• Sonuç bulunamadı

3.3.1. Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği

Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği (Ek-1), Karatay (2007) tarafından doktora tez çalışması amacı ile geliştirilmiştir. Ardından yazar ölçeğin geliştirilme sürecini makale olarak yayınlanmıştır (2009). İlgili ölçeğin bu çalışmada kullanılabilmesi için Karatay’dan gerekli izin alınmış ve kullanılmıştır (Ek-4).

Karatay (2009)’ a göre ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması kapsamında öncelikle: Okuduğunu kavramada bilişsel farkındalığın önemi üzerine yapılan çalışmalar (Baker vd. 1984, Garner 1988, Paris vd. 1990, Oxford 1990, Pressley vd.

1995, Alexander vd. 2000; Pressley 2000) incelenmiştir. Okunan metne ve amaca göre kavrama sürecinde kullanılan bilişsel farkındalık stratejilerinin bir arada sınıflandırıldığı çalışmalar (Jacobs vd. 1987, Miholic 1994, Schmitt 1990, Pereira- Laird vd. 1997, Mokhtari vd. 2002, Gelen 2003) da incelendikten sonra bunlardan 40 maddelik bir okuma stratejileri havuzu oluşturulmuştur. Okuduğunu kavrama ve bilişsel farkındalık üzerine yapılan çalışmalardan özellikle (Pressley vd. 1995:105), iyi okuma becerisine sahip bireylerin kavrama ile ilgili bilişsel stratejiler sınıflandırması, “Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği”nin hazırlanmasında temel oluşturmuştur. İlgili kaynaklardan yararlanılarak bilinçli okurların okumayı

planlama, düzenleme ve değerlendirme sürecinde kullanılabilecekleri 40 maddelik

bir okuma stratejileri havuzu oluşturulmuştur. Konu alanı uzmanı beş kişinin değerlendirmesi sonunda havuzdaki madde sayısı 33’e düşürülerek Likert tipi bir ölçeğe dönüştürülmüştür. İlköğretimde okuyan 276 öğrenci üzerinde ölçeğin ön uygulaması yapıldıktan sonra doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, düzenli çalışmayan bazı maddeler düzeltildikten sonra ilköğretim, lise ve üniversite öğrencilerine ölçek tekrar uygulanmıştır. Birbiriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğu gözlenen madde 8 ile

madde 20 işlevsel olarak aynı okuma stratejisi olduğu görülmüş, faktör yükü daha

düşük olan madde 8’in ölçekten çıkarılmasına karar verilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği için tekrar uzman görüşü alınarak güvenirliliğini test etmek için ikinci kez doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Böylece öğretim sürecinin her düzeyinde okuduğunu anlama stratejileri ile ilgili bilişsel farkındalık düzeyini belirlemeye yönelik üç boyutlu 32 maddelik– okumayı planlama (9 madde), düzenleme (14

madde) ve değerlendirme (9 madde) stratejilerine ilişkin-kullanışlı, geçerli ve

güvenilir bir ölçme ve değerlendirme aracı sunulmuştur. Ölçeğin güvenirlik katsayısı .85’tir (Karatay, 2009: 66). Bu çalışmada örneklem grubu farklı olduğu için yeniden güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır ve ölçeğin Cronbach Alfa iç güvenirlik katsayısı .85 olarak bulunmuştur.

3.3.2. Türkçe Öğretmenleri için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu Türkçe öğretmenlerinin, okuma-anlama eğitimine yönelik sınıf içinde ve sınıf dışında öğrencilere uyguladıkları okuma stratejileri bilişsel farkındalık becerileri ve okuma-anlama becerilerini kazandırmak için kullandıkları yöntem ve teknikleri

