·
Olay
Yeri Incelemesi
nin
..
Adli
TIp
A~lslndan
Onemi
Prof. Dr. Oguz POLA T*
'Adli TIp Kurumu Cerrahpa~a, istanbul.
Ozet
Olay yeri ara~llrmasl kriminal olaylarda en temel ara~llrma alanlanndan birisidir. Adli TIp Uzmanlarz ara~ tIrma ekibinin en onemli elemanlarzndan birisidir. Ulkemizde olay yeri ara~tlrmaSI son Yillarda yer almaya ve 6nemli olmaya ba~laml~tlr.
Bu f,;'al!~mada olay yeri ara~llrmaSlnln temel ozellikleri verilmi~tir. Adli TIp uzmammn roW de belirtilmi~tir. Anahtar kelimeler: Olay yeri, Adli Tip Uzmam, ara~tlrma.
The Importance of Forensic Medicine in Crime Scene Investigation Summary
Crime Scene Investigation is one of the basic investigation field in criminal cases. Forensic Experts are impor-rant members of the investigation team. In our country, crime scene investigation is taking place in crime cases in the last few years.
In this article the basic fectures of the crime scene investigation is given. The role of the forensic expert is also included.
Keywords: Crime Scene, Forensic Experts, investigation
Glinlimlizde Adli olgulann incelemesindeki en onemli adlmlardan birini olay yeri incelemesi ve buradan elde ediJen delillerin degerlendirilmesi olu§turmaktadlr. Adli tiP uzmammn olgunun ~oztimlinde en ~ok yararlanacagl
bulgular kendi muayenesi kadar olay yerinden elde edilen kamtlar olacaktlr. Kamta dayah adli tip incelemesi ob-jektif ve dogru sonucun olu§turulmasmdaki en onemli adlmlardan birisidir. ~lipheli bir oltimtin ara§tmlmasmm
en onemli adlmlanndan biri, vticudun bulundugu ke§if yerinin ve ~evresinin tam oIarak incelenmesidir.
"
"
Olay yeri kavraml:... . Her zaman i~in bir olayda vticudun bulundugu yer as" olay yeri yani oltimtin oldugu yer degildir. Bir ki§i-nin bir yerde oldlirlillip ba§ka bir yere gomtilmesi nadir degildir. Omegin oltimti meydana getiren ve tamamen
farkh yerde meydana geIen bl~aklaninada, oltimti olu§turan olay daha karma§lk duruma donli§tir.Ancak genelli k-Ie oltiniin bulundugu yer ile ki§inin oldiirtildtigti yerin aym oldugu izlenmektedir.
Bir ara§tlfmadaki en btiytik zorluklardan bir tanesi oitimclil olaym meydana gelmesi ile ollim arasmda tespit edilebilir bir zaman diliminin ge~ip ge~mediginin ortaya ~Ikanlmasmda ya§anmaktadlf. Ornegin oltimctil yaralan -rna iIe oltim arasmda glinler veya haftalar stirebilecek bilincin aC;:lk oldugu bir stirenin gec;:tigi gortilmektedir. Subdural kanamanm olu§masma yol ac;:an bir kafa travmasl bu duruma bir omek olabilir. Bu sebepten dolaYI oltim-clil yaralanmamn meydana geldigi yer ve olaym §eklini aydmlatmak glic;: olmaktadlr.
Olay yerIeri c;:ok c;:qitlidir. Bu aC;:ldan c;:ok geni§ terimIerle ve omegin yangm veya patlama gibi bazl durumlar da olaym tipine gore smlflandmhrlar. Pratikte kar§I1a§I1an olay yeri tipleri btiytik oranda cografik olarak slmflandl-nlmaktadlr. Sosyolojik ve insan faktorleri de bunlann saptanmasmda etkendir.
Or-(J]
~icak bozulmaSlmn akllda tutularal< k~rban ilk morg i<;in buzdolabma gonderilmelidir.
Olay yerinin korunmaSI
ilk olarak, olay yeri slmrianmn korunmasl ihtiyacmm olup olmadlgma karar verilmelidir. Olanak oldugu ka-dar en geni~ alanla ba§lamak ve eger gerekirse onu daraltmak en uygunudur. Birden fazla olay yeri ihtimali aym zamanda akilda tutulmahdlr.
Ki§inin oliimiiniin asfiksi ile meydana geldigi olgularda ev i<;inde olay yeri guvenliginin sagianmasl genelIikle
2
Olay Veri incelemesinin Adli Tip A\,lsmdan Onemi
daha net bir durumdur ve slmrian daha iyi beiirlenmi§tir. Bununla birlikte olaylar hakkmdaki bilgilerin eksik veya giivenilir oimadlgl crken cvrede mlim,,:lin kadar geni§ tu!mRk ve soma daraltmak uygundur Ozellikle medya, etraftaki izleyiciler v.b ~ok saYlda insanm olay yerine girrne ihtimali oldugu durumlarda bolgenin
~eritler. harikatlar ve ek insan gucu kullanarak oJay inceleme amaclyia kordon ulima ahnabilir. Olay yeri a9ik hava ise onunnuhafazaSl dalla giir,: olabilir. Fiziki engel lerin kullamlmasl dl§mda, pek yok durumda yetkili olmayan ki§ileri uzak tutmak iyin geni§ bir alanm bantlarla ~ev
fiiTnesi Eger birden oWm olayl mevcutsa yerinin veya kmbanlarm yetkili tarafm-dan uzak mesafelere, yiiksek goru§ noktalanntarafm-dan veya hafif motorlu uyaklar tarafmtarafm-dan fotograflannm ~ekilmesini
iinlcmek vucutlann uzerinin bir hatta buyiik yadlrlarla navadan ortUlmesi
,:';"'''''''C,U'
Olay yeli incelcme ekibinin her bir Uyesi digerinin gorcvininve farkll ddillerin toplanmasl ile konmmasmlB farkmda olmalIdlr. Ornegin bir adli tiP uzmanmm bir olay yerine geldiginde ayakkabl izi delili ihtimalini g6z
oniin-hulund!!rmalldlr ara§tlrmaCismm yerini kontarnine etmemcsi zorunludur. giysiler, yerindeki materyallerden ara~tmnaclyl ve ara~tlrrnacldan olay yerini korumak i<;in giyilmesi zorunludur.(2)
Her biT persond (jnllik, eldiven ve galo~ giymclidiL Galo§lar odadan digerine kam ta~riarak ozelligini bozarak ve ayakkab\ izinin ustune basarak ara§tllmaclYi korumayacaktlr. Ozei olarak ilretilmi§ galo§ Upi ayakka-bl izinin olay yerinde bulunma ihtimali I,?ok kUl,?uk tesaduftlir. Her bir kontamine olmu§ koruyucu elbise olay yeri mcelemesinden soma atllmalidlr. Modern, ~ok hassas analiz teknikleri olay yerini olma:(SIZm kontmnine bilir. Ara§tlrrnacl sigara i<;memeJi ve kiiItinu olay yerine blrakmamahdlr. Ara§tIrrnactnm elbisesi olay yefine lif dLikmemclidir. ~upbdi.nin kanlan yer !avabodaki artl": maddelerdc kan oiabiJiL Bu lavabolarm kullannm yasakianml§tJr.
Ozellikle ara§tlrrnacl kan daglhmlnl gozeHemede zaman harcayacak ve <:e~it durumlan kaydedecekse katlanahi-bir sandaiyeye olmaSI faydah olabiliL Olay yerindeki kullandmamahdlf Zemio, ayakkabl i~jn muayene edildikten sonra i<;:eri girilebilir. Plastik adlmlama kaplan yere konulmah ve yiirlinmelidir. Bunlar ayakkabl bozacaktlr, en a/:ndan izi yerine cklenmcyeeektir
biT yerden giri§ kafJ§lkhga neden olabihr (olay yeTi ilk a§amasmda fotograflanmah) ve mobiiyamn sonraki yer
de-gi~ikIigi vb. kaydedilme\idiL Bazen mobilya veya diger par9alar, oHiyu bulan ki§i tarafmdan veya ki~i bulundugn slrada resUsitasyon yapan tarafmdan harcket cttirilebilir
Olay yerini korumada kar§lla§llacak en buyuk problem, yardlma ge\en polis memuru ve yilksek rutbeli memur-yetkisiz ve ~ah~masldlr Onlar yapacaklanm bi!mediklerinden delmeri komamine edebi-lir veya bozabiedebi-lirler.
Olay degerlendirilmesi
Olay yefi incelemesinin ba§lamaSl i~in once ara§tmna ekibi organize edilmeli, hareket plam yaplJmahd!f . Olay yerini tammlamak ~ok onemlidir. Yakmmda diger bolgeler olabilir; omegin vticut hareket ettirilmeden once
bir alanda bir mucadck oIabilir, silah bir olahilir. Birisi kurbam hir stire gi)zetkyehilir vc nuktada salthrgafim kimligini tammlamaya yardlm eden bazi deliller var oiabilir. Ekibin yakla§lml tUm oiasl ihti-malleri kapsadlgmdan emin olunmahdlr. Birden fazla ki§inin oimasl neler olabilecegine karar vennede slkhkla bir ki0iden iyidil
Tam bir olay yeri incelemesi ara~tlrrnaclya yardlm edebilir; ornegin olay yerinin durumu, e§yalarm olayla bozu-bozuima(hgma veya nonnal pozisyonlannda G1up oimadlklanna baghdlI. Olay
riye kalan bazl bilgiier verir. Bunun hakkmda §iiphe duymak ~ok onemlidir. Bilgi yanh§ olabilir veya sonu<;:ta §iip-heli olan birisi tarafmdan verilebilir. Olay yefi incelemesi boyunca, daha fazla bilgi alaym orijinal gori.ini.imlini .. i
Polat O.
