YEDİ KIRÂATTAKİ ÜSTAD ZİNCİRİ

Belgede İSMAİL B. HALEF ES-SARAKUSTÎ’NİN HAYATI, ESERLERİ VE KIRÂAT İLMİNDEKİ YERİ (sayfa 40-48)

oğulları Emîn ve Me’mûn’un eğitimiyle bizzat ilgilenmesini istediği Kisâî, 189/805 yılında Rey’in Renbûye köyünde vefat etmiştir.42 Ebü’l-Hâris Leys b. Hâlid el-Mervezî Kisâî’nin ilk râvîsi, Ebü’l-Hâris ise ikinci râvîsidir. Bunların dışında, Ebû Ca’fer el-Kârî (ö.132/749), Ya’kûb el-Hadramî (ö.205/821) ve Halef b. Hişâm (ö.229/844) olmak üzere üç tane de meşhur kırâat imamı vardır. Ancak müellifimiz eserlerinde yalnızca yedi kırâatı işlemiştir. Bu yüzden burada yalnızca yedi imam ve râvîlerine değinilmiştir.43

Hz. Peygamber (h. 10)

Übeyy b. Ka´b (h. 22)

Ebû Hureyre (h. 58) İbn Abbas (ö. 68)

İsmail el-Kâdî (h. 282)

Ebû Bekir b. Mücahid (h. 329)

es-Sâmirî (h. 386)

et-Tarsûsî (h. 420)

Verş (h. 197) Nâfî´ (h. 169)

Abddurrahman b.

Hürmüz el-A´rac (h. 119)

Kâlûn (h. 220)

Şeybe b. Nisâh (h. 130) Ebû Cafer Yezîd

b. Ka´kâ´ (h. 130)

Müslim b. Cündeb (h. 110)

Yezîd b. Rûmân (h. 120)

Sarakustî (h. 455)

Ebû Yakub el-Ezrak (h. 240)

Ebû Bekir et-Tucîbî (h. 307)

Ali b. Adiy el-Mısrî (h. 381)

1- Nâfi Kırâatındaki Üstad Zinciri

Verş ve Kâlûn’un Nâfi ’den Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri:

Nâfi – Yezîd b. Rûmân ve Müslim b. Cündeb ve Şeybe b. Nisâh ve Ebû Ca’fer Yezîd b. Ka’ka ve Abdurrahman b. Hürmüz– İbn Abbas ve Ebû Hureyre – Ubeyy b. Ka’b – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Verş’e Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî - Ali b. Adiy el-Mısrî – Ebû Bekir et-Tucîbî – Ebû Ya’kûb el-Ezrak – Verş

Sarakustî’nin Kâlûn’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Ebû Bekir Mücâhîd – İsmâîl el-Kâdî – Kâlûn

Tablo: 1

Hz. Peygamber (h. 10)

Übeyy b. Ka´b ( h. 22)

İbn Abbas (ö. 68)

Dirbâs (h. ?) Mücâhid b. Cebr (h. 103)

İbn Kesîr (h. 120)

Bezzî (h. 250) Kunbul (h. 291)

Muhammed b. İshâk (h. 294)

Abdulazîz el-Mekkî (h. ?)

es-Sâmirî (h. 386) Ebû Bekir b. Mücahid

(h. 329)

et-Tarsûsî (h. 420)

Sarakustî (h. 455)

Ebû Hasan b. Bakara  (h. ?)

2- İbn Kesîr Kırâatındaki Üstad Zinciri

Bezzî ve Kunbul’un İbn Kesîr’den Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri: İbn Kesîr – Mücâhid b. Cebr ve Dirbâs – Abdullah b. Abbâs – Übeyy b. Ka’b – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Bezzî’ye Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Abdulazîz el-Mekkî ve Ebû Hasan b. Bakara – Muhammed b. İshâk - Bezzî

Sarakustî’nin Kunbul’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Ebû Bekir b. Mücâhîd - Kunbul

Tablo: 2

Hz. Peygamber (h. 10)

Übeyy b. Ka´b (h. 22)

İbn Abbas (h. 68)

Mücâhid b. Cebr (ö. 103) Saîd b. Cübeyr (h. 95)

Ebû Amr (h. 154)

Dûrî (h. 248) Sûsî (h. 261)

Abdullah el-Yezîdî (h. 202)

Abdurrahman b. Abdûs (h. 28?)

