Olay Örgüsü

Belgede ALİ HALİM NEYZİ’NİN ROMANLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME (sayfa 159-166)

3. Ali Halim NEYZİ’nin Eserleri

2.8. DOST MEKTUPLARI

2.8.2. Olay Örgüsü

Eserin temelini Robert Kolejinden arkadaş bir grup gencin yurt dışında yaşama çabaları ve birbirlerine yazdıkları mektuplar oluşturmaktadır. Yazar bu mektuplarla ilgili çerçeve olacak bilgiyi eserin başında okur ile paylaşmaktadır.

Eserin Giriş isimli bölümü 9-16 sayfaları kapsamaktadır. Yaşlı bir çift kırk yıl önce yaşadıkları Lingfield isimli kasabayı ziyaret etmek üzere yola çıkmışlardır. Trenle yapılan bu seyahatte inecekleri istasyonu kaçırırlar. Gecikmeli de olsa ihtiyar adamın kırk yıl önce kaldığı eve ve kasabaya ziyaretlerini gerçekleştirirler. Yaşlı çiftin kişisel özelliklerinden, isimlerinden vb. söz edilmemektedir. Okur ile paylaşılan tek şey kırk yıl önce ihtiyar adamın Lingfield isimli kasabada yaşadığı ve kadının burayı hiç

365 A.g.e. s.190.

141

görmediğidir. Verilen bu bilgi, eserin sonunda yaşlı çiftin kim olduğu ile ilgili bir ipucudur. “Karşılıklı dostça gülüştüler. Kırk yıl önce çağrıldığı, fakat gelmediği eve bir kez daha hayretle baktı kadın. Uzun yılların verdiği bir dostluk vardı hallerinde, şakalarında. “İşte,” dedi adam, “kırk yıl önce lafımı dinleyip İngiltere’ye gelseydin, ilk kalacağın ev, bu Jhansi House olacaktı.”366

İstanbul’dan Ayrılış isimli birinci bölüm, 17-65. sayfaları kapsamaktadır.

Kızıltoprak’taki köşkte iki kardeş, Besim ile Tahsin’in sohbet etmesi ile başlamaktadır.

İki kardeş, bir kış gecesi sobanın başında geçmişi anımsamaktadırlar. Kolejden arkadaşları sırasıyla yurt dışına çeşitli sebepler ile çıkmaktadırlar. Delikanlı arkadaş grubu, içlerinden herhangi biri yurt dışına çıkmadan İstanbul’u 24 saat aralıksız, kendilerince önemli, anısı olan yerleri birlikte gezmektedirler. Bu ilk geziyi Salim için düzenlerler. California’ya gidecek olan Salim için, Saray Sineması, Beyoğlu, Tepebaşı, Şişli, Süleymaniye Camii, Cağaloğlu Hamamı, Çamlıca gibi mekânlar gezilerek Salim yolcu edilir.

Salim’in gidişinden kısa bir süre sonra Zeki’nin Amerika’ya gideceği haberi gelir. Salim için yapılan İstanbul gezisi, Zeki için de yapılır. Abanoz Sokağı’ndan Raziye kadını da alıp, Hasan’ın amcasının evine giderler. Zeki ile İstanbul’u tavaf ederler. Üsküdar, Beyoğlu, Haydarpaşa, Kadıköy, Karacaahmet, Sultan Ahmet Camii…“İstanbul’u kesintisiz, yirmi dört saat “tavaf” etmek düşüncesi de, kanı deli gençlerden başka kime nasip olur zaten.”367

İlk bölümde yaşlı çiftin ziyareti ile başlayan geri dönüş, İstanbul’dan Ayrılış isimli bölümde Tahsin ve Besim’in sohbetini ile bir kademe daha ileri götürülmektedir.

Böylece eserin asıl bölümüne geçiş yapılmaktadır.

Mektuplar isimli bölüm, 67- 137. sayfaları kapsamaktadır. Bu bölümde mektuplarda yer alacak gençlerin ortak özellikleri ve yaşadıkları zaman hakkında bilgi verilir ardından mektuplar yer alır.