Saglzk tehlikesi ,emniyet ve guvenlik tedhirleri
bzelIikle biiyiik bir yangmdan soma, giivenligini kaybeden yerde pek <;:ok olaylar olur. Ula~llmasl kolay ve teh-likeli bolgelerdeki problemler ve zorluklar, patlaYlcl yerlerdeki oiasl bubi tuzaklan, zehirli maddeler vb. var olabi-lir. Vlicut slVllannda var olabilen HIV ve diger mikrobik ajanlan onemsiz de olsa goz ardt etmemek gerekir.
Kulla-ntlml~ ve at1lml~ cilt altl igneleri gibi <;:e~itli ara<;:lar, yiizeyler elle tutulurken ozel dikkat istemektedir.(4)
Ekibin her bir liyesi kendilerini ve diger ara~tlrmactlan korumahdlf. Eger olay yerinde tehlikeli maddeler varsa, olay yeri ara~tlrmactlan bu malzemelerle ugra§mada yeterli bilgiye sahip olmayabilir.
Eger girilmesi giivenli olmadlgl ihtimali olan bir olay yeri ile ugra~lhyorsa, glivenligi degerlendirmek iizere bir ara~tlrmaci <;:agnlmahdlr. Terorist saldmlann oldugu olay yerlerinde, boyle bir Old~ yerine girilmesinin glivenli
01-dugunun bir uzman tarafmdan bildirilmesi gereklidir. Bubi tuzaklanntn olabilecegi daima goz oniinde
bulundurul-mahdlr. (S)
Bazl ozel durumlarda radyoaktif maddelerle kontaminasyon ihtimali de goz onlinde bulundurularak, olay yerine
girilmeden once yetkili uzmanlardan tavsiye almmahdlr.
Pek <;:ok ev i<;:i olay yerinde, delillerin kaybmm olmadlgl tiim tehlikelere kar§m degerlendirilmesi ve kontrol edilmesi i<;:in beklenilmelidir. Bununla birlikte ev dl§1 olay yerlerinde beklemek <;:ok zordur, ayakkabl izi Ylkaml
abi-lir veya riizgarla bozulabilir.
Olay yerinin aydmlattlmasl gereklidir. Ara§tlrmacilann ne yaplldlgml ve neler oldugunu gorebilmesi yok onem-lidir. Boyle bir durum geceleyin ev dl§1 olay yerlerinde ozellikle onemlidir. Uygun aydmlatma ara<;:lan sagl
anmah-dlr. Oer<;:ekte jeneratorler veya 1§lk saglanana kadar beklenilmesi ile <;:ogu olgularda kaYlp olmaz. Pratik olmak
a<;:l-smdan, gece bir viicut bulundugunda, bir <;:adlrla orterek vucudu korumak ve olay yerinin guvenligini saglamak da-ha fazla tercih edilen bir yontemdir. Bu durumlarda ertesi gunu ara§t1rma ba§latlhr. Ger<;:ekten de gun 1§lgmda
<;:a-h§tlmadlgl durumda hayati derecede onemli delilleri kaybetme riski <;:ok fazladlr.
Son olarak, olay yerinde hayv~lann bulunma ihtimali vardlr. Bolgelerine giren bir olay yeri ara§tlrmaclsmdan ho§lanmayan kedi ve kopeklere kar§1 da dikkatli olunmahdlr. Pire ve bitler bir<;:ok farkh ara§tlrmacmm ta§lmaslyla,
olay yerindeki viicudun muayenesinde bir problem meydana getirebilir.
Otopsi i<;:in morga gonderilmeden once olay yerinde vucudun muayenesinin amaci temel olarak dorde aynhr;(6)
1- blum tipine gore olasl ilk degerlendirme, omegin; cinayet, kaza, intihar veya dogal nedenlerden
olup olmadlgl,
2- ~uphelinin yakalanmasma gotliren ve 0 ki§iye kar§1 delil saglayan bilgi toplayarak bir su<;:un
ara§tmlmasma yardlm etmek,
3- Tamk ve §iipheli ifadelerini peki§tirecek viicut hakkmda bilgi toplamak,·
4- Delillerin toplanmasl zincirinin biitiinliigiinii devam ettirmek.
Geriye donuk olay yeri ziyareti
bliimiinden soma hastaneye gonderildigi iyin, olaym orijinal yeri bir daha goriilmez. Bununla birlikte <;:ok de-gerli bilgi olay yerini retrospektif ziyaret ile slkhkla elde edilebilir. Bilim adamlan olaydan soma ziyareti tartl§-maktadlrlar. Bazl durumlarda oncekinden ziyade daha somaki ziyaretteki postmortem muayene adli tIp uzmam i<;:in daha faydalt olabilmektedir. Onun otopside yaralan ve diger anlamh izleri daha iyi inceleyecegi ve bunun sonucun-da travmaya sebep olan enstriimanlann tipi hakkmda tavsiyede bulunabilecegi, oliime sebebiyet veren olayJar hak-kmda daha giivenilir sonuylara varabilecegi aktlda tutulmahdlr.
4
Olay yc,j incciemesinin Adli TIp A<;lsmdan Onemi
----~~-~---..
---,.~,--"---OLAV VERi iNCELEMESi
Olay yeri incelcmesi veya doktimantasycnu clay yerine varmadan once dikkatlice di.i~iinuliip sistematik hir ~e kilde yiiriiti.ilmelidir. Eksiksiz bir tutanak ve soru§turrna mahkemede sonradan karnt olarak kullanmak ic;:in c;:ok (inemJidir. ycrinde ccset harekct ettirilebilir ve e~yalar labih; bu ncdenlc cesct andan iti-baren gorsel ve yazlh tutanak tutulmasl onemlidir. Olay yeri incelemesinin nerede soniandlgml soylemek zordur ancak bdgekmenin c;:ogu cesci morga ta§mdlgmda bitmi~ oiur; uygun durumda viicudun bulundugu konumun fo-tograflan c;:ekilir.(7)
Teknolojinin ilerlemesi ile bugun olay yeri incelemesi ges,:mi~e gore xok daha kolay ve dogru yapllabilmekte-Biiy!ece daha kesin yap; Iabilmckte olaYlarm caniandmlmasi tatmin ed!c; olrnakta·
dlf.
Olav Yeli J)okilllwntasyonu
Kapsaml:
• Notlar (yaZlh veya dikte edilmi~) ve fotograflama (olay yeri doklimantasyonumm en onem!i klsmldlr.) • Video-kaylt, pianlar ve tasiaklar (slklikia kuliamhr)
• Hi destckli "",,,Yr',,,,,, sana] ger"ddik anda c;:ok slk kullamlrnasa cIa !~in ta§lmaktadlr.)
Olav Yeri incelemesinde Yardlm
Bir dizi yardimci aras,:, genei veya ozel durumlarda kullamm i~in mevcuttur. Beden §emalan, odalann slmrianm krokiier, arac;:lar vs. rapor haflzaya olur!ar. ara"ian, :mmd:, ya~
pan fotograf makinesi ve portatif video kamera not almaYl etkin kllan aras,:iar olarak roi oynarlar.
Olr,;um mar;lan basitten fazlaca geli§kin olanlara Kadar degi§kenlik ir,;crjr. Ekiprnanm oncmli bir pan;:asl mezu
radlr. Ara~tlrmaci yalmz yah~acaksa ultrasonik mezura daha uygun olabilir. Dikkatli kullamldlgl takdirde u!traso~
nik mezura 20 rnetreye Kadar olan lIzunluklarda oldukc;:a dogru OIs,:iim saglar. Bazl aletler, ultrasonik daigaJan yan-sl!abikn YU2;eylerin araya yanh:~ SOHl,I!C verebiliL
Anmda c;:ekim ve baslm yapan digital fotograf makinesi ve video cihazl aym gun i\inde ilgili taraflar ve diger ara§tllTl1acliar tarafmdan gbriikbilen kaylt saglamakta yok faydahdlL Ozellikle materyalierin zarar garmes; veya zararL yapJlardan temizlerken yok edilmcsi ihtimali varsa kamtlan ilk hulundugu durumlan ile kayJt ahma almak yararhdlL Bu tilr fotograf ve kaYltlann kalitesi degi§kendir ve profesyonel standartia yapiian video kay It ve fo!ograftann yerini tutamazlar. sadece tamamlaYlc:dlrlar.
Fiziksel delille (lrtaya ('lkahilen hulgular
Fiziksel-delil, ka01t izlerinin belirlenmesi, fiziksel delil raporundan yola <,:Ikarak geli§melerin yerli yerine otur-tulmasl ve kamt ornekleri ara:il!1da Drtak <,:Ikl~ noktasmm bulunmasl ilgiiidiL tIer tUrlii tiP soru§tmroa· smda amac;: cinayet olgusunun yaziilmesine yardimci olacak bilgiyi saglamaktlr. Fiziksel-delil analizi ve yorumu bir dizi farkh tipteki bulguyu ortaya \Ikartabilir. Bunlan a~agldaki giti slralayabilirlz: (1)
1. Corpus Delicti fJzcrinc Rulgular: Corpus delicti (ke1ime anlarnryla "slH;;un vticudu" biT suc;:un i§lendigini gosteren bnernli delillerin varhgma i~aret eder. Alet izleri, kmk kapi ve pencereler, dagltllml§ odalar ve kaybolmu§ bir hlfSlzhk olaymm gen;ekle~tirilmi~ oldugunu gastercn oncmli fizikscI deW k:re Orncktir. Bir olgu· sunda ise kurbanm kam, bir silah ya da paryalanml§ elhiseler fiziksel delilin onemli parc;:alandlr.
