Başlık: TÜRK KİTAP KAPLARIYazar(lar):ÇIĞ, KEMALCilt: 2 Sayı: 1 DOI: 10.1501/Ilhfak_0000000398 Yayın Tarihi: 1953 PDF

(1)

TÜRK KİTAP KApLARİ

KEMAL ÇIG

RESIM

xxın

XVIII İN cİ ASRA AİT MEŞARİK~İ ENVARAL-NEBEVİYE .ADLI. KİTABIN KABı

[Topkapı: Sarayı Müzesi Ahmet III Kütüphanesi No. 327]

Ölçü: 16.5 X 27.5 cm. Mukavva üzerine siyah renk deri kaplanmışUr. Bordürünün zemini açık, şemse ve köşebentlerini zemini ise daha koyu olmak üzere tamamen altın yaldızdır. Üzerlerindeki kabartına bulut, nar çiçeği, beşli-altılı çiçekler ve hataiden müteşekkil süsleme motiflerinin bordürü üzerinde bulunanları kırmızı, diğerleri alun yaldızdır. Bordüründeki altı tane paftanın zemini siyah deri olup üzerlerine yaldızla

(2)

RESİM XXIV.

ŞERH AL- T ARİKAT AL-AHMEDİYE AD~I KİTABIN KABı (1708) (Topkapı Sarayı Müzesi'o.Revan Kütüphanesi No. 426]

Ölçü: 19.5 X 32 Clr.. İnce Ir.ukavvaya kaplanmış kahve rengi deridir. Dış kenar cetveli altın yaldız zencirek hat, iç kenar cetNe1ibeyaz sırma ile işlenmiştir. Şem-sesi yeşil, sarı ve penbe renk sırma ile"işlenmiş realist gül, gül goncesi ve yaprak-lardan müteşekkil bir dal motifini ihtiva eder. Saİbeklet san sırma ile işlenmiş

(3)

f'

RESİM XXV

1757 T ARİHLİ BİR KURAN'IN KABI [Topkapı Sarayı Müzesi E. Hazinesi Küıüphanesi No. 141]

Mukavva üzerinevişne çürüğü renk deri kaplanmıştır. Dış kenarı; biri kalın sarı diğeri ince yeşil renk altın yaldız zencirek hatla cetvellenmiştir. Ş~mse ve köşebentlerinin zemini de altın yaldız olup üzerindeki realist kabartma buket

şüsleri derinin kendi ren~indedir.

•

.,..'

;',:!

(4)

RESİM XXVI

1786 TARİHLİ TARİH-İ ALİ OSMAN ADLI KİTABIN KABı

(ropkapı Sarayı Müzesi E. Hazinesi Küıüphanesi No. 1735]

Ölçü: 16X 25 cm. Mukavva üzerine siyah renk deri kaplanmıştır. Dış kenarı kalın yaldız zencirek hatla cetvellenmiştir. Bordür ve köşebentleri altın yaldızla yazma rfuni motifleri ile süslüdür. Şemse ve salbeklerinin . zemini altın yaldız olup üzerine kabartma olarak rumi ve bunların arasında küçük hatai, gonce

ve yaprak yapılmıştır.

(5)

'.~

.-RESİM XXVII

XVIII İNCİ ASRA AİT BİR

ELİFBA CÜZ'Ü KAB!

[Topkapı Sarayı Müzesi E. Hazinesi Kütüphanesi No. 435]

Ölçü: 16 x 22 cm. Mukavva üzerine kırmızı renk deri kaplanmıştır.Orta kısım; merkezde lacivert zemin üzerine sekiz yapraklı bir çiçekten müteşekkil bir motif olup, üzerinden çıkan sekiz büyük tırtıllı yaprak arasında gümüş, yeşil ve sarı altınla işlenmiş çiçekler vardır. İç kenar bordürü lacivert üzerine sarı altın yaldızla zikzak - hat ve üçerli benek motiflidir. Dış kenar yeşil ve sarı altın yaldız hatla cetve111idir.Sertab, lacivert zemin üzerine yeşil altın yaldızla ulama

yaprak ve filiz bordürlüdür.

