk Büyükelçisi Adnan Bulak başta olmak üzere. Büyükelçilik mensupları da katıldı. Daha önce ki günlerde davayı izlemeye az sa yıda gelmiş olan Ermenilerin sayı sının da bu defa çoğaldığı görüldü.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