2, Modus Operandi Uzerine Bulgular: Bin.;ok sUyiunun, birbirinden farkli ozeHikler ta~lyan, kendisine ait bil '"modus operandi"si yani bir s,:ah§rna metodu (yp,I) yank. F!iksel deli I <,:ah~ma rnctodunun bi,;lirlemnesinc
yar-o.
(limCl olabilir. bir i;lfSlZhk ic;:eriye girmek kullamhm yon,,:, gere9lcr, ~ah§cHl e~yalarm tipi ve oJay yerinde su~lunun biraktlgl izlerin hepsi biiyUk onem ta§ir. Kundaklama olgulannda, yangmm yaYllrm.lSI iyin kullamlan maddelerin ye~idi ve yangmm hangi yolla C;lkanldl.£b kundakc;mm c;:ah§ma bic;:iminin ya da ba~ka bir deyi§le "1n1zasmm" ortaya
belgelemesiyle birbirine bagJanabilir.
va,u"",,! olan fiziksel de;illerdir Ayn inccienen o]gular, dikkatli bir (,:M
3. ~ilpheliyie Kurban Arasmda Bagianh Kuruhnasl: Fizikscl kurulmasma en
cinem-Ii baglautl budur. Slkhkla kuilamhr. Ozellikle cinayet oigulan i9in onem la~lr. Kan, sac;: ve giysi iplikleri kurbandan saldlrgana geyebilir. ~iiphelinin sahip oldugu silahla kurban arasmda, omegin tabancadaki kur§unlann
kar§lla~tml-masl ya blyakia bulunan kan analizi baglantl kurulabilir. Saldngandan kurbam! delil transfc:ri de olasldlr. ~i.iphelilerin giysilerinin ve diger e~yalanmn titizlikle incelenmesi delillerin ortaya C;:lkanlmasmda iinem ta.~jL Kurbanlann ve da aym ~ekildc incelenmesl gerekiL
4. Ki§iy\e Sue; mahalli Arasmda Baglanb KurulmasI: Bu bagiantl da ya§amsai onem ta§lf ve kurulmasma fi-ziksel delil analizi onemli ro! oynar. Pannak iz!eri ve e!diven iz!eri, kan spenn, killar, iplik, toprak, kur§un, kovan, alet, ayakkah:, tekerlck izleri suc;luya ait objdcr suy rnahallindc lmakIlan delillerdir. Suc;:un (izelligine re, farkh c;:e§itteki del iller suc;: mahallinden gotiirtilmii§ olabilir. KaYlp bir e§ya bunun en aglr ornegidir, ancak C;ift tarafh bir delil arama siireei ~tiphell, kurban da bir tamkla su\ mahalli arasmda kmulmaSli1! saglayabilir. 5. Tamk ifadesinin Desteklenmesi ya da <;:iiriitiilmesi: Fiziksel-delil analizi suc;a tamk oldugu iddia eden ki-;;inin giivenilir ya da yalan soyJiiyor oldugu ortaya Ylkabilir. Kazaya sebebiyet vermi~ ve sonrasmda kayml§ bir ara-cm tarifinc uygw, ara<,: sahibi bir te~kil cdebilir. Arabamn lamponumm inccknmesi smmcunda kan izlerine rastlanabilir. StirUcii arabadaki bulgulann bir kopege vurmu~ olmasmdan kaynaklandlgml soyleyebilir.
Ya-Ian kan testleri kanm kopege mi bir ins ana ml ait oldugunu ortaya
6. Siiphelinin Kimliginin belirlenmesi: ~iiphelinin kimliginin belirlenmesinde kullamlan en iyi delil parmak izidir. Olay mahallinde buhman pal;TI1ak izlerinin ardmdan yapllan kimlik tespiti ~Uphe goWrmez. Burada kullamJan kunlik ifadcsi aslmda "kimliklcndirmc" anlamma gelir.
7. Soru§turmanm Oniiniin Ae;Ilmasl: Fiziksel-delil analizi, soru~turmamn dogru y6nlenmesine yardlmcl ola-bilir. bir vurup olaymda, aracm boyasmdan
saYlsl ve r;;e~idini slmrlandlrabilir.
Adli analizir,de yar)l!masl gerekcn i§in iinemli kJsml rna yapmaktlf. Orne gin bdgulann kimliklendinne derecesine tlyla ilgili farkh sonuylara varabilir.
kalan kli\,:i.ik biT parya gereken arac;:
ve bilinen bulgular arasnH.la kar§ihl§11r-olarak, ki§i vc fizikseli deli! arasmdaki
baglan-~liphclenilen bilinen bulgular kar§lia~lmldlgmda. Liy aym sonuy ortaya . (1) K"r~l!ia~tJn biitiir, likler birbirine uygundur. Bu durumda, ortak bir r;;lkl~ noktasl olaslilgl vardlf (ya da fiziksel gori.inii§i.in tarife ve parmak izlerini birhirlerine upatJp uydugu durumlarda Bulgula.r hirbirlerinc uymaz. Bu durum-aa, ortak bir ylkt~ noktasl buima §ansl ortadan kalkar. Di~anda blrakIlan bulgular ki~i ve fiziksel deli! arasmda biT baglantmm var olmadlgml kamtlar. Bu Hir bu\gular soru§tunnamn ilerlemesine yardimcl olur. (3) Bazl olgularda bulgular sonuy bir yapabilmek yetersiz kahr. bIT durumda bulguiann siTufsal ozellikleri goz online aiImr, ancak ortak bir C;lkl§ noktasmm varlIgl olasliIgl lizerine bir sonuca vanlamaz.
Soru~tunnanm dl~mda blfakilan bulgularla sonuyianan kar~Iia§tlrn1alar birinci derecede ~iiphelinin SUySUZ oldu-gunu, sorwiturmamn yanh~ yolda ilcrledigini ya da nclcr olup hittiginc clair ylirUtiilen tcorilerin hatall oldu£hmu
olurnlu sonw;;: verdigi olgularda sonu'i1ara, kuHamlan deli Herin daya11l1a-rak vanhr. Yetcrince detaylandmlml§ bir pannak izi analizi ise sadece kimliklendinnede kullamhr. Kur~un ve ko-vanlar tek bir silahla ili~kilendirilehilinir, e1beue bun un iyin sita!l!!!1 ele Fiz.iksel
meIer biryok delille birlikte ortak bir ylkl§ noktasmm varhgma deli! te§kil eder. Farkh izler onoJan blrakan objelerle
e~le§tirilebilir.
6
Olay Yeri incelemesinin Adli TIp AC;:lsmdan Onemi
Cam, kan, sa<; ve iplik gibi farkh <;e~itli delillerle ortak bir C;lkl~ noktasl yakalarnak genellikle mumkun
01-maz.i'-.ncak, kar~llil§tJrma ortaya C;lkan kimEkkndirrnenin derecesini belirlmek gencllikle olaslLk Kapsa mmdadlf. Bazi durumlarda bu nitelikseldir; yani kar§lla§llan orneklerin ortak bir C;lkl§ noktasmm bulundugu deger-lendirmesine van-nak saYlsal olarak irnkanslzdlL Ornegin, §iiphelinin saC;lyla saldm slrasmda saldllganm
kopardlgml iddia eden kurbanm elindeki ornekler kar§lla~tlfllabilinir. Eger ornekler aym renkteyse bunlar birbirine "uyuyor" delnektir. Eu bulgu tek ba§ma ortak bi! 't1kl§ noktasmm varligl hakkmda yeterince gtiC;lii bir gostt;rge de· gildir. Bu say omeklerinin renginin, c;apmm, o!<;eginio, pigment ve tanecik yaplsmm ve diger ozel!iklerinin de bir-birinc uydugu vaniayJldlgmda da ~u sorulara cevap vermck gcreicmekwdir. Sagduyu bu sa~larm aym ki§iyc ait 01 rna olaslhgmm daha yuksek oldugunu gosterecektir, ancak bu olaslligm ne kadar ytiksek o!dugunu bilimse! olarak soy!crnek mUmklin degildir.