(6)

RESİM XXVIII

1762 TARİHLİ TEFSİR-İ ENVAR AL-TENZİL VE ESRAR AL- TEVİL ADLI

KİTABIN KABı

[Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Kütüphanesi]

Ölçü: 12.5 X22.5 cm. Mukavva üzerine zeytuni renk deri kaplanmıştır. Dış kenan; ortadaki daha kJlın ol-mak üzere üç altın zencirek hatla cetvellenmiştir. Alt ve üstünde kabartma levhalı ve içlerinde kabartınlı yazılı kısımdan sonra bütün zemini aralarında bulut m'Jtifi dolaşan sitilize nar çiçeği, beşli çiçek, hatai ve inet! dallar üzerinde yapraklardan ibaret kabartma süsleri ihtiva etm~ktedir. Kab:ırtm'l süslerde san ve yeşil olmııi üzere

(7)

RESİM XXIX

1931 TARİHLİ SAMİ İMZALI BİR KABIN DIŞ yQZÜ

[Necmettin Okyay'ın hususi kolleksiyonundan]

Mukavva üzerine siyah renk deri kaplanmıştır. Bordür, şemse ve köşebentlerin zemini altın yaldız olup bulut motifleri arasında ince münhaniler üzerinde nar

(8)

..

RESİM XXX

RESİM 29 DAKİ KABIN İç YÜZÜ

Mukavva üzerine siyah renk deri kaplanmıştır. Bordür, köşebent ve şemse altın yaldiz zemin üzerine gayet ince oymalırıımİ motifsüslüdür.

(9)

RESİM XXXI

1723 TARİHLİ VE ALi' AL-ÜSKÜDARİ

İMZALI LAKE KAP

[Topkapı Sarayı Müzesi Ahmet ılI. Kütüphanesi No. 3652]

Ölçü : 28,5 X 45 cm. Dış kenarı birisigeniş olmak üzere üç bordürle çerçeve-lenmiştir. İnce bordürlerinde; Kırmızızemin üzerine altın ile yapılmış bir yaprak, yarım çiçek dolaşmaktadır. Geniş bordürü ise; altın yaldız zemin üzerine siyah, kırmızı ve yeşil renk ile nilüfer, altıli-beşli çiçekler ve bulut tezyin,atlı, pafta ara larında kalan kısım, siyah zemin üzerine' altınla yapılmış buketleri ihtiva eder. Köşebentleri ile şemsedeki tezyinat geniş bordürdekine benzemektedir. Şemse ve köşebent arasında kalan kısırnın 'zeminisiyah olup üzerine altın yaldız, yeşil

ve turuncu renklerle yaprak, nar, penç, h'ltai motifleri işlenmiş ve aralarında bu-lut dolaştırılmış. San'atkarın imzası ; iç kısımdaki ince bordürün hemen

(10)

RESİM) XXXII

1727 TARİHLİ VE AHMET HAZİNE İMZALI LAKE KAP

-[Topkapı Sarayı Müzesi Ahmet III. Kütüphanesi No. 3653] Ölçü: 35 X 47 cm. Dış kenardaki geniş, iç kenardaki dar 'olmak üzere iki bor-dürle çerçevelenıpiştir. Geniş bordürünün zemini kırmızı olup, üzerine sarı, da-ha açık kırmızı, altın yaldız, yeşil renklerle sitilize da-hataı, nilüfer ve goncelerile yaprak süsleri işle~iştir. Ayni Dordür üzerinde her biri arasında realist gül ve gül goncesi buketi bulunan içleri yazılı 14 aded pafta vardır.- San'atkarın imzlJsı da yine bu bordür üzerindedir., Dar olan iç kenar bordürünün zemini sarıdır; Bu bordürle şemse arasındaki kısım tamamen siyah renk olup 'üzerine renkli sedef serpilmiştir. Dilimli şemsesi yukarda zikredilen renklerle çiçek ve yaprak işlemeli

(11)

RESİM

XXXııı

XVIII İNCİ ASRA AİD ÇAKERİ İMZALI LAKE KAP

[Topkiıpı .Sarayı Müzesi E. HazMesi Kütüphanesi No. 1470]

. Ölçü: 13 'X 23cm. Dış kenarı genişçe bir bordürle çerçevelenmiştir. Bu bordürilIı zemini-kırnuzı.ve üzerinde de alun yaldızla yapı1nuş üç iplik rumi motidV:ardıt Orta kısnun zemini tamamen siyah renk olup alun yal dızlı rumilerle iki kısımda dörder paftaya ayrı1nuş ve bu paftalarm iç ve dış kısnuna ayrı ayrı realist çiçek

(12)

RESİM XXXIV

1728 TARİHLİ VE ABDULLAH BUHARt İMZALI LAKE KAP

[Topkapı Sarayı Mü;esi E. Hazinesi Kütüphanesi No. 1380]

ÖlçÜ: ı6,5X 27,5 cm. Dış kenarı biri daha ince olmak üzere iki altın yaldız zencirek hatla cedvellenmiştir. Zemin kiremidi renktedir. Şemsenin içinde,:Uile Devri kasırlarının resimleri, salbek ve köşebentlere de çiçek bııketi resimleri

(13)

,..

