• Sonuç bulunamadı

2.2. ÇATIġMA KAVRAMI

2.2.2. ÇatıĢmayı OluĢturan Unsurlar ve ÇatıĢma Nedenleri

2.2.2.2. ÇatıĢma Nedenleri

ÇatıĢmanın konusu ile nedenleri arasında farklılıklar olabilmektedir. Organizasyonda meydana gelen bir aksaklık sonucu ortaya çıkan bir çatıĢmanın nedeni bu aksaklık değil de kiĢiler arasındaki kıskançlık ve rekabetten kaynaklanıyor olabilir. ÇatıĢmanın nedenleri daha çok tarafların birbirlerinin düĢüncelerini ve davranıĢlarını nasıl algıladıkları ile ilgilidir(Gedikli ve Balcı, 2005:39). ġahin ve arkadaĢlarına(2006: 553-554) göre çatıĢmanın temelinde bireyler arası farklılıklar yatmaktadır.

Bireyler mesaj alırken, gönderirken ve yorumlarken diğer kiĢilerin kültürel kategorilerini ve düĢünce yapılarını göz önüne almadığı durumlarda yanlıĢ algılamalar ve yanlıĢ anlamalar meydana gelebilir. Böylelikle karĢılıklı farklı davranma, yanlıĢ algılama ya da yanlıĢ anlamalar kiĢiler arası çatıĢmalara yol açabilmektedir (Türnüklü, 2006:18-19).

Örgütsel çatıĢmalar, çalıĢanlar ya da bölümler arası koordinasyon eksikliği, zayıf takım çalıĢması, çalıĢanlardan beklenen standartların ya da amaçların yeterince açık biçimde tanımlanamamıĢ olması, otoriter yönetim biçimleri, örgüte çalıĢanlarından daha farklı bilgi-deneyim ve bakıĢ açısına sahip yeni bireylerin katılması gibi faktörlerden doğmaktadır. Bununla birlikte örgütsel çatıĢma sürecini doğuran ve süresi ile yoğunluğunu belirleyen temel değiĢkenler Ģöyle sıralanmıĢtır:

Özerklik Sorunu: Örgüt içinde bir birimin bir diğer birime ait faaliyetleri denetlemeye kalkıĢması çatıĢmaya yol açabilir.

GörüĢ Ayrılığı : Farklı tarafların farklı görüĢler ortaya koymaları ve iĢin nasıl yürüyeceği konusunda farklı görüĢlere sahip olunması çatıĢma nedeni olabilir.

Yönetim Biçimindeki Farklılıklar: Yöneticinin yönetim tarzını beğenmeyen ve benimsemeyen çalıĢanlarla yönetici arasında çatıĢma doğar.

ĠĢbölümü: Örgütlerde iĢbölümü sonucunda her birim kendi özel normlarını, değer yargılarını ve davranıĢ biçimlerini geliĢtireceğinden, değiĢik iĢleri yapan birey

ya da birimler arasında farklılaĢma ortaya çıkar. Bu farklılaĢmalar çatıĢmaya yol açar.

Ortak Karar Verme: Sınırlı kaynakların farklı birimler arasında paylaĢtırılma zorunluluğu ortak karar vermeyi gerektirir. Bu durum birimler arasında çatıĢma doğmasına yol açar.

ĠletiĢim Sistemi: Örgütte bilgi akıĢının yetki kanalını izlememesi ya da değiĢikliğe uğraması, yetki ve bilginin dengeli biçimde dağıtılmaması, iletiĢimde yaĢanan tıkanıklıklar ve zayıflıklar örgütün iletiĢim sistemini bozar ve çatıĢmaya yo açar.

Denetim Biçimi: Örgütlerde yakından denetim çatıĢmayı artırmaktadır.

Yapısal ÇatıĢma: Örgütün büyüyüp karmaĢıklaĢmasıyla birlikte çatıĢma olasılığının da arttığı görülmektedir.

Kıt Kaynakların PaylaĢımı: ĠĢgücü, para, malzeme gibi yaĢamsal kaynakların kıt olmaları ve örgüt birimleri arasında paylaĢılmaları gereği potansiyel çatıĢmanın kaynağını oluĢturur.

Özel Amaçlar Üzerinde Bölümlerarası ÇatıĢmalar: Örgütsel birimler uzmanlaĢmaya yönelirken kendilerine özgü amaçlar, görevler ve sorunlar geliĢtirirler. Bu birimler örgütün genel amaçları üzerinde aralarında anlaĢmaya varsalar bile kendileriyle ilgili çıkar ve öncelikleri onları çatıĢmaya sürükleyebilir.

ĠĢlerarası KarĢılıklı Bağımlılık: Taraflardan biri iĢe baĢlamak için diğerinin iĢi bitirmesini beklemek zorunda kalıyorsa ve o taraf iĢini zamanında bitirmiyorsa, çatıĢma potansiyeli en yüksek düzeyine çıkacaktır.