Fiziksel delilin smIflandmlmasl
Smlflandlrma Sistemleri. fiziksel delil birka<; farkh bakl~ ay\smdan simflandmlahilir. Bazl slmflandmna yon-ternieri digerierinden daha pratiklir. Ancak, higbiri tek ba§Jna tam anlarlllyla lalrnin edici bir sonU'; vermez .(unkU hepsinin glizden ka(;!rdlgr hazl noktalar vardlf. A~aglda fizikscl deli lin slmflandlfllmaslyJa ilgili farkll slmf-landmnadan soz edilebilir. (1) sur;:un c;e§idine gore, (2) materyalin c;:e§idine gore, (3) delilin dogal yaplsma gore, (4) delilin fi't:iksel haline (5) ,;bziilmesi gcreken sonmun (6) ddilin Oltaya bi!;:imine (7) en uygun oian analitik yakia~lma gore slmfiandlrma. Bu yakla§lmlann hepsi farkh kavramsai bakl§ ac;:J1an sunma-Ian yararlidlr, ancak ba:,:rlan calla on
Suc;un <;e§idine Gore Smdlandlrma. Fiziksel delilin simflandmimasmda en belirgin yol, suc;un e;qidine gore olamdlf. C;nayet h!fSlzhk delili, saldm tecaviiz delili ve benzerleri gibi, Bu rnudel durmnlarda onern ta~lf. Ancak, her c;e§it fiziksel delil her c;e§it suc;un soru§tunna a§amasma bagh sue; slmt1andmnalanyla klSlt-II (kgildir. Kan Id~Gsine, saJdm cinaye1 sOfw3Hmnaiannda olarak rastim1lf. Aneak kan lckelcri !lIfSIl, Ilk ve diger gasp olaylannda da onemli bir delil olarak kullamlabilir. Sperm deliline ise tecavtiz ve diger cinsel is-tismar suc;:hmnda rastlamr, ancak durumlarda aym. slkhkta goriilmcyen del e;e§iticri soru~turma
ic;in daha biiyiik onem ta§lyabilir. Suc;:un c;:e§idi ve deli lin tipi arasmda bir korelasyon olmasma kar§m bu korelasyon bire bir degi idir. Korelasyonlann suc; mahallindc ne ararnalan da-if yardimci oim, ancak sadece bu bilgiJere bagh kalmak dogru olmaz . Beklenmeyen ve tahrnin edilemeyen fizik-seJ ddil leri soru~umnamn c;:ozlllmesimk lernel rolU
Materyalin <;e§idine Gore Smlflandlrma. Delil slmflandmlmasmda kullamlan ikinci yol materyalin bile§en-leri.ne gore slmflandmnachr Burada metalik cam delil, deliL plastik delil, ah§ap deEl 'Ie kan delili gibi kategoriler kar§lrnlza e;lkabilir. Ancak bu yontern klslth bir kullamm alanma sahiptir. Omegin, camda
\:)U-Iunan bir parmak plastik, boya, cilah metal ya da padak bir fotograf gibi gozeneksiz herhangi birytizeyde bulu-nanla aynl §ekilde incelenir Aynli ~ekilde1 Ineta~ i.izerindeki herhangi iz bir Uzerind<:: rast1anan i7,-Ie aym inceleme ve kar§da§tmna a§amalanndan gec;er. Boyle durumlarda, herhangi bir §eyle delil olarak kabul edi-len arasmdaki ne oldugunu bilmek ijnemlidiL Materyalin dogasl daha az onem ta§lL Uzerinde durmaya deger bazl istisnalar soz konusuduf. Eger materyalin dogasl zaman gec;tikc;:e degi~ime ugrayacak cinSlC:n ise onu kGTUmak uygun onlcmier a/mmas! ge.rekir aZlndan zorundadlr. Karda
bozulabilecek bir yiyecek maddesindeki di§ izleri, deride olu§an darp ve Ismk izleri ya da gazyagl gibi uc;:ucu delil-ler tiir deEllerc (jrnek edcr.
Bilqimlerinde ilk bakl§ta goze c;arpmayan farkhhklara sahip materyailerin tammlanmasl gereken durumlarda, bu smlflandlIma aym gruba ycrle§tirihni§ ic;:in gCyerii ulan belv.er bboratuar teknikleri kul-lamhr. Ornegin, rnikroskobik cam parc;aJan, hangi objeye ait olduguna bakJirnakslZln (§i§e, cam, ba~ucu lambast) aym teknikler kuHamlarak kar§Ila~unlacaklard!r. Bu sillltlandmna §cmasl, bahsedilcn istisnalar dl~mda, genellikle
Polat O.
Delilin Dogal Yaplsma Gore Smlflandlrma. Delil fiziksel, kimyasal ya da hiyolojik (veya belki hayvan, seb-ze ya mineral) cilarak slmtbmlmlabilir §emada ate~li siiah. alet, aiel :Ia da kovan fiziksel delil ola-rak nitelendirilirken, bir uyu~turucu numunesi kimyasal bir delil olacaktlr. Sa<;, marihuana ve kan lekesi ise biyolo-jik deliller slmfma girecektir. Boylesi bir §emanm soru§turmayl yiiriiten ki§i i<;in i§levi slmrhdlf. Ancak, delilleri
ve sakla.rnakla gorevli ki§iye, giren maddenin yok olabilccegini baldatmas· yonund(;n onem ia§if. Buna bagh olarak pakeHeme ve saklama i§kmlcrinde onkm aimmasl gcrckir.
Delilin Fiziksel Haline Gore Smlflandlrma. Delil, katJ, SIVI ya da gaz olarak da smrflandmlabilir. Boylesi bir
§emad;i, E'.iysi aletlcr. aiqli silah!ar cam ve dahil iizere delil kat! kategorisi i<;inde ahr. Sn:I gaz kategorisinde alacaklann saYlsl daha az SlY; omekleri ya deW i:irnekleri olan ya da test edilmek i<;in ahnml§ olanlar), kundakS;1 olmasmdan ~iiphelenilen ki~iye bagh olarak topla-mlan yanKl madde!er onemli SlYI delilleri arasmda sayJ!abilir. Benzin ornek!er; tahmin edildiginden <;ok daha
onemli delil ancak m,diren fark edilir ve yangm maha1!indeki maddeleri ve bu-harlan omekleyebilen aygltlar §imdilerde kullamlmaya ba§Janml~tlr.
Bu slmflandlrma ~emasl genel anlamda <;ok faydah degildir. Ancak, soru§turmaYI yUrUtenlere, SIVI ornekleri
ta-slzmadan ya da wplamalan gerektigini hatlrlatmas; /(lniinden ta§lf. basit on-lem, yangm mahaiiindeki u<;m;u madde tortulannm toplanmasml gerektiren durumiarda slK<;a gozden ka<;mhr. La-boratuar personelinden, birka<; giin boyunca agZl a<;lk ya da ge<;irgen ta§lYlc!larda kalml§ yaOlcl madde omeklerini test ctmeleri isten.ir. Bu tiir orneklerin analiainden etki1i sGi1us;lar cdilmesi beklenemet:.
(~:(iZlilmesi Gcrcken Soru Tipine Gore Smlflamhrma. Bu demler, olay yenidcn dlizenlen-mesi, su<;un herhangi bir unsurunun kamtlanmasl, §i.iphelinin kurbanla ya da su<; mahalliyle olan ili~kisinin saglan-maS1, bir ~i.iphelinin soru§tunna dl~mda birakllmasl yeya akianmasl ya da samgm su<;un islend;gi mada ha~ka bir yerde Dllhmdugu :;;eklindeki iddiasmm teyit cdilmesi ~i.iriitlilmcsine yarclim elme slmflandtnhr. Bu-na benzer olarak delil, aBu-nalizin soru§turmaya yardlm ve rehberlik edip etmedigine ya da mahkeme slrasmda nihai olarak kullamlacak bir kamt niteligi ta§lylp ta~lmadlgma gore de slmflandlflhr. Bu §emalar su<; mahaHinden de\ilin topl:mm<lsma olur.
Delilin Olu§ma Bic;imine 8agh Smlflandlrma. Bu §emada deli; soru§lurulan olayia baglantlslllill bi<;imine bagh olarak slmflandmhr. Burada goz oniine almmasl gereken olaya kan§ml§ ki~ilerin birbirleriyle ve <;evreyle ili§kilerin bi<;imidir Fiziksel bir til! cihaz! oiarak bakllabi1ir. Buna olarak dclilin ineelcnmesi ve yorumlanmaSl adil uzmanma neler dair Bu, bir arkeologun
sonra-Sl ortaya <;Ikardlgl eski uygarhklara ait antik eserleri incelemesine benzetilebilir. Fiziksel delil, aktOrlerin (kurban,
suS;lu ve digerleri) ve <;evrenin erkile§iminin, hir nevi istemeden yapllan ve dort dortliik olmayan bir kaydldlf. Fi-zikscl dellli bu ele alnmk soru§turmanm sonuca uh\§masmda yararl: olabilir. Eli i<;inde delilin ozelligine bagh olarak birtaklm alt simflandmnalar yapllabilir.
Konum/Geometrik. Bu kategoride nesnelerin duru§lanndaki belirgin bozulmalar/yer degi§tirmeler sonradan olaym geli§imini toplamp
Ezilme izleri. Bu kategorideki deliller parmak izleri, ayak izleri .. aletlerdcki izleri (astar hoya izleri, kilit me· kanil1n.alan i.izerinde blraktlan lasl.ik izleri ve izleridiL Ezilme iZln: blrakml~ olmasmdan §liphelenilen aletin kendisine has ve ait oldugu alet kategorisiyle ilgili (slmfsal) ozellikleri olay yerindeki nesnenin iizerinde bl-raktIgl izlc kar§!la§tml!r. Bu kar§lla§tmna i~lemine uygun bir materyalin ilzerine bir iz omegi blrakilarak ba§lamr. Daha bu iz ile izi kar§lla~l!lillr.(8)
<;izikler (Striations). Buntar iki yi.izeyin si.irti.inmesiyie ortaya 9lkan, farkli boyutlarda, rasgeJe olu§mu§ paralel s;izgilerdir. Eu izler duragan degil dinamik bir si.irecin sonucunda ortaya <;ikar, ekimoz ve ezik izlerin olu§umuna
Olay Yeri incelemesinin Adli Tip A(i:ISmdan Onemi
sebep olur. Geli§igiizel r;;izgilerin olu§turdugu delillere ornek olarak kur§unlann iizerinde bulunan helezonik izler toprak izleri, kesici aletlerin y;iptigl (vida di§i ar;;ma makinelcri, taklm tezgahlan, tel kesieileri, clVata kesme makinesi, bi~aklar ve baltalar), tellerin lizerindeki Z1mba iZJeri, bazl plastik vc metal maddelcrin uzerindcki slkl~ma izleri sayJlabilir. <;izikler bir nesnenin yuzeyinin diger bir nesnenin yiizeyine iz blraktlgl her durumda
olu-~abilir. nesneierden biri digerine gore hareket haiindediL Ylizeyin ilzerinde kayabilcn tornavida ve gl-bi manivelah aletler bu kategoride yer ahr. Ya da, omegin gl-bir peynirden alman lsmkla olu§mu§ bazi di§ izleri. <;i-l.ik izleri hem kendi.ne hem de stmfsal cizelliklerc sahiptir.