Ebû Bekr b. Mücâhid (h. 329)

Ubeydullah b.

Muhammed (h. ?) Hüseyin el-Vezzan (h. ?) ve

Mûsâ b. Cerîr (h. 316) es-Sâmirî (h. 386)

et-Tarsûsî (h. 420)

3- Ebû Amr Kırâatındaki Üstad Zinciri

Dûrî ve Sûsî’nin Ebû Amr’dan Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri:

Abdullah el-Yezîdî - Ebû Amr – Saîd b. Cübeyr ve Mücâhid b. Cebr – İbn Abbas – Übeyy b. Ka’b – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Dûrî’ye Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî ve Abdullah b. Muhammed – Ebû Bekir b. Mücâhid – Abdûs – Dûrî

Sarakustî’nin Sûsî’ye Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Hüseyin el-Vezzan ve Mûsâ b. Cerîr – Sûsî

Tablo: 3

Hz. Peygamber (h. 10)

Hz. Osman (ö. 35)

Muğîre b. Ebî Şihâb (ö. 91)

İbn Âmir (h. 118)

Hişâm (h. 245) İbn Zekvân (h. 242)

Ahmed b. Yezîd (h. 250)

Hasan b. Ahmed (h. ?) ve Muhammed b. Abdân (h. ?) el-Ahfeş (h. 292)

İbn Şenbûz (h. 328) ve Selâme b. Hârûn (h. ?)

es-Sâmirî (h. 386)

et-Tarsûsî (h. 420)

Sarakustî (h. 455)

4- İbn Âmir Kırâatındaki Üstad Zinciri

Hişâm ve İbn Zekvân’ın İbn Âmir’den Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri: İbn Âmir – Muğîre b. Ebî Şihâb – Hz. Osmân – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Hişâm’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Hasân b. Ahmed ve Muhammed b. Abdân – Ahmed b. Yezîd – Hişâm

Sarakustî’nin İbn Zekvân’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – İbn Şenbûz ve Selâme b. Hârûn – el-Ahfeş – İbn Zekvân

Tablo: 4

İbn Mes’ûd (h. 32)

Hz. Peygamber (h. 10)

Hz. Ali (h. 40)

Ebû Abdirrahman ( h. 74) Zirr b. Hübeyş (h. 82)

Âsım (h. 127)

Şu’be (h. 193) Hafs (h. 180)

es-Sâmirî (h. 386)

et-Tarsûsî (h. 420) Sarakustî (h. 455) Ubeyd b. Sabbah (h. 219)

Ebû’l-Abbas el-Üşnânî (h. 307)

Yahya b. Adem ( h. 203) Kâfîlânî (h. ?)

Yahya b. Adem (h. 203) M. b. Ali (h. ?) İbn Şenbûz (h.

Şuayb b. Eyyûb (h. 261) 328)

5- Âsım Kırâatındaki Üstad Zinciri

Şu’be ve Hafs’ın Âsım’dan Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri:

Âsım – Ebû Abdirrahman – 1. Tarik: Hz. Ali – 2. Tarik: Zirr b. Cübeyş – İbn Mes’ûd – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Şûbe’ye Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – 1. Tarik: İbn Şenbûz – Muhammed b. Alî – Yahya b. Âdem – 2. Tarik: Şuayb b. Eyyûb – Yahyâ b. Âdem – Kâfîlânî – Şûbe

Sarakustî’nin Hafs’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – Ebu’l-Abbas el-Üşnânî – Ubeyd b. Sabbah - Hafs

Tablo: 5

Hz. Peygamber (h. 10)

İbn Abbas (h. 68) İbn Mesûd (h. 32)

Saîd b. Cübeyr (h. 95)

Minhâl b. Amr (h. ?)

İbn Ebî Leylâ (h. 148) Alkame (h. 62)

Ubeyd b. Nudayle (h. 75)

Humrân b. A’yân (h. 12?)