Yönetsel Belirsizlikler: Örgütte emir-komuta, görev, yetki ve sorumlulukların açık bir biçimde yazılı olarak belirlenmemiĢ olması çatıĢmaya yol açabilir.

Çıkar Farklılıkları: ÇalıĢanların, örgütün hak ve olanaklarından yararlanmaları konusu (yurt dıĢına gitme, lojman veya kamp) çatıĢma nedeni olabilir.

Statü Farklılıkları: ÇalıĢanların bulunduğu statü ile kendi yaĢ, eğitim ve hizmet süresi ve maaĢ gibi statü boyutları açısından bir farklılık hissederse çatıĢmanın meydana geldiği gözlenmektedir.

Ayırımcılık: Örgüt içindeki ayrımcılığın artması, çalıĢanların kendilerini ‗biz‘ ve ‗onlar‘ Ģeklinde ayırmasına, bu da çatıĢmaların doğmasına yol açabilir.

ÇalıĢanların Bireysel Özellikleri: ÇalıĢanların yaĢı ile çatıĢma oranı arasında ters yönlü bir iliĢkinin (yaĢ yükseldikçe çatıĢma azalmaktadır) olduğu göze çarpmaktadır.

KiĢilerarası ĠliĢki Faktörleri: Yanılgılı atıflar çatıĢma kaynağı olabilir. ĠletiĢimde yanılgılar oluĢması, çalıĢana yardım etmek yerine onda öfke oluĢturacak olumsuz geribildirimler çatıĢma doğurabilir(SolmuĢ, 2010: 66-70).

Dökmen (2002: 82-133) kiĢiler arası çatıĢmalarda çatıĢmanın yüzeysel nedenlerinin altında yatan ve çatıĢmanın asıl nedenini oluĢturan 11 faktör olduğunu ifade etmektedir. Bu faktörler kısaca aĢağıda açıklanmıĢtır.

1. BiliĢ: BiliĢ duyu organlarından organizmaya ulaĢan uyarıcıların

algılanması (anlamlandırılması) depolanması, hatırlanması ve kullanılması sürecine verilen addır. Zengin bir biliĢsel yaĢantı bireyin çevresi ile sağlıklı iletiĢim kurabilmesinde ve bunları sürdürebilmesinde önemli bir yere sahiptir. KalıplaĢmıĢ düĢünceler çatıĢma davranıĢlarını yönlendiriyorsa bu durumda çatıĢmaları azaltmanın yolu kalıplaĢmıĢ düĢünceleri değiĢtirmektir. AĢırı genellemeler, düĢüncede yapılan kutuplaĢtırmalar, sorunların kiĢiselleĢtirilmesi, kuralların asla değiĢtirilemeyeceği düĢüncesi, insanları değiĢtirmeye çalıĢmak, aĢırı fedakarlık, keĢkecilik, bir roldeki baĢarısızlığı tüm rollerinde baĢarısız gibi algılayan toptancılık kiĢiler arası iliĢkileri bozan önemli çatıĢma kaynaklarındandır.

2. Algı: Duyu organlarından beynimize ulaĢan verilerin örgütlenmesi,

yorumlanması, anlamlandırılması sürecine algı diyoruz. Yani algı duyusal verilerin anlamlandırılması sürecidir. ĠletiĢim sürecinde çok karmaĢık algısal yaĢantılar geçirilebilir. Algıdaki farklılıklar çeĢitli çatıĢmalara yol açabilir. ÇatıĢmaların temel nedeni kiĢilerin kendi durumlarından kaynaklanan algılama biçimleridir.

3. Duygu: Duygular vücutta gözlenen değiĢikliklerdir. KiĢilerin

duyguları kiĢiler arası çatıĢmalara yol açabilecek faktörlerden birisidir. Duygular ―mutluluk‖, ―hayret‖, ―korku‖, ―üzüntü‖, ―öfke‖, ―tiksinme‖ ve ―küçük görme‖ olarak yedi baĢlıkta ifade edilmektedir.

4. BilinçdıĢı: Ruhsal dengemizi sürdürebilmek, kaygımızı denetim altına

alabilmek için zaman zaman birtakım savunma mekanizmaları kullanırız. Kullandığımız savunma mekanizmaları, birtakım iletiĢim çatıĢmalarına, bilinçdıĢlarındaki çatıĢmalar pasif çatıĢmalara yol açabilir.