Ylrhklar, Kmklar ve Kesikler. Bu kategoride yel alan del iller potansiyel kimliklendirme i§ieminde en ~ok
onem veri len delillerdir. Burada bir e§yamn kmlml§ bir ya Cia birkar;; parr;;asl, kendilerine ait oldugu sand an diger
c~yalar!a kar§lla~t!rliIr. Egcr yeterli dcrecedc ortak nokta bu blittinLi olu~turdugu, tek oIdu-gu, dolaYlslyla aym kokenden geldigi sonucima vannak mtimktindtir. Yani bir cam parr;;asmm kmk olan bir pence-reye aiL oldugu, par~:amn alan]" biittinle~tirilmcsi!1den soylencbilir. Hir
Xtik parr;;aiarla ugra~lldlgmda daha koiaydlf, ancak kiir;;i.ik parr;;aiaria da yapllabilir. Bu tur fiziksel e~le§tirmeler ve-ya ve-yapboz oyunJan camm ve-yam Sira ah~ap, metal, plastik kagit, kuma§ ve halat gibi birr;;ok materyale nygulanabilir. Bazi zwmmlarda, boya pan,;aCIklan deEller de bu kategoriye girebilir. Eger bu!unan pare,:aclk!ar yetcrince biiylikse, koptuklan nesnelerin iizerine oturtulabilir.
Potansiyel kimliklendirme i~lemi en detayh kmklar yIrtlkiar saglar ancak parc,:a"arda da bazen
ba~an saglanabihr. Bazi durumlarda, kimliklendinne potansiyeli kesik, kmk ya da pare,:alanrnl§ yiizeylerden e,:ok e§-yamn tizerindeki ya da yap!S!ndaki ozelliklere baghdlf. Yazl, bask!, desen, ylizey topografyasl, tanecik yaplsl ve
pigmentasyon ve e~yadak yaplsal
Maddelerin Kar§lhkh Transferi. Bu r;;e§it delil iki yiizey arasmdaki temas sonucu ortaya r;;lkar ve maddenin
lemas ytizey!crc transferine OIUL otomohii bir otorn.ohi Ie stinUnUrse, arar;;
tizerinde boya izi blrakIr ve aym zamanda bu aracm boyasmdan bir parc.:a kendisinebula§lr. Toz parr;;aclklar, polen-Jer, kuma~ iplikleri, bitkiler sar;; ve tUyler, toprak ve kU<;iik cam pare,:alan btl kategoriye giren diger delillerdir.
Maddelerin kar~dlkh transferinin iki ytizeyin ternm; halinde oldugu durumlarda gere,:eklqtigini dU§Linmek ;'anh§ olmaz, ancak transfer olan materyalin e,:ok ktir;;iik oldugu dururnlarda onem ta~lmayabilir. Aynca bazen, transfer km§lhkh degil tek :;iinlti ya herhangi bir transfere
Birikintiler, DagIimalar, Tortular. Transfer olan madde bu kategoride yer alIr. Ancak maddenin ait oldugu yiizey vc maddenin bula§tlgl yiizey arasmda temas degildir. Bu delillere omek olarak dii~mti§ bir sar;;, kan ve yag damlasi, sar;; par~alan, mcnni ve pat/aYlcl madde kalmtllan vc havadan gclen panraclklar sayJ\abilir. Bu ttir delillerin hem slmfsal hem de kendine has 6zellikleri olabilir ve bunlar yeniden yapJlandlrmaya r;;ok yardlmci olabilirleL
Delil Te§kil Eden Materyalin Yaplsl.
Tammiamamn 6ncelikli amar;; oldugu durumlarda delil bu kategorinin ir;;inde yer alacaktlf. Burada, adli tIP uz-mamnd,m numunenin ne oldugunu tam olarak tamrniamasl istenir (omegin sokakta satllan uyu§turucu!ar,
pat!ama-ml§ pallaYicllar da §iiphelenilen yamCl maddeler). ve sperm menm ve ma(icie kalmidan
gibi diger kategorilerde yer alan delil r;;e§itleri bu ba§hk altmda da yef alabilir. Ancak yine de delilleri, soru§turulan olaylarla i1mtili bt)iUmlerin aHma daha uygun olm kategori, delil (irneklerinin tammJanmasmln ilk ve tek amar;; oldugu durumlar ir;;in ger;;erlidir. Bu alt kategori, delilin olu§ma bir;;imine gore gruplandlgl bu genel §e-mamn bir <;qit her~eyi ir;;eren bir alt b<I§iIgld!r.
Uygun Laboratuar Yakla§lmma Gore Snuflamhrma
Bu yontemde delil, soru§turmanm ihtiyacma baglt olarak lie,: ayn kategoride incelenebilir. Delilin tammlanmasl, klmliklencilrme oJaym yeniden Y21pdandmlmasl ihtiY21cma Bu baklic!Jgmda ddil SOnl§iurmaya uy-gun bic.:imde incelenir ve analiz edilir.
PalatO.
BaZ! durumlarda. fiziksel delil te~kil eden hehrli bir maddenin soru~turma slfasmda incelenmesinde laboratuara illtiya<;: Laboratuar burada bir SU~ unsurunun belirlenmesinde kuUamllr. Benzer bir durum bazl tecavtiz soru§tunnalannda da gortilUr. Kurbamn vajinasmda bulunan meni cinsel birle§menin ger<;:ekle§mi§ 01-dugunu gi·)sterir. tecavi.lz soru~!lHmalannda farkl; tlirde deli Her bu!unabilir kll, Vlicut. SI-VISl lizerine daha bir<;:ok anahz yapJiabilir. Bu tip olayiarda, kimliklendirme ve yeniden yapIlandlrma <;:ah~maian giindeme gelmektedir. (9)
Bir taImnlanabilmesi hazl kritcrlere uynr"lsl . Tammliama, karakleristiklerinin uygu.n bi-le§imine baghdlr. Bu bile§im ozelliklerine sahip alan omekler, kendilerine benzer nesne ve materyallerle birlikte
kategoriye yerie~tirilir isimlendirilir. Tammlama, ve nesneleri. mtak SIn] karaktcrisl.iklerinc cla-yanarak slmflandlrma ve isimlendirme i§lemidir. Fiziksel delil i<;:in tammlama kriteri, morfolojik fiziksel ve klmya-S:l! ozellikler ta§lf Bunlardan bazllan Tablo 1 'de gosterilmi§tiL
Kimliklendirme, IZI, IZI, lizerindcki izler, kInk cam par<;:alan, insan ve W./leri,
tekstil iplikleri ve toprak ornekleri gibi fiziksel deliller i<;:in ger<;:ek\e§tirilir. Pannak iz\eri, alet izleri, kur§unlar ve klrlk camlarda (yapboz pltfqalan), direkt fizikse! kar~!laprma qle§tinne yaprnaK mtimktlndlir. Btl tekniklcr uy-gun §artlarda ikna ediei kimliklendirmeler saglayabilir. Diger deli! vqitIeriyle ger<;:ek bir kimliklendirme yapmak mfimkUn 0lmayahilir. Boyk, durumlarda, ancak kimlikkndirmeyc yakla~lIahilir. Dclili olahildigincc karaktcrize etmek bir dizi larkh kriter ku\lamlir. Bu yakla§lma kimliklendjmlenin bir uzanclsi olarak bakilabilir. Tabla de gosterilmi§ olan ozelliklerden bir <;:ogu kullamlabilir. Buna ek olarak ortak bir vlkl§ noktasmm varhgl olasliIgml de-t'crlend i nnck i<;:in kar~!ia§tJmia tcknikleri kullan: !abilir.
RekonstrUksiyon'a (yeniden yapllandlrma), atq etmeden kaynaklanan tortular, ttifek sagmalanmn daglh§ hi<;:i-kan lekcleri ve o]arak dah. Diiyiik kndml§ par<;:alannm deli] olarak kul-[amldlgl olaylarda lhtiya
y
duyulur. ilunlar sadece belirgin orneiderden baZilandlf. Diger deiWer de yeniden yapl-landlfmada onemli rol oynayabilirler. Ornegin inee bir materyal kesitinden geven kur~un, kur§unun izledigi yol ko-nusunda yderli OlaSl!!kta Anc<:k daha bir maddede bir deiik ya I.ki veya daha fazla ylizeyde a<;:J1an delikler kur§unun trajesini tam olarak belirleyecektir. Aym §ekilde, fiziksel delilni-maddenin arasmdaki yenidcn
TABLO 1
MATERY
ALLER iN
6ZELLiKLERi.SINIFSAL VE KENDiNE
6ZGO KARAKTERisTiKLER~
(I)Kimyasal ozellikler Kimy:."al
PH
Bilincn <;:i:iziinurllik<;:e§itli fizikscl ozeIlikkr izler
Homogen oimama durumu ve k:ltl(]lar Morfoloji
Boyu! Doku
Fiziksel ozellikler (optik olmayan)
10
i<;:in yararh olabilir.
