Genişlemiş spektrumlu beta laktamaz üreten Klebsiella suşlarının sıklığı

(1)

128

Türk Mikrobiyol Cem Derg (2007) 37 (2) : 128-130

Geniﬂlemiﬂ spektrumlu beta laktamaz üreten

Klebsiella suﬂlar›n›n s›kl›¤›

1‹nönü Üniversitesi T›p Fakültesi T›bbi Mikrobiyoloji Anabilim Dal›, 2‹nönü Üniversitesi T›p Fakültesi Pediatri Anabilim Dal›, Malatya

Gülay Yetkin1_{, Ahmet Çal›ﬂkan}1_{, Metehan Özen}2

Beta-laktam antibiyotiklere karfl› Gram negatifler-de görülen direnç tüm dünyada ve ülkemiznegatifler-de h›z-la artmaktad›r(1). Bakteriler bu grup antibiyotikle-re en s›k beta laktamaz enzimlerini üantibiyotikle-reteantibiyotikle-rek di-renç gelifltirirler. Genelde ikinci ve üçüncü kuflak sefalosporinlerin yo¤un kullan›ld›¤› hastanelerde beta laktamaz üreten türler h›zla yay›lma e¤ilimin-dedir(2).Genifllemifl spektrumlu ß-laktamazlar (GSBL)

E. coli ve Klebsiella sufllar›nda s›kl›kla tesbit edil-mektedir(3). Bu enzimler kromozomal veya plaz-mid kökenli olabilirler ve kolayl›kla yay›labilir-ler(4). Gram negatif bakterilerde pek çok GSBL tipi tan›mlanm›flt›r. Mevcut enzimlerin say›s› gün geçtikçe artmaktad›r(5,6,7,8,9). GSBL üreten bak-teriler rutin duyarl›l›k deneylerinde sefotaksim, sef-triakson, seftazidim ve aztreonama direnç görülme-si ile belirlenebilir.. GSBL üreten sufllar›n duyarl› görünseler bile tüm genifl spektrumlu penisilinlere, sefalosporinlere ve monobaktamlara dirençli rapor edilmesi gerekti¤i konusunda pek çok yay›n mev-cuttur (10,11,12).

Bu çal›flmada 11 ayl›k period boyunca incelenen tüm klinik örneklerden izole edilen Klebsiella sufl-lar›nda GSBL üretimi ve antibiyotiklere duyarl›k özellikleri araflt›r›lm›flt›r. 151'i (%62.39) idrar kül-türlerinden, 32'si (%22.53) kan külkül-türlerinden, 20'si (%8.26) yara kültürlerinden, 16 (%6.61)'s›

trakeal aspirasyon kültürlerinden, 7'si (%2.89) as-pirasyon kültürlerinden, 4'ü (1.65) vajen -serviks sürüntü kültürlerinden, 3'ü (%1.23 ) katater ucu kültürlerinden, 3'ü (%1.23) apse kültürlerinden, 2'si bronkoalveoler lavaj kültürlerinden, 2'si burun sü-rüntü kültüründen, 2'si plevral mayi kültüründen olmak üzere 242 sufl incelenmifltir. Üreyen Kleb-siella'lar›n tan›mlanmas› ve antibiyotiklere duyarl›-l›klar› ve GSBL tan›mlamalar› Phoneix 100 BD sisteminde yap›lm›flt›r. Sonuçlar NCCLS(National Committee for Clinical Laboratory Standarts) öne-rileri do¤rultusunda de¤erlendirilmifltir.

Klebsiella suﬂlar›n›n 195'i (%80.57) Klebsiella pneumoniae, 43'ü (%17.76) Klebsiella oxytoca, 3'ü (%1.65) Klebsiella ozaenae, 1'i Klebsiella rhinosc-leromatis olarak tan›mlanm›ﬂt›r.

