“Anadolunun türküsünü ayrı biçimde
söyledim,,
Şair Cahit Külebi, son kitabı Yangın’
da yer edan şiirleri konusunda soru
lan yanıtlarken, şiirinin kaynakları
nın niteliği ve güncellik kavramı üze
rine de açıklamalarda bulundu.
Burhan GÜNEL
• Y*nl *Rr kttobımzç edim veren «Yengin» ffiri, toplum ölerek bugünkü korga?o ortamme gelişimiz) önletiyor. Ağaçlar gibi, İnscntarm de yok «dilişi. «Doka çok atılacak «akaklara / De lik deşik İnsan ölüleri» diyorsunuz. Şiirin altında 1972 tarihi var. Bu, ileriye dönük bir görüş müydü, yoksa güncelliğini yitirmeyen eski bir gözlem mi?
1. Bu kitaba aldığım şiirlerin hemen hepsinde, 1960-1980 yıl ları yaşamımın yansıması vor. Belki beş altı şiir, konusu yönün den ayrı düşünülebilir. Çevremizi, İzlenimlerimizi, düşüncelerimizi yansıtmaktan daha doğal, daha kolay ne olabilir? Örneğin, 1960’ta yazdığım iki şiir, bugün içine gömüldüğümüz batağın çok başka yön'erinı anlatıyor. Ne var kİ, o günkü durum, bugünkinden baş ka nitelikte olmakla birlikte, bugünün bir başlangıcıydı. Bugünkü durum da yarınki durumların bir başlangıcından başka bir şey değildir. Sanat ürününde güncelden başlayan saptama, ileriye yönelik bir önsezi, hatta gelecekten haber veriş de olabilir. Önem li olan sanat ürününün kendi niteliklerini taşıması.
Öbür yandan «anot ürünü bir «gercek»tir. Size, kırk yıla ye kin bir süre önce yazdığım ve o sırada yayımladığım şiirlerden
İki örnek sunayım:
«Zeylinyağı vs «Bmek ta d a r / Kıt* hürriyet memlsketls t
C A H İT K Ü L E B İ
Büyüdüğü zaman akranları Mehmet Alinin / Herşey bol olur »i- betts.» (1945).
«Bîr nagant tabancam olsa benim / İnce bilekli yar, / Dün yaya eyvallah etmem / Altın yürekli yor / Çocuksun gülüp söy lersin / Uçan kuşlara benzersin / Beni vururlarsa neylersin// Tstll duvaklı yor?» (1943). Bu dizeler bugün yazılsa güncel olur du. Tek sorun, günümüz şiirinin ulaştığı aşamaya yakışıp yakış- mamasıydı.
Şiirde «güncel» ile «sürekli» bir aradadır. Bu iki nitelikten bi ri olmadığında şair «hava alır».
■ Yine şiirlerin altındaki tarihlerden yola çıkalım. 1971’de yazılan «A ğ ıt» şiirinde özel olarak anlotmak istediğiniz bazı «genç ölüler» mi sözkonusu? Yanıtınız evet olacaksa, kimler otv tar? Yani, size bu şiiri yazdıran şey, belli olaylar, beli (kişiler mi? Yoksa, genel bir yaklaşım mı sözkonusu olan?
Evet. O şiiri birkaç genç ölünün ardından yüreğim sızlar« ken yazdım. Ne var kı şiirlerde aşktan, doğadan, daha başka tür lü nesnelerden söz ediyoruz. O konulan eie aldık diye ne oşık olduğumuz söyienebiSr ne de başka nesnelere bağlantımız. Örne ğin, bakarsınız fare gibi bir ozan şiirlerinde boyuna kabadayılık lardan, rıhtım boyu döğiişlerinden sözeder durur, o şiirler! de, ger çek şiir olduğu için severiz. Benim bu sözkonusu şiirlerimde du rumun oldukça ayrı olduğunu söylersem bu bir abartma sayıl- mama'ıdır. Ben hep yaşamdan yoia çıktım. Bunun içindir ki, ha di övünelim, Anadolu’nun türküsünü ilk kez başkalarından ayrı biçimde söyledim. Gerçekleri anlattım. Gücüm yettiğince de içine şiir katabildiğim ¡cin, bu tutumumu beğenmeyen art düşüncelile- re, küçümseyicilere rastlamadım. Bugün, 20 yaşımda yazdığım şiirler bile güncelliklerini tüketmiyorsa, elbette başka nitelikleri nin yanısıra, bu sürek'i gerçeğin kalıcılığından güç alıyorlar.