Scrtlik
Yogunluk (birim hacimde ktitle) Yiizey gerilimi (SlVIlar)
Vizkozite (SlVI gazlar) lSI iletkenligi
Dielektrik sabiti Elektrik ilctkenligi
Materyalin hal ISi5U Erime noktasl (donma noktasl) Kaynama noktasl
R.adyoakti \lite
Olay YeTi lncelemesinm Adli Tip A;';ismdan bn~mi
Elektromanyetik radyasyonla etkile~ime bagh olan tizellik!eri Elektromanyetik enerji emilimi
Opak yada ~effaf
Yam;i.lna faktbrli DaJgaboyu ile degi~im
Renk
bnme spek1ruml (spektrofotometri) Elektromanyetik radyasyon yaylml
Fotolliminesans (klsa dalgaboylanyla eksidasyonun ardmdan daha uzun dalgaboyu yaYlml) l·juoresans lanmda tekrardan yaYlm)
LTV fluoresans
Fosforesans (gecikmi~ tekrardan yaYlm) Fi uoresans spektrulTli (spektro-fotofluorometri)
I~]gm kmlma indisi
DagIllm (l~lgm kmlma indisinin dalgaboyu ile degi~imi)
<;::ift kmlma Optik rotasyon
Duiamkhk (1§\gm dajhhml)
Not: flu lisle geni,] kapsamlt degildir. Bu 6zelliklerin halllan jiziksel deli/in ozelliklerini ortaya ~'zkarma ve
kar-.Fla.\llrmada kllllamlzr. dijjerlerim' ise !ladinon ha.)l'urulur. Tek olarak ele ahndllcmda hun/ann r.;ojjunlugu
n!lw! i5zellikleri gasterir, Ancak hirka~'!mn hirle,]imi. materyalin kendine i5ul karakteristikleri hakkznda hilgi vere-hili)
Uygun SmIflandlrmalar
13urada li,~efinde durulan bUtUn sInrHandmna yontemlerinin olmasma fiziksel deli lin dogasl hit;:hir durumda hi\;hir §ablona tam anlamlyla uymaz. Delile hiitiin bu farkl1 yakla~lmlar dogrultusunda bakmak
fi-ziksel delilin ve kullammmm daha net anla§llmaslm ve kavranmasInI sagiar.
Fizikscldclil analizinde a~amalar
Fiziksel deli! analizinin ilk u§amalan sUv mahallindeki aktivitelerle ha§lar.
Adli up uzmanianmn kuliandlgl ybntem bir dizi a§amadan olu§ur: (1) kamtlarm beiirlenmesi (2) sUv mahallinin ve kamtlann bdgelenmesi (3) topl:mmasi ve saklamnasl (4) analiz u§amasl sonuviarm degerJendirilmesi (6)
PalatO.
nUylann rapor ile uzman Bu a§amalann biri onemlidiL a§amalann ahm§ bis;imi
nucun kalitesini belirler; Bu a§amalar tizerinde olu§an fikir aynhklan aym zamanda geleneksel tip ve adli tip ara-smdaki farkhhklarl ortaya t;:lkartlr.
Kamtlarm Belirlenmesi
Bir olayda, ve bilgilendirmc potansiyeline ilgeleri arka alan §eylcrdcn aYlfabilme
yete-negi adli tIP ve sut;: mahallinde ara§tlrma yapan uzmanlar it;:in temeJ bir ozelliktir. Bu olmadan his;bir bilimsel ana-liz konuyu aydmlatmada yeterli olmaz. Kamtlann belirlenmesini mtimktin kllacak herhangi bir kurallar zinciri,
pro-scdiir ya da tek yakla§lm YOktUL egitimle, ve sablrla bir yetenektir. SOnl§turmaYI
ncten ki§i olaym geli§tigi t;:e§itli teoriIcr olu!;lturmak Kamtlar, sonra olaslhklan
ayn§tlrmaya olacak §ekilde belirlenir. En uygun yapabilmck olayla ilgili ~e§itleri,
analizinin sonucunda ortaya t;:lkarmasl beklenenlerle birlikte ele ahnmahdlf. Olaylann her zaman fiziksel kamtlar ve bunlann analiziyle ayrmtlh bir bis;imde yeniden yapIlandmlmasl olasl degildir, fakat ihtimallerin saYlSlnI Slmr-lamak her zaman mUmktindtir.
Su~ Mahallinin
Kamtlarm Belgelenmesi
Belgelendirme adli tiP biliminde iki as;ldan onemlidir: yasal ve bilimsel at;:ldan. Hit;:bir §ey, orijinal durumu, po-zisyonu, v.s. yeterli derecede aynntlh bit;:imde kaydedilene kadar degi§tirilemez. Belgelendirmenin birt;:ok farkh
vardlr, ancak aralanndan iyisi degildir. biri farkh ta§lf. Gene1dc fazla
yontc-kullamlmasl ve birbirlerini tamamladlklan bu yontemlcrin birlikte kullamlmasa arzu edilebilir :;>upheJi gozaltmda ya da sut;:unu itiraf etmi§ olsa da olay mahalli ve ili§kili deliller kapsamh bir bi~imde belgekn~
melidir. Boyle durumlarda soru§turmayl ytirtitenler kimi zaman davanm S;oziildtigtinu varsayarak geli~igtizel bir belgelendirme i§leminin yeterli oldugu sonucuna vanrlar. Zanhmn kimligi konusunda ~iiphe duyulmayan davalar
,:«(.)ziimti en zor doni.i§ebilir, ediei bir elde etmek aynntlh bi':(imde yeniclen
yapiiandmimasl onem ta§IL uygun bir i~lemi yapllamaz,
Ba§anh bir ara§tmnaCI, sadeee iyi kaYlt ve gozlem yapan biri degildir. 0 ana kadar yapml§ oldugu gozleme da-yanarak <;:ok as;lk olmayan bir delili arayan ve ileride s;oziim gerektirecek sorulan oneeden tahmin edebilme yetene-gine sahip bir yorumeu olmahdlr. Ba§anh olabilmek is;in bir hipotez (bilins;li bir varsaYlm) olu§turmak faydahdlr.
Biiylelikle, deslekleyen ya dogrular belgelendililcbilinir. Ges;erli varsaYlm bir yan
kan§lkhgl t;:lkIiabilir getirirken, diger olayla materyalin arasmdan delillerin
fark edilmesini saglar.
Aneak kanltlar ele§tirel bir bakl§ as;lslyla degerlendirilmelidir. Yeni gozlemlerle birlikte hipotezi yeniden deger-lendinnek ve geli§tirmek gerekebilir. Saglam bir teorinin iiretilebilmesi is;in, suS; mahallinin ara§tmlmasInI takip eden gunlerde degj§iklikler Sut;: mahallinin 'Ie delillerin sistematik ve detayh bi',iimde kayde~
dilmemesi halindc bir teorinin ohl§turulmasl olmaz. i§lemindc, taslak, fotog
raf, ses ve video kaynlan ba§vuruian yontemlerdir.(9)
Notlar. YazIlI notlar, diger yontemler kullamlsa bile, soru§turmamn vazges;ilmez bir unsurudur. Not alma tek-suS; mahalli fiziksel-delilin tekniklerinin liziinii olu§turur. Notlar, tek ycrine ciltli deftere miirekkepli kaleme ahnmahdir. Defterin sayfalan, ileride kopanlma ya da yok edilme gibi olasl bir iddia ile kar§l kar§Jya kalmamak it;:in numaralandmlmahdlr. Yazlm slrasmda yapJlan hatalar, silmek y'a da sayfaYI Ylrtmak yerine aralanna
boylelikle
~ekilerek diizeltilmelidir. Her §cy kronolojik bir slraya
bozan bir engellenir.
ve bo§luk birakllmadan
yazIima-Delillerin paketlenmesi etiketlendirilmesi ile' ilgili not edilmesi gereklidir. Aynca,
t;:ekilen fotograflarla ilgili gorsel ko§ul, tarih, saat, t;:ers;eve numaraSl, konu, yer vb. gibi kayItlar da notlann it;:inde 12
Olcoy incelemcsillin Adli TIp A"osmdan bnemi
yer almahdu. Bu bilgiler fotograflan yorumlara esnasmda hayati onem ta~lf. Bin;:ok soru~turmada diger belgderi
birbirine bu baglar.
Krokiler. Sl1~ mahallimieki nesnelerin birbirleriyle olan en iyi onem la§JdJgl
§iiniilen btitiin boyutlarm dogru bir bi~imde kaydedildigi bir kroki ~izilerek yapIlIf. Krokinin kendisinin ~ok iyi ~i zilmesine gerek yoktur. Onemli olan ilen tarihlerde yapllacak yeni yorumlara dogru bilgi aktarmaYi saglamaktlr.
mahallinde fotograf ;;e¥,Jl1ek olan gereksinimi kaldHniaz. Fotograf ;;cl<lnek aynntrYl eksiksiz olarak kaydetmek i~in miikemmel bir yoldur, ancak hatah bir perspektif duyusuna sebep olutlar ve dogru-sal ili§kilerin ve dogru boyutlann belirlenmesine ve izin vennezler. Ancak sU9 mahallinde fotogrametri (ku§ bakl§J) tekniklerinin Ilyglllanmasl halinde durum degi§ir. FOlogrametri bir siiredir harita yaplnllnda kuliamlmaktad!f, bu tcknigin sU
y
rnahallindcki kullammr hcnuz ~ok nadirdir.(lO)Krokilerin fotograflarda olmayan diger bir avantajl ise en onemli nesnelerin ve detaylann vurgulanmasml sagla-nU1S!C!lr. Krokilcr ve fotograflarla belgelenmi§ birbirlerini tamamlaYlcl niteliktedir Olay mahaHinde kroki
goz arch cdHen bir daha vardlf. Kroki ;;izme slfasmda sonl§tunnayrr yiIriiten tiim gozlem yetenegini kullanlyor oldugundan olay mahallinde etrafa "goz atarken" gozden kaylrdlgl aynntllan ya-kalayahilir. Kroki t;izerek desteklenen disiplinli bir gozlem, bu yontemin en onemli artllarmdan biridir.