Klebsiella pneumoniae sufllar›n›n 76' s›nda (%38.979, Klebsiella oxytoca sufllar›n›n 17' sinde (%39.53) ve Klebsiella ozaenae sufllar›n›n üçün-de (%100) GSBL pozitifli¤i saptanm›flt›r. GSBL pozitif ve GSBL negatif olan Klebsiella pneumo-niae ve Klebsiella oxytoca sufllar›n›n antibiyotik-lere direnç oranlar› Tablo1'de özetlenmifltir. Yap›lan çal›flmalarda ülke ve bölgelere göre GSBL üreten bakterilerin oran›n›n %1-74 aras›nda de¤ifl-ti¤i bildirilmektedir. Ho ve ark.(13) E. coli suflla-r›n›n %11' inde, Klebsiella sufllasuflla-r›n›n ise

%13'ün-Frequency of extended spectrum beta lactamase producing

Klebsiella strains

‹letiﬂim / Correspondence: Ahmet Çal›ﬂkan Adres / Address: ‹nönü Üniversitesi T›p Fakültesi T›bbi Mikrobiyoloji Anabilim Dal› Malatya Gsm: 05334163960 E-mail: [email protected]

(2)

129

Genifllemifl spektrumlu beta laktamaz üreten Klebsiella sufllar›n›n s›kl›¤›

de GSBL saptam›fllard›r. Ülkemizde yap›lan çal›fl-malarda Gülay ve ark.(14) E.coli için %17, Kleb-siella spp için %45, ‹pek ve ark.(15) E.coli için GSBL varl›¤›n› %20, Klebsiella spp için %44 ola-rak bulmufllard›r. Meral ve ark.(16) GSBL oranla-r›n› K.pneumoniae'de %48, K.oxytoca' da %40 ve E.coli' de %14 olarak bulunmufltur. Genel GSBL pozitiflik oran› % 28 olarak saptanm›flt›r. Biz ça-l›flmam›zda, GSBL pozitiflik oran› Klebsiella pne-umoniae'da 76(%38.97), Klebsiella oxytoca'da %39 olarak saptanm›fl ; her üç Klebsiella ozaenae su-flunun da GSBL pozitif oldu¤u görülmüfltür.

ß-laktamaz inhibitörü olan tazobaktam, sulbaktam ve klavulanik asitin her üçü de stafilokoklar›n ß-laktamaz›na karfl› etkili olmakla birlikte Gram-ne-gatiflerin kromozomal enzimlerine(GSBL) etkinlik-leri de¤iflkendir(17). Baz› genifl spektrumlu enzim-ler her üçüne de dirençlidir. Çal›flmam›zda, GSBL pozitif Klebsiella pneumoniae sufllar›nda ampisi-lin/klavulonat direnci %100, ampisilin/sulbaktam direnci %100, piperasilin/tazobaktam direnci %22 bulunmufltur. GSBL pozitif Klebsiella oxytoca sufl-lar›nda ise ampisilin/klavulonat direnci %100, ampisilin/sulbaktam direci %100, piperasilin/tazo-baktam direnci %94 olarak saptanm›flt›r.

Dördüncü kuflak sefalosporin olarak s›n›fland›r›lan ve genifl spektrumlu olan sefepim, penisilin ba¤-layan proteinlere yüksek afinitesinden dolay› Gram-negatif bakterilerin d›fl membran›ndaki porin kanallar›ndan h›zla bakteriye penetre olabilmekte-dir(18). Ama çal›flmam›zda GSBL pozitif Klebsi-ella sufllar›nda sefepime direnç oran› %100 olarak belirlenmifltir.

Plazmidle tafl›nan GSBL'lerin ço¤u imipenem ve sefoksitini hirolize edemez(19). Çaliflmam›zda GSBL üreten sufllarda sefoksitin duyarl›l›¤› %52.9 olarak tesbit edilmifltir. Ülkemizde yap›lan bir di-¤er çal›flmada sefoksitin duyarl›l›¤› %67 olarak bulunmufltur(20).