5. Ġhtiyaçlar: ―Güdü‖ istekleri, ihtiyaçları, dürtüleri kapsayan genel bir

kavramdır ve organizmayı davranıĢta bulunmaya iten güçtür. Açlık, susuzluk, cinsellik gibi fizyolojik kökenli güdülere ―dürtü‖ veya ―birincil güdüler‖ adı verilir. Bireyler sahip oldukları güdüler doğrultusunda birtakım davranıĢlarda bulunurlar. BaĢka bir ifadeyle güdüler davranıĢlarımızı yönlendirirler. Bu nedenle insanlarla kurulan iletiĢimde ve oluĢabilecek çatıĢmalarda niteliği belirleyecek olan faktörlerden biriside güdülerimizdir.

6. ĠletiĢim Becerisi: ĠletiĢim çatıĢmalarının belli bir bölümü iletiĢim

kurmadaki bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Nasıl iletiĢim kurulacağı bireylere gösterildiği takdirde iletiĢim çatıĢmalarına girme olasılığı azaltılabilir. ĠletiĢim sırasında insanların yaptıkları bazı mekanik hatalar vardır. Bu hataların arkasında bazı derin psikolojik nedenler olabilir.

7. KiĢisel Faktörler: ÇatıĢmanın tarafı olan bireylerin cinsiyet, fiziksel

görünüm ve tutumlar gibi kiĢisel faktörlerin iletiĢim kurma üzerinde etkileri vardır. Kadınlar ve erkeklerin sergiledikleri iletiĢim biçimleri ve bu iletiĢimleri algılayıĢları arasında farklılık bulunduğunu göstermektedir. Ġlk defa karĢılaĢtığımız insanlarla konuĢmaya baĢlamadan önce onların kıyafetlerini, boylarını, kilolarını algılayabiliriz. Yine kiĢilere karĢı olumsuz bir tutum geliĢtirmiĢsek örneğin bir ülkeye mensup kiĢilerin tümünün ―kötü ve aptal‖ olduklarını düĢünüyorsak bu tutumumuzdan ötürü de söz konusu insanlarla çatıĢma ihtimaliniz yüksek olacaktır.

8. Kültürel Faktörler: Ġnsanlar içinde yaĢadıkları kültürün ve

kullandıkları dilin niteliğinden kaynaklanan birtakım çatıĢmalar yaĢayabilirler. Sahip olunan kültürün kuralları, dilin özellikleri ve rol katılığı iletiĢim sürecini etkileme gücüne sahiptir.

9. Roller: KiĢilerin sahip oldukları roller çatıĢmaların önemli

kaynaklarından birisidir. Ġnsanlar üstlendikleri rollerin niteliğinden ötürü ya da bu rolleri üstleniĢ biçimlerinden ötürü çatıĢmalar yaĢayabilirler.

10. Sosyal ve Fiziksel Çevre: Sosyal ve fiziksel çevre ile kiĢilerin

davranıĢları arasında paralellikler bulunması çevre ile kiĢilerarası iletiĢim arasında da paralellik bulunduğu anlamını doğurur. Ġçinde yaĢanılan sosyal ve fiziksel çevre kiĢiler arası iletiĢimleri ve çatıĢmaları etkilediği görülmektedir.

11. Mesajın Niteliği: KiĢilerarası çatıĢmaya bazen kiĢilerin kendilerine

ait özellikler değil, ürettikleri ve birbirlerine ilettikleri mesajlar yol açar. Bu mesajın niteliği, anlamı çatıĢmanın kaynağını oluĢturur.

Kelley (1987), kiĢilerarası çatıĢma sürecini ―çatıĢmanın yapısı‖, ―çatıĢmanın içeriği‖ ve ― kiĢi-içi ve kiĢilerarası süreçler‖ temelinde incelenebileceğini ifade etmektedir. ÇatıĢmanın yapısı, ―durum kaynaklı‖ ya da ―kiĢi kaynaklı‖ olabilir. Durum kaynaklı olma, yarıĢma içeren sosyal durumlar, sınırlı kaynaklar, çatıĢan grup ilgileri v.b. faktörleri içermektedir. KiĢi kaynaklılık ise, kiĢilik çatıĢmalarını, uyuĢmayan amaçlarını, ilgilerdeki uyumsuzluğu, birbirinden farklı tutumları arzuları v.b kiĢiden kaynaklanan faktörleri içerir. ÇatıĢmanın içeriği ise, bir kiĢinin davranıĢının baĢka bir kiĢinin davranıĢı ile karıĢtığı ve onun davranıĢını engellediği herhangi bir durumu ifade etmektedir. Üzerinde çatıĢma çıkan konu bu durumdur. KiĢi-içi süreçler kiĢinin içerisindeki psikolojik mekanizmaları içerir. Bu mekanizmalar rasyonel ya da rasyonel olmayan inançlar, mantıksal çıkarımlar, duygusal süreçler, tepkinin belirlenmesi gibi mekanizmalardır. KiĢilerarası süreçler ise, kiĢilerarasındaki iliĢki ile ilgilidir (Aktaran: Arslan, 2005: 42-43).

Benzer Belgeler