mahalli ilgili vikanna yi5ntemi iizcrinc onemli ve
yontem-ler ortaya koyar. Soru§turmaYI yonetenyontem-lerin taslak 91kanna yontemyontem-lerine a§ina olmalan gerekir, aneak sebat, detay uzerine yogunla§ma ve sorgu!aYlcl bir bakl§ a~JSl, yontemin kendisinden daha onemlidir. 09 boyutlu ve
9apraz-iz-krokiler kapah mekanlann behnienmesinck yararllchr, ancak zaman degildir.
i'otograf. r'oiograf gekmenin sue,: mablallindeki oneminin herkes tarafmdan bilindigi bir gere,:ektir. Ancak bir-e,:ok yerde yanh§ ya da az kullamlml§ olmasl §a§lrtlcldlr. Yeterli donammm olmasma ragmen c,:ekilen fotograflar
90-kalitcsiz olmaktadl r yukanda helirtildigi
kanna~lk detaylan bir yontem olarak
i9in fevkalade bir yontemdir, tekniklerini tamamlaYlcl olarak kullanllmahdlr. SU9 mahallinde yekilen geni§ a91h fotograflar, kanlt te§kil eden nesnelerin yerlerini ve mekanla ili§-kilerini gosterir. Yakm e,:ekim fotogratlar ise kamt te~kil eden nesnelerin detaylanm kaydetmekte kullamhr. Bu tUr
fotograflann zaman bir ya mUmkiinse. birbirine ar;lda yapan iki 6lgegi olmahdlr. mahalli
kamt fotograflannda aydmlatma ~ok onemlidir. Bazl durumlarda bir nesnenin farkh aydmlatrna ko~ullannda geki1-mesi avantaj saglar.(7)
soru~nmnalar smlsmda bir mahalli bulunmasl biiyiik sag!ar
Sq: mahallinde ara~tlITna yapmakla gorcvii olan ki~ilcrin fotograf~lhk tekniklcrini bilmcsi gcreklidir, ~unkii bu ko-nuda uzman birini bulmak her zaman rntimklin olmayabilir. Boyle durumlarda sOfU§tunnayl yiiriiten ki§i, herhangi
bir gerekmeksizin, yarayan fOlograflar ~ekebilmelidir. Genelde, profesyonel donamrna
duyma-'lik fotograf makincsi i§ i~in yeterlidir. SOf!l§tunnaYI ki§inin, i§e yarar fotograflar
ge-i~in duyrnasr ve temel sahip oimasl SU9 rnahaHi ve delii
sanatsal bir ifade bi9imi degil bir belgelendinne teknigidir. Bu ncdcnle, bilimscl fotograf9111ktaki refcran:> ~ah§n:a
Ian gozden ge9innek yararh olacaktlr. Soru§turmaYI yiirtiten ki§iler belirli bir slkhkla fotograf c,:ekmelidirler. Tek bir makine film kullanrnak her zaman amaca uygun olrriayabilir. 35 'lik bir donamrn vc ac,:!ll
noramik film bir makinesinc sahip yeterli o]acaktlf. 35 'lik bir makine 90k
kullanrr-rna a91k olup bir90k ihtiyaca cevap verebilecek niteliktedir. Olay mahallinin kapsamh ~ekimleri ve belirli nesnele-rin yakm gekimi i\?in kullamlabilir. 35 mm.'lik bir makinenin de bu i§ i9in uygun olmasma ragmen, kar~11a§tJnna ve
kirnli.kiendirmc bir nurnuncnin delaylarmm gee,:mesi zaman!arda panoramik film bir
tograf makinesi kullanmak daha akllhca olur. Olay yerinde geni§ a91h bir fotograf makinesi olmadlgl i9in boyle bir numunenin kaydedilememesi btiyiik bir hata alur.
unsUf-PolalO.
lara da aynca dikkat edilmelidir. Renkli film kullamldlgmda 1§lk kaynagmm renk ISISI ya da renk dengesi goz
onli-ne almmahdlr. Fotograf vekiminde bir sorun ya§andlgl zaman iyi bir sonuv ahmp almmadlgml bilmek onem ta§lr.
Boyle durumlarda polaroid bir fotograf makinesi yararh olacaktlr. Bu sistemlerden CU-70 adlyla bilineni
Polaro-id'in SX-70 modeli ivin ozel donammlan iverir. Bunlar, vok yakm plan vekimlere olanak saglar. Bunun en onemli
listlinliigli, veki\en fotografm amnda kontrolline izin vermesidir. Boy\elikle soru§turmayl ylirliten ki§i vekilen
fotog-rafm i§ine yaraYlp yaramadlgml anlar.
Ses ve Goriintii KaYltlan
Ses ve gorlintli kaydetme teknigi diger belgeleme tekniklerine oranla daha az kullamltr. Bu yeni yontemlere,
hivbir zaman notlann, krokilerin, fotograflann yerini alamasalar da daha slk ba§vurulmahdlr. Ses kaydl,
ara§tlrma-clya dikkatini dagltmadan aynntllan belgeleme olanagl sunar. Bu, onemi onceden fark edilmeyen ya da farkh
onem derecesindeki birvok aynntmm kaydedilmesinin gerekli oldugu durumlarda onemlibir avantajdlr. Bunun
ya-m slra ki§inin bir ya da her iki eli birden olvii ve not almak, taslak vizmek ya da fotograf vekmek ivin serbest
kala-bilir. SUv mahalli terk edildikten soma, ses kaYltlan yazlya gevirilmeli ve diger notlarla birle§tirilip ilgili
aynntlia-ra odaklanml§ olan yeni bir notlar dizisi olu§turulmahdlf. Eski notlar ve bantlar dava kapanana kadar eide
tutulma-hdlr. Onceden kaydedilip de konuyla ilgisi olmadlgl dii§iiniilen aynntllar soru§turma ilerledikve onem
kazanabi-lir. (II)
Gevtigimiz son on Yllda vok pahah olmayan, ta§mabilir video kameralar ve fotograf makineleri piyasaya
vlk-ml§tlr. Bu ekipmanlar sUv mahallinde kullamlabilir. Fakat bu sistemlerin resim kalitesi geleneksel fotograf
yontem-leri kadar iyi degildir. Video yontemleri fotografa bir alternatif olamaz. Video kaydmm en belirgin avantajl
soru§-turmanm ve sUv mahallinin tlimiinli kaydedebilme ozelligidir. Bu kaydm e§ zamanlt olarak sesli olmasl da
soru§tur-maya yardlmcl olur. Aym zamanda video kaYltlan, delil toplama siirecini ve vekilen fotograflann Slrasml ve yerini
belgelemekte oldukva etkilidir. iyi bir video kaydl, olay mahallinde bulunmayan ki§ilerin, delillerin olay mahall
iy-Ie ve soru§turulan olguyla ili§kisini anlamasma yardimci olur. Ozellikle de, laboratuarda vah§an ki§ilerin vakanm ayrmtllanm kavramasmda onemli bir rol oynayabilir. Laboratuarda vah§an bir uzmanm aynntth bir bilgiye sahip
olmakslZln kamtlan verimli bir bivimde incelemesi beklenemez. Eger soru§turmayl yiirtiten ki§i olay yerine gi
de-mez ise video kayJt yontemi bu eksikligin giderilmesi ivin en iyi yoldur.
Toplama ve Paketleme
Farkh delil tiirleri farkh §ekillerde ele altmr. Ancak her durumda aktlda tutulmasl gereken bazi noktalar vardlr.
Her olaya uygulanabilecek tek bir kamt toplama yontemi yoktur. Belli delil tiplerine uygulanan ozel yontemler
bulunmaktadlr. Ancak ozei bir durumda ba§vurulacak yontem tamamen 0 ozel durumun ko§ullanna bagltdlr.
Herhangi bir kamtm sUv mahallinin tiimiiyle ili§kisi esastlr: Olay mahallindeki her§ey tam anlamlyla fotograf,
taslak ve notlarla belgelenene kadar hivbir e§yaya dokunulmamalt, hivbir §eyin yeri degi§tirilmemelidir.
Suv mahallinin gozetiminin siirekliligi kamtlann yargl oniinde geverli olmasl ivin §arttJr. Olay mahallindeki
varhgmdan mahkemeye delil olarak sunulmasma kadar geven slire iverisinde korunmasl saglanamayan delil, ne
ka-dar bilgilendirme potansiyeline sahip olursa olsun geversiz saYllabilir. Delilin gorevliler arasmda el degi§tirmesi ve
her tiirlii i§leme tabi tutulmasl Slfasmda gozetim bilgileri kaydedilmelidir. Soru§turma stirecinde ne kadar az insan
olursa gozetim zincirinin a§amalanm takip edebilmek 0 derece kolay olur.
Delil Analizi
Delil te§kil eden bir nesnenin ne ttir bir analize tabi tutulmasl gerektigi, nesnenin ne olduguna, olaym dogasma
ve gerek duyulan bilginin ne olduguna bagltdlr. Bu kitabm geri kalamnda pek vok farkh fiziksel delil analizi ve~it
leri ve uygulamalan i§lenecektir.