GSBL'ler üçüncü jenerasyon sefalosporinlerin ço-¤unu inaktive etmekle birlikte karbapenemler ge-nellikle dirençlidir(9). Köksal ve ark. (21) yap-t›klar› çal›flmada; Klebsiella sufllar›nda imipenem direcini %6 oran›nda bulmufllar, buna karfl›l›k E.coli sufllar›nda direnç saptayamam›fllar, yine ay-n› çal›flmada siprofloksasin direncini %18 olarak bulmufllard›r. Ancak daha önceki çal›flmam›zda kan kültüründe üreyen tüm GSBL pozitif E.coli sufllar› siprofloksasine dirençli bulunmufltur; GSBL negatif E.coli sufllar›nda ise duyarl›l›k ora-n› % 92.11 olarak saptanm›fl, imipeneme direnç saptanmam›flt›r (22). Bu çal›flmam›zda Klebsiella pneumoniae'de ve Klebsiella oxytoca'da imipene-me ve imipene-meropeneimipene-me direnç saptanmam›flt›r. GSBL

Tablo 1. Klebsiella pneumoniae ve Klebsiella oxytoca suﬂlar›n›n antibiyotiklere direnç oranlar›

GSBL(-) n=119 % GSBL(+) n=76 % GSBL(-) n=26 % GSBL(+) n=17 % Amikacin 0 0 0 0 Amoxicillin 100 100 100 100 Amoxicillin/ Clavulanate 19 100 37 100 Ampicillin 100 100 100 100 Ampicillin/ Sulbactam 22 100 40 100 Aztreonam 0 100 16 100 Cefepime 0 100 8 100 Cefotaxime 0 100 16 100 Cefoxitin 0 6 8 11 Ceftazidime 0 100 0 100 Ceftriaxone 0 100 25 100 Cefuroxime sodium 0 100 25 100 Cephalotin 22 100 55 100 Ciprofloxacin 7 6 4 0 Doxycycline 0 0 0 0 Gentamicin 4 60 4 5 ‹mipenem 0 0 0 0 Meropenem 0 0 0 0 Mezlocillin 44 100 38 100 Nitrofurantoin 28 38 0 20 Piperacillin 42 100 25 100 Piperacillin/ Tazobactam 22 65 20 94 Tetracycline 20 25 8 11 Ticarcillin 100 100 100 100 Tobramycin 3 60 5 7 Trimethoprim/ Sulfamethoxazole 19 68 4 0

(3)

130

Gülay Yetkin, Ahmet Çal›ﬂkan, Metehan Özen

pozitif Klebsiella pneumoniae sufllar›nda sefok-sitin direnci %6 olarak bulunmufltur, GSBL ne-gatif Klebsiella pneumoniae sufllar›nda ise sefok-sitin direncine rastlanmam›flt›r. GSBL pozitif Kleb-siella oxytoca sufllar›nda sefoksitin direnci %11 olarak belirlenmifltir. Klebsiella oxytoca sufllar›n-da GSBL pozitiflik ve antibiyotiklere direnç ora-n›, Klebsiella pneumoniae'ye oranla daha yüksek saptanm›flt›r.

KAYNAKLAR

1. Günayd›n M, Esen ﬁ, Saniç A, Leblebicio¤lu H. Hastane ‹n-feksiyonlar›., Vol.1, Samsun : Simad yay›nlar›, 2002: 191-199. 2. Weinstein RA, Hayden MK. Mulyiply drug-resistant patho-gens; epidemiogy and control. In: Bennett JV Brachman PS, eds. Hospital Infections. 4. bask› . Philalphia, Lippincott-Ra-ven, 1998; 215

3. Murray P, Baron E., Pfaller M, Jorgensen J, Yolken R. Manual of Clinical Microbiology. 7.bask›. Washington, DC. 2005: 1569

4. Philippon A, Labia R, Jacoby G. Extended spectrum beta-lactamases. Antimicrob Agents Chemother 1989; 33:1131-1136. 5. George JA, Sutton L. Properties of plasmids responsible for production of extended spectrum ß-lactamases. Antimicrob Agents Chemother 1991; 35: 164-169

6. Jacoby GA, Carreras I. Activities of ß-lactam antibiotics against E.coli strains producing extended spectrum ß-lactama-ses. Antimicrob Agents Chemother 1990;34:858-862

7. Jacoby GA, Mede›ros AA. More extended-spectrum ß-lacta-mases. Antimicrob Agents Chemother 1991; 35:1697-1704. 8. Collatz E, Lab›a R, Gutmann L. Molecular evolution of ubiquitous ß-lactamases towards extended spectrum enzymes active against newer ß-lactam antibiotics. Molec Microbiol 1990; 4: 1615-1620.