'KESIlvi XX::V

1795 TARİHLİ HAZIK DİvANiNIN İMZASIL LAKE KABI

DIŞ YÜZÜ

[Topkapı Sarayı Müzesi E. Hazinesi Kütüphanesi No. 1682]

Ölçü: 13 X 24 cm. Açık sarı renk zeminli ob.n kenar bordürü üzeri siyah hatlasitilize hata! ve yaprak süslü olup bu çiçek ve yaprakların damarları alun yaldızla yapılmışur., Orta kısmın zemini 'tamamen siyahur. Üzerine sarı ve yeşil renk altınla büyük sitilize çiçekler yapılmıştır. Miklebi de ayni tarz süslü olup, sertabı üzerinde; ortada rumiler ve iki yanında küçük çiçek ve gonee1erden müteşekkil üç dane bordür vardır.

(14)

RESİM XXXVi.

RESİM 35 DEKİ LAKE KABIN İç YÜZÜ

Bütün zemin tamamen açık sarı 'renktedir. 'Kenarında iç içe üç adet bordürü vardır. Bunların içindeki sitilize çiçek sÜsleri siyah hatla yapılmıştır. Ortada; bir vazo içinde iki yeşil yaprak arasından penbe 'renk sünbüllü bir dal çıkmaktadır. Miklebin uç kısnunı ise bir dal üzerine yapılnuş gül goncesi süslemektedir.

(15)

RESİM XXXVıı

XVııı İNCİ ASRA AİD TARİHSfz

VE İMZASIZ LAKE KAP

[Topkapı Sarayı Müzes<Hazine~Kütüphanesi No. 915]

Ölçü: :13X24'cm. Zemin tamamen siyah renktir. Dış ken~r lllun' yaldlZ hatla cedvellenmiştir. Şemse ve salbekleri; alun Iyaldız üzerine kırmızı, turuncu, yeşil, .mavi, .beyaz ve penbe renklerle yapılmış gül demeti süslüdür. Diğer kısımlar, aıun yaldızIa sitilize penç, hani!, gonce, filiz ve yapraklardan müteşekkil

(16)

RESİM XXXVIII

1757 TARİHLİ VE MUSTAFA EDİRNI İMZALI LAKE KAP

[Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Kütüphanesi No. 887J

Ölçü : 12 X 20 mc. Dış kenarı altın yaldız zencirek hatIa cedveIIenmiştir. Bordü-rünün zemini sarı renk. olup üzerinde yeşil, kırmızı ve açık sarı ile işlenmiş beşli çiçek ve yapraklar dolaşmaktadır. Ortada; siyah zemin üzerine, yukarda

zikredilen renklerle yapılmış, yaban gülü ~\lkeıi vardır.

.~

;1

.11 .,

','I'

;1

i >1 i :.: 'I . ,; .

~

: i

(17)

-RESİM XXXIX

1792 TARİHLİ VE MuSTAFA NAKŞİ İMZALI LAKE KAP

[Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Kütüphanesin No. 893]

Ölçü: i2 X 20 cm. Etrafında iki dane bordürü vardır. Dış bordür; altın ya1dız zemin üzerine siyah, kırmızı, yeşil renklerle yapılmış ince rumiler arasına küçük günerden müteşekkil paftalar halinde süslüdür. İ't bordürün ün zemini kırmızı olup, üzerine altınla yapraklar arasına nilüfer çiçeği işlenmiştir. Ortada; kırmızı zemin üzerine yeşil ve daha açık kırmızı ile bir gül demeti buketi yapılmıştır.

(18)

RESİM XL

1808' TARİHLİİMZASIZLAKE KAP, [Topkapı Sarayı Müzesi E. Hazinesi Kütüph~n~siN~: 1021]

Ölçü: II X16,5 cm. Dış kenan kalın ,altın yaldız zencirek hatla cedvellenmiştir. Ortada; açık kahve rengi burmalı beyzi bir çerçeve içinde, nohudi zemiiı üzerine yapılmış mavi renk bir vazodan çıkmakta olan yeşil yapraklar arasıhda

(19)

RESİM XLI

1816 TARİHLİ İMZASIZ LAKE KAP [Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi)

Ölçü :22 X31 CIT..Dış kenan etrafında biri geniş, diğeri dar olmak üzere iki

bordürü vardır. Dış bordürünün zemini koyu eflatun olup üzerine yaldızla bir-birine geçmiş dal motifleri yapılmıştır. Koyu kırmızı renk zeminli olan ikinci dar bordürüne ise, ufak yaprağa' benzer süsler yapılmıştır. Ortası; yeşil yaprak