“Birinci bölümde İstanbul’u nasıl İstanbulladıkları anlatılan gençlerin ortak yanları, hepsinin 1940’lı yıllarda, Amerikan Koleji’nden mezun

366 A.g.e. s.14.

367 A.g.e. s.55.

142

olmalarıydı. On sekiz-yirmi yaşları arasındaydılar. Doğal olarak kız arkadaşları da olmuştu, bunlar yine doğal olarak Amerikan Kız Lisesi’nden yetişmiş kızlardı.”368

“İşte bu ikinci bölümde, bu gençlerin, 1950’li yıllara varmadan (yani gençlikleri orta yaşlılığa dönüşmeden) birbirlerine, sevgililerine ya da ailelerine yazdıkları mektupları okurlarımıza sunmaktayız.

Aldı sazı o dönemin “gençleri”, bakalım neler dediler:”369

Eserin devamında sözü edilen gençlerin mektupları yer almaktadır.

Mektuplar isimli bölümde 18 adet mektup bulunmaktadır. Mektup ağı, Tahsin, Hasan, Cemile, Reşat, Besin, Nesrin, Salim, Zeki isimli 8 genç arasındadır. Her mektubun başında “İşbu” ifadesi mektup numarası ile birlikte gönderildiği yer bilgisi bulunmaktadır.

Eser çok sesli mektup yapısına sahip olmasından dolayı bu kısımdan sonra mektuplaşma ağı tablo olarak verilecektir.

Mektubu Gönderen

Kişi

Tahsin Nesrin Hasan Salim Salim Cemile Reşat Nesrin Tahsin

Mektup

Numarası 1.

Mektup 2.

Mektup 3.

Mektup

4. Mektup (postakartı) 5.

Mektup 6.

Mektup 7.

Mektup 8.

Mektup 9.

Mektup

Mektubun Gönderildiği

Kişi

Hasan Cemile Tahsin Diğerlerine Tahsin Tahsin Tahsin Salim Reşat

Tablo 10 Dost Mektupları Romanında Mektuplaşma Ağı/1

368 A.g.e. s.67.

369 A.g.e. s.67.

143 Mektubu

Gönderen Kişi

Tahsin Besim Zeki Hasan Tahsin Reşat Tahsin Cemile Tahsin

Mektup

Numarası 10.

Mektup

11.

Mektup 12.

Mektup

13.

Mektup

14.

Mektup 15.

Mektup 16.

Mektup 17.

Mektup 18.

Mektup

Mektubun Gönderildiği

Kişi

Cemile Tahsin

Hasan Salim Tahsin

Tahsin Besim Tahsin Reşat Tahsin Cemile

Tablo 11 Dost Mektupları Romanında Mektuplaşma Ağı/2

Eserde yer alan 18 mektubun ana kişisi Tahsin’dir. Her bölümde Tahsin’e ait en az bir mektup bulunmaktadır. Mektuplar isimli bölümdeki mektuplar ve cevapları yedi bölümde şu başlıklar altında toplanabilir:

1.Bölüm Tahsin ve Hasan arasındaki mektuplar(1-3-13. mektuplar), 2.Bölüm Cemile ve Tahsin arasındaki mektuplar(6-10-17-18. mektuplar), 3.Bölüm Reşat ve Tahsin arasındaki mektuplar(7-9-15-16. mektuplar), 4.Bölüm Besim ve Tahsin arasındaki mektuplar(11-14. mektuplar), 5.Bölüm Nesrin’in Cemile ve Salime yazdığı mektuplar(2-8. mektuplar), 6.Bölüm ortak gönderilen mektuplar (4-12. Mektup),

7.Bölüm Salim ve Tahsin arasındaki mektup (5. Mektup) .

1-3-13. numaralı mektuplar Hasan ile Tahsin arasında, İstanbul’dan Edinburg’a karşılıklı olarak postalanmıştır. İlk mektubu Tahsin Edinburg’a Hasan’a postalamıştır. İstanbul’da bir akşam arkadaş toplantısından uydurmaca bulmaca370 ile birlikte gönderilmiştir. Hasan, geride bıraktığı durumunu merak ederek yaşadığı şehir ile ilgili bilgi vermektedir. Hasan Paris’e davet alır, otel ve uçak bileti ücretsizdir. Zeki ve Tahsin ile burada buluşup Hasan’ın imkânlarından yararlanırlar.

370 “Özel not: Bu laf ebeliğinde, rakı masasının çevresinde oturan her gencin tek bir deyim söylemek hakkı vardır ve amaç cümleye nokta konulmamasında idi. Sonraki yıllar gençler arasında revaç bulan

“laf-laf-çe”nin bu uydurmaca izlerinin bulmak olasıdır.” A.g.e. s.69.