9. Mede›ros AA. Evalution and dissemination of ß-lactamases accelerated by generation of ß-lactam antibiotics.Clin. Infect. Dis.(Suppl 1), 1997; 24: 19-45

10. Gold, H. S., and R. C. Moellering, Jr. Antimicrobial-drug resistance. N. Engl. J. Med 1996; 355; 1445-1453.

11. National Committee for Clinical Laboratory Standarts. Met-hods for Dilution Antimicrobial Susceptibility Tests for Bacte-ria That Grow Aerobically, 4th ed., Approved Standard M7-A4 Wayne, Pa.1997.

12. National Committee for Clinical Laboratory Standarts. Met-hods for Dilution Antimicrobial Susceptibility Tests for Bacte-ria That Grow Aerobically, 4th ed., Approved Standard M7-A4. National Committee for Clinical Laboratory Standards, Wayne, Pa. 2003.

13. Ho Pl, Tsang DN, Que TL, Ho M, Yuen KY. Compari-son of screening methods for detection of extended spectrum beta-lactamases and their prevalence among E.coli and Klebsi-ella species in Hong Kong . APMIS 2000; 108: 237-40 14. Gülay Z, Yüce A, Yulu¤ N. Klebsiella Pneumoniae ve E.coli sufllar›nda de¤iflik beta-laktamaz inhibitörleri kullan›larak genifllemifl spektrumlu beta-laktamaz üretiminin saptanmas›. ANKEM Derg 1998; 12:469

15. Mumcuo¤lu ‹, Gündüz T, Baydur H. Escherichia, Klebsi-ella, ve Proteus sufllar›nda genifllemifl spektrumlu beta-laktamaz varl›¤› ve çeflitli antibiyotiklere direnç durumu. ANKEM Derg 2004; 18: 9-11.

16. Bülüç M, Gürol Y, Bal Ç. Geniﬂlemiﬂ spektrumlu beta laktamaz oranlar›: 2000-2002. Türk Mikrobiyol Cem Derg 2003; 33: 31-34

17. Payne DJ, Cramp R, W›nstanley DJ, Knovles DJ. Com-parative activities of clavulonic acid, sulbactam, and tazobac-tam against clinically important ß-lactazobac-tamases. Antimicrob Agents Chemother 1994; 38: 767-72.

18. Karchmer AW. Cephalosporins.In: MandellGL, Bennett JE, Dolin R,eds. Mandell, Douglas and, Bennett's Principles and Practice of ‹nfectious Diseases.5.bask›. Philadelphia: Churchill Livingstone, 2000; 287.

19. Koneman EW, Allen SD, Janda WM, Schreckenberger PC, Winn WC. Diagnostic Microbiology;5.bask›. Lippincott Phila-delphia: 1997; 800

20. Aky›ld›z R, Özsoy M, Altunay H, Koçak N, Çavufllu fi,Yenen O. Klebsiella pneumoniae sufllar›nda genifllemifl spek-trumlu ß-laktamaz s›kl›¤› ve ß-laktam antibiyotik direncinin araflt›r›lmas›. Klimik Derg 1998; 11; 53-58

21. Köksal F, Samast› M. Kan kültürlerinden ‹zole edilen En-terik Bakterilerin Antibiyotiklere Direç Durumu. Klimik Dergi-si 2002; 15: 25-28.

22. Yetkin G, Kuzucu Ç, Çal›ﬂkan A, Ay S. Kan kültürlerin-de üreyen Esherichia coli'lerin antibiyotik duyarl›l›klar›,GSBL oranlar› ve hastane birimlerine göre da¤›l›m›. ‹nonü Üniversi-tesi T›p Fak Derg (bask›da)