belirlemek amacıyla görüşme tekniği kullanılmasının uygun olacağı düşünülmüştür. Anketlere verecek yanıtları olmayan ya da bir dizi soruya yanıt vermeyi çekici bulmayan, sözel olarak kendini ifade etmekte yazıyla ifadeye oranla daha başarılı kişilerden görüşme yoluyla daha kolay ve doğru bilgi sağlanabilir (Yıldırım ve Şimşek, 2006: 120). Ayrıca cevaplayıcının başkalarına danışmadan cevap vermesinin sağlanması, cevaplarda bireyselliğin korunması açısından önemlidir. Bu da veri kaynağının teyit edilmesini sağlar ve anket yoluyla elde edilen verilere göre geçerliği daha yüksektir (Karasar, 2002). Aynı zamanda form ya da anketlere yansımayan ipuçları da görüşme sırasında edinilebilir (Pişkin ve Öner, 1999).

Bu çalışmada görüşme formu hazırlanırken ilgili literatür taranmış ve okuma stratejilerinde kullanılan bilişsel farkındalık becerilerine yönelik “planlama, organizasyon ve değerlendirme” boyutlarını ortaya koymak üzere üç boyutta soru havuzu oluşturulmuştur. Ardından uzman görüşüne başvurulmuştur. Uzman görüşü için iki Türkçe Eğitimcisi ve üçü Eğitim Bilimlerinde olmak üzere beş kişiye görüş sorulmuştur. Bu çalışmalardan sonra iki öğretmenle pilot çalışma yapılıp öğretmenlerin de sorular hakkındaki görüşleri alınarak ve tekrar uzman görüşüne başvurularak görüşme formuna son şekli verilmiştir (Ek-2). Görüşme formunda 12 soru bulunmaktadır. Araştırmada veri toplama amacıyla standartlaştırılmış açık uçlu görüşme sorularından yararlanılmıştır. Standartlaştırılmış açık uçlu görüşme sorularının, tam olarak sırası ve tarzı önceden belirlenir, görüşme yapılan tüm kişilere aynı temel sorular aynı sıra ile sorulur, sorular tam anlamıyla açık uçlu bir formatta ifade edilir (Fraenkel ve Wallen, 2006, akt: Büyüköztürk ve diğerleri 2012: 153). Veri toplama aracı iki bölümden oluşmaktadır. Formun ilk kısmında katılımcıların kişisel özellikleri açısından betimlemek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Formun ikinci kısımda ise görüşme soruları yer almaktadır. Yapılan görüşmeler 30 dakika ile 50 dakika arasında sürmüştür.

3.3.3. Türkçe Öğretmenleri için Yapılandırılmış Gözlem Formu

Bu gözlem formunun amacı, Türkçe öğretmenlerinin, öğrencilere okuma stratejileri bilişsel farkındalık becerileri ve okuma-anlama becerisini kazandırmak için sınıf ortamında kullandıkları yöntem ve teknikleri belirlemektir. Gözlem formu

hazırlanırken ilk önce ilgili literatür taranmış ve öğretmenlerin okuma öncesi, okuma sırası ve okuma sonrasında yaptırdığı etkinlikleri ortaya çıkarmak amacıyla maddeler oluşturulmuştur. Ayrıca kullandıkları okuma tekniklerini de belirlemek için literatürde geçen öğretim yöntem ve tekniklerin de yer aldığı “okuma teknikleri kullanım formu” oluşturulmuştur. Hazırlanan yapılandırılmış gözlem formu, bir Türkçe Eğitimcisi ve iki Eğitim Bilimlerinde olmak üzere üç alan uzmanına gösterilerek gerekli düzeltmeler yapılmıştır. Ardından iki öğretmenle iki hafta boyunca pilot çalışma yapılarak gözlem formunun son şekli verilmiştir (Ek-3). Gözlem formu yirmi dört maddeden oluşmaktadır. Gözlem formunda “hiç”, “orta düzey” ve “sıklıkla” şeklinde üç şık ve açıklama sütunu bulunmaktadır. Ayrıca gözlem yapılan tarih, sınıf, saat, öğretmen gibi bilgiler de gözlem formunun üst kısmında yer almaktadır.