Hamza (h. 156)

Halef (h. 229) Hallâd (h. 220)

İdrîs b. Abdilkerîm (h. 292)

İbn Şenbûz (h. 328) ve er-Rûkî (h. ?) Muhammed b. Şâzan (h. 286)

İbn Şenbûz (h. 328)

es-Sâmirî (h. 386) et-Tarsûsî (h. 420)

Sarakustî (h. 455)

Süleyman b. Îsâ (h. 188)

6- Hamza Kırâatındaki Üstad Zinciri

Halef ve Hallâd’ın Hamza’dan Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri:

Hamza – 1. Tarik: İbn Ebî Leylâ - Minhâl b. Amr - Saîd b. Cübeyr - İbn Abbas - 2.

Tarik: Humrân b. Â’yân – Ubeyd b. Nudayle – Alkame – İbn Mesûd – Hz. Peygamber

Sarakustî’nin Halef’e Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – İbn Şenbûz ve er-Rûkî – İdrîs b. Abdilkerîm – Halef

Sarakustî’nin Hallâd’a Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – İbn Şenbûz – Muhammed b. Şâzân – Hallâd

Tablo: 6

es-Sâmirî (h. 386)

et-Tarsûsî (h. 420)

Sarakustî (h. 455)

Ebû’l-Hasan el-Bahîlî (h. 314) İbn Abdûs (h. ?)

Ebû Bekir b.

Mücâhîd (h. 329) el-Kisâî es-Sağîr (h. 288)

Ebû’l-Hâris (h. 240) Dûrî

Kisâî (h. 189)

?

? Hz. Peygamber (h. 10)

7- Kisâî Kırâatındaki Üstad Zinciri

Dûrî ve Ebû’l-Hâris’in Kisâî’den Hz. Peygamber’e Kadar Olan Üstad Zinciri: Müellifin kırâat ilmiyle alakalı iki kitabında da bu silsileye rastlayamadık.

Sarakustî’nin Dûrî’ye Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – 1. Tarik: Ebû’l-Hasan el-Bahilî – 2. Tarik: İbn Abdûs – Ebû Bekir b.

Muhammed – Dûrî

Sarakustî’nin Ebû’l-Hâris’e Kadar Olan Üstad Zinciri: Sarakustî – et-Tarsûsî- es-Sâmirî – el-Kisâî es-Sağîr – Ebû’l-Hâris

Tablo: 7

Sarakustî mütevâtir yedi kırâatın tamamını hocası Abdulcabbar b. Ahmed et-Tarsûsî’den okumuştur. Bu konuda hocasından övgüyle bahsetmiş ve onun kırâat farklılıkları konusunda çok güvenilir biri olduğunu vurgulamıştır. Hatta söz konusu ilimde hocasından başkasına güvenmemiştir. Güven konusuna değinmesi onun ihtilaflar hakkında oldukça hassas olduğunu gösterir. Zira kendisi hem Unvân’ı hem el-İktifâ’yı rivayet etmediği kırâatların kendisine nisbet edilmesinden korktuğu için yazdığını bildirmiştir. Buradan şunu anlamak mümkündür: Sarakustî kırâat ilminde güveni ön planda tutmuştur.

İsmail b. Halef yukarıda tablolarla gösterilen kırâat farklılıkları ilmindeki üstad zincirini bizzat el-İktifâ’da ayrı bir başlık açarak vermiş, ilgili bölümde konuyla alâkalı şunları söylemiştir: “Şunu iyi biliniz ki ben bu kitapta rivâyet ettiğim bütün kırâat farklılıklarını Kur’ân’ın başından sonuna kadar Mısır’daki eski camii’de hocam Abdulcebbar b. Ahmed et-Tarsûsî’ye okudum. Ki bu konuda ondan başka kimseye güvenmem. Zira kendisi kırâat isnâdı konusunda yüksek bir mertebededir. Aynı zamanda bu konuda çok şöhretlidir.”45

D. KIRÂAT İLMİ HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ

Belgede İSMAİL B. HALEF ES-SARAKUSTÎ’NİN HAYATI, ESERLERİ VE KIRÂAT İLMİNDEKİ YERİ (sayfa 40-48)