• 1950 tarihti «23 Nisan» şiirine, «Yangınsa değin uzanan çizginin çıkış noktasıdır diyebilir miyiz? Yine 1960’dc yazılmış olan «İkinci Cumhuriyet» şiirini bugünkü koşullarda düşünürsek; bu İki şiirin özünde değişiklik olabilir mi? Yani, bu şiirleri bugün lerde yazsaydınız, aynı şiirler oluşur muydu sizce?
Bu sorunuzun tümüne evet demem doğru olur. Biraz önce değindiğimiz şiirlerde güficsl He sürekli birleşmiş iken, bu iki şiir de duygusallığın egemen oluşu, değerlendirme acılarının başka lığı şiirsel niteliği de değiştirmiş. Bugün yazsaydın), kimi motifleri olduğu gibi bırakmayla birlikte, cok daha değişik biçimde yazar dım. Ne var kİ, «Yangın» bir oluşumu yansıtan kitaptır. Bu neden le her iki şiiri de bu kitaba koydum.
• Ceyhun Atuf Kansu için yazdığınız şiirde belirgin bir t a - remserhk var. Şiirin sonunda, ozan Cahit Külebi ile çelişiyorsu nuz gibi geldi bana. Bu karamsarlığı nasıl açıklayacaksınız, yaş lılıkta mı?
Sevilen bir ölünün ardından acı duymak, karamsarlığa düş» mek doğal. Öbür yandan, Ceyhun Atuf halk şiirimizi, daha do ge-1 niş oiarok halk ekinimizi cok severdi. Onun için yazılmış bir şiir de halkın yöntemini uygulamak istedim. Halk geleneklerinden yo la çıktığım, hatta bana «modern bir halk ozanı» denildiği haids. ilk şiirlerimden bcıs'ayarak hiçbir zaman koşma biçiminde şiir yazmadım. Bu şiirimin başına da «Köylü Biçeminde Ağrt» adını koydum. Bu davranışımdan, «Ben haik bicemlerini kullanmam, ama bu şiiri özellikle böyle yazdım» anlamı çıkmaz mı? Burada belirteyim ki, bizim halkımız, neşeli olması gereken oyun havala rında bile ölümden söz eder, gurbet, ölüm, geniş bir karamsar'ık yüzyıllarca halkımızın ruhuna İşlemiş. Bunun elbette birtakım ussa! nedenleri vor. Bu durumdan kurtulmak İçin söküp otmamız gereken özelliklerimizden biri de halkımızı «acı topiumu» olmaktan çıkarıp «yaşam toplumu» durumuna dönüştürmemizdir. Dikkat etîly sertiz, bu ağıtta, kullandığım temalarda yine, oiduğu gibi, haik temalarını tıpkısına kuüanmışımdır. Bu İşte biraz fantezi de var. Sırası gelmişken belirteyim. Benden önce de halka özenerek şiir yazan sürüyle şair vardı. Beni onların durumuna düşürmeyen, modem bir sanatçı niteliği kazandıran özelliklerimden biri de. sa nırım kİ, yaşama sevincine, doğayı ele alışa ve İnsanı başka acı lardan değerlendirişe dayanmaktadır.
• Genelde, yaşama sevinci, yaşama isteği önde görünü yor şiirlerinizde, Sizce güncel mİ önemli, yoksa içinde yuvarlanıp biçimlendiğimiz o büyük yolculuk rmı? Vereceğiniz yanıta flöre, kîtabmız «Yangınım yerini, İşlevini belirtir misiniz? M üm kün««, t a •aca, önceki kHaptarınızı da onarak...