14
Olay incelemesillin Adli TIp A~iSl!1dan bnemi
Daha once belirttigimiz gibi adli tip uzmanlanmn analitik faaliyetleri tanlmlama, kimliklendirme ve yeniden yapulandmna slmflandmlabilir. Tammlama, mate.ryal ya nesnenin snllfsal ozc!liklerini; kimEklendirme ise kcndine has (izelliklerini kui!amr. Tammlama, dclillG~kiJ eden maddenin oldugumm saptanma:ml1L Ara SIra bazl durumlarda ki§ilerin kimliklerinin belirlenmesi anlamma da gelir. Fiziksel deli! ge§itleri 90gunlukla tammlan-mahdlL Bazen istenilen sadece bu a~amadlr. Ancak yine de bir90k durumda tammlama, analiz a§amalannm ilkidir.
Kmnm !eke kan KmnlZl ml? regeli iplik sentetik ml? Tiiy insana m!, hayvana ml
ait? Bu klhrtik §effaf par9a bir cam par9asl ml? BiT piastik par9asl ml? Kum tanes! gibi bir mineral mi? Daha ba§ka testlere ge9ilmeden once bu tilr sorulann cevaplandmlmasl gerekir. Farkh ge§itlerdeki delilleri tammlamakta kulla-mlan karakteristik ozelliklere ileriki bolilm!erde deginilrni§tir. Tammlamalar, nesne ya materyaHerin slmfsal ozcllikkrini, aym slmfta yer alan diger ozeHikleriyle kar§11a~tlfllarak ger~ekle~tiriliL Tammlama, bir omc-gin 91kl§ noktasmm tek ba~ma belirtilebilecegini gostermek demektir. Adli tlbbm bu boyutu, onu diger bilimlerden farkl! K!lan bir (lzeEiktir. (II)
zamanda adli incelemesinde her tilrlli dcliHe bu i§in zor klsnmhr. Benzer
materyaller-deki 90k kii9tik farkhhklan belirlemek i~in siirekli olarak yeni yontemler geli~tirilmektedir. Kan, sperm ve diger bazl biyolojik materyallerin iyerildigi dummlarda degi§ik insanlardan alman omeklerle bu farkhhklan anlamaya Bin;ok delil tilrU bile l.ammlarna yapmak olanakslz olahilir. Bu bOlumun ba§iOda degindi-gimiz gibi tammlamanm bir90k ~e§idi ve derecesi vardlr. Bazl tanlmiama tiirleri kesin bir sonu~ vermese de bilgi-lendirici olabilir. Bir kan izinin on bin ki§i i9inden bir ki~iye ait olabilecegi belirlenebilir. Eger bu iz olaya adl
ka-f1~m!~ bir ki§inin kamyJa kar~il;i:~tmhrsa kamn 0 ait oldugu kcsin olarak :;oylenemcse de elde edilen sonu:;; ve bilgiLendirici olabiiir. Kimliklendirmede gibi tammlama da kar~lla§tmna gerektirir. Baruda temel karakteristiklerden 90k tammlaYlcl ozellikler kar§lla§tInhr. Bir deli lin tammlaYlcl ozelliklerini inceleyerek ortak bir kokcndcn gelmcdigini soylcychiliriz. Bin;:ok delil tilrUnu.rl ortak kfikcnden gelmcdigi belirh::ncbilir ve bir bil-gi soru~turma sUrecinde i§e yarayacaktIL
Yeniden yapIiandlrma, bir olayda nelerin meydana geldigini ve bu olaydaki degi§ik olaslhklan slmrlama karar-lanm verme konuusnda yardlmcI olabilir. OlayJarda gorgii tamklan olsa dahi bunlara her zaman gtivenmek
yaml-tic, olabilir. gordiik!erini net bir hatrlamakta zorlamrlar. ~ayel kan§lk bir dizisL ve
bek-lenmedik bir §ekilde geli§irse bu durum daha ciddi sorunlara yol a~abilir. Gorgii tamklanmn olay hakkmda hattrla-dlklan §eyler, baskl altmda ya da sorgulama amnda bilin9siz bir bi9imde farkhla§abilir. Aradan zaman ge9mesi ha-tIrlamm §eylerin dGgruluk derecelerini olumsuz etkilcL Olaylann tamk tarafmdan dogru hatlrlanmasl. tamgm bu olaja a91sma, onyarglsma, gOrU§iine, kUltiirel durumuna, ajnntllan ve SlTaSll1l dogru hatlrlayabilme yetenegine baghdlf. Deneyimli gozlemciJer bile bir90k olaym dOgasl hakkmda anJa§mazhga dil§ebilirler.
yerindeki herkes biittinlilgUnden sorumludur. Egc! herhangi bi!" yerimkn oynatmak da yeni
den dUzcnlemek gcn:kirse, ne belgelendirilmesi Su<; mahallini bir h'lle getirip ko·
ruma a!:ma biittin deliUerin dtizenlenmesinin yerin bir yolu vardlL
Soru~tur-mamn bu a§amasmda yapJlan hatalar genellikle tamir cdilemez.
Soouc;larm Yorumlanmasl
ve yorml"ilama arasmda bir fark vardlr ve farklll iyice anla§llmasi Uzmanlar
~ogunluk-la bir analizin sonu9~ogunluk-lan dogrultusunda karara varlriar. Eger uzman~ogunluk-lar goru§ birligi i9inde degilierse bu genellikle sonuglann yorumlanmasmdan kaynaklanmaktadif. Fiziksel deW ana!izine dayanan olaylann yeniden
yapllandml-maSl anahz degll, zaman yorumlamadlL
Bir analiz, ne kadar karma§lk olursa olsun, kimyasal ve fiziksel ili§kilerin ve ozelliklerin bir dizi inceleme ve olgtimiidiiL Bu 0l9iimler dogrudan (uzunluk, kiltle, hacim) olabiIdigi gibi dolayh (spektrum ozellikleri, dayamkhhk kan olabil i riel' Degerlendi nne, sonu91anmn eldeki v:::rilerle birliktc tutarh ara~tlfllan
PolatO.
durum hakkmda yararh bir bilgi saglayacak iyerigi olan bir biyime donu§tiiriilmesi demektir. Bazen
gin hale
yorumlama arasmda yok ince bulundurma o\aYI iyi
ve analiz bittikten soma . Bir §iiphelinin beyaz to£:
belir-el konuiduktan analiz sonuylannda, gram town % 1 'inin eroin %
99'unun ozcllikIerine sahip oldugu §uphelinin 0.02 gram eroin
\:lkar-tIlIr. sonuv bu kadar belirgin yerinde yok belirgin izmm
daha sonra bir §iipheliye ait oldugu belirlenebilir. Bu geryekte §iipheJinin olaym bir boli.imiinde olay mahallinde 01-dugunu kamtlar. Neden ya da ne zaman olduguna dair hivbir §ey soylemez. Aym §ekilde, olay yerinde goriilen bir kan izi r;:ok iyi analiz edilip insan kam oldugu anla§IIsa bile niifusun % lO'u bu kan grub una sahip olabilir. Eger bir §iipheli tiim bu kan gruplanna sahipse bu yalmzca 0 kamn §iipheliye ait olabilme ihtimalini gosterir.(9)
Rdilmesi ve
Bilirki§i
ve yorumlan, bu WI' olan meslekta§lanyla ara~tlran layabi]n;esi riilmesi ve karma§lk bilginin Sonuylan anlCl§lhr haleterminoioji, yontem rapor sonuvlanm rahat
anla§lhr gerr;:eklere ve teknik terrninoloji
lar, uzman olmayan ki~ilerin de anlayabilecegi §ekilde onaya konmahdlr. Mahkeme oncesinde Hade ve raporlar, bilgilendirici ama o!abildigince basit bir dil ir;:ermelidir.
Bilirki§i kullamlmasl, bilimsel, ozel bir bilgiye ve deneyime sahip bu ki§i tarafmdan konunun analiz edilmesi ve ar;:lkhga kavu§turulmasma duyulan ihtiyaytan kaynaklanmaktadlr. Nitelikli bir bilirki§i bu konudaki yeteneginin, bilgisinin ve deneyiminin, siradan bir insandan daha iistiin oldugu mahkemeye kamtlamrsa, bu ki§i olaya ait ger-yekler hakkmda mahkemeye yararh analizler yapabilic Bu da ada!etin tecellisini gervekle§tinnekte vazgec,:ilmez bir
Olay yeri incelemeleri aydmiatilmasmda Uzerindeki
aydmhga r;:lkanlmasmda iisllenmektedir.
Kaynaklar
1. Scene Handbook ,Academic Press 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.
Lee M. (2002) Crime Scene Hanhook Press
Bodziak, W. (1990). rootwear impression evidence. New York: Elsevier Science Publishing Co., Inc. Dix, J. (1999). Handbook for death scene investigators. Boca Raton, FL: CRC Press.
Eckert, W.and James, S. (1989). Interpretation of bloddstain evidence at crime scenes, 1st edn. New York: Elsevier Science Publishing Co., Inc.
DiMaio, V. (1985). Gunshot wounds: Practical aspects of firearms, ballistics, and forensic techniques. New York: Elsevier Science Publishing Co., Inc.
Ogle, R. (1995). Crime scene investigation and physical evidence manual. Vallejo, CA: Robert Ogle,Jr. Redsicker, D. (1194). The practical methodology of forensic photography. Boca Raton. FL: CRC Press. Polat O. Adli TIp Ders Kitabl , Der yaymlan istanbul 2001
Teshniques of crime scene investig.tltjon,
unit responder: A guide 10
And Lee, H. (1983). Forens!c
16
Elsevier Science Publishing colleetion for patrol officers. Boca
to criminalistics. New