144

Cemile ile Tahsin arasındaki 6-10-17-18. numaralı mektuplar, genç çiftin birbirlerine yazdıkları mektuplardır. İstanbul’da olan Cemile, Amsterdam’da olan sevgilisi Tahsin’e yazmaktadır. Tahsin Cemile’ye olan duygularından, başka bir iş bulup Londra’ya yerleşmek istediğinden söz eder. Cemile fizik eğitimi için Amerika’ya gider. Tahsin Cemile’nin yurt dışına çıkacağını öğrenince yanına gelmesini, yeni bir hayat kurmayı teklif eder. Londra’ya geçen Tahsin, Hasan, Ahmet, Reşat ve Nimet ile ev tuttuklarını ve buradaki yaşamlarından söz eder. Cemile’nin de yanına gelip Reşat ve Nimet gibi evlenmelerinin hayalini kurduğunu anlatır.

Tahsin ile Reşat arasında 7-9-15-16. numaralı mektuplardır. Reşat Tahsin’e yazmak istemiş ancak temiz kâğıt bulamadığı için 1937 yılında Ziya Tandoğan’ın yazmış olduğu “name”nin arka tarafına yazar. Aralarında namenin dili, kullanılan kelime ve ifadeler eleştirilir.

“Hele 1937’nin sayın belediye başkanının dili. Acıklıdan da öte konuları canlandırılırken nasıl da ağdalı ve uydurma Osmanlıcasına sıkı sıkı yapışıyor. Ve eski deyimi ile “tabasbus”tan ayrılmama çabası! Ne korkunç deel mi?”371

Tahsin Amsterdam’da II. Dünya Savaşı’nın izlerini, halka verdiği zararları, Almanların yaptığı zorbalıklardan söz etmektedir. Türkiye ile Almanya’nın karşılaştırmasını yapar. O yıllarda Türkiye’deki kısıtlama ve uygulamaların Amsterdam’da yaşananların yanındaki hafifliğinden Reşat’a bahsetmektedir. “Biz de söylenirdik. İstanbul’da karartmaya ne gerek var, niye ekmek karnesi koydular diye.

Burada görüp dinlediklerimin yanında ekmek karnesi zemzem suyu!”372

Tahsin’in ağabeyi Besim ile olan yazışmaları 11-14. Numaralı mektuplardır.

Besim Washington’dan Amsterdam’a tren garında Cemile’yi gördüğünden Tahsin’e söz eder. Eğitiminin istediği yönde ilerlediği, Londra’ya yerleşmek için ailesinin onayını alması konusunda Tahsin’i uyarmaktadır. Tahsin, Hasan ve Zeki ile Paris macerasını, özel harcamaların misafirlerin kendi cebinden ödediklerini öğrendiklerin de çok geç olduğu ve bilet parasını zor bularak evlerine döndüklerini anlatır.

371 A.g.e. s.82.

372 A.g.e. s.94.

145

Nesrin’in Cemile ve Salim’e yazmış olduğu mektuplar 2-8. numaraları mektuplardır. Nesrin, kolej eğitiminden sonra memleketi Adana’ya dönmüştür.

Adana’da ağanın kızı olan Nesrin, var olma ve yaşama sancılarını arkadaşı Cemile ile paylaşmaktadır. Ailesini zorla da olsa ikna edip İstanbul’a geleceğinden söz etmektedir.

Salim’e yazmış olduğu mektupta ise İstanbul’a gelmeyi başarmış, doktorluk mesleği için eğitim almaya başlamıştır. Salim’e kadın ve erkek olmanın farklılığından, kadın olarak sosyal hayatta var olmanın zorluğundan söz etmektedir.“Eminim ne sen California’ya ne de Tahsin Amsterdam’a gitmek için, benim sadece Adana’dan İstanbul’a gelmek için çektiğimin binde birini bile çekmediniz. Nelere katlanmadım ki!”373

Eserin Jhansi House, Lingfield isimli üçüncü bölümü, mektuplardan sonra Londra’da toplanan gençlerin hayatına dair bilgilerin bulunduğu bölümdür. Londra’da bulunan bir grup Türk genci maddi nedenlerden dolayı birlikte yaşamaya başlarlar.

Lingfield köyünde, Reşat ile Nimet; Ahmet, Hasan, Tahsin birlikte köşk kiralarlar.