GünoeH sürese! varlıktan ayıramazsınız. Bir başka ds yta » ie. güncelde boğulup kalanlar, günceli bile anlatabilme yeteriWğ>» ne ulaşamazlar. Ölümsüzlük, çağlar boyunca akıp giden btr uiu ırmaktır. O uhı ırmağın sularını her alanda başarılar, İnsanlığın kendisi ve bunun İçinde sanat İle bilim oluşturur.
i ® /
vvrç»*M ÜNİR OZKUL
Şehir
Tiyatroları
yaz oyunlarını
R. Hisarı’nda
sürdürüyor
■ stanbul Belediyesi Şehir I Tiyatroları 16 temmuzda umelihlsarı'nda başladı ğı oyunlarım sürdürüyor.
Bu cerçsve ioinde yeralan ve 8. Uluslararası İstanbul Festivali kapsamı içinde de sergilenen Sadık Şendil’in «Kanlı Nigar» adlı oyunu 26 temmuz akşamına dek izlene bilecek. Deniz Uyguner’in yö
nettiği, curcuna müziği Şefik Uyguner, sahne düzeni - giy sileri Nilgûn Gürkan, mask ları da Metin Yılmaz ile Fu at Türk tarafından gerçekleş tirilen oyunda boşiıca roiie ri Münir Özkul, Nevzat Acık göz, Şevket Avşar, Ayşe Sa rtkaya. Zerrin Güneşkuter Selma Kutluğ, Yavuz Şeker tşıî Fatoş Tez, Vildan Balem
Necati Bilgiç, Sevgi Akyürek, Uğurtan Atakan paylaşıyorlar.
Rumelihisarı’nda «Kanlı Ni- gantaan sonra 3 ağustosa ka dar Fakir Baykurt’un, Taner Barlas tarafından oyunlaştı rman ve sahneye konen «T ır pan» adlı yapıtı sahneye ge liyor. «Tırpanam önemli raile rinde Mahmut Gökgöz, Suna Pekuysal, Renan Fosforoğlu, Sevgi Akyürek. Arzu Atalay, Filiz Toprok, Ssima Kutluğ, Metin Tokyay, Şükrü Türen ve Hakan Tanfer var.
Musahipzade Ceiâl’in yaz dığı «Balabanağa» yine yaz o- yuniarı içinde 5-17 ağustosta izlenebilecek. Feridun Kara- kaya yönetiyor. Nüvit Özdoğ- ru, Yalcın Boratap, Zeki Y ıl dırım, Arsian Aitın, Nuri Er- gün. Burhan İnce, Sibel Gök sel. Neomi Oy ile İiyas Tüfek ci oynuyorlar.
Şehir Tiyatrosu yöneticiierj yoz oyunları ile ilgili olarak yaptıkları acıklamadc gösteri ler süresince Rumelihisarı’n- dan her semte ulaşım olana ğı sağlandığım, saat 21.30'da başlayacak oyunlarda bilet fiyatlarının tam 50.25. öğren ci için de 25.25 lira olduğu nu bildirmişlerdir.
Bu betimlemeyi kendim tein yapmıyorum. O denf! büyük han yofiere kapılmayacak kadar aklım başımda. Ne var M, sayısı do cok olmayan iki yüz kadar şiirim o yüce ırmağın sulan içinde bulunmasa bile, bugüne değin yok olup gitmemekle, o yüce ırma ğa karışan bir cıfğa su olduğunu göstermiştir.
«Yangın» bu cıiga suyunu beiü bir dönemden akıp gitmesi dir. Kendimi bir bakıma yenileyebildiğim! söyleyebilirim. Bu tür şiirleri bizde yazanlar, en başta şair olmamaya, daha doğrusu şiir yazmamaya kendilerini kaptırmış görünmektedir. Şiirde ya- •ok olmamalıdır. Her şey — kalıba dökülebiidiğince— yazılmalı dır. Ne var ki. her şeyi şiire sokmak da o denli kolay deği’dir. Kolay olmayanı kolay sanmak, daha doğrusu herkese yutturmaya kalkışmak eninde sonunda başarısızlıkla sonuçlanır. Her varlığın değeri kendi niteliklerine dayanır. Bunun tersine olanak yoktur. Bu işin en tyl, en kesin olarak zaman saptar. Sanat, sonu belir siz bir savaştır.