Nimet, Reşat ile evlidir, evdekilerin yemek ve bakımını üstlenmiştir.

“Jhansi House’da oda bol. Alt katta, salonda ötede, iç içe, iki odalı ve özel banyolu (ebeveyn) bölümüne Reşat ile Nimet yerleşmiş. Ne olsa onlar karı koca. Tahsin ile Ahmet’e ayrılan yatak odaları da alt katta. Üst kat, yani çatı arasında da tam dört oda var. Birinde (yattığı zamanlar) Hasan yatıyor. Öbür üç oda ise, üç bekâra çalışma odası olarak ayrılmış.”374

Londra’ya kırk beş dakikalık uzaklıkta olan köyde, Jhansi House köylüler tarafından perili bir köşk olduğuna ve bu evi köşkü tutan gençlerin ise şeytana taptıklarına inanmaktadırlar. “O evi Şeytana Tapanlar kiralamış bu yaz. O nedenle gün doğana kadar ışıklarını söndürmüyorlar.”375

Köşkte kendi imkânlarıyla yaşayan gençler, kolejden tanıdıkları Civciv takma isimli öğretmenlerini köşkte ağırlarlar. “İşte böyle geçip gidiyordu yaz dönemi.

Gülüyor, söylüyorlardı. Çevreleri ya da kendileri ile eğleniyorlardı. Hiç paraları yoktu.

373 A.g.e. s.87.

374 A.g.e. s.136.

375 A.g.e. s.135.

146

Ay başlarında Reşat’ın maaşı, hafta sonlarında Tahsin’n yevmiyeleri, Hasan ile Ahmet’e rastgele geliveren öğrenci dövizleri. Geçiniyorlardı işte.”376

Hayata tutunmaya çalışan gençlerin zamanla yolları ayrılır. Evden ilk ayrılan Hasan’dır. Yazdığı oyun beğenilince Amerika’da bir üniversiteye kabul edilir. Ardından Ahmet, Paris’te eğitim görme fırsatı yakalar. Bir sene kadar yaşanan köşkte, Hasan ve Ahmet’in gitmesiyle kira payının artması ve evin gereğinden büyük olması gibi sebeplerle Jhansi House’dan ayrılırlar. “İşte bu beş gencin “Jhansi House”da geçen bir mevsimlik “serencam”ı böylece sona erdi.”377

Yine Dost Mektupları isimli dördüncü bölümde 12 mektup bulunmaktadır. Bu mektuplar gençlerin anne, baba ve dostları ile olan mektupları yer almaktadır. Yine Dost Mektupları isimli bölümde, Dost Mektupları bölümüne göre konu yoğunluğu daha azdır. Bu bölüm, eseri sona bağlamak görevindedir. Zeki ile Nesrin evlenmeye karar vermiştir. Tahsin yurda dönüp askerliğini tamamladıktan sonra Cemile ile evlenme isteğini ailesi ile paylaşır.

Giriş isimli bölümde Lingfiel’i ziyaret eden yaşlı çiftin kim olduğu eserin sonunda okur tarafından anlaşılmaktadır. Yaşlı çift Tahsin ve Cemile’dir.

Mektubu Gönderen

Kişi

Zeki’nin Ailesi

Cemile’nin Annesi

Besim Tahsin Salim Nesrin

Mektup

Numarası 1.

Telgraf

2.

Mektup

3.

Mektup

4.

Mektup

5.

Mektup

6.

Mektup

Mektubun Gönderildiği

Kişi

Zeki Cemile Tahsin Cemile Besim Zeki

Tablo 12 Dost Mektupları Romanında Mektuplaşma Ağı/3

376 A.g.e. s.144.

377 A.g.e. s.148.

147 Mektubu

Gönderen Kişi

Zeki

Zeki -Nesrin Besim Salim Cemile

Tahsin’in Anne ve

Babası

Nimet Hasan Tahsin

Mektup Numarası

7.

Mektup

8.

Mektup

9.

Mektup

10.

Mektup

11.

Mektup

12.

Mektup

Mektubun Gönderildiği

Kişi

Cemile Diğerlerine Tahsin Nesrin Nimet ve

Reşat Nimet ve Reşat

Tablo 13 Dost Mektupları Romanında Mektuplaşma Ağı/4

Belgede ALİ HALİM NEYZİ’NİN ROMANLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME (sayfa 159-166)